RKC-rapport Veiligheidsbeleid

REKENKAM ERCOM MI SS I E WESTLAN D

.

.,:

WESTLAND Postadres: Postbus 1 50 2670 AD Naaldwijk Bezoekadres: Laan van de Glazen Stad 1 2672 TA Naaldwijk Í 14 0174 F (0174) 67s 600 E inÍo@gemeentewestland.nl I www.gemeentewestland.nl

Gemeenteraad Westland Postbus 1 50 2670 AD NAALDWIJK

UW BRIEF

UW KENMERK

ZAAK-lPROJ ECTN R

DOCUMENTNR

BIJLAGE(N)

G22-000998

4

DATUM VERZONDEN

CO NTACTPE RSOO N

CLUSTER

TELEFOONNUMMER

C.L. de Weerdt

G riffi e

(01 74) 673 076

ONDERWERP

aanbieding onderzoek Veiligheidsbeleid

Geachte leden van de raad, De Rekenkamercommissie Westland (RKC) heeft het onderzoek naar het Veiligheidsbeleid in de gemeente afgerond. Voor u ligt het eindrapport van dit onderzoek.

Het onderzoek Het onderzoek is in de periode december 2021 t./m. juni 2022 uitgevoerd door onderzoeksbureau DSP uit Amsterdam. Het onderzoeksteam bestond uit Paul van Egmond, Manja Abraham en Maud Pluijm. De werkgroep van de RKC bestond uit Nils Nijdam (extern lid en lid-rapporteur), Paul Zevenbergen (extern lid) en Kees de Weerdt (secretaris RKC).

Ambtelijk en bestuurlijk wederhoor Dit onderzoek hebben wij in goed overleg met het college en de ambtelijke organisatie kunnen uitvoeren. Er heeft ambtelijk wederhoor plaatsgevonden op de bevindingen. Daarna heeft de RKC de conclusies en aanbevelingen voor bestuurlijk wederhoor aan het college voorgelegd. Hiervoor staat cf. artikel 13, lid 10 van de Verordening Rekenkamercommissie Westland 2020 minimaal 2 weken. ln de praktijk hanteren we een termijn van drie weken. Dat betekent voor dit onderzoek dat de deadline voor de bestuurlijke reactie op 5 juli lag. Het college heeft echter aangegeven door omstandigheden niet binnen deze termijn te kunnen reageren en heeft uitstel lol 27 september gevraagd. Dit zou betekenen dat de behandeling van het rapport pas in de commissie BEFO van 24 november zou kunnen plaatsvinden.

Commissie- en raadsbehandeling Gelet op de actualiteit van het onderzoek en het lopende traject om tot een nieuw veiligheidsbeleid te komen, heeft de RKC besloten het onderzoeksrapport zonder een bestuurlijke reactie van het college aan uw raad voor te leggen met het verzoek om behandeling in de commissie BEFO van 1 september 2022. Zodra de RKC een bestuurlijke reactie van het college heeft ontvangen op ons onderzoek, zullen wij deze vergezeld van een aanbiedingsbrief met beknopt nawoord direct nazenden aan uw raad. N

c c f

t

PAGINA 2

' , WESf LAND

De RKC adviseert uw raad om naast bespreking in de commissie het rapport ter besluitvorming voor te leggen in een raadsvergadering. Een conceptraadsbesluit is als voorbeeld bij deze brief g evoegd.

Tot slot Ten slotte zegt de RKC het college en de ambtelijke organisatie dank toe voor de open opstelling en de medewerking aan het onderzoek.

Met vriendelijke groet,

namens de Rek

commissie Westland,

ils N Voorzitter

G22-000998

REKENKAMERONDERZOEK

ONDERZOEK VEILIGHEIDSBELEID VAN DE GEMEENTE WESTLAND

JUNI 2022

Rek e nk a m er c o m m is s i e W es t l a nd

Colofon De Rekenkamercommissie Westland De Rekenkamercommissie van de gemeente Westland (hierna: RKC Westland) is eind 2005 op grond van de Gemeentewet ingesteld. De RKC Westland bestaat uit drie externe leden (w.o. de voorzitter), dat wil zeggen leden die afkomstig zijn van buiten de gemeenteraad en twee interne leden. Zowel de externe als de interne leden zijn door de gemeenteraad benoemd. Daarnaast wordt de commissie ondersteund door een ambtelijk secretaris. De RKC onderzoekt de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het beheer van de organisatie en van het gevoerde beleid van het college. Bij doelmatigheid wordt met name onderzocht of het beleid tegen zo laag mogelijke kosten is uitgevoerd en bij doeltreffendheid of het gewenste effect is bereikt. Het werkterrein van de RKC Westland strekt zich uit over alle gemeentelijke organen en gelieerde instellingen. De leden van het college van B&W en de ambtenaren van de gemeente zijn verplicht informatie te verstrekken als de RKC Westland daarom vraagt. De RKC Westland formuleert op basis van de feiten die zij in haar onderzoeken heeft geconstateerd, conclusies en aanbevelingen. Zij legt dit alles, inclusief een eventuele reactie van het College van B&W en nawoord van de RKC hierop, vast in de vorm van onder meer rapporten of brieven, gericht aan de gemeenteraad.

Het is aan de raad te besluiten al dan niet actie te ondernemen naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek. De RKC Westland is derhalve een ‘instr ument’ van de raad dat erop gericht is de raadsleden te ondersteunen bij hun controlerende taak. De RKC heeft een onafhankelijke positie binnen de gemeente. De RKC bepaalt zelf welke onderzoeken zij zal instellen. Eventuele verzoeken voor het doen van onde rzoek van (leden van) de gemeenteraad en/of burgers van de gemeente Westland, zal de RKC Westland beoordelen en indien passend binnen haar taken en bevoegdheden in het onderzoeksprogramma opnemen.

Samenstelling Rekenkamercommissie De commissie bestaat uit de volgende leden: Voorzitter

dhr. dr. mr. N. (Nils) Nijdam

Externe leden

dhr. A.W. (André) Timmerman dhr. drs. R.P. (Paul) Zevenbergen

Interne leden

dhr. mr. P.J.L.J. (Peter) Duijsens vacature

Secretaris

dhr. drs. ing. C.L. (Kees) de Weerdt MPC

RAADSBESLUIT

De raad van de gemeente Westland; gelezen het rapport van de Rekenkamercommissie naar het Veiligheidsbeleid van de gemeente Westland gehoord het advies van de commissie BEFO van 1 september 2022 en gehoord de beraadslagingen van onderhavige vergadering;

besluit: 1. 2. 3. 4.

Kennis te nemen van het rapport van de Rekenkamercommissie naar het Veiligheidsbeleid van de gemeente Westland van juni 2022; De aanbevelingen zoals verwoord in het rapport over te nemen; Het college te verzoeken om uitvo ering te geven aan de aanbevelingen; Het college te verzoeken om terugkoppeling te geven aan de raad en de RKC over de opvolging van de aanbevelingen middels een RKC Aanbevelingenlijst vergelijkbaar met de Verbeterpuntenlijst.

Aldus besloten door de raad in zijn openbare vergadering van 13 september 2022,

de plv. griffier,

de voorzitter,

P. van Oosten

B.R. Arends

Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd Bestuurlijke rapportage

Manja Abraham & Maud Pluijm; m.m.v. Paul van Egmond

Contactgegevens Versie juni, 2022

Manja Abraham mabraham@dsp-groep.nl

Maud Pluijm mpluijm@dsp-groep.nl

Met medewerking van: Paul van Egmond

Dit rapport voor de Rekenkamercommissie Westland (RKC) betreft een bestuurlijke rapportage. Dit rapport is gestoeld op bevindingen die zijn beschreven in de ambtelijke rapportage.

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

2

Bestuurlijke rapportage Evaluatie Westlands veiligheidsbeleid De Rekenkamercommissie Westland (RKC) heeft onderzoek laten doen naar de kwaliteit en de uitvoering van het veiligheidsbeleid van de gemeente Westland. De RKC wil weten hoe doelmatig en doeltreffend het veiligheidsbeleid is ingericht. Ook wil de RKC nagaan hoe de informatievoorziening aan de Raad plaatsvindt in het licht van de kaderstellende en controlerende rol van de Raad. Op basis van de verkregen inzichten worden aanbevelingen gedaan ten behoeve van het veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan met het oog op de toekomst.

In deze bestuurlijke rapportage worden de hoofdconclusie en de deelconclusies uiteengezet aan de hand van de onderzoeksvragen en het kader dat de VNG biedt voor integraal veiligheidsbeleid. Op basis van de conclusies zijn enkele aanbevelingen geformuleerd.

Conclusies Hoofdconclusie De kwaliteit van het veiligheidsbeleid van de gemeente Westland op papier is in grote lijnen op orde. Aan het beleid ligt een veiligheidsanalyse ten grondslag en het beleid is tot stand gekomen in samenwerking met ketenpartners. De maatregelen die volgens het veiligheidsbeleid worden ingezet zijn volgens de literatuur overwegend doeltreffend. In vergelijking met andere gemeenten scoort Westland vergelijkbaar wanneer input (kosten en fte) en outcome (veiligheid voor burgers) tegen elkaar worden afgewogen. Op het gebied van doelmatigheid zien we op hoofdlijnen dus geen afwijking in vergelijking met referentiegemeenten, hoewel het (budget en) aantal fte voor afdeling veiligheid in Westland relatief aan de hoge kant is en het (budget en) aantal fte voor handhaving aan de relatief lage kant.

Echter, de uitwerking en de uitvoering van het veiligheidsbeleid is voor verbetering vatbaar en structurele monitoring en bijsturing van het beleid en de uitvoering ontbreekt. Voorjaar 2022 is er dan ook geen helder overzicht van de uitvoering en opbrengsten van het Westlands veiligheidsbeleid. Daarmee wordt de gemeenteraad niet in positie gebracht haar controlerende rol uit te oefenen. De gemeenteraad zelf ervaart dit echter niet als een probleem.

Deze hoofdconclusie is gebaseerd op de volgende deelconclusies.

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

3

De opzet van het veiligheidsbeleid is toereikend De opzet van het veiligheidsbeleid is toereikend. De adviezen in het Kernbeleid Veiligheid van de VNG worden voor een groot deel gevolgd. Zo is het WVB gebaseerd op een veiligheidsanalyse. Daarmee wordt voor een deel een inhoudelijk fundament gevormd; een veiligheidsanalyse is een voorwaarde voor werkend veiligheidsbeleid. Aan de hand van de veiligheidsanalyse en in samenwerking met interne en externe partners zijn vier prioriteiten geformuleerd en is beleid opgesteld en vastgesteld. Wel zijn er enkele verbeterpunten te noemen. De analyse heeft betrekking op een periode korter dan de door VNG aanbevolen 3 jaar, dat levert een minder stevige basis. Ook zijn de prioriteiten algemeen geformuleerd. Dit geeft risico op een gebrek aan focus (zeker omdat een verdere uitwerking in uitvoeringsplannen ontbreekt, zie hieronder). Daarnaast zijn de doelen niet concreet en meetbaar geformuleerd.

Een verdere uitwerking van het veiligheidsbeleid in uitvoeringsplannen ontbreekt Er is geen verdere uitwerking gegeven aan het Westlands veiligheidsbeleid in jaarlijkse uitvoeringsplannen, waarin de prioriteiten in het veiligheidsbeleid verder zijn uitgewerkt in concrete acties, die periodiek worden geactualiseerd. Een uitvoeringsplan geeft focus en duidelijkheid, die nu door respondenten wordt gemist. Met het ontbreken van uitvoeringsplannen is het cyclisch werken niet mogelijk.

De beleidscyclus ontbreekt Voorjaar 2022 is er geen helder overzicht van de uitvoering en opbrengsten van het Westlands veiligheidsbeleid. Dit omdat het jaarlijkse uitvoeringsplan ontbreekt waardoor er geen concreet overzicht is van activiteiten, maar ook omdat het ontbreekt aan structurele monitoring, waarin de acties en opbrengsten periodiek in kaart worden gebracht. Dat maakt het vervolgens ook niet mogelijk de verantwoording en eventuele wijzigingen van deze acties te volgen. De verantwoording en eventuele wijzigingen van beleid verlopen via de planning- en control-cyclus (P&C cyclus) van de begroting. Deze is echter op niveau van budget en activiteiten en niet gesynchroniseerd met (de prioriteiten en beleidsindicatoren van) het WVB.

Toch geven partners aan tevreden te zijn met de kwaliteit van het beleid en de uitvoering ervan. Zij kenschetsen de uitvoering van het veiligheidsbeleid van gemeente Westland als flexibel, met ruimte voor vernieuwing en goede ideeën, maar missen wel de structuur van een uitvoeringsplan en monitoring.

De raad kan onvoldoende sturen en bijsturen Door redenen zoals vermeld in bovenstaande deelconclusies ontbreekt het de raad aan een goede informatiepositie. Die is slechts beperkt aanwezig: via de P&C cyclus, de jaarlijkse besprekingen over ‘wat er speelt’ met de driehoek en casuïstiek die de revue passeert. Door het ontbreken van monitoring van het veiligheidsbeleid is de raad niet in positie te controleren en bij te sturen.

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

4

De raad ziet dit niet als probleem De raad zelf ervaart dit niet als een knellend probleem. Daarmee kan raad feitelijk haar controlerende rol niet waarmaken. Hoewel raadsleden aangeven behoefte te hebben aan meer periodieke informatie over de veiligheidssituatie in Westland en daaropvolgende activiteiten zijn raadsleden doorgaans tevreden en geven aan over het algemeen goed betrokken te worden bij het veiligheidsbeleid.

Ondanks het gebrek aan sturing doet de gemeente het niet slecht De gemeente bevindt zich in een goede positie, het veiligheidsniveau is relatief goed, de criminaliteit, overlast en onveiligheid zijn afgelopen jaren afgenomen, burgers voelen zich relatief veilig en er zijn betrokken en actieve burgers die zich hiervoor inzetten. Ook de raad is niet ontevreden over haar positie. Het Westlands veiligheidsbeleid scoort redelijk op doelmatigheid en doeltreffendheid. De meeste maatregelen die beoordeeld konden worden op theoretische effectiviteit zijn effectief of in ieder geval deels effectief. De gemeente richt zich met name op dadergerichte maatregelen en in mindere mate op maatregelen gericht op slachtoffers of omgeving. De belangrijkste uitkomst van een benchmark met vijf andere gemeenten is dat we zien dat Westland redelijk in lijn ligt op het gebied van bemensing van veiligheid en handhaving en qua budget, hoewel het (budget en) aantal fte voor afdeling veiligheid in Westland relatief aan de hoge kant is en het (budget en) aantal fte voor handhaving aan de relatief lage kant.

Aanbevelingen Bovenstaande conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen aan de gemeenteraad waartoe zij het college opdracht kunnen geven om deze te realiseren. De aanbevelingen kunnen ook worden benut bij het opstellen van het volgende vierjarige integrale veiligheidsbeleid. Faciliteer de raad door te zorgen voor:

Maak de beleidscyclus compleet De werkwijze van de gemeente kenschetst zich “als aanpakken en doen” in plaats van een meer professionele en gerichte weg van het opstellen en uitwerken van plannen en monitoren. In Westland is aandacht geweest voor het opstellen van een beleidsplan, maar geen oog voor het vertalen daarvan in de uitvoering en het monitoren en bijstellen van beleid. We adviseren de beleidscyclus – bestaande uit de fasen beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling – te herstellen. Hoewel onderstaande aanbevelingen hiermee samenhangen formuleren we deze overkoepelende aanbeveling apart.

Versterk de informatiepositie van de raad De informatiepositie van de raad moet sterker, zodat de raad – op die onderdelen waar ze over het veiligheidsbeleid gaat – beter onderbouwde keuzes kan maken. Daarvoor is van belang dat de raad beschikt over de betreffende informatie, gepaard met onderbouwing en duiding. Dat stelt de raad in staat om keuzes

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

5

te maken over bijvoorbeeld de prioriteiten van het veiligheidsbeleid. Het kan de raad ook ondersteunen om het niveau van individuele casuïstiek te ontstijgen en het debat met burgemeester en college te voeren op het niveau van beleid en maatschappelijke effecten. Ook kan daardoor een sterkere koppeling worden bereikt tussen de beoogde maatschappelijke doelen en de in te zetten instrumenten.

We bevelen aan de informatiepositie van de raad te versterken door te voorzien in periodieke informatie voor de verschillende fasen van de beleidscyclus. Dus: informatie ten behoeve van de beleidsontwikkeling, doorwerking, uitvoering en terugkoppeling. Monitoring van het veiligheidsbeleid is daarvoor noodzakelijk.

Meer aandacht voor monitoren en evalueren Vergroot het lerend vermogen van de organisatie door meer ruimte te creëren voor monitoren en evalueren. Afdelingen veiligheid en handhaving zijn over het algemeen hands-on en hebben relatief veel te maken met de waan van de dag (incidenten). Daardoor wordt er (te) weinig stilgestaan bij het concretiseren en behalen van de beoogde doelen en het bijsturen van beleid. Zo kan het goede worden behouden en het mindere worden bijgestuurd. Het opstellen van een uitvoeringsplan dat wordt gemonitord en naargelang bijgesteld, is daarbij vereist. Dit geeft meer focus en kan ook partners beter mobiliseren.

In dit kader bevelen we aan concrete meetbare doelstellingen te formuleren op output-niveau (prestaties). Doelen op outcome-niveau (maatschappelijk effect) leveren discussie op, omdat deze vaak onderhevig zijn aan factoren die niet door de gemeente en haar partners te beïnvloeden zijn. Zie ter inspiratie het voorbeeld Rijker verantwoorden in de Nota van bevindingen.

Ook raden we aan de doelstellingen te synchroniseren met de beleidsindicatoren voor programmaverantwoording zoals genoemd in het Besluit Begroting. Door het beleid te koppelen aan de programmabegroting wordt het beleid beter inzichtelijk en wordt de controlerende functie van de raad versterkt.

Meer aandacht voor versterken slachtoffers en omgeving Breng het veiligheidsbeleid beter in balans door meer aandacht te creëren voor maatregelen gericht op slachtoffers en omgeving. De maatregelen uit het veiligheidsbeleid zijn voornamelijk dadergericht, in mindere mate slachtoffergericht. Voor een volledig pakket aan maatregelen is het van belang om ook aandacht te hebben voor situationeel gerichte maatregelen. Tot slot zijn ter inspiratie in de Nota van bevindingen voorbeelden opgenomen van best-practices op gebied van veiligheidsbeleid.

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

6

DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37

dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl

DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers.

Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.

Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.

Meer weten? Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.

DSP-groep

BESTUURLIJKE RAPPORTAGE ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

7

Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd Nota van Bevindingen

Manja Abraham & Maud Pluijm; m.m.v. Paul van Egmond

Contactgegevens Versie juni, 2022

Manja Abraham mabraham@dsp-groep.nl

Maud Pluijm mpluijm@dsp-groep.nl

Met medewerking van: Paul van Egmond

Dit rapport voor de Rekenkamercommissie Westland (RKC) betreft een nota van bevindingen. Naast onderliggende rapportage is een bestuurlijk rapport met conclusies en aanbevelingen opgesteld.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

2

Inhoud

DSP-groep

1

Het onderzoek

5

1.1

Inleiding

5

1.2

Doel onderzoek

5

1.3

Onderzoekvragen

5

1.4

Onderzoekverantwoording

6

1.5

Leeswijzer

7

2

Wettelijke taken gemeente

9

2.1

Wettelijke taken op gebied van integrale veiligheid

9

2.2

Relatie tot de regio

10

3

Kwaliteit beleid

12

3.1

Volgen stappen kernbeleid veiligheid (VNG)

12

3.2

Beleidsdoelstellingen en beleidsindicatoren

17

3.3

Relatie gemeentelijk beleid en beleid van de veiligheidsregio

21

4

Kwaliteit uitvoering & monitoring

22

4.1

Uitvoering van veiligheidsbeleid

22

4.2

Financiën

27

4.3

Monitoring van uitvoering & resultaten en bijsturing

29

5

Positie gemeenteraad

31

5.1

Rapportage aan raad

31

5.2

De raad als kadersteller en controleur

32

6

Doelmatigheid en doeltreffendheid

34

6.1

Prestaties in relatie tot andere gemeenten

34

6.2

Toets effectiviteit maatregelen

37

7

Beantwoording onderzoekvragen

40

7.1

Beantwoording van onderzoekvragen

40

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

3

Bijlagen

DSP-groep

Bijlage 1 Geïnterviewde personen

43

Bijlage 2 Beoordeling maatregelen Westland

44

Bijlage 3 Best practices ter inspiratie

52

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

4

1

Het onderzoek

1.1

Inleiding Gemeenten hebben met veel veiligheidsvraagstukken te maken, van woonoverlast en jeugdcriminaliteit tot verkeersveiligheid, huiselijk geweld en ondermijnende criminaliteit. Effectieve inzet op het veiligheidsdomein vereist een helder beleid met daarin keuzes over prioriteiten, instrumenten en samenwerking met veiligheidspartners. Deze keuzes worden verankerd in een gedegen integraal veiligheidsplan. Hiermee geeft de gemeente invulling aan zijn regierol op het veiligheidsterrein. Gemeenteraden hebben een belangrijke rol op het gebied van integrale veiligheid.

1.2

Doel onderzoek De Rekenkamercommissie Westland (RKC) wil met onderzoek het veiligheidsbeleid van de gemeente Westland inzichtelijk maken voor de raad. De Rekenkamercommissie Westland wil weten hoe doelmatig en doeltreffend het veiligheidsbeleid is ingericht. Ook wil de RKC nagaan hoe de informatievoorziening aan de Raad plaatsvindt in het licht van de kaderstellende en controlerende rol van de Raad. Op basis van de verkregen inzichten worden aanbevelingen gedaan ten behoeve van het veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan met het oog op de toekomst. Het beoogde onderzoek ziet op de beleidskaderstelling, de inzet van middelen en wat daar mee wordt bereikt. Voorts gaat de aandacht uit naar enkele relevante ontwikkelingen op het veiligheidsdossier zoals het bestrijden van ondermijnende criminaliteit.

1.3

Onderzoekvragen De centrale vraag van het onderzoek luidt: In hoeverre is het veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan van de gemeente Westland doelmatig en doeltreffend?

De centrale vraag is uitgewerkt in verschillende onderzoekvragen. We hebben deze vragen geclusterd naar vier thema’s die we gaan beoordelen op kwaliteit. We beantwoorden de deelvragen – waar van toepassing – op het gebied van veiligheid in het algemeen en meer specifiek voor de vier prioriteiten die in het Westlands

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

5

veiligheidsbeleid (WVB) zijn genoemd: 1) veilige en leefbare dorpen 2) veilig uitgaan en veilige evenementen 3) jeugd en veiligheid en 4) georganiseerde, ondermijnende criminaliteit.

Beleidskaderstelling 1.

Wat zijn de wettelijke taken van de gemeente op gebied van integrale veiligheid, ook in relatie tot de veiligheidsregio?

2.

Wat zijn de beleidsdoelstellingen en beleidsindicatoren?

3.

Wat is de relatie tussen het gemeentelijk beleid en het beleid vanuit de veiligheidsregio?

4.

In hoeverre wordt de beleidsuitvoering gemonitord?

5.

In welke mate vindt op basis van monitoring bijsturing plaats in beleid en uitvoering?

Inzet van middelen 6.

Welke activiteiten verricht de gemeente in de uitvoering van het veiligheidsbeleid?

7.

Wat wordt er aan de uitvoering van de verschillende onderdelen van het veiligheidsbeleid besteed?

Wat daarmee wordt bereikt 8.

Wat wordt met de uitvoering van die activiteiten bereikt aan resultaten: prestaties en effecten?

Positie gemeenteraad 9.

In hoeverre wordt over de monitoring van beleidsuitvoering op inzichtelijke en transparant gerapporteerd aan de gemeenteraad?

10. In hoeverre is de gemeenteraad als kadersteller en controleur betrokken bij het veiligheidsbeleid?

Waar mogelijk zijn de onderzoekvragen uitgewerkt in normen en toetsaspecten in een normenkader.

1.4

Onderzoekverantwoording Voor het onderzoek zijn verschillende onderzoekmethoden ingezet en bronnen geraadpleegd. Het veldwerk is uitgevoerd in de periode januari – april 2022.

Documentanalyse We analyseerden de aangeleverde stukken die gaan over het beleid, te beginnen met het WVB 2019-2022. Vervolgens bestudeerden we de programmabegroting en diverse raadsstukken, zoals het raadsvoorstel voor het WVB 2019-2022 en de memo voor de prioriteitensessie van het WVB. Om beter zicht te krijgen op het beleid ten aanzien van ondermijning bekeken we ook het programma Weerbare Sierteeltsector.

Interviews en paneldiscussie Er hebben interviews plaatsgevonden met de burgemeester en verschillende beleids- en uitvoerende medewerkers van gemeente Westland (strategisch regisseur veiligheid a.i., coördinator Openbare Orde en Veiligheid, beleidsmedewerker Leefbare dorpen en kernen en Veilig uitgaan, beleidsmedewerker

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

6

Ondermijning, adviseur crisisbeheersing). Daarnaast is gesproken met de teamchef politie van het basisteam Westland, de projectleider Weerbare Sierteelt en de bestuurlijk ondersteuner Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC). Ook zijn in een paneldiscussie te Westland vijf raadsleden bevraagd. De interviews zijn anoniem verwerkt in de rapportage.

Toetsing met behulp van VNG-methode Kernbeleid Veiligheid Wanneer is het veiligheidsbeleid nu ‘goed’? Om een oordeel te kunnen geven over het veiligheidsbeleid en daarmee antwoord te kunnen geven op de centrale vragen van het onderzoek hebben we een toetsingskader opgesteld. Dit toetsingskader is opgesteld op basis van de VNG-methode Kernbeleid Veiligheid1, waarin de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) de regierol van de gemeenten beschrijft. We merken hierbij op dat er natuurlijk goede redenen kunnen zijn om van het VNG-model af te wijken. Interessant is om te onderzoeken wat die redenen dan zijn.

Benchmark Om de vraag over de doelmatigheid van het beleid te beantwoorden, hebben we een benchmark uitgevoerd. Hierbij hebben we Westland vergeleken met vier andere gemeenten. Deze zijn vergelijkbaar qua soortgelijke inwoneraantallen, samenstelling (meerdere dorpskernen) en veiligheidsproblematiek. Voor de benchmark is gebruik gemaakt van informatie uit programmabegrotingen, het integraal veiligheidsbeleid en openbare bronnen, zoals de CBS Veiligheidsmonitor. Uit deze stukken haalden we informatie op over welke kosten zijn gemaakt (personele inzet en geld) en hoeveel ‘veiligheid’ dat oplevert in termen van de veiligheids-, overlasten onveiligheidsgevoel-indexen van het CBS. We hebben de cijfers waar nodig en mogelijk vergelijkbaar gemaakt door deze te relateren aan het aantal inwoners. De gegevens van de deelnemende gemeenten zijn anoniem verwerkt.

What Works literatuur Om de vraag over de effectiviteit van het beleid te beantwoorden, hebben we gebruik gemaakt van state of the art kennis over de aanpak van veiligheidsproblematiek: de What Works literatuur. Aan de hand van een aantal synthesestudies en wetenschappelijke artikelen over bewezen effectieve maatregelen hebben we de belangrijkste in te zetten maatregelen binnen de vier prioriteiten gescoord op bewezen effectiviteit.

1.5

Leeswijzer In deze rapportage wordt verslag gedaan van de opgedane inzichten en verkregen bevindingen. In voorliggend rapport gaan we eerst kort in op de wettelijke taken van de gemeente ten aanzien van het integraal veiligheidsbeleid (hoofdstuk 2). Vervolgens behandelen we het beleid en hoe dat tot stand is gekomen (hoofdstuk 3) en de uitvoering en bijsturing van dat beleid (hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 gaan we in

1 De VNG-methode kernbeleid is te vinden op de website van de VNG: https://vng.nl/

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

7

op de rol van de raad daarin. Tot slot staan we in hoofdstuk 6 stil bij de doeltreffendheid en effectiviteit van WVB. In hoofdstuk 7 geven we de feitelijke antwoorden op de onderzoekvragen.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

8

2

Wettelijke taken gemeente In dit korte hoofdstuk gaan we in op de wettelijke taken van de gemeente op gebied van integrale veiligheid. De doen we aan de hand van de vigerende wetgeving.

We gaan daarmee in op de volgende onderzoekvraag: 1.

Wat zijn de wettelijke taken van de gemeente op gebied van integrale veiligheid, ook in relatie tot de veiligheidsregio?

2.1

Wettelijke taken op gebied van integrale veiligheid In algemene zin zijn, sinds de dualisering, de taken van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders gescheiden. Het college van burgmeester en wethouders is belast met de uitvoerende taken in de gemeente, terwijl de raad is belast met volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende taken. De raad kan kaders stellen met betrekking tot veiligheid via verordeningen en kaderstellende en strategische beleidsnota’s.

Doordat veiligheid zo is verbonden met verschillende beleidsterreinen heeft dit veiligheidsbeleid een integraal karakter. Het wettelijke kader voor de verantwoordelijkheid van de gemeente op het gebied van integraal veiligheidsbeleid is vastgelegd in artikel 38b van de Politiewet en artikel 3 van de Wet Veiligheidsregio’s. Hierin staat dat gemeenteraden minimaal eens in de vier jaar in een Integraal Veiligheidsplan doelen vaststellen op het terrein van veiligheid. Hiermee wordt de kaderstellende rol van de gemeente geborgd.

Burgemeester De burgemeester is wettelijk belast met de handhaving van de openbare orde en veiligheid en is daarvoor als eerste aanspreekbaar en politiek verantwoordelijk. De burgemeester heeft het opperbevel bij rampen, branden of grootschalige calamiteiten en is de gezagsdrager op het terrein van de openbare orde en veiligheid en hulpverlening.

Met betrekking tot het veiligheidsbeleid heeft de burgemeester enkele specifieke wettelijke bevoegdheden. De burgemeester is volgens artikel 172 van de Gemeentewet belast met de handhaving van de openbare orde. Hiervoor heeft de burgemeester een aantal wettelijke bevoegdheden. Het gaat hierbij enerzijds om algemene en noodbevoegdheden en anderzijds om specifieke bevoegdheden. De algemene bevoegdheden vloeien voort uit de Gemeentewet (denk aan de lichte bevelsbevoegdheid, noodverordening en noodbevel). De specifieke bevoegdheden vloeien voort uit specifieke wetten, zoals het tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld en het sluiten van drugspanden op basis van artikel 13b Opiumwet. Voor een deel van de specifieke bevoegdheden geldt dat de burgemeester verplicht is tot samenspraak en/of samenwerking met het

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

9

Openbaar Ministerie (bijvoorbeeld preventief fouilleren op basis van artikel 141b Gemeentewet en cameratoezicht op basis van artikel 151c Gemeentewet).

Op basis van de Politiewet kan de burgemeester voor de uitoefening van het gezag de nodige aanwijzingen geven aan de politie. De burgemeester vervult in relatie tot deze wettelijke taken een coördinerende rol binnen het integraal veiligheidsbeleid. Als lid van het districtscollege (driehoeksoverleg: gemeente, politie en Openbaar Ministerie) heeft de burgemeester zicht op de uitvoering en de voortgang van het integraal veiligheidsbeleid. Deze positie maakt het mogelijk om in te grijpen wanneer het draagvlak vermindert, afspraken niet worden nagekomen of een koerswijziging nodig is.

College Werkzaamheden van wethouders raken bijna zonder uitzondering aan het integraal veiligheidsbeleid waardoor veiligheid beschouwd kan worden als een collectieve verantwoordelijkheid van het college. Veiligheid werkt door op vele terreinen en heeft daardoor raakvlakken met bijna alle gemeentelijke afdelingen. Om deze reden is het noodzakelijk dat het gehele college alert is op veiligheidsaspecten van het gemeentelijk beleid en een actieve rol vervult ten aanzien van het integraal veiligheidsbeleid.

Gemeenteraad De gemeenteraad zet veiligheid op de politieke agenda, stelt veiligheidsprioriteiten (kaders) vast en is (mede) betrokken bij het formuleren van de randvoorwaarden en/of middelen die nodig zijn voor een effectief integraal veiligheidsbeleid. De raad stelt de kaders vast en heeft een controlerende taak. De burgemeester dient daarom verantwoording af te leggen over het door haar uitgevoerde gezag aan de gemeenteraad.

De raad is als hoofd van de gemeente eindverantwoordelijk voor het veiligheidsbeleid binnen de gemeente. Vanuit deze verantwoordelijkheid controleert de raad het college van burgemeester en wethouders bij de uitvoering van het veiligheidsbeleid.

2.2

Relatie tot de regio De gemeente heeft lokaal de regierol om veiligheid te borgen en is de verbindende schakel tussen de betrokken partijen. Een goede informatievoorziening is een randvoorwaarde voor de regierol van de gemeente op het gebied van integrale veiligheid en voor een effectieve samenwerking.

Er zijn regionaal drie partijen die relevant zijn voor de wettelijke taken van de gemeente op het gebied van integrale veiligheid: politie, Openbaar Ministerie en de veiligheidsregio. In het WVB wordt een beknopte samenvatting gegeven van hoe die zich tot elkaar verhouden:

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

10

•

Politie (basisteam Westland, eenheid Den Haag): partner bij vrijwel alle veiligheidsthema’s. In de breedte actief op integrale veiligheid, wisselend ‘in the lead’ en als schakel tussen en met andere partijen. Taakaccenten zijn onder meer probleemgerichte, context gedreven politiezorg en recherche/opsporing. Via de Driehoek wordt hier, samen met gezagspartner Openbaar Ministerie, op gestuurd. Belangrijk bovenlokaal beleidskader voor de regionale verdeling van de politiecapaciteit is het Regionaal veiligheidsplan 2019-2022 van de politie eenheid Den Haag

•

Openbaar Ministerie (parket Den Haag): verantwoordelijk voor opsporing en vervolging van strafbare feiten ofwel het sluitstuk van h et repressieve deel van de aanpak. Het Openbaar Ministerie voert samen met de burgemeester het gezag over de politie. De burgemeester gaat over de openbare orde, het Openbaar Ministerie over de opsporing. Het Openbaar Ministerie heeft een belangrijke rol b ij de aanpak van tal van veiligheidsthema’s in dit veiligheidsbeleid, in het bijzonder de prioritaire thema’s veilige en leefbare kernen, problematische jeugdgroepen en ondermijning.

•

Veiligheidsregio Haaglanden: de veiligheidsregio Haaglanden is belast met het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crises. Met inbegrip van het inventariseren en adviseren over risico’s. De organisatie geeft invulling aan brandweertaken, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen, bevolkingszorg en de meldkamerfunctie. De brandweertaken omvatten risicobeheersing, incidentbestrijding en voorlichting over brandveilig gedrag. Accenten binnen de risicobeheersing zijn advisering, controle en inzet op object -, gebruiks- en omgevingsveiligheid. Bij incidentbestrijding zijn dekkingsgraad en slagkracht belangrijke factoren. Belangrijke specifieke thema’s voor de veiligheidsregio zijn terrorisme, bedreiging van de volksgezondheid, verstoring van de openbare orde, gevolgen van extreem weer en verstoring van de energievoorziening. De veiligheidsregio wordt deels door de gemeenten betaald en deels door het rijk gefinancierd.

De regie op het lokale veiligheidsbeleid ligt bij de gemeente.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

11

3

Kwaliteit beleid In dit hoofdstuk beoordelen we de kwaliteit van het WVB 2019-2022. Dit doen we ten eerste door te kijken naar in hoeverre de stappen zijn gevolgd die de VNG adviseert in haar Kernbeleid Veiligheid 2021 2. Vervolgens beoordelen we de beleidsdoelstellingen en de operationalisatie daarvan, en ten slotte kijken we naar de beleidsindicatoren en de monitoring van het beleid. Dit doen we aan de hand van de documentanalyse en interviews.

We gaan daarmee in op de volgende onderzoekvragen:

3.1

2.

Wat zijn de beleidsdoelstellingen en beleidsindicatoren?

3.

Wat is de relatie tussen het gemeentelijk beleid en het beleid vanuit de veiligheidsregio?

Volgen stappen kernbeleid veiligheid (VNG) We beperken ons tot de stappen waaruit een concreet resultaat voortkomt, te weten: de veiligheidsanalyse, de prioritering, het Integraal Veiligheidsplan en het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid.

Veiligheidsanalyse De VNG adviseert het integraal veiligheidsbeleid op te stellen op basis van een gedegen veiligheidsanalyse. Deze analyse fungeert als een vertrekpunt van het veiligheidsbeleid.

Norm

Toets aspecten

Beoordeling

Er ligt een gedegen

Voor elk veiligheidsthema is geïnventariseerd

•

veiligheidsanalyse ten

welke veiligheidsproblematiek zich voordoet,

grondslag aan het beleid

hoe de huidige aanpak eruitziet en welke

alle veiligheidsvelden. •

aanvullende acties/beleidsversterkingen nodig zijn.

De analyse van het veiligheidsbeleid bevat

Bij elk veiligheidsveld wordt ingegaan op de (huidige) aanpak.

•

Aandachtspunten worden per veiligheidsveld benoemd.

In 2018 heeft gemeente Westland een veiligheidsanalyse opgesteld met betrekking tot het veiligheidsbeeld van dat moment. We zien het volgende: •

De veiligheidsanalyse is, zo staat vermeld, gebaseerd op gesprekken met zowel interne als externe veiligheidspartners. Daarbij zijn relevante cijfers bestudeerd, onder andere van de Veiligheidsmonitor,

2 Kernbeleid Veiligheid is een methode voor het ontwikkelen van lokaal integraal veiligheidsbeleid (het Integraal Veiligheidsplan/IVP) en

het bijbehorende uitvoeringsplan integrale veiligheid. Ook geeft zij houvast bij sturing en regievoering in de uitvoeringsfase; hiertoe beschrijft de methode de te treffen voorzieningen. Kernbeleid Veiligheid is zodoende een integrale methode die gemeenten helpt het ‘Doorlopende proces van werken aan en sturen op integrale veiligheid’ op een goede manier vorm te geven. Kernbeleid Veiligheid helpt de gemeente beleid te ontwikkelen maar ook in bredere zin regie te voeren op veiligheid. https://vng.nl/sites/default/files/2021-03/kernbeleid-veiligheid-2021_def.pdf

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

12

cijfers van de politie en signalen van relevante partners. Zij zijn bevraagd over veiligheidsvraagstukken, de lopende aanpak en verbeterpunten daarin. Over de analyse is met partners doorgepraat en duiding gegeven. •

De analyse heeft betrekking op de periode 2017-2018, zo leiden we af van de vermeldde cijfers en de periode waarin de interviews zijn afgenomen. Er is echter geen periode van minimaal drie jaar in beeld gebracht, zoals wordt aangeraden door het VNG-model.

•

Ook staat in het WVB genoemd dat alle veiligheidsvelden van het VNG-model Kernbeleid Veiligheid aan bod zijn gekomen. Dit zijn: 1) Veilige woon- en leefomgeving, 2) Bedrijvigheid en veiligheid, 3) Jeugd en veiligheid, 4) Fysieke veiligheid en 5) Integriteit en veiligheid. De bevindingen zijn echter niet uitgewerkt volgens de vijf thema’s.

Een bevinding van de veiligheidsanalyse is dat de veiligheid en lopende aanpak er in Westland in veel opzichten goed voorstaat. Op belangrijke thema’s, zoals woninginbraak, auto-inbraak en geweldsvormen zoals mishandeling en bedreiging is het veiligheidsbeeld relatief gunstig, ook in vergelijking met andere gemeenten (er wordt een vergelijking gemaakt met Pijnacker-Nootdorp en Delft). Ook de veiligheids- en leefbaarheidsgevoelens van inwoners geven een positief beeld (score 7,4 respectievelijk 7,5). Opvallend ook is de grote mate van burgerbetrokkenheid. Er zijn 10 burgerparticipatie-verenigingen met in totaal zo’n 400 preventen – veel meer dan in veel andere gemeenten. Ook de bereidheid van Westlanders tot een rol in de vrijwillige brandweer valt op. Toch zijn er bij meerdere veiligheidsthema’s verbetermogelijkheden gesignaleerd, zowel wat betreft het veiligheidsbeeld als de aanpak: Overlast en criminaliteit in de alledaagse woon- en leefomgeving; Veiligheid rond uitgaan en evenementen; Jeugdoverlast en –problematiek; en Georganiseerde, ondermijnende vormen van criminaliteit

Prioritering De VNG adviseert: “Uitgangspunt is een maximum van drie à vier prioriteiten, om het prioritaire karakter te onderstrepen en vast te houden. De prioritering vindt bij voorkeur in samenspraak met de raad plaats, en dan liefst via een opiniërende bijeenkomst (dus geen formele vaststelling, om het beleidsproces niet teveel ‘vast te zetten’ én de snelheid erin te houden). De prioriteiten vormen het ‘visitekaartje’ van het gemeentelijk veiligheidsbeleid. Het zijn echt de ‘hoofdthema’s’, thema’s waarop intensivering gaat plaatsvinden (i.t.t. ‘going concern’-thema’s).” Daarnaast zegt de VNG dat veiligheidsbeleid het meest effectief is “wanneer het in samenwerking met interne en externe partners tot stand komt: dit zorgt voor scherper beleid dat aansluit op flankerend beleid en draagvlak heeft”.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

13

Norm

Toets aspecten

Beoordeling

Er zijn prioriteiten voor

Er zijn maximaal 3 à 4 prioriteiten vastgesteld.

Er zijn vier brede prioriteiten benoemd.

Prioritering komt tot stand in samenwerking met

Interne en externe partners zijn betrokken bij

interne en externe partners.

het prioriteren en verder vormgeven van beleid.

De raad is betrokken bij het opstellen van beleid en

De raad is uitdrukkelijk betrokken bij het

het maken van beleidskeuzes.

opstellen.

veiligheidsbeleid vastgesteld.

Reactie betrokken respondenten Uit interviews met betrokken ambtenaren en de teamchef van de politie blijkt dat het regionaal beleidsplan van politie en de daarin genoemde prioriteiten mede de grondslag vormde van de prioritering van het WVB. Vervolgens zijn lokaal in overleg met andere partijen 3 de verdere prioriteiten bepaald of regionale prioriteiten aangescherpt. Daarbij is ook gekeken naar de uitkomsten van de veiligheidsanalyse. Op basis van bovengenoemde onderdelen zijn vier prioriteiten opgesteld: 1.

Veilige en leefbare dorpen, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen: •

overlast, geweld op het snijvlak van Zorg & Veiligheid;

•

woningbraak en andere HIC-delicten;

•

leefbaarheid en verkeersveiligheid.

2.

Veilig uitgaan en veilige evenementen.

3.

Problematische jeugd en jeugdgroepen.

4.

Ondermijning.

Deze prioriteiten zijn nogal algemeen. Er is bij enkele respondenten behoefte aan een meer concrete uitwerking. Deze uitwerking komt idealiter later in uitvoeringsplannen aan bod.

Daarbij heeft ook afstemming plaatsgevonden met burgers. Er is in gesprek met verschillende buurtpreventieverenigingen nagegaan hoe zij aankijken tegen de prioritering. Ook zijn andere methoden ingezet om burgers te betrekken bij de beleidsvorming. Zo is er een theater afgehuurd, is een bus ingezet om in gesprek te komen met burgers in de wijk en zijn gesprekken op de kermis gehouden. Deze gesprekken waren vooral leuk en goed, maar leverden inhoudelijk weinig op, aldus een betrokken ambtenaar. Tot slot is naar vermeld (Raadsvoorstel WVB) ook gebruik gemaakt van resultaten van het WestlandPanel.

Uit de interviews met betrokken ambtenaren en gemeenteraadsleden blijkt dat ook de raad actief is betrokken in het opstellen van het integraal veiligheidsbeleid en het maken van beleidskeuzes. Zo heeft Gemeente Westland een inhoudelijke prioriteitensessie met de raad gehouden. Ter voorbereiding van de

3 Teamchef politie, sociaal kernteam van VitesWelzijn (o.a. jongerenwerk), Vestia, Ardade, LTO Glaskracht Noord, MKB Westland en

Koninklijke Horeca afdeling Westland

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

14

sessie hebben raadsleden een memo gekregen waarin de opzet, vertrekpunten en betrokken partijen in de beleidsontwikkeling staan beschreven. Deze sessie heeft niet tot bijstelling van de prioritering geleid.

Integraal veiligheidsplan Norm

Toets aspecten

Beoordeling

Er is een integraal

In het WVB zijn de volgende onderdelen

De onderdelen uitgangssituatie, strategische

veiligheidsplan (IVP)

opgenomen: uitgangssituatie, strategische

doelstelling, prioriteiten en overige

opgesteld.

doelstelling, strategische uitgangspunten,

strategische thema’s en de

prioriteiten, overige strategische thema’s,

coördinatie/beleidscyclus zijn opgenomen in

coördinatie/beleidscyclus en begroting.

het WVB. De strategische uitgangspunten en de begroting ontbreken.

Op basis van de veiligheidsanalyse en de prioritering heeft de gemeente het WVB 2019-2022 opgesteld. In tabel 1 staat weergegeven dat het WVB grotendeels voldoet aan de onderdelen die de VNG adviseert voor een effectief integraal veiligheidsplan.

Tabel 1

Onderdelen van een effectief integraal veiligheidsplan Onderdeel

Toelichting

Uitgangssituatie

Als uitgangssituatie wordt verwezen naar de veiligheidsanalyse uit 2018.

Strategische doelstelling

De strategische doelstelling luidt: •

Een nog veiliger Westland.

•

Verankering veiligheid in de samenleving.

•

De basis verstevigd.

Strategische uitgangspunten

Deze zijn niet als zodanig uit het WVB te achterhalen.

Prioriteiten

Er zijn vier prioriteiten opgesteld (zie hiervoor).

Overige strategische thema’s

Going concern-thema’s zijn benoemd, te weten: veilig winkelgebied, veilige bedrijventerreinen, veilig toerisme, veilige recreatie, verkeersveiligheid, fysieke veiligheid, polarisatie en radicalisering, informatieveiligheid en privacy, Veilige Publieke Taak, en ambtelijke en bestuurlijke integriteit

Coördinatie, beleidscyclus

Er is een hoofdstuk geschreven over de ambtelijke en bestuurlijke coördinatie van het WVB en de beleidscyclus.

Begroting

In het WVB staat beschreven dat voor de intensivering op het onderwerp ondermijning en voor de inzet van particuliere beveiligingsbedrijven extra middelen beschikbaar zijn gesteld. Verder ontbreekt een financiële onderbouwing in het WVB.

Reactie betrokken respondenten We horen ook in de interviews terug dat het integraal veiligheidsplan grotendeels voldoet aan de richtlijnen van het VNG. Aangegeven wordt dat het VNG-model leidend is geweest voor het opstellen van het veiligheidsbeleid. Er is een externe interimmer voor aangetrokken om het beleid mede vorm te geven.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

15

Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid Naast het integraal veiligheidsbeleid adviseert de VNG ook een jaarlijks uitvoeringsplan op te stellen. Dat is een overzicht van acties en maatregelen per prioriteit en per going concern-thema. Hierin worden de acties concreet en meetbaar geformuleerd (prestatie-indicatoren), met explicitering van aspecten zoals bestuurlijk en ambtelijk trekker, betrokken partijen en planning.

Norm

Toets aspecten

Beoordeling

Er is een Uitvoeringsplan

In het plan zijn de volgende onderdelen

Er is geen uitvoeringsplan.

Integrale Veiligheid

opgenomen: hoofdlijn WVB (incl. schets

opgesteld.

beleidscyclus), terugblik, uitwerking prioriteiten, uitwerking overige strategische thema’s, begroting. In het uitvoeringsplan worden acties en

Er is geen uitvoeringsplan.

maatregelen concreet en meetbaar beschreven.

Hoewel aangekondigd in het WVB heeft gemeente Westland heeft de afgelopen vier jaar geen uitvoeringsplannen opgesteld, zo wordt bevestigd in de interviews. Er is een opzet gemaakt, door een externe die ook de gemeente heeft ondersteund bij het opstellen van het veiligheidsbeleid, maar het plan is met zijn vertrek niet afgemaakt. Dat betekent dat er geen plannen zijn waarin jaarlijks de prioriteiten in het beleid zijn geoperationaliseerd.

Reactie betrokken respondenten Een dergelijk uitvoeringsplan wordt door bijna alle in het kader van de evaluatie gesproken ambtenaren in zekere zin gemist. Voor zowel de betrokken ambtenaren als hun partners is het fijn te weten waarnaar toe wordt gewerkt, wat de concrete prioriteiten zijn en hoe deze worden ingevuld. Respondenten zeggen bijvoorbeeld: “Ik zou zelf veel punten concreter, korten en overzichtelijker formuleren. Er moeten meer concrete acties met deadlines zijn.“; “Ik mis wel een instrument om te monitoren wat we met elkaar afspreken. Een uitvoeringsplan is een instrument waarmee je dingen meetbaar kunt maken.“ Dit geeft ook de mogelijkheid om te bepalen waar de uitvoering staat, deze te monitoren, en te bepalen wat er nog moet gebeuren. Ook draagt een uitvoeringsprogramma bij aan de transparantie, om helder te maken wat gemeente Westland op dit terrein allemaal doet. Zoals gezegd, missen niet alle respondenten het uitvoeringsplan. Zo wordt ingebracht dat veiligheidsbeleid vooral moet inspelen op wat zich aandient. Er is een zekere waan van de dag waarop geacteerd moet kunnen worden, alleen al omdat de veiligheid van burgers daarom vraagt. Een uitvoeringsplan zou het beleid en de uitvoering daarvan mogelijk te ‘star’ maken. ”Stel dat een uitvoeringsprogramma zegt dat we daar geen uitvoering aan dienen te geven, omdat het geen prioriteit is.

Dan blijft het een probleem dat opgelost moet

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

16

worden. Als ik geen invulling geef aan de veiligheid van inwoners, kan ik gelijk opstappen.” Overigens zegt de VNG daarover dat het niet de bedoeling is de uitvoering van beleid volledig vast te zetten en dat het altijd belangrijk is flexibel te blijven om steeds in te kunnen springen op nieuwe trends en ontwikkelingen.

Het ontbreken van een uitvoeringsplan in gemeente Westland betekent niet dat er geen keuzes worden gemaakt voor acties. Dat gebeurt weldegelijk en is ook nodig. Niet ieder jaar immers kunnen alle in het WVB benoemde aspecten van de vier prioriteiten worden opgepakt; er moeten tussentijdse, geactualiseerde keuzes worden gemaakt. Dat gebeurt in de praktijk door drie verschillende sturingsgroepen, die zijn ingericht rond de thema’s ondermijning, fysieke veiligheid, en zorg en veiligheid. Deze sturingsgroepen gaan in op vragen als: “Wat was de opdracht? Waar staan we en hoe dienen we operationeel te sturen?” De strategisch regisseur en coördinator stemmen die (met input van het veiligheidsteam en bijvoorbeeld politie of andere partners) af met de burgemeester. Waar nodig wordt de driehoek daar ook bij betrokken.

Daarnaast zien we dat ook in de programmabegrotingen4 wordt benoemd waarop de gemeente wil inzetten. De relatie met de prioritering en indicatoren uit het WVB is echter onduidelijk. Zo komen de prioriteiten niet terug en worden in de programmabegroting cijfers aangehaald die in het WVB niet als indicatoren zijn genoemd (bijvoorbeeld Halt-cijfers). Daarbij adviseert de VNG de beleidsindicatoren in de programmabegrotingen en het veiligheidsbeleid te synchroniseren, dat is in Westland maar ten dele het geval.

3.2

Beleidsdoelstellingen en beleidsindicatoren In het Kernbeleid Veiligheid van de VNG wordt geadviseerd dat bij voorkeur in het integraal veiligheidsplan duidelijke effectdoelstellingen zijn opgenomen en in het uitvoeringsplan tastbare prestatie-indicatoren. De VNG geeft daarbij aan dat causaliteit tussen aanpak/maatregelen en veiligheidseffecten per definitie lastig aan te tonen is en dat er vaak veel verklarende factoren zijn. Maar de VNG geeft daarbij ook aan dat onzekerheid over causaliteit geen krachtig argument is om af te zien van bepaalde indicatoren. Essentie is dat er indicatoren gekozen worden die mobiliserend werken voor de aanpak en samenwerking. Het eventueel uitblijven van beoogde effecten kan bij evaluaties geduid en verantwoord worden.

Norm

Toets aspecten

Beoordeling

Er zijn beleidsdoelen en

Beleidsdoelen zijn uitgewerkt in gewenste

Meerdere maar niet alle beleidsdoelen zijn

effecten geformuleerd.

meetbare outcome.

uitgewerkt in meetbare outcome.

Doelen zijn SMART geformuleerd.

Enkele maar niet alle doelen zijn SMART geformuleerd.

4 We keken naar de programmabegroting Westland 2019-2022 en de programmabegroting Westland 2021-2024.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

17

In het WVB zijn drie overkoepelende doelstellingen opgesteld en is een ambitie opgenomen voor 2022: 1.

Een nog veiliger Westland •

Voorop staat een stevig en waar mogelijk verder verbeterd veiligheidsbeeld. Dit wordt verder uitgewerkt aan de hand van bovenstaande prioriteiten.

•

Algemeen veiligheidsdoel: een daling van het totaal aantal misdrijven van 37 (2017) naar maximaal 35 (2022) per 1.000 inwoners en een stijging van het rapportcijfer voor de veiligheid van de woonbuurt van 7,4 naar tenminste een 7,5.

2.

Verankering veiligheid in de samenleving •

De rol van Westlanders in veiligheid zelf wordt vergroot. Richting 2022 worden hierin vervolgstappen gemaakt.

3.

De basis verstevigd •

Er wordt niet alleen gewerkt aan een veiligheidszintuig in de samenleving, maar ook binnen de bestuurlijke organisatie. Dit wordt al gedaan, maar kan consistenter en integrale. In 2022 is het bestuurlijk binnenwerk verder verstevigd.

Verder zijn voor de prioriteiten een doelstelling en één of meerdere indicatoren opgesteld. Deze staan vermeld in tabel 2 (volgende bladzijde). Deze zijn deels, maar niet allemaal uitgewerkt in gewenste outcome en niet alle doelen zijn SMART geformuleerd.

Reactie betrokken respondenten Respondenten geven aan dat concrete indicatoren voor het veiligheidsbeleid niet eenvoudig te formuleren zijn. Sommige fenomenen zijn bijvoorbeeld lastig te meten, zoals ondermijning. Wat niet wordt geregistreerd, is ook moeilijk te meten. Dan is het ook lastig om daar indicatoren aan te koppelen. Ook kan een toename van het aantal meldingen soms wenselijk zijn, in plaats van een signaal van zorg, omdat dat betekent dat bijvoorbeeld de aangiftebereidheid is toegenomen of meer wordt ingezet op de aanpak van een fenomeen.

Echter, een gebrek aan indicatoren zorgt volgens een aantal respondenten voor “onvoldoende handvatten om te sturen en monitoren”. Daardoor is het lastig om aan te geven wanneer men tevreden is. Er is bij meerdere gesproken respondenten behoefte aan het vaststellen van beleidsindicatoren waarop de gemeente kan sturen. Daarmee kan dan ook verantwoording worden afgelegd.

Toch voelt een aantal respondenten de urgentie voor het formuleren van concrete beleidsdoelstellingen minder. Het ontbreken van indicatoren leidt naar zeggen niet tot een gebrek aan focus, die focus is er wel degelijk wat betreft het lokale veiligheidsbeleid. Focus volgt niet zo zeer uit het volgen van beleidsstukken waarin die focus is verwoord, maar eerder uit het maken van gerichte en onderbouwde keuzes. Het vastgelegde beleid en de prioriteiten vormen een kader, maar de praktijk vraagt ook om praktische handelen

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

18

naar waar een situatie om vraagt. Daarbij spelen ook minder harde en niet meetbare signalen voor urgentie een rol, zoals ‘voelsprieten’ en ‘onderbuikgevoel’.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

19

Tabel 2

Doelstelling en indicatoren per prioriteit zoals genoemd in WVB Prioriteit

Doelstelling

Indicatoren

Veilige en leefbare dorpen

•

•

• •

<4% inwoners dat veel overlast ervaart van

Overlast, geweld op het snijvlak van

in stand houden dat de veiligheid van en rond personen en gezinnen in alle gevallen van een

Zorg & Veiligheid

aanvaardbaar niveau is of zo snel mogelijk weer wordt. Deze infrastructuur sluit aan op, maakt

Woninginbraak en andere HIC-

zo goed mogelijk gebruik van de mogelijkheden van de samenleving zelf.

(uitgangswaarde 3,8 in 2017)

Door slimme inzet van preventieve en repressieve middelen, samen met inwoners en

<1,5 auto-inbraken p/1.000 inwoners

delicten •

Een zodanige infrastructuur van samenwerkende professionals en toegesneden voorzieningen

•

buurtbewoners (uitgangswaarde 4,2% in 2017) •

veiligheidspartners, woninginbraak en andere vormen van high impact-delicten zoveel mogelijk

Leefbaarheid en verkeersveiligheid •

(uitgangswaarde 1,6 in 2017) •

voorkomen en op lange termijn op een aanvaardbaar niveau houden.

<3,5 woninginbraken p/1.000 inwoners

<PM incidenten woonoverlast p/1.000 inwoners

Door slimme inzet van preventieve en repressieve middelen, fysieke en sociale interventies, en

(uitgangswaarde PM in 2017)

met een belangrijke rol van inwoners zelf, overlast, verkeersissues en leefbaarheidskwesties

>7,5 rapportcijfer leefbaarheid van de buurt

waar mogelijk voorkomen en waar nodig van een passende aanpak voorzien. We werken actief samen met inwoners aan leefbaarheid, kwaliteit en veiligheid van de woon- en leefomgeving. Veilig uitgaan en veilige evenementen

Een zodanige combinatie van procedures en veiligheidschecks en -instrumenten enerzijds en

Er zijn geen indicatoren opgesteld in het WVB.

samenwerking met én initiatief van ondernemers anderzijds dat de veiligheid rond uitgaan en evenementen duurzaam beheersbaar is. We zorgen ervoor dat veiligheid op het eerste plan blijft staan bij de keuzes over uitgaan en evenementen. Problematische jeugd en jeugdgroepen

Via integrale sets van maatregelen, met zorg- en veiligheidscomponenten en zowel persoons- als

<7,5 incidenten jeugdoverlast p/1.000 inwoners

groepsgericht, in samenwerking met partners en in wisselwerking met ander gemeentelijk beleid,

(uitgangswaarde 8,1 in 2017)

zodanig investeren in problematische jeugd, dat ongewenst gedrag ‘duurzaam’ vermindert.

<3% inwoners dat vaak overlast van jongeren in de buurt ervaart (uitgangswaarde 3,6% in 2017) <20% 12-18 jarigen dat recent 5+ glazen alcohol heeft gedronken (‘binge drinken’) (uitgangswaarde 22% in 2017)

Ondermijning

Door consequente inzet van de bestuurlijke instrumenten, in samenwerking met onze partners de

Goede kwantitatieve indicatoren voor het meten van

speelruimte van ondermijnende criminaliteit verder verkleinen. We zijn bestuurlijk weerbaar en

effecten van de aanpak ontbreken bij dit thema. De

ondersteunen maatschappelijke weerbaarheid. Gezamenlijk werpen we een dam op tegen de

resultaten worden vooral kwalitatief aan de hand van

criminele industrie.

onder meer de ondermijningsbeelden van het RIEC geëvalueerd.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

20

3.3

Relatie gemeentelijk beleid en beleid van de veiligheidsregio “De Veiligheidsregio’s zijn een belangrijke strategische partner van gemeenten en hun rol neemt aan belang toe door actuele ontwikkelingen en veranderingen in het omgevingsrecht (o.a. de komst van de Omgevingwet). Het ligt voor de hand om hun rol en expertise en de lokale benutting ervan effectief te adresseren in een nieuw lokaal IVP, dat wil zeggen: zowel in het IVP zelf als in het proces ernaar toe. “ (VNG)

Het lokale WVB is afgestemd op bovenlokale beleidskaders. De belangrijkste bovenlokale beleidskaders zijn het Regionaal Veiligheidsplan 2019-2022 van de politie eenheid Den Haag en het Beleidsplan Veiligheidsregio Haaglanden 2019-2022. Onderdelen van deze beleidskaders zijn overgenomen en de lijn van het bovenlokale beleid wordt grotendeels gevolgd. De relatie tussen het WVB en het bovenlokaal beleidskader is wederkerig: het WVB biedt ook input voor de beleidscyclus van de veiligheidsregio, aldus het WVB.

In de interviews wordt bevestigd dat de regionale beleidskaders leidend zijn. Specifiek geven respondenten aan dat het beleid wordt afgestemd op het regionale beleidsplan dat binnen de eenheid wordt opgesteld door de politie, het Openbaar Ministerie en alle gemeenten. De gemeente is zich bewust van de samenhang met de politieregio, de problematiek die speelt in Westland houdt zich immers niet strak aan gemeentegrenzen.

Uit interviews met gemeenteambtenaren en medewerkers van de politie en het RIEC blijkt dat de samenwerking en afstemming tussen politie, gemeente, Openbaar Ministerie en andere regionale ketenpartners goed gaat. Er is met name een relatief nauwe samenwerking tussen gemeente Westland en de politie. Er wordt naar elkaar geluisterd en men weet elkaar goed te vinden, ook in de uitvoering.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

21

4

Kwaliteit uitvoering & monitoring In dit hoofdstuk gaan we in op de uitvoering van het WVB. Dit doen we door op hoofdlijnen na te gaan hoe door de gemeente uitvoering is gegeven aan de vier in het WVB benoemde prioriteiten in de periode 20192021. Ook gaan we in op de financiën. Tenslotte beoordelen we de monitoring van het beleid. Ook hierbij kijken we naar wat de VNG adviseert in haar Kernbeleid Veiligheid 2021. Dit doen we aan de hand van de documentanalyse en interviews met betrokkenen.