Bijlage 1 Overwegingen en alternatieven Afvalstoffenheffing 2027 (0098863197)
Tekst van het document
Bijlage 1 Overwegingen en alternatieven afvalstoffenheffing 2027 Inhoud 1. Opbouw tarieven 2026 2. Opbouw en onderbouwing tarieven 2027 3. Alternatieve scenario’s en bijbehorende risico’s variabel tarief 4. Alternatief scenario en bijbehorende risico’s vast tarief 1. Opbouw tarieven 2026 Bij het bepalen van de tarieven voor 2026 stonden enkele uitgangspunten centraal: 1. Externe en autonome ontwikkelingen zorgen voor toenemende kosten voor het taakveld afval in de komende jaren. Exacte impact hiervan is nog niet geheel in beeld, maar de trends sorteren voor op hogere belastingen op verbranding en verwerking van restafval en hiermee gepaard gaande strengere regelgeving. 2. De te dekken kosten voor de dienstverlening van het taakveld afval voor 2026 naar verwachting ongeveer € 3.955.000 bedragen. 3. Gemeente Weststellingwerf streeft naar een 100% kostendekkend systeem voor afval. De inkomsten van de afvalstoffenheffing dienen voldoende te zijn om de bijbehorende kosten te dekken. 4. Het vaste gedeelte van de heffing binnen het diftar+ systeem moet voldoende inkomsten genereren om de dienstverlening voor inwoners te garanderen, met uitzondering van de verwerking van het restafval. 5. Gemeente Weststellingwerf ziet 2026 als startjaar voor zowel inwoners als de gemeente.
Hierbij startend met een wat ‘’lagere’’ prikkel ten opzichte van andere gemeenten en beperkter financieel risico en lagere kans op de diftar-paradox. 6. Gemeente Weststellingwerf streeft naar een laag financieel risico en zet in op beheersbare en voorspelbaardere kosten voor de langere termijn. 7. Gemeente Weststellingwerf benut alle ervaringen en kennis van omliggende gemeenten met vergelijkbare systematiek en gaat hierbij niet het wiel opnieuw uitvinden. Dit resulteerde in de vastgestelde tarieven: ▪ Vaste tarief éénpersoonshuishouden: € 227,97 per jaar ▪ Vaste tarief meerpersoonshuishouden: € 335,76 per jaar ▪ Variabel tarief per aanbieding: € 1 per aanbieding container met paars deksel ▪ Variabel tarief per kilo: € 0,13 per kilo, in container met paars deksel ▪ Variabel tarief per inworp: € 0,75 per inworp, bij een verzamelcontainer Bij de totstandkoming van de tarieven voor 2026 is uitgegaan van gemiddeld verwacht aantal kilo’s, gemiddeld verwacht aan keren dat de container met paars deksel aangeboden werd en een gemiddeld aantal keer dat men een vuilniszak naar de verzamelcontainer (onder- of bovengronds) zou brengen. 2. Opbouw en onderbouwing tarieven 2027 Afwegingen en onderbouwing tarieven in voorstel 2027 De afvalstoffenheffing voor 2027 is samengesteld op basis van de onderstaande afwegingen en berekeningen.
Deze zijn ook te zien in figuur 1 en 2: ▪ Ieder jaar bij het vaststellen van de afvalstoffenheffing te kijken naar de resultaten en prestaties en hierin 100% kostendekkendheid te bewaken. ▪ We hebben bewust ingezet op een route van beperkt financieel risico voor de gemeente, resulterend in een variabel tarief dat in de loop der tijd zal groeien, op basis van de resultaten en financiële ontwikkelingen. ▪ Vorig jaar is voorgesteld om ieder jaar te kijken naar eventuele noodzakelijke aanpassingen van het vast en variabel tarief om in de komende 5 jaar uiteindelijk toe te werken richting één uniform tarief per huishouden, ongeacht de gezinsgrootte van dat huishouden. Voorgesteld wordt om hier in 2027 daadwerkelijk mee te starten en het verschil tussen beide typen huishoudens met 25% te dichten. ▪ | We hebben geleerd van de andere gemeenten om het variabele tarief niet te snel te laten stijgen, inwoners te laten wennen aan het systeem en vanaf daar geleidelijk te verhogen, zolang er nog voldoende realistische rek in de prestaties zit. Zo zorgen we voor 100% kostendekkendheid en houden we als gemeente een laag financieel risico. Dit is belangrijk vanwege de zogenoemde diftar- paradox1. ▪ | De voorgestelde tarieven voor de afvalstoffenheffing van 2027 zijn gesteld op deze uitgangspunten en de bijbehorende financiële afwegingen en onderbouwing worden hieronder uiteengezet.
▪ | De totaal te dekken kosten voor het afvalbeheer in 2027 zijn begroot op: € 4.077.0002. Dit is een stijging t.o.v. de te dekken kosten in 2026 als gevolg van enkele ontwikkelingen, waaronder de jaarlijkse indexatie van de inzamelingsdienstverleningsovereenkomst met Omrin, gestegen verwerkingskosten voor restafval en GFT-e en toegenomen interne doorbelastingen. ▪ | Het vaste tarief van de afvalstoffenheffing is hierbij berekend op basis van de totaal te dekken kosten voor het afvalbeheer (€ 4.077.000), minus de verwerkingskosten voor het fijn en grof restafval (€ 428.0003). Vanwege de doorontwikkeling van het diftar+ systeem wordt daarnaast het te dekken bedrag uit het vastrecht verder verlaagd Als gevolg van de verhoging van het variabele tarief van € 0,13 naar € 0,18 per kilogram, nemen de inkomsten uit het variabele tarief toe. Zonder verschuiving ontstaat hierdoor een te hoge kostendekkendheid binnen het variabele deel van de afvalstoffenheffing. Om deze reden wordt ervoor gekozen om het te dekken bedrag uit het vastrecht met € 225.0004 te verlagen. Het vaste deel moet dus € 3.424.0005 opleveren. ▪ | Dit vaste tarief hangt af van de grootte van het huishouden, zoals nu ook al het geval is.
Er is een verschil tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens, waarbij een eerste stap is gezet in het toewerken naar één uniform tarief: o | Eenpersoonshuishouden: € 237,98 per jaar | + € 10,01 per huishouden t.o.v. 2026 o | Meerpersoonshuishouden: € 316,38 per jaar | - € 19,38 per huishouden t.o.v. 2026 ▪ | Een tarief van € 0,18 per kilo in de restafvalcontainer (met paars deksel) hanteren. Dit bedrag is gebaseerd op de kosten voor het verwerken van restafval. Door dit lage tarief ontstaat een relatief kleine kans op de diftar-paradox. Als er meer restafval is, stijgen de kosten, maar ook de inkomsten. Bij minder afval dalen beide. Zo verkleinen we het risico op een tekort aan het eind van 2027. Tegelijk blijft het doel van het systeem met prikkel (minder restafval) behouden. ▪ | Het tarief voor het aanbieden van restafval bij een ondergrondse of bovengrondse container is € 1,04 per keer. Dit is afgeleid van het tarief per kilo. Het volume van de restafvalcontainer is 240 liter, een inwerp opening van een verzamelcontainer is geschikt voorvuilniszakken van 40 tot 60 liter. Omdat deze containers niet kunnen wegen, wordt een verdeelsleutel toegepast. We volgen hierin de werkwijze van de andere gemeenten. ▪ | Voor grof restafval dat wordt gebracht naar het afvalbrengstation houden we het tarief op € 0,13 per kilo.
Fijn restafval uit de container met paars deksel of verzamelcontainer wordt namelijk niet langer geaccepteerd en zo wordt de drempel voor het afvalbrengstation laag gehouden. Hogere tarieven kunnen ongewenste neveneffecten (vervuiling grondstofstromen, dumpingen, bijplaatsingen of zwerfafval) hebben, die vooralsnog niet op blijken te treden. ▪ | Voor het aanbieden van de restafvalcontainer (met paars deksel) geldt een tarief van € 1,- per keer. Dit is hetzelfde als in andere gemeenten met diftar. Ervaringen hier wijzen uit dat dit een tarief is dat ervoor zorgt dat men de container vol(ler) aan de weg zet, zodat een efficiënte inzameling gepland 1 De ‘diftar-paradox’: een situatie waarbij inwoners het scheidingsgedrag sterk verbeterd hebben en een sterke vermindering van het restafval bereikt hebben, maar de variabele inkomsten die daarmee gepaard gaan onvoldoende blijken om de inzamel- en/of verwerkingskosten van de gemeente te dekken. Met als gevolg dat er het daaropvolgende jaar hogere tarieven nodig zijn, ondanks het ‘’goede’’ gedrag van inwoners. 2 Dit omvat alle kosten die gerelateerd zijn aan het taakveld Afval. Dat zijn alle kosten voor inzameling en verwerking van alle rest- en grondstofstromen, de kosten voor het Afvalbrengstation, bijbehorende interne kosten voor personeel en beleid en toewijzingen van interne doorberekeningen. Dit is een gesloten systeem.
3 Op basis van de verwerkingstarieven, verbrandingsbelasting, CO2-heffing en andere bijbehorende kosten voor de verwerking of verbranding voor het fijn en grof restafval. 4 In lijn met de voortzetting van het diftarbeleid is de variabele prikkel verhoogd. De daardoor hogere variabele opbrengsten leiden tot een overdekking van de verwerkingskosten. Hierdoor kunnen we een extra risico nemen en wordt € 225.000 verschoven van het variabele naar het vaste tarief. 5 € 4.077.000 (totaal te dekken) - € 428.000 (verwerking en verbranding fijn en grof restafval) - € 225.000 (extra gedekt met variabele inkomsten) = € 3.424.000 (te dekken kosten vanuit het vastrecht). kan worden. De ervaringen bij de andere gemeenten geven voor deze fase geen signaal om af te wijken van dit tarief, ook al is er inmiddels in enkele van die gemeenten al langere tijd sprake van een hoger variabel tarief per kilo. ▪ Op basis van de resultaten over de eerste maanden van 2026 kan gesteld worden dat inwoners de container met paars deksel gemiddeld gezien vaker aan de straat zetten dan vooraf gedacht. Met het verwachte aanbod restafval (in kilo’s – 108 kg per inwoner per jaar) wordt een lichte afname in het aantal aanbiedingen verwacht in 2027 t.o.v. 2026.
Dat resulteert in een verwacht aantal van 100.000 aanbiedingen (gemiddeld tussen de 8 en 10 aanbiedingen van de container met paars deksel per jaar) en 35.000 inworpen bij een verzamelcontainer (gemiddeld tussen de 25 en 35 afvalzakken per jaar. Figuur 1: Overzicht van de tarievenstructuur, zoals opgenomen in het raadsvoorstel Figuur 2: Verwachtte afvalbalans op basis van het huidige voorstel van het College (100% kostendekkend, met laag risicoprofiel) Uit figuur 26 blijkt dat de begroting sluitend is op basis van de gehanteerde uitgangspunten, tarieven en 100% kostendekkendheid. De kosten en opbrengsten zijn in balans met elkaar. De inkomsten uit het 6 De berekeningen zoals opgenomen in het figuur zijn gebaseerd op het aantal eenpersoonshuishoudens: 3.883 en meerpersoonshuishoudens: 7.901, het totale aantal huishoudens: 11.784 en het totaal aantal inwoners van de gemeente: 26.621. Deze cijfers zijn gebaseerd op 2026.
variabele tarief (verwacht: € 654.0007) worden gebruikt om de kosten voor het verwerken van restafval (verwacht: € 428.0008) te dekken en daarnaast € 225.0009 aan andere afvalbeheerskosten. Hiermee: 1. Neemt de gemeente een beperkt financieel risico binnen de diftar-paradox. De continuïteit van de afvalinzameling- en verwerking is geborgd. Bovendien wordt hiermee de kans op financiële tegenvallers verkleind. De variabele inkomsten vormen hiermee 16% van het totaal. 2. Wordt wederom een vermindering van het restafval (verwacht: -8%) bereikt. Daarmee zetten we een volgende stap richting de VANG-doelstellingen. 3. Wordt vastgehouden aan de lijn die bij de invoering van Diftar+ is ingezet: verantwoord begroten, beheerst omgaan met financiële risico’s en stapsgewijs doorontwikkelen op basis van ervaring en resultaten. 3. Alternatieve scenario’s en bijbehorende risico’s variabel tarief Aan het eind van 2027 krijgt de gemeente Weststellingwerf te maken met alle kosten voor het afvalbeheer over dat jaar. Op basis van alles dat nu bekend is, zal er naar verwachting € 4.077.000 aan kosten zijn. De voorgestelde tarieven borgen de gewenste 100% kostendekkendheid. Het is belangrijk om ook te kijken naar andere mogelijke scenario’s en de risico’s die daarbij horen.
3.1 Alternatief A: variabel tarief van € 0,25 per kilo Binnen een scenario van € 0,25 per kilo is het lastiger te voorspellen hoe inwoners gaan reageren op de hogere prijsprikkel in het tweede jaar van invoering. We kunnen hierin slechts beperkt putten uit de ervaringen van omliggende gemeenten met het vergelijkbare systeem, aangezien zij allemaal kozen om het tarief geleidelijk te verhogen. Om een beeld te geven dienen aannames gemaakt te worden op basis van ervaringen van gemeenten elders in het land, die mogelijk niet geheel vergelijkbaar zijn. In de afgelopen jaren is het uitgangspunt steeds geweest dat de gemeente Weststellingwerf leert van de lessen bij andere gemeenten en niet zelf het wiel uit wil gaan vinden. Daarmee worden scenario’s met een hoger dan gebruikelijke toename van het variabel tarief dan ook als onwenselijk gezien. Om dit scenario toch in beeld te brengen gaan we uit van de volgende punten: ▪ De verwachting is dat het aangeboden restafval vermindert met -10% in plaats van -8% ▪ Doordat men in totaal iets minder kilo’s restafval aanbiedt en probeert het aantal keren dat de container aan de weg gezet wordt verder te verminderen, gaan we uit van gemiddeld 8 tot 9 aanbiedingen van de container; ▪ De kans op afgekeurde vrachten neemt fors toe. Dit zullen met name GFT-e vrachten zijn.
De afgekeurde vrachten worden volledig als restafval verwerkt met de extra kosten tot gevolg. Dit kost meer geld en gaat ten kostte van de restafvalreductie. Dergelijke effecten blijken op te kunnen treden bij gemeenten waar men een regulier diftar systeem hanteert (op frequentie) met een hoog variabel tarief. ▪ Er wordt een toename in dumpingen en zwerfafval verwacht. Op dit moment (anno 2026) is er weinig tot geen sprake van dergelijke neveneffecten, maar ervaringen elders laten zien, dat bij een sterke stijging van het variabel tarief, de kans hierop toeneemt. In een dergelijke situatie moet de gemeente zowel tijd als budget vrijmaken om deze neveneffecten tegen te gaan. Daarnaast zal dit ook zorgen voor een toename aan handhaving. Daarmee heeft het een kostenverhogende werking op het taakveld Afval. ▪ Inwoners met een kwetsbaardere financiële situatie worden verhoudingsgewijs harder geraakt als het hen om wat voor reden niet lukt om de afvalscheiding snel te verbeteren, waarmee de kans op betalingsproblemen of minimacompensatie toe zal nemen. ▪ Doordat er gerekend wordt met een relatief hoog variabel tarief maakt het aandeel van variabele inkomsten een relatief groter deel uit van de totale afvalstoffenheffing.
Daarmee ligt er meer druk 7 Zie uitsplitsing in figuur 2, bestaande uit de inkomsten van het variabel deel voor de ingezamelde kilo’s (€ 517.512), de inkomsten voor de inworpen bij de verzamelcontainers (€ 36.400) en de inkomsten voor de verwachtte aantal ledigingen van de container met paars deksel (€ 100.000). 8 Op basis van de verwerkingstarieven, verbrandingsbelasting, CO2-heffing en andere bijbehorende kosten voor de verwerking of verbranding voor het fijn en grof restafval 9 In lijn met de voortzetting van het diftarbeleid is de variabele prikkel verhoogd. De daardoor hogere variabele opbrengsten leiden tot een overdekking van de verwerkingskosten. Hierdoor kunnen we een extra risico nemen en wordt € 225.000 verschoven van het variabele naar het vaste tarief. op het binnenhalen van deze variabele inkomsten, omdat hiermee ook een deel van de vaste kosten gedekt moeten worden. Hiermee neemt het financieel risico op de diftar-paradox toe. ▪ De totale verwerkingskosten voor restafval komen in dit scenario wat lager te liggen, door een verlaagd aanbod van het restafval (verwacht: € 416.00010), maar de afvalbeheerskosten als geheel nemen naar verwachting toe. Dit komt door de verwachtte meerkosten rondom de vervuiling en andere neveneffecten. De ‘’winst’’ van minder ingezameld restafval wordt daarmee tenietgedaan.
▪ De totaal te dekken kosten zijn begroot op: € 4.122.000 11, waarvan naar verwachting € 839.000 12 uit de variabele inkomsten. Het restant aan afvalbeheerskosten, ongeveer € 3.285.000 13, moet vervolgens gedekt worden vanuit het vaste tarief. In figuur 3 wordt de uitwerking hiervan weergegeven. In dit scenario komt er bijna € 185.00014 meer binnen vanuit het variabele tarief dan in het voorliggende voorstel voor de afvalstoffenheffing 2027. Hiermee maken de variabele inkomsten een groter deel uit van de totale inkomsten en dekken ze meer dan alleen de verwerking van het restafval. Vanuit de variabele inkomsten worden dan zo’n € 420.00015 aan andere kosten (variabele inkomsten: € 839.000- € 416.000, kosten voor verwerking en verbranding van fijn en grof restafval) gedekt. Hiermee neemt het risico op de diftar-paradox aanzienlijk toe en kan een tekort in de begroting ontstaan, als aannames niet blijken te kloppen en/of inwoners het beter doen dan verwacht. Een eventueel tekort moet eind 2027 gedekt worden vanuit de algemene middelen of vanuit de egalisatiereserve. Mocht blijken dat er in 2027 een beroep gedaan moet worden op de egalisatiereserve dan heeft dit ook consequenties voor 2028 en de daaropvolgende jaren. Op basis van de prestaties is dan duidelijk dat het tarief over 2027 niet 100% kostendekkend was, terwijl dit wel de basis van de heffing is.
Daarmee is er dan een kans dat zowel het vast als het variabel tarief omhoog moet, met oog op de prikkel en kostenstijgingen m.b.t. restafval, als ook een (grotere) stijging van het vastrecht om te voorkomen dat er in 2028 opnieuw een tekort optreedt. Figuur 3: Verwachtte afvalbalans op basis van een scenario met variabel tarief: € 0,25 (kostendekkendheid 100% met gemiddeld risicoprofiel) Concluderend levert het € 0,25 scenario: 1. Een marginaal beter milieurendement op (-10 % vs. -8%), gepaard gaande met een lager verwacht aantal aanbiedingen van de container aan de weg (gemiddeld 8 tot 9 keer per jaar); 10 Op basis van de verwerkingstarieven, verbrandingsbelasting, CO2-heffing en andere bijbehorende kosten voor de verwerking of verbranding voor het fijn en grof restafval. Uitgaande van een lager aanbod: 105 kg restafval per inwoner vs. 108 kg restafval per inwoner in het voorstel). 11 Dit omvat alle kosten die gerelateerd zijn aan het taakveld Afval. Dat zijn alle kosten voor inzameling en verwerking van alle rest- en grondstofstromen, de kosten voor het Afvalbrengstation, bijbehorende interne kosten voor personeel en beleid en toewijzingen van interne doorberekeningen. Dit is een gesloten systeem.
Er zijn meerkosten ten opzichte van het voorstel doordat rekening gehouden wordt met extra inzet van handhaving, buitendienst, extra kosten voor verwerking van grondstoffen, ten opzichte van een afname voor de verwerking van het restafval. 12 Zie figuur 3, bestaande uit de inkomsten van het variabel deel voor de ingezamelde kilo’s (€ 698.801), de inkomsten voor de inworpen bij de verzamelcontainers (€ 46.873) en de inkomsten voor de verwachtte aantal ledigingen van de container met paars deksel (€ 93.000). 13 € 4.122.000 (totaal te dekken kosten afvalbeheer) - € 839.000 (verwachtte inkomsten variabel tarief) = € 3.285.000 (te dekken met vastrecht) 14 € 839.000 (inkomsten variabel tarief alt. A) - € 654.000 (inkomsten variabel tarief voorstel) = € 185.000 (meer inkomsten vanuit variabel tarief in alt. A t.o.v. voorstel. 15 Dat betreft een extra risico van € 420.000 - € 225.000 (voorstel) = € 195.000. Dat betreft daarmee een toename van het risico van 54%, omgerekend € 16,5 per huishouden extra, op basis van 11.784 huishoudens.
2. Een verhoogd risico op neveneffecten en vervuiling op (met name van het gft-e naar verwachting) met bijbehorende extra te ramen kosten; 3. Een hogere drempel voor inwoners om te wennen aan het systeem met een naar verwachting iets grotere impact voor gezinnen met een smalle beurs; 4. Een verhoogd risico op zowel diftar-paradox als een financieel tekort eind 2027 doordat de variabele inkomsten een groter deel vormen van de benodigde inkomsten (20%). En er mogelijk een tekort ontstaat dat gedekt moet worden. 3.2 Alternatief B: variabel tarief van € 0,35 per kilo In het scenario met een hoger variabel tarief van € 0,35 geldt grotendeels een vergelijkbare argumentatie als bij dat van € 0,25 met daarbij een nog grotere kans op vervuiling, neveneffecten en een potentiële disbalans in zowel het tarief van 2027, als de ontwikkeling van de tarieven in de daaropvolgende jaren. Als er voor 2027 uitgegaan wordt van een hoger variabel tarief met bijbehorende te verwachten neveneffecten creëert dit een lastig vergelijkingskader voor de jaren die volgen. Niet alleen is er dan sprake van weinig tot geen bijsturingsmogelijkheden (het nog verder verhogen van de tarieven is dan onwenselijk en zal op weerstand onder inwoners stuitten), het systeem groeit niet meer mee met de inwoner (lerend vermogen door meegroeiende stimulans i.p.v. enorme verhoging in één keer).
De te verwachten neveneffecten zullen vervolgens niet alleen toenemen in omvang en intensiteit, maar zullen hardnekkig blijken en moeilijk te ontmoedigeden. Hiermee wordt het systeem als geheel minder toekomstbestendig, minder robuust en veel minder flexibel in de toekomst. In het € 0,35 per kilo scenario wordt uitgegaan van: ▪ Een hoger te dekken afvalbeheerskosten (verwacht: € 4.137.000 16), dit met het oog op verwachtte neveneffecten, toegenomen afkeur van vrachten door vervuiling en noodzakelijke stappen qua toezicht en handhaving ▪ De totale verwerkingskosten voor restafval komen in dit scenario wat lager te liggen, door een verlaagd aanbod van het restafval (verwacht: € 396.00017), maar de afvalbeheerskosten als geheel nemen naar verwachting toe. Dit komt door de verwachtte meerkosten rondom de vervuiling en andere neveneffecten. De ‘’winst’’ van minder ingezameld restafval wordt daarmee tenietgedaan. ▪ Een licht verbeterd milieurendement (-15% afname van het restafval t.o.v. -8%) en afname van het gemiddeld aantal aanbiedingen (gemiddeld 6 tot 8 keer per jaar) ▪ Een groter aandeel van de variabele inkomsten (25%) op het totaal en daarmee een sterk toegenomen kans op de negatieve effecten van de diftar-paradox en een verslechterde positie om tegenvallers op te vangen. In figuur 4 wordt de uitwerking hiervan weergegeven.
Figuur 4: Verwachtte afvalbalans op basis van een scenario met variabel tarief: € 0,35 (kostendekkendheid 100%, met hoog risicoprofiel) 16 Dit omvat alle kosten die gerelateerd zijn aan het taakveld Afval. Dat zijn alle kosten voor inzameling en verwerking van alle rest- en grondstofstromen, de kosten voor het Afvalbrengstation, bijbehorende interne kosten voor personeel en beleid en toewijzingen van interne doorberekeningen. Dit is een gesloten systeem. Er zijn meerkosten ten opzichte van het voorstel doordat rekening gehouden wordt met extra inzet van handhaving, buitendienst, extra kosten voor verwerking van grondstoffen, ten opzichte van een afname voor de verwerking van het restafval. 17 Op basis van de verwerkingstarieven, verbrandingsbelasting, CO2-heffing en andere bijbehorende kosten voor de verwerking of verbranding voor het fijn en grof restafval. Uitgaande van een lager aanbod: 100 kg restafval per inwoner vs. 108 kg restafval per inwoner in het voorstel).
In dit scenario komt er bijna € 400.00018 meer binnen vanuit het variabele tarief dan in het voorgestelde scenario, zoals uitgewerkt in het Raadsvoorstel. Hiermee maken de variabele inkomsten een groter deel uit van de totale inkomsten en dekken ze meer dan alleen de verwerking van het restafval. Vanuit de variabele inkomsten worden dan bijna € 660.00019 aan andere kosten gedekt. Hiermee neemt het risico op de diftar-paradox sterk toe en kan een enorm tekort in de begroting ontstaan, als aannames niet blijken te kloppen en/of inwoners het beter doen dan verwacht. Een eventueel tekort moet eind 2027 gedekt worden vanuit de algemene middelen of vanuit de egalisatiereserve (die dan in één keer op kan zijn). Mocht blijken dat er in 2027 een beroep gedaan moet worden op de egalisatiereserve dan heeft dit ook consequenties voor 2028 en de daaropvolgende jaren. Op basis van de prestaties is dan duidelijk dat het tarief over 2027 niet 100% kostendekkend was, terwijl dit wel de basis van de heffing is. Daarmee is er dan een kans dat zowel het variabel tarief verder omhoog moet, met oog op de prikkel en kostenstijgingen m.b.t. restafval, als ook een (grotere) stijging van het vastrecht om te voorkomen dat er in 2028 opnieuw een tekort optreedt. Concluderend levert het € 0,35 scenario: 1. Een iets beter milieurendement op (-15% vs.
-8%), gepaard gaande met een lager verwacht aantal aanbiedingen van de container aan de weg (gemiddeld 6 tot 8 keer per jaar); 2. Een veel hoger dan gemiddeld risico op neveneffecten en vervuiling op (met name van het gft-e naar verwachting) met bijbehorende extra te ramen kosten en onvrede bij inwoners; 3. Een veel hogere drempel voor inwoners om te wennen aan het systeem met een naar verwachting grotere impact voor gezinnen met een smalle beurs; 4. Een groot financieel risico op zowel diftar-paradox als een financieel tekort eind 2027 doordat de variabele inkomsten een groter deel vormen van de benodigde inkomsten (25%). En er mogelijk een tekort ontstaat van € 660.000 dat gedekt moet worden uit het egalisatiebudget. Hiermee passend bij een hoger risicoprofiel met het oog op kostendekkendheid en de langere termijn ontwikkeling van de afvalstoffenheffing. 18 € 1.052.000 inkomsten uit het variabel tarief, ten opzichte van € 654.000 in het voorstel = € 398.000. 19 € 1.052.000, inkomsten uit het variabel tarief - € 396.000, voor de verwerking en verbranding van het fijn en grof restafval) Dat betreft een extra risico van € 656.000 - € 225.000 (voorstel) = € 431.000. Dat betreft daarmee een toename van 192% van het risico, omgerekend € 36,6 extra per huishouden, op basis van 11.784 huishoudens 4.
Vaste tarief voor alle huishoudens gelijk in 2027 Voor het komen tot een nieuw tarief voor de afvalstoffenheffing wordt ook de uitgangssituatie van het voorafgaande jaar meegenomen. Hierin dient zeker het onderscheid tussen één- en meerpersoons huishoudens meegewogen te worden. Met het vaststellen van de tarieven in 2026 is het onderlinge verschil tussen het vast recht voor een éénpersoons huishouden en een meerpersoons huishouden gelijk gehouden. Hierbij is vanuit het College de ambitie geformuleerd om dit in 5 jaar naar één uniform tarief te brengen. Dit met het oog op de grootte van het gat en de impact die grote stappen heeft op de kosten voor met name de éénpersoonshuishoudens in de gemeente. In gemeente Weststellingwerf is het huidige onderscheid tussen het vaste tarief voor één- en meerpersoons huishouden zoals gezegd aanzienlijk (in 2026 bedroeg dit: € 107,79). Met het oog op het tweede jaar diftar+, de stijging van de afvalstoffenheffing en met name het erg grote verschil tussen het huidige tarief voor één- en meerpersoons huishoudens is dan ook gekozen om voor 2027 de eerste stap te zetten naar een uniform tarief voor één- en meerpersoons huishoudens.
Hiermee inwoners de gelegenheid te geven te wennen aan de nieuwe werkwijze, cijfers en ervaringen te verzamelen om het juiste tempo hierin te kunnen bepalen en zo te komen met een rechtvaardige samenstelling van de heffing die recht doet aan zowel één- als meerpersoonshuishoudens over het gehele systeem gezien. Door jaarlijks bij te stellen behoud je als gemeente de flexibiliteit in de samenstelling van de heffing en stel je steeds op basis van werkelijke meetbare data de heffing bij. Daarmee ben je transparant richting de inwoners met behoudt van financiële verantwoordelijkheid. Als de gemeente in één stap naar één uniform vast tarief gaat dan heeft dat flinke implicaties voor een bepaald deel van de inwoners (zeer nadelig voor éénpersoons huishoudens). Door het uit te smeren verzacht je daarvoor de ‘’klap’’ over de jaren heen en behoud je als gemeente de lijn om financieel verantwoorde keuzes te maken. Hypothetisch gezien zou het ook in Weststellingwerf mogelijk zijn om de systematiek van Ooststellingwerf en Heerenveen aan te houden, waarbij er sprake is van één uniform tarief. Kijkend naar de verschillende scenario’s, zoals in het voorstel behandeld (€ 0,18, € 0,25 en € 0,35 voor het variabel tarief, zie figuur 5 hieronder).
Hierbij is het van belang om op te merken dat er in alle gevallen sprake zal zijn van grotere financiële risico’s door het vast recht in één keer gelijk te trekken. Eventuele tegenvallers in 2027, moeten namelijk in het daaropvolgende jaar gecompenseerd worden, wat een stijging van het vaste tarief tot gevolg zal hebben. Ook hierom ligt het voor de hand om de ingeslagen route te volgen van gedegen en verantwoorde financiële keuzes. Het meer gematigd beleid kent in die zin de minste risico’s voor een vermindering van de financiële-, operationele- of draagkracht prestaties. Figuur 5: Verschillende scenario's vaste tarieven o.b.v. 100% kostendekkendheid en eventuele risico's rondom variabele inkomsten om 100% kostendekkendheid ook daadwerkelijk te kunnen behalen.
Financiële risico’s van direct over naar één uniform vast tarief: 1. Grotere lastenverschuiving in één keer. ▪ Eénpersoonshuishoudens worden direct geconfronteerd met een aanzienlijke stijging van de afvalstoffenheffing; ▪ Meerpersoonshuishoudens profiteren direct van een verlaging. 2. Beperkte mogelijkheid tot bijsturen ▪ 2027 is pas het tweede volledige jaar van Diftar+; ▪ Nog niet alle effecten van het systeem zijn bekend; ▪ Ervaringen en meetbare resultaten kunnen daardoor nog beperkt worden meegenomen. 3. Groter risico op tariefschommelingen in de toekomst. ▪ Tegenvallers moeten in latere jaren worden gecompenseerd, met grote impact; ▪ Hierdoor kan een aanvullende stijging van het uniforme vaste tarief noodzakelijk zijn; ▪ Een gefaseerde overgang maakt het mogelijk de tarieven jaarlijks op basis van werkelijke gegevens bij te stellen. De financiële risico's van een directe harmonisatie zitten daarmee niet zozeer in de kostendekkendheid van 2027 zelf, maar vooral in het verlies aan sturingsmogelijkheden, grotere tariefschommelingen in de jaren daarna en een forsere lastenverschuiving voor éénpersoonshuishoudens. Om die reden wordt voorgesteld het verschil gefaseerd af te bouwen en jaarlijks op basis van werkelijke resultaten te beoordelen of het gekozen tempo nog passend is.