Bijlage 1 - Facetbestemmingsplan kleine windmolens (0098434806).pdf
Tekst van het document
7/41
Tot nu toe heeft dat geleid tot zonneparken bij Wolvega en Noordwolde en zonnepanelen op de gebouwen van het Home Center in Wolvega. Daarnaast hebben veel particulieren en agrariërs zonnepanelen op hun daken laten installeren. De gemeente wil op het gebied van energie en klimaat voorop lopen. Weststellingwerf zet er dan ook vol op in om als gemeente te voldoen aan de Nationale en provinciale klimaatdoelen. In samenspraak met betrokkenen zal de gemeente toewerken naar een energieneutraal Weststellingwerf. Die doelstelling wil Weststellingwerf realiseren op het eigen grondgebied. Raamwerk van 9 gebiedskwaliteiten Het is belangrijk om zorgvuldig vast te leggen wat de belangrijke kwaliteiten van Weststellingwerf zijn. Dat betekent dat de Omgevingsvisie de hoofdlijnen van de gemeentelijke kwaliteiten vastlegt. Hoofdlijnen die later specifiek uitgewerkt kunnen worden op lokale schaal, bijvoorbeeld per dorp. De bijbehorende kaart heeft als titel ‘Raamwerk van kwaliteiten’ meegekregen. Binnen dat raamwerk kan Weststellingwerf zich in de komende jaren verder ontwikkelen.
Binnen het raamwerk staan negen gebiedskwaliteiten centraal: • Een aantrekkelijk en afwisselend landschap; • Een geschiedenis die afleesbaar is uit de landschappelijke structuur; • Een netwerk van aantrekkelijke (natte) natuurgebieden; • Een sterke en innovatieve agrarische sector; • Een robuuste recreatieve hoofdstructuur; • Goed leven in dorpskernen met een eigen identiteit; • Voorzieningen in de buurt; • Regionale voorzieningen en bedrijvigheid in Wolvega en Noordwolde; • Een helder netwerk van de hoofdinfrastructuur.
Raamwerk van kwaliteiten (uit: Omgevingsvisie Weststellingwerf)
8/41
2.3.2 Bestemmingsplan Buitengebied 2014 In de toelichting op het bestemmingsplan wordt in hoofdstuk 2.2 (het landschap) aangegeven dat de ontwikkeling van het huidige landschap haar basis vindt in de bodem en waterhuishouding, de natuurlijke vegetatie en de invloed die de mens in de loop van de tijd hierop heeft gehad. De ontwikkelingsgeschiedenis van Weststellingwerf is voor een groot deel nog afleesbaar in het landschap. Een landschap dat als zeer aantrekkelijk en gevarieerd kan worden getypeerd: van zanderig en hoog in het oosten naar venig en nat in het westen, met twee kenmerkende beekdalen. Het landschap kan in verschillende landschapstypen worden onderscheiden die in onderstaande figuur zichtbaar zijn gemaakt.
2.3.3 Handleiding schaalvergroting agrarische sector 2011 Deze handleiding is bedoeld voor agrarische ondernemers die in de gemeente Weststellingwerf op de huidige locatie wil uitbreiden en zich afvragen hoe de gemeente zal reageren op hun plannen. Het gaat over de “ruimtelijke kwaliteit” van het erf, dus over een mooi erf in een prachtig landschap. De gemeente kijkt dus ook naar de inrichting van het erf. De gemeente Weststellingwerf wil graag een mooi erf, waar agrariërs hun bedrijf goed kunnen uitoefenen en waar iedereen met plezier naar kijkt. Daarbij gaat het om de plaats van een gebouw of bouwwerk en om de erfbeplanting. De handleiding geeft per landschapstype aanwijzingen over de inrichting van erven. De handleiding vormt een belangrijke basis voor dit landschappelijk kader windturbines.
Landschapstypologie (uit: toelichting Bestemmingsplan Buitengebied)
9/41
2.3.4 Bomenbeleidsplan 2017 – 2027 Bomen zijn van grote waarde voor de gemeente Weststellingwerf. Bomen dragen bij aan een aantrekkelijke en groene leefomgeving. In dit beleidsplan is het behoud van het diverse landschap en het groene karakter als rode draad genomen. Uitgangspunt hierbij is: gezonde bomen worden niet gekapt. Uitgangspunten: behouden en versterken van de boomstructuren; gezonde bomen worden niet gekapt; vergroten (bio)diversiteit; behouden resterend historisch groen; ontwikkelingen zoals klimaatverandering en toepassing van zonne-energie betrekken bij inrichting en beheer. Over windturbines wordt niet gesproken in deze beleidsnotitie, maar het lijkt voor de hand liggend om –net als bij zonnepanelen- ook hiervoor de kap en rigoureuze snoei niet toe te staan.
Boomstructuren uit Bomenbeleidsplan
10/41
3. HET LANDSCHAP 3.1
Algemeen
Aantrekkelijke en afwisselende landschappen Weststellingwerf ligt op de overgang van de hooggelegen zandgronden van Drenthe en Overijssel naar de laaggelegen veengebieden van de provincie Fryslân. Met name het gebied tussen Steenwijk en Heerenveen wordt gekenmerkt door een afwisseling van hoger gelegen zandruggen en lager gelegen beekdalen, die ruwweg in oostwest-richting lopen. Door de ligging op deze markante landschappelijke overgang zijn binnen het grondgebied van de gemeente Weststellingwerf maar liefst zes landschapstypen te vinden, die ook vandaag de dag nog goed herkenbaar zijn. Tezamen vormen ze een aantrekkelijk en gevarieerd beeld. 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Woudontginningen Beekdalen Essenlandschap Hoogveenontginningen Heideontginningen Laagveen; veenpolders en veenderijen
Landschap en natuur (uit: Omgevingsvisie Weststellingwerf, 2019)
De landschapsbeschrijvingen zijn gebaseerd op de omgevingsvisie Weststellingwerf (2019), het Bestemmingsplan, Buitengebied Weststellingwerf, BügelHajema Adviseurs (2013) en op de Landschapsvisie Zuidoost Friesland (2017).
De landschapstypen in Weststellingwerf (uit: bestemmingsplan Buitengebied)
11/41
12/41
3.2
Woudontginningen
De woudontginningen zijn te vinden op de zandruggen naast de beekdalen. Ze worden gekenmerkt door ontginningslinten langs binnenwegen in de lengterichting van de zandruggen, met haaks daarop staande boswallen. Houtsingels en bosstroken komen afwisselend en in verschillende lengtes, breedtes en dichtheden voor, wat een zeer gevarieerd, kleinschalig en besloten landschapsbeeld oplevert. Bebouwingslinten zijn in de dorpskernen vaak tot buiten het lint uitgegroeid. Op de randen van de dekzandrug vinden we in veel gevallen een doorgaande buitenweg (bovenweg).
13/41
3.3
Beekdalen
De beekdalen zijn lage, door beken uitgesleten gebieden tussen de zandruggen. Doordat ze van oudsher nat en ontoegankelijk waren, zijn ze lange tijd onbewoond gebleven en fungeerden ze vooral als hooiland en weidegrond voor het vee. In Weststellingwerf bevinden zich de beekdalen van de Lende en de Tjonger (Kuunder). Dit waren oorspronkelijk meanderende beken, welke in respectievelijk 1880 en 1922 zijn gekanaliseerd. De beekdalen worden gekenmerkt door een grote verscheidenheid: van open landschappen met (natte) hooi- en rietlanden tot een meer besloten landschap met elzenbroekbossen. In de beekdalen staat het slotenpatroon haaks op de beek.
3.4
Essenlandschap
In het meest oostelijke deel van Weststellingwerf is door eeuwenlange plaggenbemesting een aantal kleinere eenmansessen gevormd. Deze zogenaamde kampen hebben geleid tot het ontstaan van kleine buurtschappen zoals Zandhuizen en Rijsberkampen. De kleine, bolvormige essen die als bouwland werden gebruikt maken het essenlandschap zeer herkenbaar. Deze essen werden omsloten door boerderijen en houtwallen. Het wegenpatroon rond de essen is kronkelig. Plaatselijk kunnen voor Nederlandse begrippen flinke hoogteverschillen voorkomen.
14/41
3.5
Hoogveenontginningen
De hoogveengebieden waren lange tijd ondoordringbaar, nat en ruig. Ze waren te vinden tot in de bovenlopen van de beekdalen en tot op de dekzandruggen. Begin 1800 is alle hoogveen tot op het zand afgegraven en resteerde er (natte) schrale heide –vaak met keileem in de ondergrond-. Hierop kon met plaggen en mest een armoedig bestaan worden opgebouwd. Na de introductie van de kunstmest zijn vanaf het begin van de 20ste eeuw de heidegronden op grote schaal ontgonnen en omgezet in landbouwgrond. Langs de meestal beplante wegen liggen relatief jonge boerderijen op royale, goed beplante erven. Vanwege de late ontginning liggen er in dit landschap, behalve Noordwolde-Zuid, geen dorpen. Op sommige plekken zijn nog landschapsstructuren en -elementen van de veenwinning en oorspronkelijke ontginning zijn terug te vinden, zoals turfvaarten en de Oost- en Westvierdeparten (grenzend aan de Koloniën van Weldadigheid) op de grens met Drenthe.
3.6
Heideontginningen
Na de introductie van de kunstmest zijn vanaf het begin van de 20ste eeuw de heidegronden op grote schaal ontgonnen en omgezet in landbouwgrond. De heideontginningen worden nu gekenmerkt door open gebieden en een rationele, rechthoekige verkaveling, met een afwisseling tussen bouwlanden, weilanden en bospercelen. De heideontginningen zijn jong en over het algemeen grootschalig. Karakteristiek zijn de blokverkaveling, wegbeplantingen en verspreide erven met erfbeplanting. Ook houtwallen, heideterreintjes, reliëf, elzensingels op natte delen, onverharde wegen, pingoruïnes en dobben. Ten noorden van Noordwolde ligt een groot gebied dat tot de ‘heideontginningen’ behoort.
15/41
3.7
Laagveen: veenpolders en veenderijen
Veenpolders De veen(weide)polders zijn laaggelegen gebieden die lange tijd slecht toegankelijk waren. Dat veranderde met de aanleg van dijken en kades, van waaruit de laagveengebieden ontgonnen zijn in (oorspronkelijk) lange smalle kavels en voor landbouw werd benut. De bebouwing staat meestal op de kop van deze kavels, langs de kades. Zo ontstonden langgerekte dorpslinten met een open karakter. De veenpolders worden gekenmerkt door hun weidsheid. De meeste gronden zijn als grasland in gebruik en beplanting komt incidenteel voor. Erfbeplanting, kleine bospercelen en spontane opslag langs wegen zijn het opgaande groen. Door de relatief hoge waterstand en de vele sloten is water bepalend in het landschapsbeeld.
Veenderijen Op plekken waar het veen is afgegraven (de veenderijen) zijn drassige gebieden ontstaan, met legakkers, petgaten en plassen. De veenderijen (Rottige Meente, Brandemeer en delen van de Lendevallei) zijn de veengebieden die niet voor de landbouw zijn ontgonnen en waar tot voor kort veenwinningen en rietsnijden middelen van bestaan vormden. Nu zijn het natuurgebieden. Petgaten en begroeide legakkers zijn naast open water, riet en natte weiden kenmerkend. Langs de Scheene liggen nog diverse met een voetpad verbonden veenarbeidershuisjes die zeer karakteristiek zijn voor het veenderijlandschap.
4. WINDTURBINES 4.1
Verschillende soorten windturbines
De foto's in dit hoofdstuk tonen enkele typen van kleine windturbines die op de markt beschikbaar zijn. Niet al deze voorbeelden zijn per se bedoeld als positief voorbeeld. 4.1.1 Grondgebonden turbines Er zijn windturbines met een horizontale as (HAT, horizontale as turbine) en met een verticale as (VAT, verticale as turbine)). Voor beide types geldt uiteraard dat ze het beste in windrijke gebieden geplaatst kunnen worden. Grondgebonden windturbines zijn meestal HAT turbines. De zogenaamde HAT turbines hebben wieken, en worden ook wel ’wiekturbines’ of ‘turbines van het propellertype’ genoemd.
16/41
De bijgevoegde foto’s geven een indruk van hoe (HAT) windturbines in de praktijk geplaatst zijn op of nabij een agrarisch bedrijfserf (locaties respectievelijk in Woerden 2x, Cornwerd Fr, Bronckhorst, Putten en Groningen) .
17/41
4.1.2
Turbines op het dak
Op daken komen juist vooral Verticale as turbines (VAT turbines) voor. VAT turbines zijn erg geschikt voor een bebouwde omgeving, waar vaak windvlagen voorkomen en de windrichting veel varieert. Dit neemt niet weg dat ook deze turbines in het buitengebied geplaatst kunnen worden. Verticale as turbines worden ook wel ‘windwokkels’ genoemd. Deze turbine wekt energie op doordat de wind de wieken wegduwt. De rotor beweegt nooit sneller dan de wind. Er zijn ook voorbeelden van turbines met een horizontale as (HAT) op daken. Windturbines op een dak maken meestal teveel inbreuk op de ruimtelijke kwaliteit. Ze tasten de contour van de gebouwen al te zeer aan en ogen als wezensvreemde elementen. Daarom zijn ze in principe niet toegestaan. Windturbine van het zgn. ‘Darrieus-type’
Windturbine van het zgn. ‘Savonius-type’
De enige toe te passen turbines zijn degenen die aansluiten bij de (kap)contour van het bouwvolume en architectonisch een eenheid vormen met het dak.
voorbeeld van een goede integratie in de architectuur
Windturbine in de vorm van een boom; uitvinding van Jérôme Michaud-Larivière
18/41
4.1.3 nieuwe types windturbines Door nieuwe technologieën en de hernieuwde interesse in (kleinere) windturbines, is het aannemelijk dat er de komende tijd nieuwe typen windturbines worden ontwikkeld. Aangezien nu nog niet bekend is hoe deze er uit komen te zien, kan daar nu ook niet verder op ingegaan worden. Wel is het belangrijk deze niet bij voorbaat uit te sluiten.
Hiernaast volgen een aantal minder gestaagde voorbeelden van turbines op daken. Dit type turbines zullen in Weststellingwerf in principe niet worden toegestaan.
19/41
5. LANDSCHAPPELIJK TOETSINGSKADER 5.1
De ja-mits benadering
5.1.1 Inleiding In dit hoofdstuk staan uitgangspunten voor windturbines op een agrarisch erf. Het zijn objectgerichte kwaliteitscriteria, die een onderdeel vormen van het ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de gemeente. Onder de werking van de Omgevingswet zal een commissie het gemeentebestuur adviseren over op dit toetsingskader. Dit maakt de beoordeling transparant en in zekere zin voorspelbaar. Er zijn weinig exacte regels. Vooral een paar duidelijke uitgangspunten. Dit geeft ruimte voor maatwerk. De uitgangspunten moeten helpen om de windturbines verantwoord in het landschap te plaatsen, met behoud van een werkbaar agrarisch erf en met aandacht voor de omgeving. In de volgende paragraaf lichten we kort de belangrijkste ‘ja, mits’ gedachten toe die ten grondslag liggen aan de uitgangspunten die we in 5.2 en 5.3 hebben opgenomen. De algemene uitgangspunten die altijd gelden staan in paragraaf 5.2. Deze punten zijn voor een groot deel gelijk aan de criteria die Hûs en Hiem aan de Friese gemeenten heeft voorgesteld in de notitie ‘Kleine windturbines in Fryslân’. We hebben daarbij een paar punten toegevoegd die we zelf belangrijk vinden voor een goede ruimtelijke (beeld)kwaliteit. Paragraaf 5.3 laat zien welke opstellingen van meerdere vrijstaande windturbines in de landschappen van Weststellingwerf denkbaar zijn. Ook hiervoor geldt dat elke situatie om maatwerk vraagt.
5.1.2 Uitgangspunten Om onze duurzaamheidsdoelen te kunnen halen, willen we zoveel mogelijk ruimte bieden voor kleine windturbines. Als een turbine (in aanvulling op zonnepanelen) nodig is om de
20/41
energiebehoefte van een agrarisch bedrijf op te vangen, dan willen we daar graag aan meewerken. De windturbines helpen ons om Weststellingwerf voor te bereiden op een duurzame toekomst. Een belangrijk uitgangspunt is om windturbines in elk landschapstype toe te staan. De meeste erven zijn geschikt voor plaatsing van één of meerdere windturbines. We gaan uit van een ‘ja, mits’ benadering. De mits betekent dat er ook erven kunnen zijn die niet geschikt zijn. Dat is soms direct duidelijk, soms is er eerst een onderzoek ( zoals een natuurtoets) voor nodig. woningen We willen geen windturbines te dicht op woningen van iemand anders toestaan. We hanteren hiervoor een minimale afstand van 75 meter van een woning van derden. Deze 75 meter is gebaseerd op een rekenmethode die ook voor grote windturbines wordt gehanteerd: hierbij gaat men uit van een minimale afstand van 3 a 4 x de as/ masthoogte. In dit geval is dat 15 meter, en zou je op 45 tot 60 meter uitkomen. Wij hanteren hier een iets ruimere maat. Op deze afstand zal niet of nauwelijks sprake zijn van slagschaduw en/of geluidshinder. Daar is bij kleine windturbines sowieso minder sprake van dan bij grote. Kleine windturbines zijn vrij nieuwe elementen in ons landschap en woonomgeving. Veel mensen zien een windturbine waarschijnlijk niet graag direct naast hun woning of tuin verschijnen.
Door deze afstandsregel houden we hier rekening mee. Op veel agrarische erven zal ook met deze regel nog veel mogelijk zijn, bijvoorbeeld door een turbine achterop het erf te plaatsen, op voldoende afstand van de buurwoningen, die meestal aan de weg staan. natuur Wat op voorhand niet direct duidelijk is, is of er ecologische belangen worden geschaad door een windturbine. Ze kunnen vooral voor (beschermde) vogels of vleermuizen schadelijk zijn. Met een natuurtoets wordt onderzocht welk effect de windturbine heeft. Worden beschermde soorten verstoord, verwond of zelfs gedood? Dan kan het reden zijn om de windturbine niet toe te staan.
Uit een kleinschalig onderzoek dat in opdracht van de provincie Groningen is uitgevoerd (Eindrapportage Pilot Project Effecten kleine windturbines op vogels en vleermuizen, 2019) blijkt dat kleine windturbines niet of nauwelijks verstoring veroorzaken ten aanzien van vliegroutes van vleermuizen. Ook is de ervaring dat de realisatie van de kleine turbines een minimale hoeveelheden aanvaringsslachtoffers onder vleermuizen en vogels tot gevolg heeft (maximaal 1 aanvaringsslachtoffer/windmolen/jaar). Een en ander heeft te maken met de beperkte hoogte van de turbines, de locatie (dicht bij de bebouwing op en aansluitend op het erf) en de snelheid van de wieken. Om deze voorlopige resultaten van het kleinschalige onderzoek te valideren, laten provincie Groningen en Fryslân in 2021/2022 een grootschaliger onderzoek uitvoeren naar de te verwachten effecten. Vooralsnog is de verwachting dat er geen significant negatieve effecten zijn te verwachten bij het realiseren van de betreffende kleine windturbines op de erven in het landelijk gebied.
landschappelijke inpassing. In dat geval zal gekeken moeten worden of de turbine(s) verplaatst kunnen worden of dat bijvoorbeeld lage onderbeplanting tussen de turbines aangeplant kan worden.
De gemeente Weststellingwerf kijkt per initiatief, in overleg met de provincie, of er een natuurtoets uitgevoerd moet worden. Dit heeft te maken met de nabijheid van Natura 2000gebied of weidevogelgebied. De gemeente Weststellingwerf wacht de onderzoeksresultaten van het grootschalig onderzoek af. Als uit het grootschalig onderzoek blijkt dat het niet meer nodig is om een natuurtoets uit te voeren bij het plaatsen van kleine windturbines, zal de gemeente deze werkwijze overnemen.
Als er één vrijstaande windturbine wordt gevraagd, dan zal meestal een goede plek te vinden zijn op het (zij- of) achtererf. Als er meerdere vrijstaande turbines worden gevraagd (maximaal drie), dan is het belangrijk de opstelling te plaatsen op een manier die past bij de landschappelijke structuren rondom het erf. Als daar geen aandacht voor zou zijn, kan een erg rommelig of onlogisch beeld ontstaan. Bij deze toetsing dient wel oog te worden gehouden voor een praktische bedrijfsvoering en voldoende windvang.
Uitbreiding agrarisch bedrijf Indien bekend, zal op voorhand rekening gehouden moeten worden met toekomstige uitbreidingen van het bedrijf. Voor deze uitbreidingen is soms landschappelijke inpassing noodzakelijk, bijvoorbeeld door het doortrekken van erfbeplanting. Met de plaatsing van de windturbines dient hiermee rekening te worden gehouden.
bestemmingsplan De regels voor de genoemde ‘mitsen’ staan in het facetbestemmingsplan waar dit landschappelijk kader een bijlage bij is. Ze worden bij de uitgangspunten voor plaatsing (in 5.2 en 5.3) voor de duidelijkheid ook nogmaals benoemd.
Het kan natuurlijk zijn dat, nadát de windturbines geplaatst zijn, een uitbreiding van het bedrijf door middel van bijvoorbeeld het plaatsen van een nieuwe stal, gewenst is. En dat de windturbines op de plek staan waar eigenlijk erfbeplanting gewenst is voor een goede
21/41
Op het erf en passend in het landschap Is het erf op voldoende afstand van woningen of natuur? Dan is de volgende stap om een windturbine zo goed mogelijk op zijn plek te zetten. Op een dak, of vrijstaand. In het algemeen werkt het voor het beeld vanaf de straat het best als een windturbine achterop het erf wordt geplaatst. Niet te ver van gebouwen of hoge beplanting. Het moet zichtbaar blijven dat de windturbine bij de boerderij hoort. Het risico is anders dat er veel ‘losse’ windturbines in het landschap komen te staan, waarmee een rommelig totaalbeeld dreigt te ontstaan. Bovendien wordt hiermee zichtbaar gehouden dat de windturbine bij de boerderij hoort. Het is dan heel duidelijk te zien waar die boerderij (een deel van) zijn energie vandaan haalt.