CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Facetbestemmingsplan kleine windmolens (0098434806).pdf

Algemene Raadscommissie 26 september 2022, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Facetbestemmingsplan kleine windmolens20.559 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De gemeenteraad van Weststellingwerf heeft op 12 juni 2019 de Omgevingsvisie van Weststellingwerf vastgesteld. In deze Omgevingsvisie staat hoe de gemeente de komende jaren invulling wil geven aan de ruimtelijke ontwikkeling in Weststellingwerf. Ook onderwerpen als omgevingskwaliteit, duurzaamheid en gezondheid zijn belangrijke thema’s in de visie. Ten aanzien van het thema ‘duurzaamheid’ geeft de omgevingsvisie het volgende aan: Weststellingwerf wil zo snel mogelijk duurzaam en klimaatneutraal zijn. Om als gemeente zelf klimaatneutraal te worden, moeten er aandacht zijn voor de volgende zaken: • minder energie gaan gebruiken. • alle energie die we nodig hebben duurzaam opwekken. • naar een 'circulaire economie'. • alleen nog duurzame ontwikkelingen. Bij het uitnodigen tot initiatieven die Weststellingwerf sterker maken hoort een deels nieuw instrumentarium van de kant van de gemeente. Ook moeten de kaders waarbinnen ontwikkelingen kunnen plaatsvinden voor iedereen duidelijk zijn. Die kaders zijn verwoord in de Weststellingwerf Stellingen. Eén van de stellingen is dat ‘bij alle ontwikkelingen binnen de gemeente ‘duurzaamheid voorop staat’. Weststellingwerf ziet de omslag naar een duurzame samenleving als cruciaal voor de toekomst.

Gekoppeld aan de ambitie om voorop te lopen op het gebied van duurzaamheid worden daarom concrete acties geformuleerd en specifieke duurzaamheidsinstrumenten geïntroduceerd.

5 Rho adviseurs voor leefruimte Druifstreek 72-C 8911 LH LEEUWARDEN

5. Beleidsbrief Klimaat &Duurzaamheid Met de vaststelling van de ‘Beleidsbrief Klimaat en Duurzaamheid’ (april 2020) heeft de gemeenteraad ingestemd met de programmatische wijze waarop het college van B&W inhoud wil geven aan het klimaat en duurzaamheidsbeleid. De beleidsbrief gaat vergezeld van een strategische planning. In deze Beleidsbrief wordt de Strategische Planning van Klimaat en Duurzaamheid beschreven, worden de pijlers verder uitgewerkt en worden binnen de pijlers opgaven geformuleerd. In de beleidsbrief wordt windenergie in de vorm van kleine windmolens als onderwerp benoemd. Eveneens is aangegeven dat de ‘kruimelgevallenregeling’ wordt toegepast in afwachting op het vaststellen van het facetbestemmingsplan

6. Miniturbines of ‘wokkels’ Naast kleinschalig wind zijn ook miniturbines of ‘wokkels’ mogelijk. Dit zijn windturbines speciaal ontwikkeld voor de toepassing boven op gebouwen. Een miniturbine is toegestaan op gebouwen en bouwwerken, geen gebouw zijnde. De bouwhoogte van een mini turbine is maximaal 5 meter boven het hoogste punt van dat gebouw of bouwwerk. Deze turbines kunnen beter overweg met de wisselende windomstandigheden, maar hebben over het algemeen wel een lager rendement. De (kleinschalig) opgewekte elektriciteit kan direct in het gebouw en/of op locatie worden gebruikt. Voor een miniwindturbine is een omgevingsvergunning nodig is. Op grond van artikel 4, lid 4 van bijlage II van het Besluit omgevingsrecht (kruimelgevallenregeling) is het mogelijk om af te wijken van de bouwregels uit het bestemmingsplan. Een miniwindturbine valt onder de categorie `gelijksoortige uitbreiding`: `uitbreiding van een bouwwerk met een bouwdeel van ondergeschikte aard, zoals liftopbouwen, schoorstenen, ventilatiekanalen, airco-units, luchtbehandelingsinstallaties, glazenwassersinstallaties, brandtrappen of bouwwerken die samenhangen met installaties binnen een gebouw`. De afwijking van het bestemmingsplan moet wel gemotiveerd worden.

7. Toelichting op de juridische regeling Het facetplan voorziet in een regeling om onder (de door de provincie gestelde) voorwaarden kleine windturbines op of aangrenzend aan een agrarisch bouwperceel toe te staan. De juridische regeling sluit dan ook zo veel mogelijk aan op de randvoorwaarden zoals gesteld in de provinciale omgevingsverordening. Het facetplan is gebaseerd op het behouden van de juridisch-planologische ruimte zoals deze is opgenomen in de geldende bestemmingsplannen. Het facetplan vormt het juridisch-planologische regime voor het onder voorwaarden mogelijk maken van kleine windturbines op en aangrenzend aan agrarische bouwpercelen. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde binnenplanse afwijkingsprocedure. In de’ algemene bouwregels’ wordt een afwijkingsbevoegdheid opgenomen om kleine windturbines te bouwen bij of aangrenzend aan een agrarisch bouwperceel. De voorwaarden die de provincie aan het toestaan van kleine windturbines stelt, worden als toetsingskader aan de afwijking met een omgevingsvergunning opgenomen. Met betrekking tot de voorwaarde dat de kleine windturbines zorgvuldig worden ingepast in de landschappelijke- en cultuurhistorische kernkwaliteiten van het landschapstype, zal de beoordeling plaatsvinden aan de hand van het separaat opgestelde ‘Landschappelijk toetsingskader windturbines Weststellingwerf’.

6 Rho adviseurs voor leefruimte Druifstreek 72-C 8911 LH LEEUWARDEN

Regels

32/120

Hoofdstuk 1 Artikel 1

Inleidende regels

Begrippen

1.1 het plan: het Facetbestemmingsplan kleine windturbines Weststellingwerf met identificatienummer NL.IMRO.0098.BPFacetWindmolens-VA01 van de gemeente Weststellingwerf; 1.2 het bestemmingsplan: de geometrisch bepaalde planobjecten met de bijbehorende regels en de daarbij behorende bijlagen; 1.3 kleinschalige duurzame energiewinning: energie die gewonnen wordt uit kleinschalige perceelsgebonden bronnen, waarbij weinig tot geen schadelijke milieueffecten optreden bij winning en omzetting en die in onuitputtelijke hoeveelheden beschikbaar is, zoals zon, wind, water, biomassa, aard- en omgevingswarmte; 1.4 risicovolle inrichting: een inrichting, die ingevolge het Besluit externe veiligheid inrichtingen, zoals deze luidt op het moment van terinzagelegging van het ontwerp van dit plan, een grenswaarde, een richtwaarde voor het risico c.q. een risicoafstand moet worden aangehouden bij het in het bestemmingsplan toelaten van kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten; 1.5 windturbine: een installatie c.q. bouwwerk voor het opwekken van elektrisch of thermisch vermogen uit wind.

33/120

Artikel 2

Wijze van meten

2.1 ashoogte van een windturbine: hoogte gemeten vanaf het peil tot aan de (wieken)as van de windturbine;

2.2 tiphoogte van een windturbine a. turbines met een horizontale as: 1. de ashoogte van een windturbine plus de straal van de rotorcirkel; b. turbines met een verticale as: 1. de ashoogte van een windturbine plus het deel van de rotorbladen dat daarbovenuit steekt;

34/120

2.3

rotordiameter van een windturbine

deze wordt bepaald door het maximale bereik van de rotordiameter, gemeten loodrecht op de as.

35/120

Artikel 3

Van toepassing verklaring

Dit bestemmingsplan is van toepassing op de bestemmingsplannen en de daarin aangehaalde artikelen, zoals opgenomen in bijlage 1.

36/120

Hoofdstuk 2 Artikel 4

Regels windturbines

Algemene bouwregels

4.1 Afwijken van de bouwregels a. Met een omgevingsvergunning kan worden afgeweken van het bepaalde in de bouwregels van de in bijlage 1 genoemde bestemmingen in die zin dat ten hoogste 3 windturbines op of direct grenzend aan het bouwperceel van een bestaand agrarisch bedrijf worden gebouwd, mits: 1. de ashoogte ten hoogste 15 m bedraagt; 2. het op te stellen vermogen is gericht op de energiebehoefte van het agrarisch bedrijf; 3. vooraf eerst de mogelijkheden om te voorzien in de energiebehoefte van het agrarische bedrijf door middel van zonnepanelen op de gebouwen zijn verkend; 4. de turbines zorgvuldig worden ingepast binnen de landschappelijke- en cultuurhistorische kernkwaliteiten, zoals beschreven in het 'Landschappelijk kader windturbines Weststellingwerf' (Bijlage 3 van de regels); 5. de afstand van de te bouwen windturbines tot: gasinfrastructuur ten minste 25,00 m bedraagt (hart leiding), tenzij de leidingbeheerder instemt met een kortere afstand; hoogspanningsinstrastructuur ten minste de maximale werpafstand bij twee keer het nominaal toerental van de windturbine, tenzij de netbeheerder instemt met een kortere afstand; een woning van derden of andere gevoelige objecten ten minste 75,00 m bedraagt; 6. geen onevenredige afbreuk wordt gedaan aan de milieusituatie, de natuurlijke waarden en de gebruiksmogelijkheden van de aangrenzende gronden; 7.

de aanvraag ter advisering aan de provincie Fryslân wordt voorgelegd; b. indien op grond van de in de regels van de in bijlage 1 genoemde bestemmingen het gebruik voor kleinschalige duurzame energiewinning niet is toegestaan, tevens wordt afgeweken van het gebruik, zoals opgenomen in artikel 5 lid 5.1.

37/120

Artikel 5

Algemene gebruiksregels

5.1 Afwijken van de gebruiksregels Voor zover krachtens de bestemmingen, zoals genoemd in bijlage 1 het gebruik van gronden voor kleinschalige duurzame energiewinning niet is toegestaan, kan met een omgevingsvergunning worden afgeweken voor het gebruik van de gronden voor kleinschalige duurzame energiewinning in de vorm van zonne- en windenergie, met dien verstande dat kleinschalige duurzame energiewinning in de vorm van zonne-energie uitsluitend binnen het bouwperceel mag plaatsvinden.

38/120

Hoofdstuk 3 Artikel 6

Algemene regels

Anti-dubbeltelregeling

Grond die eenmaal in aanmerking is genomen bij het toestaan van een bouwplan waaraan uitvoering is gegeven of alsnog kan worden gegeven, blijft bij de beoordeling van latere bouwplannen buiten beschouwing.

39/120

Hoofdstuk 4 Artikel 7

Overgangs- en slotregels

Overgangsrecht

7.1 Overgangsrecht bouwen a. Een bouwwerk dat op het tijdstip van inwerkingtreding van het bestemmingsplan aanwezig of in uitvoering is, dan wel gebouwd kan worden krachtens een omgevingsvergunning voor het bouwen, en afwijkt van het plan, mag, mits deze afwijking naar aard en omvang niet wordt vergroot, 1. gedeeltelijk worden vernieuwd of veranderd; 2. na het teniet gaan ten gevolge van een calamiteit geheel worden vernieuwd of veranderd, mits de aanvraag van de omgevingsvergunning voor het bouwen wordt gedaan binnen twee jaar na de dag waarop het bouwwerk is teniet gegaan. b. Het bevoegd gezag kan eenmalig in afwijking van sublid a. een omgevingsvergunning verlenen voor het vergroten van de inhoud van een bouwwerk als bedoeld in het sublid a. met maximaal 10 %. c. Sublid a. is niet van toepassing op bouwwerken die weliswaar bestaan op het tijdstip van inwerkingtreding van het plan, maar zijn gebouwd zonder vergunning en in strijd met het daarvoor geldende plan, daaronder begrepen de overgangsbepaling van dat plan. 7.2

Overgangsrecht gebruik

a. Het gebruik van grond en bouwwerken dat bestond op het tijdstip van inwerkingtreding van de bestemmingsplan en hiermee in strijd is, mag worden voortgezet. b. Het is verboden het met het bestemmingsplan strijdige gebruik, bedoeld in sub a, te veranderen of te laten veranderen in een ander met de beheersverordening strijdig gebruik, tenzij door deze verandering de afwijking naar aard en omvang wordt verkleind. c. Indien het gebruik, bedoeld in sub a, na het tijdstip van inwerkingtreding van het bestemmingsplan voor een periode langer dan een jaar wordt onderbroken, is het verboden dit gebruik daarna te hervatten of te laten hervatten. d. Het bepaalde in sub a is niet van toepassing op het gebruik dat reeds in strijd was met het voorheen geldende bestemmingsplan, daaronder begrepen de overgangsbepalingen van dat plan.

40/120

Artikel 8

Slotregel

De regels worden aangehaald als: Regels van het Facetbestemmingsplan kleine windturbines Weststellingwerf.

41/120

42/120

Bijlagen regels

43/120

44/120

Bijlage 1

45/120

Lijst van toepassing zijnde bestemmingsplannen

Naam plan

Identificatienummer

Planstatus

Vaststellingsdatum

Bestemming(en)

bestemmingsplan Sonnega Bestemmingsplan Blesdijke

NL.IMRO.00980100WE0006-01 NL.IMRO.0098010407870201-

goedgekeurd goedgekeurd

2008-08-29 2011-03-01

Artikel 3 Agrarisch Artikel 3 Agrarisch

Bestemmingsplan Ter Idzard Bestemmingsplan Oldelamer bestemmingsplan Oldetrijne bestemmingsplan Munnekeburen

NL.IMRO.0098010407870203NL.IMRO.0098020107870202NL.IMRO.00980208WE0003-01 NL.IMRO.00980300WE0002-01

goedgekeurd goedgekeurd goedgekeurd goedgekeurd

2009-06-23 2009-03-12 2008-08-29 2008-08-29

bestemmingsplan Oosterstreek Bestemmingsplan Boijl

NL.IMRO.00980807WE0004-01 NL.IMRO.0098.08870201-VG01

goedgekeurd vastgesteld

2008-06-16 2010-07-05

Artikel 3 Agrarisch, Artikel 4 Agrarisch - Paardenhouderij Artikel 3 Agrarisch Artikel 3 Agrarisch Artikel 3 Agrarisch Artikel 3 Agrarisch, Artikel 4 Agrarisch - Kwekerij, Artikel 5 Agrarisch Paardenhouderij Artikel 3 Agrarisch

Bestemmingsplan De Blesse Bestemmingsplan Buitengebied 2014 Bestemmingsplan Oldeholtpade Bestemmingsplan Steggerda

NL.IMRO.0098.08870202-VG01 NL.IMRO.0098.BPBuitengebied-VA03 NL.IMRO.0098.bpoldeholtpade-VA01 NL.IMRO.0098.bpsteggerda-VA01

vastgesteld vastgesteld vastgesteld vastgesteld

2010-07-05 2016-09-22 2011-11-14 2011-11-14

Artikel 3 Agrarisch, Artikel 4 Agrarisch - Paardenhouderij Artikel 3 Agrarisch, Artikel 4 Agrarisch - Paardenbedrijf Artikel 3 Agrarisch Artikel 3 Agrarisch

Steggerdaweg 104 Steggerda Partiële herziening Buitengebied - Niet-grondgebonden veehouderij

NL.IMRO.0098.BPSteggerdaweg104-VA01 vastgesteld

2017-03-27

Artikel 3 Agrarisch

NL.IMRO.0098.PHBPBuitengebiediv-VA01 vastgesteld

2017-12-04

Artikel 3 Agrarisch

Bijlage 2

47/120

Notitie Hûs en hiem: Kleine windturbines in Fryslân

notitie

Kleine windturbines in Fryslân

Inleiding Met de toenemende zorg om het klimaat groeit de ambitie om energie op een duurzame manier op te wekken. Europese en landelijke regelgeving worden aangepast om alternatieve energieopwekking te stimuleren. Ook in de Omgevingswet wordt duurzame ontwikkeling benadrukt als belangrijke factor voor een goede omgevingskwaliteit. Toch levert duurzame ontwikkeling soms ook een spanning op met die omgevingskwaliteit. Daar waar elementen worden toegevoegd aan het landschap om energie duurzaam op te wekken, gaan deze het omgevingsbeeld beïnvloeden. Ook de provincie Fryslân heeft hiermee te maken. Voor zonnepanelen is in de meeste Friese gemeentes inmiddels beleid opgesteld om een goede inpassing te waarborgen. Momenteel lijkt daarnaast ook de vraag toe te nemen naar kleine windmolens voor energieopwekking door agrariërs en mkb bedrijven. Een beperkt aantal gemeentes heeft voor de vergunningverlening uitgangspunten opgenomen in hun beleid, maar veelal moet nog worden teruggegrepen op de algemene beleidsintenties. Hûs en hiem behartigt het belang van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving en denkt daarbinnen ook graag mee hoe elementen voor een duurzame leefomgeving hier goed in kunnen worden ingepast. Hoewel de belangen soms tegenstrijdig lijken, is dit zeker niet altijd het geval.

Een goede omgevingskwaliteit is een synergie tussen de verschillende factoren en wij zijn er dan ook van overtuigd dat er met een zorgvuldige inpassing veel mogelijk is. Deze notitie is het resultaat van een eerste verkenning naar de mogelijkheden om energieopwekking door kleine, particuliere windmolens zorgvuldig in te passen in het landschap. Hiertoe is in geest van de Omgevingswet een dialoog aangegaan met windmolenproducent EAZ, die inbreng levert vanuit de belangen van de branche en de aanvragers, en met onze zusterorganisatie Libau, die in de provincie Groningen inmiddels ruimschoots ervaring heeft opgedaan met de inpassing van kleinschalige molens in het landschap. Ook heeft een gesprek plaatsgevonden tussen het bestuur van hûs en hiem en de gedeputeerde van de provincie, mevrouw S.Poepjes, over de mogelijkheden die provinciebreed worden geboden ten aanzien inpassing van de windmolens, alsook over de ruimte die daarbinnen per gemeente kan worden ingevuld en de mogelijk te hanteren procedures. Wij bieden deze notitie graag aan ter ondersteuning voor de Friese gemeentes die ook voor de kleine windmolens een helder, eenduidig beleid en procedure aanpak vast willen stellen. Samen komen we weer een stap verder naar een duurzame wereld, naar een goede omgevingskwaliteit in de breedste zin van het woord.

Marc A. Visser, directeur hûs en hiem

Inhoud 1. Beleid - Provinciaal in Friesland - Vertaling naar gemeentelijk beleid 2. Ervaringen provincie Groningen 3. Pilotprojecten Friesland 4. Objectgerichte beoordelingscriteria 5. Procedure voorstel 6. Conclusies en Aanbevelingen: - Voorstel beoordelingsstructuur - Voorstel criteria 7. Bijlagen: 1 Pilotprojecten 2 Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (windturbines)

1. Beleid Provinciaal beleid in Fryslân De Provinciale Staten heeft in 2020 de gewijzigde verordening Romte Fryslân 2014 vastgesteld. Samengevat zijn hierin de volgende regels vastgelegd met betrekking tot windturbines in de Provincie Fryslân. Regels verordening Provincie Friesland: • Maximaal 3 windturbines op een erf • Maximaal 15 meter as (mast)- hoogte per turbine • Op of direct grenzend aan het bouwperceel • Op het erf van een bestaand agrarisch bedrijf Aanvullend daarop zijn de volgende voorwaarden gesteld: 1. Het op te stellen vermogen is gericht op de energiebehoefte van het agrarisch bedrijf; 2. De windturbines worden zorgvuldig ingepast binnen de landschappelijke- en cultuurhistorische kernkwaliteiten; 3. De mogelijkheden om te voorzien in de energiebehoefte van het agrarische bedrijf door middel van zonnepanelen op de gebouwen zijn verkend. Daarnaast is vastgesteld dat de provincie bij de plaatsingsbeoordeling wordt betrokken.

Vertaling naar gemeentelijk beleid Voor de plaatsing van de windmolens is een omgevingsvergunning nodig. Momenteel passen de molens niet zonder meer binnen het bestemmingsplan. De mogelijke wegen naar een vergunning zijn als volgt: 1. Uitgebreide procedure Dit is een lange, locatie-specifieke procedure, waar hoge leges en proceskosten bij komen kijken. Een mogelijke inkorting zit nog in een ‘verklaring van geen bedenkingen’ door de gemeenteraad. 2. Reguliere procedure/tijdelijke vergunning (max 10 jaar) Tijdelijke vergunning onder de kruimelregeling. Dit is een korte procedure met relatief lage leges en lage proceskosten. 3. Bestemmingsplanwijziging, gevolgd door reguliere aanvraag omgevingsvergunning a. Parapluplanbestemmingsplan b. Bestemmingsplanwijziging buitengebied met een afwijkingsbevoegdheid: + Criterium dat aanvragen voorgelegd worden aan de provincie Elke Friese gemeente kan hierin haar eigen keuze maken. Dit kan ertoe leiden dat er door aanvragers binnen de provincie Fryslân verschillende procedures moeten worden gevolgd, afhankelijk van de gemeente waarin de aanvrager woonachtig is. Onze ervaring is dat een eenduidig beleid binnen de provincie niet alleen meer duidelijkheid verschaft, maar ook het begrip van aanvragers voor het gekozen beleid vergroot. Een eenduidige procedure over de gehele provincie zou zowel de duurzaamheid ten goede komen als het draagvlak.

2. Ervaringen werkwijze provincie Groningen Onze zusterorganisatie Libau heeft inmiddels veel ervaring opgedaan met de inpassing van kleine windmolens in het Groninger landschap. Niet alleen met betrekking tot beoordelingscriteria, maar ook ten aanzien van een goed werkbare procedure. Om te kunnen leren van deze expertise is Arnoud Garrelts, adviseur landschap en stedenbouw, betrokken geweest bij dit onderzoek voor het inpassen van kleine molens in het Friese landschap. Hieronder wordt de ervaring vanuit Libau samengevat door Arnoud Garrelts.

Vanuit de herkenning als architectonisch fraai vormgegeven product, dat zich ruimtelijk en energietechnisch goed verhoudt tot boerenerven met grote stallen en schuren, heeft Libau de EAZ molen vanaf het allereerste begin omarmd. Het provinciaal beleid in Groningen biedt gemeenten de mogelijkheid voor het oprichten van deze en andere kleinschalige turbines tot een ashoogte van maximaal 15 meter binnen agrarische bouwvlakken. Doordat agrarische bouwvlakken in veel gevallen ruim gedefinieerd zijn, kwamen er voorstellen in procedure waarbij turbines op dusdanig grote afstand van de bedrijfsbebouwing stonden dat ze geen onderdeel van erf vormden en als het ware los in het landschap kwamen te staan. Vanuit de motivatie om te komen tot landschappelijk goed ingepaste initiatieven en het op voorhand willen voorkomen van maatschappelijke weerstand voor kleinschalige windturbines, heeft EAZ Libau gevraagd om vroegtijdige afstemming en advisering over de ruimtelijk beste plek voor turbines op boerenerven. Uit deze vraag is een adviesrelatie tussen EAZ en het Team Ruimtelijke Kwaliteit van Libau ontstaan en zijn er in de afgelopen jaren voor ruim 200 initiatieven zogenaamde plaatsingsadviezen afgegeven.

Deze plaatsingsadviezen komen geheel in geest van de Omgevingswet tot stand aan de voorkant van het planproces, in een dialoog tussen EAZ en de ruimtelijke deskundigen van het Team Ruimtelijke Kwaliteit bestaande uit een landschapsarchitect, stedenbouwkundige en (rayon)architecten. Vanuit een helder beeld van de landschappelijke context en de hierin aanwezige landschappelijke en cultuurhistorische waarden wordt in iedere situatie gezocht naar een optimum tussen windopbrengst en een dusdanige positie van de turbine op het erf dat deze hier, rekening houdend met de landschappelijke kwaliteiten, een ruimtelijk logisch onderdeel van gaat uitmaken. Hoewel iedere situatie daarbij uniek is en om maatwerk vraagt, is er in de loop der tijd een werkbare set principes ontwikkeld, die voor alle initiatieven relevant is. In alle gevallen komt het daarbij neer op het vinden van een ruimtelijke logische aanleiding waartoe de turbines zich verhouden, op een ondergeschikte plek, veelal het achtererf. De omgeving van het woonhuis, het voorerf, wordt daarbij veelal vermeden. In de plaatsingsadviezen wordt ook rekening gehouden met eventuele consequenties voor een duurzame instandhouding van aanwezige en mogelijke in relatie tot uitbreidingsplannen geplande erfbeplanting.

Op basis van een positief plaatsingsadvies ligt er voor de gemeentelijke rayonarchitecten een solide basis voor een door de centrale adviescommissie gemandateerd positief welstandsadvies. De ontwikkelde principes, de plaatsingsadviezen en soepele planprocedures die hier het gevolg van zijn, hebben zich ook in de praktijk bewezen en op een incident na geen enkel bezwaar vanuit het maatschappelijk veld opgeroepen. Arnoud Garrelts (ir) Adviseur landschap en stedenbouw

3. Pilotprojecten Friesland Om grip te krijgen op de materie rondom de kleine windmolens en om algemene handvatten (criteria) te kunnen formuleren voor het beoordelen van toekomstige aanvragen, is voor een twaalftal pilotprojecten geanalyseerd of en hoe een molen in het landschap kan worden ingepast. Dit is gedaan in een samenwerking tussen rayonarchitecten van hûs en hiem, windmolenbouwer EAZ en Arnoud Garrelts, adviseur landschap en stedenbouw voor Libau.

Uitgangspunten Bij de pilot is een aantal gegevens als uitgangspunt genomen: Beleidsmatig is plaatsing van de windturbine(s) mogelijk (veel gemeentes zijn momenteel de mogelijkheden nog aan het bepalen). Het alternatief en/of de combinatie met zonnepanelen is onderzocht. Het type molen betreft een rank ontwerp, met een ashoogte van maximaal 15 meter en een neutraal kleurgebruik.

Informatiebronnen Per casus is gebruik gemaakt van diverse informatiebronnen om de betreffende locatie goed te analyseren: Websites met betrekking tot ruimtelijke plannen, cultuurhistorische en landschappelijke waarden (o.a. FAMKE), Topotijdreis etc. Mogelijk eerdere advisering in de vorm van reguliere welstandsadviezen of een Nije Pleats bespreking. Eventuele toekomstige uitbreidingsplannen zoals in gesprekken tussen EAZ en initiatiefnemer naar voren zijn gekomen. Omgevingsbeelden via google.maps (luchtfoto’s en straatbeelden), obliekfoto’s etc.

Plaatsingsbeoordeling De 12 pilotprojecten zijn geanalyseerd en per casus is een beoordeling van het plaatsingsvoorstel geformuleerd. Deze zijn in de vorm van een bijlage aan deze notitie toegevoegd. Mogelijke uitkomsten van de beoordeling zijn: - Positief : Het plan past goed in de omgeving - Positief onder voorbehoud : Met aangegeven aanpassing kan het plan passend worden gemaakt - Negatief : Het plan past onvoldoende in de omgeving

Voorbeeld van een plaatsingsvoorstel

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoningen geplaatst (voor beide boerderijen typologisch alsook vanaf de weg bekeken) Afstemming op bassin onlogisch, want relatief laag en door vorm richtingloos element in het landschap Sterkere koppeling aan bouwvolumes nodig.

Plaatsingsadvies: Positief onder voorbehoud Plaatsing op hoogte noordzijde bassin geadviseerd

4. Objectgerichte beoordelingscriteria De 12 pilotprojecten hebben zich met name gericht op de analyse van de plaatsingspositie voor mogelijke windmolens. Aspecten ten aanzien van vormgeving zijn in die aftasting als gegeven aangenomen, maar maken uiteraard wel onderdeel uit van de beoordeling of een molen in voldoende mate kan worden ingepast in het landschap. Hiernaar heeft hûs en hiem in het verleden al eens onderzoek gedaan. Een aantal Friese gemeentes heeft op basis van die studie destijds criteria opgenomen in de betreffende welstandsnota. De resultaten van de recente analyse met betrekking tot de plaatsing, zijn hier een goede aanvulling op. Tezamen leidt dit tot onderstaande criteria die als handvat kunnen worden gebruikt bij de zoektocht naar een goede inpassing van windmolens in het omgevingsbeeld.

Plaatsing • • • •

• • • •

Maximaal 3 windmolens (niet meer dan situatie toelaat; geclusterd indien meer dan 1). Op (bestaand) agrarisch erf. Op of direct grenzend aan het agrarische bouwperceel. Op een ondergeschikte positie: - t.o.v. typologische voorzijde van de boerderij. - ten opzichte van de openbare weg (indien mogelijk i.c.m. typologische oriëntatie). Op voldoende afstand tot cultuurhistorisch of landschappelijk waardevolle elementen en structuren zoals dijken of karakteristieke waterlopen. Als onderdeel van / in relatie met de bebouwing (clusteren). Binnen de (visuele) erfbegrenzing (niet als onderdeel van die begrenzing en niet ten koste van groen/bomen). Aandacht voor de inrichting en beplanting van het erf.

Hoofdvorm • • • • •

Zelfstandige, eenduidige hoofdvorm. Ashoogte maximaal 15 meter. Evenwichtige verhouding masthoogte/wiekdiameter. Overwegend rank. Bijbehorende elementen sterk ondergeschikt in maat en kleurstelling (transformator e.a.).

Opmaak • • •

Materiaal: metaal, kunststof, hout. Kleur: onopvallend, mat (bijbehorende elementen op maaiveld: gedekte kleurstelling). Reclame: zie hiervoor de betreffende reclamecriteria (te allen tijden ondergeschikt).

5. Procedure voorstel Ten aanzien van inpassing van kleine, particuliere windmolens, is vooralsnog geen eenduidige procedure tussen de verschillende Friese gemeentes. Om naar aanvragers toe helderheid te bieden, zou een eenduidige procedure voor de hele provincie Fryslân de voorkeur verdienen. Dit geldt ook voor de beoordeling van een uiteindelijke aanvraag omgevingsvergunning. Met de opgedane kennis door de pilotprojecten is een goede basis gelegd waar vanuit een zorgvuldige eenduidige en gelijkwaardige beoordeling kan plaatsvinden. Het vooroverleg biedt goede mogelijkheden om in een vroegtijdig stadium de plannen voor het plaatsen van een kleine, particuliere windmolen af te tasten. Wij stellen voor om deze plannen te behandelen in een breder overleg door de gebruikelijke lokale afvaardiging van de Centrale Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, aan te vullen met een landschapsdeskundige en, indien vanuit de provincie gewenst, met een adviseur van de provincie. In praktijk zou dat inhouden dat aanvragers een vooroverleg aanvragen dat op de agenda van de lokale, gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit wordt geagendeerd. De adviseurs nemen de betreffende plannen van daaruit mee voor het bredere overleg waarin periodiek (bijvoorbeeld eens per twee weken) de plannen worden besproken.

Hieruit volgt een vooroverleg advies waarin de mogelijkheden uiteen zijn gezet en eventuele voorwaarden en/of suggesties voor aanpassingen helder worden vermeld. Dit advies dient als onderlegger voor de aanvraag omgevingsvergunning.

6. Conclusies en aanbevelingen Deze notitie is bedoeld als handreiking naar de Friese gemeentes om een eenduidig beleid op te kunnen stellen voor de mogelijkheden ten aanzien van het plaatsen van kleine windmolens. Gezamenlijk kunnen we een nieuwe stap zetten in de verduurzaming van de provincie Fryslân waarbij we initiatiefnemers kunnen helpen door in een vroeg stadium helderheid te kunnen bieden over de mogelijkheden en mee te denken over de beste landschappelijke inpassing van kleinschalige windmolens in het Fries landschap. Daaraan kunnen de volgende zaken bijdragen:

• • • • • •

Een provincie breed beleid ten aanzien van het plaatsen van kleine windmolens; Een provincie breed gelijke procedure om de molens in te passen; Eenduidige beoordelingscriteria, opgenomen in de welstandsnota (of (paraplu)bestemmingsplan) zodat ze ook vooraf helder zijn voor potentiële aanvragers; Beoordelingscriteria in de toekomst opnemen in het gemeentelijk omgevingsplan; Mogelijkheid tot vooroverleg in een adviescommissie ruimtelijke kwaliteit die wordt aangevuld met een landschapsdeskundige en, indien gewenst, een adviseur van de provincie; Evaluatie van de werkwijze en uitkomsten na de eerste 15 aanvragen, waarbij ook cumulatieve effecten op gebiedsniveau worden beschouwd.

notitie kleine windturbines in Fryslân

Bijlage 1 Pilotprojecten

Cases 1

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). Weliswaar relatief ver van bouwvolumes, maar nog wel nagenoeg op lijn achtergevels en nabij sleufsilo’s. Ten opzichte van openbare weg afgedekt door hoog groen buurperceel.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF

Cases 2

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). De afstand tot de bouwvolumes is relatief groot. De molen wordt buiten de groene erfafscheiding geplaatst, waardoor hij visueel losraakt van het erf.

Plaatsingsadvies: NEGATIEF De molen staat buiten het visuele erf van de boerderij. Een goede plek op het erf, zowel qua ruimtelijk beeld als qua windopbrengst, lijkt lastig te verwezenlijken.

Cases 3

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). Afstand tot de bouwvolumes is klein. Molen wordt buiten de groene erfbegrenzing geplaatst, ook vanaf de weg gezien raakt hij los van het erf.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF ONDER VOORBEHOUD

Plaatsing iets verder naar noordoosten voorkomt dat de molen vanaf de weg gezien buiten het erf staat.

Cases 4

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). Uitlijnen met bassin onlogisch, want relatief laag en door vorm richtingloos element in het landschap Sterkere koppeling aan bouwvolumes nodig.

Plaatsingsadvies: POSITIEF ONDER VOORBEHOUD Plaatsing dichter langs het pad aan de oostzijde voor sterkere koppeling bouwvolumes.

Cases 5

Afwegingen: -

De molen wordt ten opzichte van de weg weliswaar achter de bedrijfswoning geplaatst, maar typologisch gezien voor het voorhuis van de boerderij. De molen wordt aan een landschappelijk element gekoppeld (de sloot), maar staat ver van de bedrijfsgebouwen af. Bebouwing is over het algemeen meer beeldbepalend vanuit de openbare ruimte (op de grond). Sterkere koppeling aan bouwvolumes nodig.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF ONDER VOORBEHOUD

Plaatsing op de noordwest hoek van het bouwvlak koppelt de molen sterker aan de bebouwing en het element komt op die plek achter het typologische voorhuis van de boerderij te staan.

Cases 6

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). De molen staat relatief ver van de bedrijfsgebouwen. Vanaf de weg gezien staat hij te veel ‘los’ in het weiland. Sterkere koppeling aan bouwvolumes nodig.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF ONDER VOORBEHOUD

Verplaatsing naar het oosten kan de molen sterker aan het erf koppelen. Mogelijk kan ook een landschappelijke inpassing bijdragen aan een sterkere visuele koppeling.

Cases 7

Afwegingen: -

De molens wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken) De molens pakken een bestaande richting op (sloot + nokrichting van schuren), maar de tweede molen komt hierdoor wel ver van de bebouwing te staan. Er zijn ook uitbreidingsplannen met betrekking tot de bedrijfsbebouwing.

Plaatsingsadvies:

AANHOUDEN

Plaatsing van één molen zou mogelijk kunnen zijn. Of twee molens goed zijn in te passen hangt van de toekomstige situatie af. Aanbevolen wordt om in een Nije Pleats overleg alle uitbreidingsbehoeften in samenhang te bekijken, om te zoeken naar de mogelijkheden en de beste ruimtelijke inpassing daarvoor.

Cases 8

Afwegingen: -

-

Naast de oorspronkelijke boerderij, die met het woongedeelte naar het noorden is gericht, wordt een nieuwe bedrijfswoning gebouwd, gericht op zuiden, naar de toerit van het erf. Hierdoor ontstaat een diffuus beeld van wat de voor- of achterzijde van de boerderij is. De meest historische setting weegt hier zwaarder mee. Het huidige erf lijkt visueel opgesplitst in twee erven: een vlak ten noordoosten van de toerit en een vlak ten zuidwesten van de toerit. De molen staat vanaf de openbare weg gezien achter de bedrijfsbebouwing.

Plaatsingsadvies: POSITIEF

Cases 9

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). De afstand tot de bouwvolumes is relatief groot, maar uit satellietbeelden blijkt dat op de plek van de sleufsilo’s inmiddels een nieuw schuur is gebouwd.

Plaatsingsadvies: POSITIEF met opmerking Bij de advisering is ervan uitgegaan dat de nieuwe schuur die op de satellietbeelden te zien is, rechtmatig is gerealiseerd.

Cases 10

Afwegingen: -

De molens worden achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). De molens worden afgestemd op de richting van de sloot, alsook op de nokrichting van de meest zuidelijke schuur. Hoewel de molens buiten de erfbegrenzing van de sloot staan, zal dit vanaf de openbare weg nauwelijks waarneembaar zijn.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF met opmerking

Wanneer vanuit de gemeente plaatsing van meer dan één windmolen niet is toegestaan, wordt geadviseerd om de molen alsnog ten noorden van de sloot te plaatsen. Voor één molen is binnen die erfbegrenzing wel plek te vinden.

Cases 11

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoningen geplaatst (voor beide boerderijen typologisch alsook vanaf de weg bekeken). Afstemming op bassin onlogisch, want relatief laag en door vorm richtingloos element in het landschap. Sterkere koppeling aan bouwvolumes nodig.

Plaatsingsadvies:

POSITIEF ONDER VOORBEHOUD Plaatsing op hoogte noordzijde bassin geadviseerd.

Cases 12

Afwegingen: -

De molen wordt achter de bedrijfswoning geplaatst (typologisch alsook vanaf de weg bekeken). De molen staat relatief ver van de (grootste) bebouwing, maar dit zal vanaf de openbare weg nauwelijks waarneembaar zijn.

Plaatsingsadvies: POSITIEF

notitie kleine windturbines in Fryslân

Bijlage 2 Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (windturbines)

Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (windturbines) De Verordening Romte Fryslân 2014, zoals vastgesteld op 24 juni 2014, en in werking getreden op 1 augustus 2014, en laatstelijk gewijzigd op 21 februari 2018 wordt als volgt aangepast: A. Begripsbepalingen Na onderdeel 1.16 bestaande bebouwing wordt een nieuw onderdeel 1.16a ingevoegd dat als volgt komt te luiden: Bestaande dorpsmolen: Een bestaande dorpsmolen als bedoeld in de Omgevingsvisie De Romte Diele, te weten de dorpsmolens: o Dearsum (Snitserdyk, nabij kruising N354 en N384) o Hitzum (Achlumerweg, 8805 TN) o Kubaard (Joarumerleane, 8732 EC) o Reahûs (Slyp, 8736 JC) o Reduzum (Overijsselsestraatweg, 9008 TS) o Skuzum (Brekkerweg, 8755 JK) o Ternaard (Het Skoar, 9145 CD) o Ternaard (2 x Nesserwei, 9145 CE) o Ternaard (Nesserwei, 9145 CH) o Ternaard (Mosselbankswei, 9142 VJ Moddergat) o Tzum (Laakwerd, 8804 RK) o Wiuwert-Britswert (Bessens, 8637 VG Wiuwert) o Wommels-Iens (Hegenserleane, 8733 EM, Iens) o Wyns-Bartlehiem-Tergrêft (2x Wiereweg 9091 BK Wyns) B. Artikel 9.1 Nieuwe windturbines Het bestaande artikel 9.1.1 wordt vernummerd tot artikel 9.1.1 lid 1. Na artikel 9.1.1 lid 1 wordt een nieuw lid 2 ingevoegd dat als volgt komt te luiden: 2.

In afwijking van het eerste lid kan in een ruimtelijk plan het plaatsen van maximaal 3 windturbines op of direct grenzend aan het bouwperceel van een bestaand agrarisch bedrijf worden toegestaan, met in achtneming van de volgende voorwaarden: a. de windturbines mogen een maximale as-hoogte van 15 meter hebben; b. het op te stellen vermogen is gericht op de energiebehoefte van het agrarisch bedrijf; c. de turbines moeten zorgvuldig worden ingepast binnen de landschappelijke- en cultuurhistorische kernkwaliteiten, waarbij de mogelijkheden om te voorzien in de energiebehoefte van het agrarische bedrijf door middel van zonnepanelen op de gebouwen zijn verkend.

Na artikel 9.1.1. lid 2 wordt een nieuw lid 3 ingevoegd dat als volgt komt te luiden: 3.

In afwijking van het eerste lid kan in een ruimtelijk plan een nieuwe solitaire windturbine met een tiphoogte van maximaal 100 meter worden toegestaan ter vervanging van meerdere solitaire windturbines, met inachtneming van de volgende voorwaarden: a. de gezamenlijke tiphoogte van de te vervangen windturbines is minimaal gelijk aan de tiphoogte van de nieuwe windturbine; b. de te vervangen windturbines hebben een tiphoogte van 45 meter of meer; c. de omgeving moet participeren in het planproces; d. het positief rendement komt mede ten goede aan de directe omgeving; e. er mogen geen windturbines worden geplaatst op de Waddeneilanden; f. de windturbine moet zorgvuldig worden ingepast binnen de landschappelijke en cultuurhistorische kernkwaliteiten. 1

C. Artikel 9.2.1 Opschalen bestaande dorpsmolens Het bestaande artikel 9.2.1 wordt vernummerd tot artikel 9.2.1 lid 1. Na artikel 9.2.1 lid 1 wordt een nieuw lid 2 ingevoegd dat als volgt komt te luiden: 2.

In afwijking van het eerste lid kan in een ruimtelijk plan het vervangen van een bestaande dorpsmolen door een nieuwe solitaire dorpsmolen met een tiphoogte van maximaal 100 meter worden toegestaan, mits: a. de opbrengsten van de dorpmolen volledig ten goede komen aan de lokale gemeenschap, en b. de dorpsmolen op de bestaande locatie wordt opgericht, met dien verstande dat de locatie van de windturbine beperkt mag verschuiven als dit vanuit oogpunt van milieu of veiligheid dan wel vanwege de landschappelijke- of stedenbouwkundige structuur gewenst is.

2

Toelichting Ontwerp Wijziging Verordening Romte Fryslân 2014 (windturbines) Algemeen In het bestuursakkoord 2019-2023 ‘Vernieuwen in vertrouwen’ Geluk op 1’ zijn de ambities voor het opwekken van duurzame energie benoemd. In 2030 wordt 33% van de Friese energie duurzaam opgewekt en 25% energie bespaard ten opzichte van 2010. De nadere uitwerking hiervan vindt plaats via de Regionale Energiestrategie (RES) en de provinciale omgevingsvisie. Verschillende partijen in Fryslân zullen in dit kader samen tot concrete plannen moeten komen voor warmtevoorziening in de ‘bebouwde omgeving’ en grootschalige duurzame energieopwekking. In het bestuursakkoord zijn een aantal energieprincipes benoemd, die richting moeten geven aan de inzet van de provincie bij de totstandkoming van de RES. Een van deze principes bevat een voorstel voor nieuw beleid voor windturbines. Bij de besluitvorming op 25 september 2019 over de ontwerp-omgevingsvisie hebben Provinciale Staten bij amendement de beleidsvoorstellen voor windturbines in de ontwerp-omgevingsvisie laten opnemen. Van het nieuwe voorgenomen beleid kan door gemeenten op dit moment nog geen gebruik worden gemaakt, omdat de Verordening Romte Fryslân 2014 dit nog niet toestaat. Vanwege de grote belangstelling van o.a.

gemeenten, energiecoöperaties en particulieren om conform de beleidsuitgangspunten in het bestuursakkoord en ontwerp-omgevingsvisie een nieuwe windturbine te plaatsen, is vooruitlopend op de RES en vaststelling van de omgevingsvisie, het voorgenomen beleid vertaald in deze partiële wijziging van de Verordening Romte. De wijziging van de Verordening Romte Fryslân 2014 bevat een regeling voor het toestaan van windturbines. Onder voorwaarden is ruimte voor de volgende ontwikkelingen: a. het realiseren van maximaal 3 windturbines met een ashoogte van 15 meter bij agrarische bedrijven; b. het opschalen van bestaande dorpsmolens tot een tiphoogte van 100 meter; c. het plaatsen van een nieuwe solitaire turbine met een tiphoogte van 100 meter na sanering van minimaal 100 meter aan oude windturbines. Artikelsgewijze toelichting A. Begripsbepaling bestaande dorpsmolen In de begripsbepaling ‘bestaande dorpsmolen’ is een limitatieve lijst van alle bestaande dorpsmolens opgenomen. B. Artikel 9.1 Nieuwe Windturbines Windturbines 15 meter In artikel 9.1.1 lid 2 wordt de mogelijkheid geboden om maximaal 3 windturbines met een ashoogte van maximaal 15 meter te plaatsen op of direct grenzend aan het bouwperceel van een bestaand agrarisch bedrijf. Het maximaal op te stellen vermogen moet zijn gericht op de energiebehoefte van het agrarisch bedrijf.

tiphoogte Er is geen maximale tiphoogte voor de windturbine opgenomen. De EAZ-molen geldt veelal als voorbeeld, maar enige flexibiliteit in tiphoogte is nodig om ook andere leveranciersde ruimte te bieden voor het ontwikkelen van een soortgelijke windturbine met dezelfde maximale ashoogte.

3

eigen behoefte Uit landschappelijke overwegingen willen wij het aantal windturbines beperkt houden. Ook vinden wij het belangrijk dat extra druk op het net zoveel mogelijk wordt voorkomen. Om deze redenen is besloten alleen windturbines bij agrarische bedrijven toe te staan als het opgestelde vermogen van de te plaatsen windturbine(s) is gericht op de eigen behoefte van het agrarisch bedrijf. Voor het bepalen van het eigen gebruik kan het gemiddelde energieverbruik van de afgelopen drie jaar als leidraad aangehouden worden. Wij begrijpen echter dat het afstemmen van het vermogen op de eigen behoefte geen exacte wetenschap is. Vooral wanneer gekozen wordt voor een combinatie met zonnepanelen of een mestvergister is het bijna niet te vermijden dat op enig moment toch sprake is van teruglevering aan het net. Dit vinden we niet problematisch, zolang gebruik gemaakt kan worden van de bestaande eigen netaansluiting van het agrarische bedrijf. Maatwerk blijft ook hier echter mogelijk. In uitzonderingsgevallen kan gemotiveerd worden dat door omstandigheden een netverzwaring toch nodig is om in de eigen behoefte te kunnen voorzien. inpassing In de regels van de verordening wordt van gemeenten gevraagd om de windturbines goed in te passen en daarbij de tevens mogelijkheden voor zon op dak te verkennen. Maatwerk is belangrijk.

Wanneer zon op dak een reële optie is voor het bedrijf dan moet zorgvuldig worden afgewogen of vanuit oogpunt van ruimtelijke kwaliteit het plaatsen van zon op dak dan niet de betere manier is om te voorzien in de eigen energiebehoefte. procedure Het draagvlak dat in de provincie aanwezig is voor windturbines van 15 meter willen wij graag behouden. Wij vinden het daarom belangrijk dat van geval tot geval een gedegen landschappelijke afweging wordt gemaakt tussen de opties voor zon op dak en wind. Wij willen hier ook op toezien. Wij vragen daarom van gemeenten om alleen met een uitgebreide procedure omgevingsvergunning, wijzigingsplan, postzegelplan of een reguliere procedure op grond van Bijlage II artikel 4 Bor mee te werken aan het plaatsen van windturbines van 15 meter. Concreet betekent dit dat over alle aanvragen voor het plaatsen van één of meerdere windturbine (s) wettelijk vooroverleg op grond van artikel 3.1.1 Besluit Ruimtelijke Ordening/artikel 6.18 Besluit omgevingsrecht met de provincie gevoerd zal moeten worden. Opschalen en saneren In artikel 9.1.1 lid 3 wordt de mogelijkheid geboden om meerdere bestaande solitaire windturbines (tiphoogte > 45 meter) te vervangen door één nieuwe solitaire windturbine met een tiphoogte van maximaal 100 meter. sanering Het aanzien van Fryslân verbetert als meerder solitaire windturbines verdwijnen ten gunste van één nieuwe.

Daarom geldt dat het aantal meters turbine (in tiphoogte) dat opgeruimd wordt minimaal gelijk is aan het aantal meter turbine dat er voor terugkomt. Windturbines met een tiphoogte van minder dan 45 meter tellen niet mee voor de sanering. Deze categorie van windturbines zal op termijn vanzelf verdwijnen. Om gebruik te kunnen maken van de saneringsregeling ten behoeve van het plaatsen van één windturbine met een tiphoogte van 100 meter, is het nodig om twee bestaande windturbines met een tiphoogte van 50 meter of drie bestaande windturbines met een tiphoogte van 45 meter te saneren. draagvlak Wij hechten veel waarde aan draagvlak. Wij denken echter dat het niet doelmatig is om normen voor draagvlak aan gemeenten op te leggen. Dit gaat ten koste van de flexibiliteit en kan onnodig belemmerend werken. Wel is als eis opgenomen dat de omgeving moet participeren in het planproces. De precieze invulling van deze voorwaarde wordt aan de gemeente overgelaten. De gemeente moet er voor zorgdragen dat de bewoners op 4

zorgvuldige wijze betrokken worden bij een ontwikkeling die impact heeft op hun leefomgeving. De ervaring leert dat veel gemeenten het onderwerp draagvlak en participatie zelf al hebben opgepakt. Wettelijk gezien moet de gemeente immers ook zorgdragen voor een uitvoerbaar plan. Projecten waar geen of weinig aandacht is besteedt aan participatie hebben in de praktijk weinig kans van slagen. Het Agentschap NL van het Ministerie van Economische zaken heeft een ‘stappenplan voor een succesvolle aanpak in uw gemeente’ beschikbaar gesteld. In dit stappenplan wordt uitgelegd wat de voordelen van vroegtijdige betrokkenheid van de omgeving zijn en op welke wijze het informeren en participeren van omwonenden vormgegeven kan worden. Wij adviseren gemeenten om bij initiatieven voor het plaatsen van een nieuwe windturbine gebruik te maken van dit stappenplan. financiële participatie Wij vinden het belangrijk dat de directe omgeving meeprofiteert van de positieve rendementen van de nieuwe windturbine. Bij de concrete invulling van de voorwaarde dat het positief rendement ten goede moeten komen aan de directe omgeving vragen wij van gemeenten om zoveel als mogelijk de 50% norm in het Klimaatakkoord aan te houden. Dit betekent dat in principe minimaal 50% van het rendement ten goede moet komen aan de omgeving.

De norm van 50% hebben wij bewust niet als eis in de wijziging van de verordening opgenomen. Het opnemen van een norm zou juridisch hard zijn. Wij zijn van mening dat er ruimte moet zijn om mee te werken aan een project waar veel draagvlak voor is, maar waar in de business-case een norm van 50% niet haalbaar blijkt. Wij laten het bepalen van de reikwijdte van het begrip ‘directe omgeving’ in principe aan de gemeente. Wij denken dat het gebied binnen een straal van 3 km rondom de nieuw te plaatsen windturbine als ‘directe omgeving’ kan worden aangemerkt. Maatwerk is echter mogelijk. Bij voorkeur wordt door een of meerdere dorpen in de omgeving een energiecoöperatie (of een andere organisatievorm) opgericht die mede-eigenaar wordt van de windturbine en de belangen van de omwonenden kan behartigen. Waddeneilanden Omdat wij de unieke landschappelijke, cultuurhistorische en natuurwaarden van de Waddeneilanden in stand willen houden vinden wij het niet gewenst om windturbines van 100 meter toe te staan op de Waddeneilanden. Het plaatsen van nieuwe windturbines op de Waddeneilanden is daarom uitgesloten. inpassing Omdat het project het realiseren van een nieuwe windturbine van 100 meter op een geheel nieuwe locatie kan behelzen, willen wij betrokken worden bij de inpassing van de windturbine binnen de kernkwaliteiten van het landschap.

Wij verwachten van gemeenten dat zij ons in een vroegtijdige stadium (nog voor het wettelijk vooroverleg) betrekken bij projecten voor sanering en opschaling. C. Artikel 9.2.1 Opschalen bestaande windturbines Vervangen dorpsmolens In artikel 9.2.1 wordt de mogelijkheid geboden om een bestaande dorpsmolen te vervangen door een solitaire dorpsmolen met een tiphoogte van maximaal 100 meter. Alleen dorpsmolens die op de limitatieve lijst in de begripsbepaling ‘bestaande dorpsmolen’ zijn opgenomen komen in aanmerking om op te schalen.

5

opbrengsten komen ten goede aan de gemeenschap Omdat het belangrijk is dat de opbrengsten van de nieuwe dorpsmolen, volledig ten goede komen aan de lokale gemeenschap, is dit als voorwaarde voor opschaling in de verordening opgenomen. Dit voorkomt dat bestaande dorpsmolens door ontwikkelaars opgekocht kunnen worden. locatie vervangende dorpsmolen De nieuwe dorpsmolen moet in principe op de zelfde locatie als de bestaande dorpsmolen worden geplaatst. Vanwege milieuregels en veiligheid kan het echter nodig zijn om de dorpsmolen te verplaatsen. De aan te houden afstanden tot gevoelige objecten zullen bij een hogere dorpsmolen groter zijn. In de regels is daarom het beperkt verschuiven van de dorpsmolen mogelijk gemaakt. Een verschuiving is ook mogelijk als dit met het oog op het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit gewenst is. Het is niet mogelijk om bij opschaling meerdere dorpsmolens in een cluster te plaatsen. In 9.2.1, eerste lid staat dat de bestaande dorpsmolen alleen kan worden vervangen door een ‘solitaire’ dorpsmolen. Dit voorkomt dat bij de dorpen die meerdere dorpsmolens in bezit hebben nieuwe clusters onstaan. Wij gaan er vanuit dat gemeenten ons in een voorfase al betrekken bij projecten, wanneer sprake is van het verschuiven van de locatie van de dorpsmolen.

draagvlak Wij verwachten dat plannen voor het opschalen van dorpsmolens kunnen rekenen op groot draagvlak uit de directe omgeving. Door het vervangen van de bestaande dorpsmolen kan de impact op de nabije omgeving wel veranderen. De dorpsmolen wordt hoger en wellicht moet de dorpsmolen zelfs worden verplaatst. Wij adviseren gemeenten om hier op zorgvuldige wijze mee om te gaan, bijvoorbeeld door gebruik te maken van het voornoemde stappenplan van Agentschap NL.

6

78/120

Bijlage 3

79/120

Landschappelijk kader windturbines Weststellingwerf

DETAILS

LANDSCHAPPELIJK KADER WINDTURBINES WESTSTELLINGWERF Oktober 2022

1/41

DATUM KENMERK

Oktober 2022 2020_0687002

PROJECT PROJECTLEIDER

Facetbestemmingsplan Windturbines Weststellingwerf J. Haan

OPDRACHTGEVER gemeente Weststellingwerf PROJECTNUMMER 20211159 AUTEUR STATUS

2/41

Ir. Marieke Rekswinkel Definitief

INHOUD 1.

2.

3.

4.

3/41

4.1.1 4.1.2

inleiding

4

1.1 1.2

4 4

Aanleiding en doelstelling Leeswijzer

beleidskader

5

2.1

Beleid provincie Fryslân 2.1.1 Grutsk op ‘e Romte (2014)

5 5

2.2

Beleid regio Zuidoost Friesland 2.2.1 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028

6 6

2.3

Beleid gemeente Weststellingwerf 2.3.1 Omgevingsvisie Weststellingwerf (2019) 2.3.2 Bestemmingsplan Buitengebied 2014 2.3.3 Handleiding schaalvergroting agrarische sector 2011 2.3.4 Bomenbeleidsplan 2017 – 2027

7 7 9 9 9

het landschap

11

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

11 13 13 14 14 15 15

Algemeen Woudontginningen Beekdalen Essenlandschap Hoogveenontginningen Heideontginningen Laagveen: veenpolders en veenderijen

windturbines

16

4.1

16

Verschillende soorten windturbines

5.

Grondgebonden turbines Turbines op het dak

landschappelijk toetsingskader

20

5.1

De ja-mits benadering 5.1.1 Inleiding 5.1.2 Uitgangspunten

20 20 20

5.2

Algemeen toetsingskader 5.2.1 Grondgebonden turbines 5.2.2 Turbines op dak

22 22 23

5.3

Toetsingskader per landschapstype 5.3.1 Woudontginningen 5.3.2 Beekdalen 5.3.3 Essenlandschap 5.3.4 Hoogveenontginningen 5.3.5 Heideontginningen 5.3.6 Laagveen; veenpolders en veenderijen

24 25 26 27 28 29 30

bijlagen 1. Grutsk op ‘e romte 2. diverse nota’s t.b.v. Bestemmingsplan buitengebied 2.1 Nota van Uitgangspunten groene functies 2.2 Nota van Uitgangspunten rode functies (2012) 2.3 Nota functieverandering en - verbreding agrarische sector (2011)

3.

16 18

overzicht agrarische bedrijven (2015)

31 31

1. INLEIDING 1.1

Aanleiding en doelstelling

Door een recente wijziging van de Verordening Romte Fryslân bestaan er mogelijkheden om onder voorwaarden windturbines bij agrarische bouwpercelen te realiseren. Het gaat om maximaal 3 windturbines op of direct grenzend aan het bouwperceel van een bestaand agrarisch bedrijf. De windturbines mogen een maximale ashoogte van 15 meter hebben. Het op te stellen vermogen is gericht op de energiebehoefte van het agrarisch bedrijf zelf. De turbines moeten zorgvuldig worden ingepast binnen de landschappelijke- en cultuurhistorische kernkwaliteiten. Hierbij dienen de mogelijkheden om te voorzien in de energiebehoefte van het agrarische bedrijf door middel van zonnepanelen op de gebouwen zijn verkend. Om bovenstaande ontwikkeling in planologisch-juridische zin mogelijk te maken wordt hiervoor een facetbestemmingsplan voor de gemeente Weststellingwerf opgesteld. Aanvullend hierop wordt een landschappelijk kader opgesteld. Het op te stellen landschappelijk kader moet een houvast bieden voor de vraag op welke wijze de windturbines zorgvuldig in het landschap kunnen worden ingepast.

1.2

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van het landschapsbeleid op provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau. Op provinciaal niveau is dat Grutsk op ‘e Romte. Op regionaal niveau is de Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 een belangrijke bouwsteen. En op gemeentelijk niveau zijn de Omgevingsvisie Weststellingwerf (2019), het bestemmingsplan Buitengebied 2014 en de Handleiding schaalvergroting agrarische sector relevant. Ook het Bomenbeleidsplan is meegenomen. In hoofdstuk 3 wordt in het kort het landschap en de verschillende landschapstypen in de gemeente Weststellingwerf geanalyseerd. Hoofdstuk 4 geeft een beeld van verschillende soorten windturbines. Welke verschillende typen windturbines zijn er verkrijgbaar en welke voorbeelden zijn er van windmolens op

4/41

agrarische erven. Ook wordt aandacht besteed aan miniturbines of wokkels, speciaal ontwikkeld voor de toepassing bovenop gebouwen. In hoofdstuk 5 komt het landschappelijk / ruimtelijk kader voor de toepassing van windturbines in de gemeente Weststellingwerf aan de orde. Hierin worden randvoorwaarden voor plaatsing benoemd. Hierbij worden zowel algemene criteria/ randvoorwaarden benoemd -die overal gelden- als criteria/ randvoorwaarden per landschapstype. In de bijlage wordt nader ingegaan op het provinciaal beleid en de diverse nota’s die gebruikt zijn ter voorbereiding op het bestemmingsplan Buitengebied (Nota van Uitgangspunten groene functies, Nota van Uitgangspunten rode functies en Nota functieverandering en - verbreding agrarische sector).

Grondgebied gemeente Weststellingwerf

2. BELEIDSKADER 2.1

Beleid provincie Fryslân

2.1.1 Grutsk op ‘e Romte (2014) In maart 2014 is de Structuurvisie Grutsk op 'e Romte vastgesteld. In Grutsk op 'e Romte worden landschappelijke en cultuurhistorische structuren van provinciaal belang in samenhang geanalyseerd, gewaardeerd en van een richtinggevend advies voorzien. Het doel hiervan is behoud en verdere ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit door middel van informeren, adviseren en inspireren. Op deze wijze verwacht de provincie de doorwerking van de provinciale belangen in ruimtelijke plannen van gemeenten te borgen. De provincie is ingedeeld in 11 deelgebieden. De gemeente Weststellingwerf ligt in een tweetal deelgebieden: Laagveengebied (westelijk deel van de gemeente) en de Zuidelijke Wouden (de rest van de gemeente). In Grutsk op 'e Romte is een zogenaamde “Top 10” weergegeven. Dit zijn 10 landschappelijke en cultuurhistorische structuren van provinciaal belang. Deze structuren overschrijden de grenzen van deelgebieden en zijn bepalend voor de identiteit van de gehele provincie. Het gaat hierbij om: Verscheidenheid aan landschapstypen, overgangszones van het een naar het andere landschapstype en contrasten daartussen; Grootschalige openheid en weidsheid of leegte van de open landschapstypen; Het totaal aan watersystemen.

Van zeer grootschalige tot de zeer fijnmazige watersystemen en van voormalig naar huidige of heropende waterverbindingen; Het Waddensysteem; Stelsel van dijken als onderdeel van en voorwaarde voor het watersysteem en agrarische ontwikkeling van Fryslân; Reliëf; Verkaveling; Onzichtbare waarden in de ondergrond; Nederzettingen, dorpen en steden in hun omgeving, en de structuur ervan.

5/41

De verschillende landschapstypen in Fryslân (uit: Grutsk op ‘e Romte)

2.2

Beleid regio Zuidoost Friesland

2.2.1 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028 Het landschap van Zuidoost Friesland kent een grote aantrekkingskracht. Niet alleen voor de bewoners in dit prachtige landschap, maar ook voor de talloze bezoekers en recreanten. De rijkdom aan natuur (biodiversiteit), cultuurhistorie, landschapselementen en de uitstraling van het buitengebied vormen een sterke identiteit. De huidige (kern)waarden van het buitengebied vormen echter geen gegeven goed. Het vergt aandacht en zorgvuldigheid om deze te beschermen en te behouden. Het landschap staat niet stil. Ontwikkelingen en het goed in beheer zijn van een gebied geven de vitaliteit van een gebied weer. De uitdaging is om ontwikkelingen zodanig de ruimte te geven dat deze bijdragen aan de herkenbaarheid van de cultuurhistorische en landschappelijke (kern)waarden van Zuidoost-Friesland.

Landschapstypenkaart Zuidoost Friesland

6/41

In de Landschapsvisie Zuidoost Friesland wordt aandacht besteed aan de thema’s ‘Gebouwgebonden (kleine) windmolens op erven’, aan ‘Gebouwgebonden (kleine) windmolens, nabij dorpen of lintbebouwing’ (zie rode pijlen in figuur hierboven) en aan vrijstaande (grote) windmolens. Er wordt niet ingegaan op vrijstaande (kleine) windmolens. De (kern)waarden van het landschap beperken zich niet tot gemeentegrenzen. Het beschermen en/of versterken van deze waarden vormt een opgave die de gemeentegrenzen overstijgt. De landschapsvisie Zuidoost Friesland is dan ook opgesteld met het doel om de samenhang en kwaliteit van de landschappen op een groter schaalniveau te beschermen, danwel te versterken. Voor de ‘Gebouwgebonden (kleine) windmolens op erven’ wordt geadviseerd terughoudend om te gaan in hoogveenontginningen landgoederenlandschap (laatste niet aanwezig in Weststellingwerf) en voor de overige landschappen maatwerk te leveren. Met betrekking tot landgoederen landschap wordt dit gemotiveerd (maat en schaal niet passend in kleinschalig landschap). De hoogte van de windmolens dient beperkt te blijven om niet beeldbepalend te worden. De motivering waarom voor het hoogveenlandschap af wordt geweken ontbreekt. Nabij dorpen of lintbebouwing wordt voor alle landschapstypen geadviseerd terughouden om te gaan met gebouwgebonden kleine windmolens.

Opgaven per landschapstype

2.3

Beleid gemeente Weststellingwerf

2.3.1 Omgevingsvisie Weststellingwerf (2019) Visie op hoofdlijnen Weststellingwerf is een rustige, landelijke woongemeente. Een gemeente met bijzonder aantrekkelijke en afwisselende landschappen, die gedragen worden door een sterke en innovatieve agrarische sector, door een aantal unieke natuurgebieden en door een robuuste recreatieve hoofdstructuur. Weststellingwerf is ook een gemeente met levendige en leefbare dorpen in alle soorten en maten. Dorpen waar de belangrijke voorzieningen zo veel mogelijk in de buurt te vinden zijn. Dat geldt zowel voor de kleinste buurtschappen als voor Wolvega en Noordwolde als hoofdkernen. Samenhang, samenwerking en gastvrijheid worden gezien als belangrijke én onmisbare kwaliteiten om de gemeente ook in de toekomst levendig en leefbaar te houden. Landbouw & buitengebied De agrarische sector in Weststellingwerf is van hoog niveau en de melkveehouderij behoort zelfs tot de top van de wereld. Weststellingwerf wil deze positie behouden en zal de agrarische sector daarom ook in de toekomst ruimte bieden om te groeien. Aan die ontwikkeling zijn wel voorwaarden verbonden. Want Weststellingwerf zet tegelijkertijd ook in op het behouden van de identiteit en kwaliteit van het landschap. De menselijke maat is daarbij cruciaal.

Dat betekent dat kansen worden geboden voor schaalvergroting van bedrijven zonder dat dit leidt tot vermindering van natuur en de herkenbaarheid van het landschap. ‘Weststellingwerf wil een sterke agrarische sector in een divers landschap, met een menselijke maat’. Weststellingwerf klimaatneutraal In het Klimaatbeleidsplan 2010-2020 heeft de gemeente ingezet op een reductie van 30% van de hoeveelheid broeikasgassen ten opzichte van 1990, 20% energiebesparing ten opzichte van 2010 en het opwekken van 20% meer duurzame energie, eveneens vergeleken met 2010.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=ee452f99-c01c-4656-a2f9-abc5080e1be4