Bijlage 1 - Beleidsnotitie Economie 'Het Werkt! in Weststellingwerf'
Tekst van het document
7,0% 6,0% 5,0% 4,0% 3,0% 2,0% 1,0%
0,0% 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017 Fryslân
2018
2019
2020
Overijssel
2021
2022
2023
Nederland
Bron: CBS, 2024
14
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Het percentage van de beroepsbevolking met een uitkering is in Weststellingwerf relatief laag In september 2023 (meest recente data) telde gemeente Weststellingwerf ongeveer 190 personen met een werkloosheidsuitkering, 480 personen met een bijstand- of bijstandsgerelateerde uitkering en 1160 personen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Het aandeel van de potentiële beroepsbevolking (15 t/m 74 jaar) met een uitkering is weergegeven in figuur 12. In verhouding tot de provincie Fryslân, Overijssel en Nederland is het aandeel personen met een uitkering in gemeente Weststellingwerf laag: in totaal ontving 9,5% van de potentiële beroepsbevolking een uitkering in 2023, vergeleken met 10%+ in Fryslân Overijssel en Nederland. Met name het aandeel personen met een bijstandsuitkering is laag in Weststellingwerf, daarentegen is het aandeel met een arbeidsongeschiktheidsuitkering relatief hoog. Figuur 12: Percentage potentiële beroepsbevolking (15-74 jaar) met een uitkering in september 2023 12,0% 10,0% 8,0%
5,4%
6,4%
5,9%
3,7%
3,1%
3,3%
1,0%
1,0%
1,0%
1,0%
Weststellingwerf
Fryslân
Overijssel
Nederland
6,0%
6,0% 4,0%
2,5%
2,0% 0,0%
Werkloosheid
Bijstand
Arbeidsongeschiktheid
Bron: CBS, 2024 Het aandeel van de potentiële beroepsbevolking met een uitkering daalt In figuur 13 is de ontwikkeling van het aandeel personen van de potentiële beroepsbevolking met een uitkering weergegeven voor de gemeente Weststellingwerf evenals het totaal aantal personen met een uitkering. Hieruit blijkt dat het percentage van de potentiële beroepsbevolking met een uitkering in de periode 2014 t/m 2020 ieder jaar is gedaald, maar in 2021 weer flink is gestegen. De daling kwam voornamelijk door een afname van het aantal werkloosheidsuitkeringen. Het percentage van de beroepsbevolking met een arbeidsongeschiktheidsuitkering daalt heel geleidelijk. Het aantal bijstandsuitkeringen fluctueerde de afgelopen jaren zeer licht en nam in 2021 ineens sterk toe. Dit is waarschijnlijk een gevolg van de coronacrisis en het aflopen van WW-uitkeringen waardoor er een groter beroep op de bijstand werd gedaan. Na 2021 is het aantal bijstands- en werkloosheidsuitkeringen weer gedaald. In 2023 is het aandeel personen met een werkloosheidsuitkering lager dan ooit. Wat verder opvalt is dat in 2023 het aandeel en aantal personen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering hoger is dan ooit.
15
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 13: a) Ontwikkeling percentage potentiële beroepsbevolking met een uitkering in Weststellingwerf (januari betreffend jaar) 14,0% 12,0% 10,0% 5,5%
5,5%
5,4%
5,4%
5,4% 5,4%
8,0% 6,0% 3,0%
3,1%
3,0%
3,1%
3,2% 3,4%
4,0%
4,1%
3,7%
5,6%
5,6%
3,4%
3,0%
2014
2015
2016
Werkloosheid
6,0%
2,7%
2,5%
3,7%
2,9%
2,4%
2,1%
1,9%
1,9%
1,3%
1,1%
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2022
2023
0,0% 2013
5,7%
3,4%
4,0% 2,0%
5,5%
2017 Bijstand
Arbeidsongeschiktheid
b) Ontwikkeling aantal uitkeringen in Weststellingwerf 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200
0 2013
2014
2015
2016
Werkloosheid
2017
2018
Bijstand
2019
2020
2021
Arbeidsongeschiktheid
Pendelcijfers Weststellingwerf heeft een negatief pendelsaldo In figuur 14a worden de meest recente pendelgegevens voor Weststellingwerf samengevat. De pendel geeft een benadering van het aantal werknemers (excl. zelfstandigen) van de gemeente dat buiten de gemeentegrenzen werkt (uitgaande pendel) en het aantal werknemers dat buiten de gemeentegrenzen woont, maar binnen de gemeentegrenzen werkt (inkomende pendel). In Weststellingwerf zijn er ongeveer 4.100 werknemers die zowel in Weststellingwerf werken als wonen. Dit is ongeveer een derde van het totaal aantal werknemers in de gemeente. Daarmee zijn de inwoners van Weststellingwerf en ook de werkgevers in Weststellingwerf sterk afhankelijk van de regionale arbeidsmarkt en economie. Het pendelsaldo van Weststellingwerf is -4.300. Weststellingwerf vervult dus netto meer een regionale woonfunctie dan een werkfunctie. In vergelijking met 5 jaar eerder (2017, figuur 14b) weet de gemeente beter de eigen inwoners te binden. Zo is het aantal mensen wat woont én werkt in de
16
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
gemeente toegenomen met 1.300 personen en zijn de inkomende en uitgaande pendel licht afgenomen. Dit is een herkenbaar beeld voor landelijke gemeenten. Figuur 14: Pendelcijfers gemeente Weststellingwerf a) December 2022
b) December 2017
Bron: CBS, Inkomende pendel Er werken ongeveer 3.600 personen in de gemeente Weststellingwerf die daar niet woonachtig zijn. Hiermee wordt bijna de helft van de werknemersbanen binnen de gemeente ingevuld door personen van buiten de gemeente. De inkomende pendel is met name afkomstig uit andere Friese gemeenten (tabel 2), maar de Overijsselse gemeente Steenwijkerland levert individueel de meeste werknemers. Tabel 2: inkomende pendel gemeente Weststellingwerf, december 2021*
Gemeente
Omvang inkomende pendel (aantal personen)
Steenwijkerland
800
Heerenveen
600
De Fryske Marren
400
Ooststellingwerf
300
Leeuwarden
200
Opsterland
200
Westerveld
200
Groningen
100
Meppel
100
Noordoostpolder
100
Smallingerland
100
Súdwest-Fryslân
100
Bron: CBS, 2024 17
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
*vanwege afronding van het cbs op honderdtallen, tellen de losse gemeenten niet op tot het totaal zoals weergegeven in figuur 14a.
Uitgaande pendel Er wonen ongeveer 7.900 mensen in Weststellingwerf die buiten de gemeentegrenzen werken. Dit is tweederde van de werkende beroepsbevolking in Weststellingwerf. Ongeveer de helft van de uitgaande pendel gaat naar elders in Fryslân (tabel 3), ongeveer 20% gaat naar Overijssel en 15% naar Drenthe. Tabel 3: Uitgaande pendel, december 2022*
Gemeente
Omvang uitgaande pendel (aantal personen)
Heerenveen
1.900
Steenwijkerland
800
Leeuwarden
500
Meppel
500
Noordoostpolder
400
Westerveld
400
Zwolle
400
De Fryske Marren
300
Ooststellingwerf
300
Smallingerland
200
Súdwest-Fryslân
200
Amsterdam
100
Assen
100
Groningen (gemeente)
100
Haarlemmermeer
100
Hoogeveen
100
Lelystad
100
Opsterland
100
Utrecht (gemeente)
100
Zwartewaterland
100
Bron: CBS, 2024 *vanwege afronding van het cbs op honderdtallen, tellen de losse gemeenten niet op tot het totaal zoals weergegeven in figuur 14a.
Arbeidsmarktspanning De regionale arbeidsmarkt is krap In de arbeidsmarktregio Friesland, waar gemeente Weststellingwerf onderdeel van uitmaakt, is momenteel sprake van een krappe arbeidsmarkt (figuur 15). UWV berekent de spanningsindicator door het geschatte aantal openstaande vacatures te delen door het aantal personen dat op hetzelfde moment korter dan 6 maanden WW ontvangt. Bij een krappe arbeidsmarkt is er een vraagoverschot en zijn er weinig werkzoekenden voor de grote hoeveelheid beschikbaar werk. De spanningswaarde was in het 4e kwartaal van 2023 voor de arbeidsmarktregio Friesland 2,32. Dit is lager dan gemiddeld in Nederland (3,89). In arbeidsmarktregio Regio Zwolle waar veel pendel van en naar Weststellingwerf komt, is een zeer krappe arbeidsmarkt (4,58). De spanning in alle regio’s in Nederland is de laatste kwartalen weer aan het afnemen.
18
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 15: Spanningsindicator (4e kwartaal 2023)
Bron: UWV, 2024
Voor bijna alle beroepsklassen in arbeidsregio Friesland geldt een typering van krap (tabel 4). Voor alle twaalf beroepsklassen is de spanningswaarde lager in arbeidsmarktregio Friesland dan Regio Zwolle of Nederland. In Friesland is de krapte is het meest voelbaar bij ICT-, dienstverlenende- en zorg en welzijn beroepen. De krapte is het minst voelbaar bij agrarische en creatieve en taalkundige beroepen. Tabel 4: arbeidsmarktspanning per beroepsklasse (4e kwartaal 2023)
Friesland Typering
Regio Zwolle Spanning
Typering
Nederland Spanning
Typering
Spanning
Agrarische beroepen
gemiddeld
0,92
zeer krap
6,43
krap
1,98
Bedrijfseconomische
krap
2,97
zeer krap
5,41
zeer krap
4,4
krap
2,73
zeer krap
4,42
zeer krap
4,52
en administratieve beroepen Commerciële beroepen
19
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Creatieve en
gemiddeld
1,15
krap
2,86
krap
2,05
krap
3,04
zeer krap
7,23
zeer krap
5,62
ICT beroepen
zeer krap
6,13
zeer krap
10,18
zeer krap
9,78
Managers
krap
2,94
zeer krap
4,92
krap
3,33
Openbaar bestuur, veiligheid en
krap
3,6
zeer krap
8,14
zeer krap
5,47
Pedagogische beroepen
krap
2,02
krap
3,56
zeer krap
4,59
Technische beroepen
krap
2,57
zeer krap
6,86
zeer krap
5,14
Transport en logistiek beroepen
krap
1,72
krap
3,93
krap
3,72
Zorg en welzijn
krap
3,94
zeer krap
4,31
zeer krap
5,93
taalkundige beroepen Dienstverlenende beroepen
juridische beroepen
beroepen
Bron: UWV, 2024
Leegstand De leegstand van verblijfsobjecten is in Weststellingwerf relatief laag Figuur 16 brengt de relatieve leegstand van verschillende typen vastgoed in beeld. Uit de figuur blijkt dat de leegstand van vastgoed in de gemeente Weststellingwerf relatief laag is in vergelijking met het provinciale, Overijsselse en landelijke beeld. De leegstand ligt in Weststellingwerf in elke gebruikscategorie met beschikbare data3 lager dan het landelijke gemiddelde. De uitzondering hierop zijn kantoren, hiervoor is de relatieve leegstand in Weststellingwerf juist een stuk hoger dan de overige regio’s, 7,8% in Weststellingwerf (10 stuks) tegenover 4,3%, 4,7% en 5,8% in respectievelijk Fryslân, Overijssel en Nederland. Op 1 januari 2023 stond er ongeveer 43.450 vierkante meter aan verblijfsobjecten leeg (300 stuks) in de gemeente. 71% hiervan betreft woningen, 10% industrie, 6% winkels en 4% kantoren. De overige categorieën zijn samen goed voor de overige 9%.
3
Vanwege de kleine omvang van de gemeente Weststellingwerf is niet voor elke categorie leegstanddata beschikbaar in de leegstandsmonitor van CBS. Dit is vanwege mogelijke herleidbaarheid van de cijfers naar individuele panden. 20
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 16: relatieve leegstand (oppervlakte) naar gebruiksfunctie (2023) 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0%
Weststellingwerf
Friesland
Overijssel
Nederland
Bron: CBS, 2024
Bedrijventerreinen In de gemeente Weststellingwerf is per 1 januari 2024 nog 66.122 vierkante meter grond uitgeefbaar voor bedrijven. In figuur 17 is het beschikbare oppervlak per bedrijventerrein weergegeven. De programmering is dat het bedrijventerrein Schipsloot in de periode 2024-2029 wordt uitgebreid met 26.852 m2 en dat er een nieuwe locatie in Wolvega komt met 63.725 m2 in de periode 2030-2035.
Figuur 17: Uitgeefbare grond per bedrijventerrein in Weststellingwerf 40.000 35.000
32.625
33.497
30.000 25.000 20.000 15.000 10.000
5.000 0 0 De Plantage
Schipsloot
Noord West III
Bron: gemeente Weststellingwerf. 2024
21
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Economische ontwikkeling BBP Ontwikkeling BBP blijft achter in Weststellingwerf Nog altijd is de ontwikkeling van het BBP de meest gebruikte graadmeter voor economische groei. Het BBP van de gemeente Weststellingwerf bedroeg in 2022 naar schatting 794 miljoen euro, daarmee is de regio goed voor 3,1% van de Friese economie en 0,1% van de Nederlandse economie. In een historisch perspectief geplaatst (figuur 18), valt op dat gemeente Weststellingwerf het tempo van de economische groei in de provincie Fryslân, Overijssel en Nederland al vanaf 2001 moeilijk bij kon houden. Tussen 2021 en 2022 groeide het BBP in Weststellingwerf met 7%, dit is meer dan in Overijssel (7%), maar flink lager dan Fryslân (11%) en Nederland (10%). Over de gehele periode gezien is de economie van Overijssel en Nederland in omvang verdubbeld (Fryslân +92%), in de gemeente Weststellingwerf is de economie met 67% gegroeid.
Figuur 18: Geïndexeerde ontwikkeling BBP 2001-2022 210 190 170 150 130 110 90
Weststellingwerf
Fryslân
Overijssel
Nederland
Bron: CBS (2023), bewerking KplusV In de regio Zuidoost-Friesland wordt minder toegevoegde waarde per arbeidsjaar gecreëerd De arbeidsproductiviteit is hier uitgedrukt in de bruto toegevoegde waarde die in de economie wordt gerealiseerd en deze af te zetten tegen het aantal arbeidsjaren dat is gewerkt. Daaruit blijkt dat de waarde die in een arbeidsjaar wordt toegevoegd in de corop-regio ZuidoostFriesland structureel lager ligt dan gemiddeld in Overijssel en Nederland en ongeveer gelijk is aan de provincie Fryslân. Dat was in 2001 al zo en dat geldt in 2022 nog steeds. Echter is het verschil met Nederland wel opgelopen. In 2001 was het verschil in waardecreatie per arbeidsjaar circa € 12.100,-, inmiddels is dit opgelopen tot € 19.500,-. Dit betekent dat het verdienvermogen in de regio ook een stuk lager ligt. Voor een deel heeft de lagere toegevoegde waarde per arbeidsjaar te maken met de sectorstructuur van Weststellingwerf (onderdeel 4.4). De belangrijkste verklaring zit hem echter in regio specifieke factoren. In bijna alle sectoren wordt in Zuidoost-Friesland minder waarde toegevoegd dan hun landelijke counterparts (tabel 5). Alleen bij de bouw weet de regio meer waarde te creëren dan landelijk gemiddeld voor deze sectoren. In vergelijking met Friesland voegt de regio Zuidoost-Friesland gemiddeld wel meer waarde toe per arbeidsjaar. 22
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 19: Arbeidsproductiviteit in bruto toegevoegde waarde per arbeidsjaar
€ 120.000
€ 100.000
€ 80.000
€ 60.000
€ 40.000
€ 20.000
€0
Zuidoost-Friesland (CR)
Fryslân
Overijssel
Nederland
Bron: CBS (2023), bewerking KplusV
Tabel 5: Bruto toegevoegde waarde per arbeidsjaar per sector, Nederland en NoordOverijssel, 2021 Nederland
Zuidoost-
Fryslân
Overijssel
Friesland Landbouw
€ 74.442
€ 36.207
€ 41.682
€ 40.966
Industrie
€ 131.057
€ 108.667
€ 100.680
€ 112.752
Nutsbedrijven
€ 299.885
€ 110.796
€ 115.939
€ 115.952
Bouw
€ 77.719
€ 80.727
€ 70.107
€ 92.211
Handel
€ 102.981
€ 83.197
€ 73.380
€ 88.988
Vervoer en opslag
€ 95.813
€ 85.676
€ 84.792
€ 80.531
Horeca
€ 37.120
€ 30.000
€ 31.313
€ 32.658
€ 128.346
€ 89.286
€ 97.826
€ 100.069
Financiële instellingen
€ 225.714
€ 186.667
€ 170.588
€ 181.667
Zakelijke diensten
€ 107.253
€ 93.946
€ 90.412
€ 93.821
Onderwijs
€ 111.887
€ 106.800
€ 107.852
€ 102.873
Overheid
€ 80.874
€ 80.455
€ 79.744
€ 82.890
Zorg
€ 64.778
€ 60.795
€ 59.070
€ 62.836
Overige diensten
€ 43.494
€ 39.333
€ 37.184
€ 37.701
Alle sectoren
€98.552
€81.767
€79.910
€86.347
Informatie en Communicatie
Bron: CBS, 2024
23
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Werkgelegenheid De werkgelegenheid in Weststellingwerf groeit In 2023 telde de gemeente Weststellingwerf 10.080 banen, dit is het totaal van het aantal fulltime en parttime banen, evenals banen van uitzendkrachten. Figuur 20 laat zien hoe de absolute werkgelegenheid in de gemeente zich de laatste tien jaar heeft ontwikkeld. Hierin valt op dat na 2014 de werkgelegenheid elk jaar gegroeid. Tussen 2022 en 2023 groeide het aantal banen met 155 banen (+1,6%). Dit is lager dan de groei van vorig jaar (ca. 235 banen). Ten opzichte van 2013 is het aantal banen in de gemeente gestegen met ongeveer 15%. Figuur 20: Totaal aantal banen gemeente Weststellingwerf 10.500
10.000
9.500
9.000
8.500
8.000 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Bron: PWR provincie Friesland, 2024 In figuur 21 is de geïndexeerde werkgelegenheidsontwikkeling vanaf 2013 gegeven voor Weststellingwerf, Fryslân, Overijssel en Nederland. Hierbij valt op dat de werkgelegenheid in Weststellingwerf zich minder ontwikkelt dan Overijssel, maar gemiddeld beter dan in de provincie en ongeveer gelijk aan Nederland (landelijke data 2023 nog niet beschikbaar). Tussen 2022 en 2023 groeide de werkgelegenheid in Weststellingwerf wel minder sterk dan in Fryslân en Overijssel. Figuur 21: Geïndexeerde werkgelegenheidsontwikkeling (index 2013=100) 120 115 110 105 100 95 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017
2018
Fryslân
2019
2020
Overijssel
2021
2022
2023
Nederland
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA, 2023
24
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Vestigingen In 2023 telde de gemeente Weststellingwerf 3.080 vestigingen van bedrijven en instellingen. Ten opzichte van 2022 is het aantal vestigingen in 2023 toegenomen met ongeveer 110 vestigingen (4%), net als het aantal banen maakte ook het aantal vestigingen ieder jaar een groei door. In figuur 22 is te zien dat het aantal vestigingen in de gemeente sinds 2013 elk jaar is toegenomen en dat de absolute groei de laatste jaren alleen maar sterker wordt. Deze ontwikkeling is ook landelijk te zien. Figuur 22: Totaal aantal vestigingen gemeente Weststellingwerf 3.200 3.000 2.800 2.600 2.400 2.200 2.000 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Bron: PWR Fryslân, 2024 De groei van het aantal vestigingen over de laatste jaren komt met name voort uit een toename van het aantal zzp’ers. Een steeds groter deel van de beroepsbevolking werkt als zelfstandige. Dit is ook terug te zien in de gemiddelde bedrijfsgrootte over de jaren (figuur 23). In alle gepresenteerde regio’s is de gemiddelde bedrijfsgrootte lager in 2023 dan in 2013. Wat verder opvalt is dat de gemiddelde bedrijfsgrootte in Weststellingwerf structureel onder het provinciale, Overijsselse en Nederlandse gemiddelde ligt. Dit hangt samen met het relatief grote aandeel zzp’ers in de gemeente Weststellingwerf. In 2020 waren er circa 1.700 vestigingen van zzp’ers in de gemeente. Dit kwam neer op gemiddeld 579,2 zzp’ers per 1.000 vestigingen. Dit is flink meer dan gemiddeld in vergelijkbare gemeenten (506,8), Fryslân (524,8), Overijssel (461,1) en Nederland (479,7). Figuur 23: Gemiddelde bedrijfsgrootte (aantal banen per vestiging) 7 6 5 4 3 2 1 0 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017
2018
Fryslân
2019
2020
Overijssel
2021
2022
2023
Nederland
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA, 2023 25
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Export In 2019 (meest recente data) telde Weststellingwerf 150 exporterende vestigingen, dit betrof 4,5% van de vestigingen. In figuur 24 is de ontwikkeling van het aantal exporterende weergegeven van 2015 tot en met 2019. Hierin is te zien dat Weststellingwerf in de betreffende periode een groei doormaakte in het aantal exporterende vestigingen (20 vestigingen, 15%). Figuur 24: Aantal exporterende vestigingen gemeente Weststellingwerf 155 150 145 140 135 130 125
120 2015
2016
2017
2018
2019
Bron: CBS, 2020 Wanneer we het aandeel exporterende vestigingen in 2019 vergelijken voor verschillende gemeenten in Fryslân (figuur 25), dan zien we dat Weststellingwerf gemiddeld scoort. Het gemiddelde van alle Friese gemeenten in 2019 betrof 4,5%, dit is gelijk aan de waarde van Weststellingwerf. Figuur 25: Aandeel exporterende vestigingen, 2019 8,0% 7,0% 6,0% 5,0% 4,0% 3,0%
2,0% 1,0% 0,0%
Bron: CBS, 2020
26
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Sectorstructuur Gemeente Weststellingwerf kent een oververtegenwoordiging van de landbouw, industrie, bouw, handel en overige diensten In figuur 26 is de sectorstructuur o.b.v. de werkgelegenheid voor de gemeente Weststellingwerf (2023) vergeleken met de sectorstructuur van Fryslân (2023), Overijssel (2023) en Nederland (2022, meest recente beschikbare data). Uit de figuur valt op te maken dat de sectorstructuur in Weststellingwerf flink verschilt met de sectorstructuur van Nederland en in mindere mate ook met de sectorstructuur van Fryslân en Overijssel. Weststellingwerf kent naar verhouding aanzienlijk meer werkgelegenheid in de sectoren landbouw, industrie, bouw en handel en in mindere mate in de overige diensten. Hier tegenover staat dat Weststellingwerf naar verhouding in andere sectoren een minder werkgelegenheid heeft. Dit geldt met name voor de commerciele diensten zoals vervoer en opslag, informatie en communicatie, financiële instellingen, zakelijke dienstverlening en de overheid. Net als in Fryslân, Overijssel en Nederland is de grootste sector in Weststellingwerf de handel. De tweede sector is de industrie in Weststellingwerf, waar dat in de overige regio’s de zorg betreft. De grootste verschillen in positieve zin zijn te zien in de landbouw (+7% t.o.v. Nederland), de industrie (+7%) en de bouw (+2%).
De grootste verschillen in negatieve zin, zien we bij de zakelijke dienstverlening (-7%) en vervoer en opslag (-3%). Figuur 26: sectostructuur o.b.v. werkgelegenheid 2023 20,0% 18,0% 16,0% 14,0% 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%
Weststellingwerf
Fryslân
Overijssel
Nederland 2022
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA, 2023 Langjarige ontwikkeling sectoren In figuur 27 is de werkgelegenheidsontwikkeling per sector in Weststellingwerf, Fryslân en Overijssel weergegeven over de periode 2013-2023. De zakelijke dienstverlening, industrie en bouw noteerden in deze periode de grootste absolute groei in Weststellingwerf. Wat verder opvalt in de figuur is de relatief harde groei bij vervoer en opslag en de relatief harde daling bij financiële instellingen. In absolute aantallen valt de daling bij financiële instellingen echter mee (-30 banen)
27
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 27: Ontwikkeling aantal banen per sector (absoluut en relatief) 2013-2023 -80,00% -60,00% -40,00% -20,00%
0,00%
20,00% 40,00% 60,00% 80,00%
30
Landbouw en visserij
220
Industrie
10
Nutsbedrijven
180
Bouw 125
Handel
70
Vervoer en opslag 50
Horeca
40
Informatie en communicatie Financiële instellingen
-30 225
Zakelijke diensten
85
Overheid 60
Onderwijs
190
Zorg
40
Overige diensten
1295
Totaal
Weststellingwerf
Fryslân
Overijssel
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024 Het aantal banen in Weststellingwerf is tussen 2022 en 2023 toegenomen Zoals aangegeven in paragraaf 4.2 is de absolute werkgelegenheid in Weststellingwerf tussen 2022 en 2023 toegenomen met ongeveer 155 banen. In figuur 28 is te zien dat in deze periode alle sectoren, met uitzondering van de landbouw, industrie en handel, een groei hebben doorgemaakt. De grootse absolute groei werd gerealiseerd bij de zakelijke diensten, de zorg en de bouw.
28
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 28: Ontwikkeling aantal banen per sector (absoluut en relatief) 2022-2023 -5,00% Landbouw en visserij
0,00%
5,00%
10,00%
20,00%
-35 -15
Industrie
10
Nutsbedrijven 30
Bouw Handel
15,00%
-40 10
Vervoer en opslag 10
Horeca
10
Informatie en communicatie
5
Financiële instellingen 70
Zakelijke diensten 10
Overheid 5
Onderwijs
65
Zorg
25
Overige diensten 155
Totaal
Weststellingwerf
Fryslân
Overijssel
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024
Verdieping kernsectoren Landbouw In 2023 telt de landbouwsector 970 banen. Dit is 9,6% van de totale werkgelegenheid in de gemeente Weststellingwerf. Zoals te zien in paragraaf 4.4 legt de landbouwsector in Weststellingwerf relatief veel gewicht in de schaal in vergelijking met Nederland (2% van de werkgelegenheid in 2022). In figuur 29 is de werkgelegenheid voor verschillende afdelingen binnen de landbouwsector weergegeven. Hierin valt op dat driekwart van de werkgelegenheid (ca. 715 banen) voor rekening komt van het fokken en houden van dieren, 17% wordt ingevuld door de behandeling van gewassen en zaden na de oogst. Het grootste deel (71%) van de banen m.b.t. het fokken en houden van dieren hebben betrekking op het houden van melkvee (ca. 510 banen).
29
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Figuur 29: verdeling van het aantal banen in de landbouw (absoluut en relatief), gemeente Weststellingwerf 0%
10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80%
Akker- en/of tuinbouw in combinatie met het fokken en houden van dieren
15
Bosbouw
<5
Dienstverlening voor de bosbouw
5
Dienstverlening voor de landbouw; behandeling van gewassen en zaden na de oogst
170
Fokken en houden van dieren
715
Teelt van eenjarige gewassen
35
Teelt van meerjarige gewassen
10
Teelt van sierplanten
15
Bron: PWR Fryslân, 2024 Sinds 2013 is de landbouwsector in Weststellingwerf harder gegroeid qua werkgelegenheid dan Overijssel en Nederland en lager dan de provincie Fryslân gemiddeld (Figuur 30). Tussen 2022 en 2023 kende Weststellingwerf wel de relatief grootste daling in werkgelegenheid van alles regio’s. De daling zat voornamelijk bij het fokken en houden van dieren en de teelt van eenjarige gewassen. Figuur 30: Geïndexeerde ontwikkeling werkgelegenheid landbouwsector 110
105
100
95
90
85 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017
2018
Fryslân
2019
2020
Overijssel
2021
2022
2023
Nederland
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA, 2023
30
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Industrie In 2023 telt de industrie 1610 banen. Dit is met 16% van de totale werkgelegenheid de grootste sector in de gemeente Weststellingwerf. Zoals te zien in paragraaf 4.4 is de industrie in Weststellingwerf relatief groot vergelijking met Nederland (9% van de werkgelegenheid in 2022). In figuur 31 is de werkgelegenheid voor verschillende afdelingen binnen de industrie weergegeven. Hierin valt op dat de drie grootste afdelingen in de gemeente het vervaardigen van zuivelproducten, verf en metaalproducten zijn.
Figuur 31: verdeling van het aantal banen in de landbouw (absoluut en relatief), gemeente Weststellingwerf 0,0%
5,0%
Vervaardiging van zuivelproducten Vervaardiging van verf Metaalbewerking Vervaardiging van farmaceutische grondstoffen Carrosseriebouw Vervaardiging van brood, banketbakkerswerk en… Vervaardiging van meubels Reparatie van producten van metaal, machines… Vervaardiging van ketels en radiatoren voor… Vervaardiging van farmaceutische producten Vervaardiging van motoren, turbines, pompen e.d. Vervaardiging van metalen producten voor de… Overige industriële activiteiten (16 afdelingen)
10,0%
15,0%
20,0%
25,0%
30,0% 445
370 225 90 85 70 70 40 30 30 30 25 105
Bron: PWR Fryslân, 2024 Sinds 2013 is de werkgelegenheid in de industrie in Weststellingwerf harder gegroeid dan in Fryslân, Overijssel en Nederland (Figuur 32). Tussen 2022 en 2023 kende Weststellingwerf wel een lichte daling (-15 banen) in werkgelegenheid terwijl Fryslân en Overijssel een stijging meemaakten. In de figuur valt verder op dat Weststellingwerf in tegenstelling tot de andere regio’s tussen 2020 en 2021 een sterke daling in de werkgelegenheid zag. In 2023 ligt het aantal banen ongeveer weer op het niveau van 2020. Figuur 32: Geïndexeerde ontwikkeling werkgelegenheid industriële sector 120 115 110 105 100 95 90 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017
2018
Fryslân
2019
2020
Overijssel
2021
2022
2023
Nederland
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA, 2023 31
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Recreatie en toerisme In 2023 telt de R&T-sector 525 banen. Dit is 5,2% van de totale werkgelegenheid in de gemeente Weststellingwerf en 2,2% van de totale R&T-sector in Fryslân. De R&T-sector in Weststellingwerf maakt een kleiner deel uit van de totale werkgelegenheid dan in Fryslân (7,2%), Overijssel (5,8%) en Nederland (6,5% in 2022). Het relatieve belang van de R&T-sector in Weststellingwerf is in 2023 kleiner dan 10 jaar geleden, dit in tegenstelling tot Fryslân, Overijssel en Nederland (figuur 33). Opvallend aan de figuur is dat Weststellingwerf een forse daling zag in 2013 en 2018, waar dit in de overige gebieden niet aan de orde was. De achterliggende getallen wijzen uit dat het hier met name ging om dalingen in de werkgelegenheid van hotel-restaurants. In figuur 34 is de werkgelegenheid voor verschillende afdelingen binnen de R&T-sector weergegeven. Hierin valt op dat de vier grootste afdelingen in de gemeente, samen goed voor 58% van de R&Tsector, horecagelegenheden betreft. Figuur 33: Aandeel R&T-sector in totale werkgelegenheid 7,5% 7,0% 6,5% 6,0% 5,5% 5,0% 4,5% 4,0% 2013
2014
2015
2016
Weststellingwerf
2017
2018
2019
Fryslân
2020
2021
Overijssel
2022
2023
Nederland
Bron: PWR Fryslân, 2024; BIRO, 2024; LISA,2023 Figuur 34: verdeling van het aantal banen in de R&T-sector (absoluut en relatief), gemeente Weststellingwerf 0,00% Hotel-restaurants Restaurants Fastfoodrest./cafet./ijssalons Cafés Sauna's, solaria, baden e.d. Beoefening van podiumkunst Kampeerterreinen Verh.v.vakantiehuisjes/appart. Hotels Overig sport-/recreatieonderw. Overige sportaccommodaties Handel/rep. v.caravans Verh.v.sport- en recreatieart. Sporthallen, sportzalen Ov.recr.(rest,geen jachthaven) Fitnesscentra Overig (25 groepen)
5,00%
10,00%
15,00%
20,00%
25,00% 125
80 70 30 25 20 20 15 15 15 15 10 10 10 10 10 50
Bron: PWR Fryslân, 2024
32
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Sinds 2013 is de R&T-sector in Weststellingwerf minder gegroeid qua werkgelegenheid dan Fryslân, Overijssel (figuur 35). Tussen 2013 en 2023 kende Weststellingwerf een groei van 11% tegenover 20% in Fryslân en Overijssel. Zoals hierboven benoemd daalde de werkgelegenheid relatief flink in 2013 en 2018 in Weststellingwerf vanwege een daling bij de hotel-restaurants, en in mindere mate andere horecagelegenheden. Opvallend is dat Weststellingwerf, in tegenstelling tot Overijssel en Fryslân, een groei kende in de jaren van de coronapandemie. Ook tussen 2019 en 2020 verdwenen er relatief veel banen bij hotel-restaurants, maar dit werd gecompenseerd met een groei in werkgelegenheid bij de verhuur van vakantiehuisjes en restaurants. De groei in de jaren daarna zijn vooral afkomstig van het weer aantrekken van de werkgelegenheid bij hotel-restaurants. Figuur 35: Ontwikkeling werkgelegenheid R&T-sector 125 120 115 110 105 100 95
90 2013
2014
2015
2016
2017
Weststellingwerf
2018
2019
Fryslân
2020
2021
2022
2023
Overijssel
Bron: PWR Fryslân, 2024, BIRO, 2024
33
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Bijlage 1: Scores BWI en per dimensie voor de veertig regio’s
34
Economische foto Gemeente Weststellingwerf
22 april 2024
Belangrijke vraagstukken schreeuwen om werkende oplossingen. > Wij ontwikkelen ze. Contactpersoon: Maaike Swart T +31 6-29413728
KplusV T +31 50-3604433
info@kplusv.nl
www.kplusv.nl
Amsterdam • Arnhem • Rotterdam • Groningen
Verschil zien, verschil maken