RKC-rapport Veiligheidsbeleid
Tekst van het document
Dit hoofdstuk richt zich op de volgende onderzoekvragen:
4.1
4.
In hoeverre wordt de beleidsuitvoering gemonitord?
5.
In welke mate vindt op basis van monitoring bijsturing plaats in beleid en uitvoering?
6.
Welke activiteiten verricht de gemeente in de uitvoering van het veiligheidsbeleid?
7.
Wat wordt er aan de uitvoering van de verschillende onderdelen van het veiligheidsbeleid besteed?
Uitvoering van veiligheidsbeleid Al eerder werd geconstateerd dat er geen uitvoeringsplan is opgesteld waarin maatregelen zijn geconcretiseerd. In het verlengde daarvan ontbreekt het aan een systematisch overzicht van concrete activiteiten die gemeente in de uitvoering van het veiligheidsbeleid verricht. Dit betekent echter niet dat er in de praktijk geen activiteiten zijn verricht. Om toch een beeld te krijgen van de activiteiten verricht in de gemeente geven we een overzicht van de (soms niet zo concrete) maatregelen die zijn genoemd in het 4jarige WVB, aangevuld met ervaringen en voorbeelden van betrokken respondenten.
Vooraf: een bijzondere tijd gericht op de aanpak en gevolgen van COVID-19 Begin 2020 werd SARS-CoV-2 – het coronavirus dat COVID-19 veroorzaakt – voor het eerst in Nederland geconstateerd. De eerste besmetting werd op 27 februari gerapporteerd, dit aantal nam snel toe. Vanaf maart 2020 werden diverse maatregelen genomen en werd een crisisstructuur ingericht waarin veiligheidsregio’s een grote rol kregen. De uitvoering van het veiligheidsbeleid van gemeente Westland werd in de periode van maart 2020 tot en met 2021 grotendeels bepaald door de aanpak en de gevolgen van COVID-19. Zo kregen politie en handhavers bijvoorbeeld de taak om de 1,5 meter maatregel, maximale groepsgrootte en de avondklok te handhaven. Ook het ‘normale’ veiligheidsbeeld in de Westlandse samenleving werd hierdoor beïnvloed. Zo waren er - bijvoorbeeld - geen grote evenementen, waren er minder gelegenheden voor zakkenrollerij en inbraken omdat relatief weinig mensen op straat waren; en meer gelegenheden voor huiselijk geweld overlast in de tijden dat buren en gezinnen bovenop elkaar zaten.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
22
Veilige en leefbare dorpen In het WVB staan de volgende maatregelen genoemd ten aanzien van de prioriteit Veilige en leefbare dorpen: Prioriteit
Maatregel
Overlast, geweld op
•
Communicatie en voorlichting, laagdrempelig en via gebruikelijke kanalen voor inwoners
snijvlak van Z&
•
Afspraken met professionals over werken aan samenredzaamheid door inwoners
•
Vragen aan buurtpreventieverenigingen dit [werken aan samenredzaamheid] te bevorderen bij inwoners
Woninginbraak
•
Aanbrengen van goed hang- en sluitwerk en verlichting
en HIC
•
Organiseren voorlichtingscampagnes over risico’s en maatregelen (o.a. landelijke campagnes, zoals Donkere Dagen-offensief)
•
Intensiveren op hotspots met voorlichting en advies
•
Stimuleren en faciliteren van buurtpreventie en -participatie (verenigingen, buurtapps en burgernet)
•
Mogelijkheden van ‘veilig ontwerp’ bij (her)inrichting en gebiedsontwikkkeling
•
Preventieve surveillance door boa’s op hotspots
•
Investeren in heterdaadkracht
•
Persoonsgerichte aanpak
•
Inzet van Digitaal Opkoopregister (DOR) en Opkooploket (DOL) voor opsporing en heterdaad
Leefbaarheid en
•
Buurtbemiddeling en mediation voor woonoverlast
verkeersveiligheid
•
Inzet Wet aanpak woonoverlast (bijv. gedragsaanwijzing)
•
Toepassen van slimme inrichtings- en beheersconcepten in de wijk, zoals verlichting en groen
•
Stimuleren betrokkenheid inwoners en ondernemers bij leefbaarheidsaanpak.
Reactie betrokken respondenten In de afgelopen jaren zijn vijf leefbaarheidskringen gerealiseerd in diverse wijken en dorpen, waarin partners uit de domeinen sociaal, zorg en veiligheid vroegtijdig gezamenlijk signalen oppakken. Elke leefbaarheidskring bestaat uit twee overlegstructuren waarbij diverse samenwerkingspartners aan tafel zitten en vroegtijdig signalen worden opgepakt. De eerste heeft betrekking op woonoverlast en wat er binnenshuis gebeurt, zoals geluidsoverlast en burenruzies. Hierbij zijn onder andere aanwezig de sociaal makelaars, wijkagenten, wijkboa’s, woningbouwcorporaties en de gemeente. De tweede overlegstructuur heeft betrekking op de openbare ruimte, zoals jeugdoverlast en dakloze arbeidsmigranten. Hierbij zitten dezelfde partijen aan tafel, maar zonder de sociaal makelaars en woningbouwcorporaties, en met buurtpreventie en jongerenwerkers. Naast de overleggen is ook tussentijdse samenwerking en afstemming tussen de verschillende ketenpartners. Respondenten geven aan dat zij dit als een best practice van de gemeente zien.
Daarnaast komt in de interviews naar voren dat de inzet van buurtpreventie in de gemeente zeer groot is. Zij zijn aanwezig bij de leefbaarheidskringen en krijgen ook de wekelijkse politieregistraties zodat zij kunnen patrouilleren op hot spots. Zij zijn de extra ogen in de wijk.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
23
Veilig uitgaan en veilige evenementen Prioriteit
Maatregelen
Veilig uitgaan en veilige
•
Voorbereidende overleggen voor evenementen
evenementen
•
Voorlichting, communicatie, interventies en handhaving rondom gezondheids- en veiligheidsrisico’s van alcohol en drugs
•
o
Trainingen verantwoord alcohol schenken (bijv. IVA-instructie)
o
Promoten alcoholvrij aanbod in horeca en tijdens evenementen
o
Verzorgen campagnemateriaal NIX18
o
Inzetten van rolmodellen voor verantwoord alcoholgebruik
Stimuleren publiek-private samenwerking (o.a. via horeca-overleg)
Reactie betrokken respondenten Respondenten geven aan dat de afgelopen jaren weinig is gebeurd rondom veilig uitgaan en veilige evenementen vanwege de coronapandemie. Wel is er jaarlijks een gemeentelijke evenementenkalender opgezet, die zorgt voor het vrijmaken van capaciteit voor hulpdiensten. Ook wordt normaal gesproken twee maal per jaar een evenementenavond georganiseerd voor organisatoren, waarbij men wordt bijgepraat over recente ontwikkelingen. Deze hebben de afgelopen twee jaar echter niet plaatsgevonden.
Problematische jeugd en jeugdgroepen Prioriteit
Maatregelen
Problematische jeugd en
•
jeugdgroepen
Zorgen van verbinding tussen belangrijke schakels in eerste lijn (preventief jongerenwerk, Sociaal Kernteam, Leefbaarheidskringen, buurtpreventieverenigingen)
•
Intensieve aanpak a.d.h.v. zeven stappen-model, met focus op persoon- en systeemgerichte aanpak
•
Gebiedsgerichte aanpak
•
Verstevigen samenwerking met onderwijs
•
Samenwerking met partners omtrent alcohol- en drugspreventie via Werkgroep Alcoholpreventie en handhaving van de Drank- en Horecawet
Reactie betrokken respondenten Ook voor deze prioriteit worden de leefbaarheidskringen ingezet, zoals benoemd bij de eerste prioriteit. Daarnaast werkt de gemeente op dit moment (voorjaar 2022)aan een pilot waarbij een jongerencoach wordt ingezet. De persoonsgerichte aanpak van problematische jeugdgroepen wordt door respondenten als veelbelovend gezien.
Ondermijning Prioriteit
Maatregelen
Ondermijning
•
Inzet en steviger vormgeven van bestuurlijke instrumenten, waaronder BIBOB-instrumentarium en het Damoclesbeleid
•
DSP-groep
Versterken van informatiepositie
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
24
•
Samenwerking met RIEC omtrent ontwikkelen van een breed ondermijningsbeeld en weerbaarheidsbeeld
•
Investeren in bewustzijn van symptomen en risico’s
•
Investeren in maatschappelijke weerbaarheid: informeren van ondernemers en inwoners: awareness/weerbaarheidstrainingen voor inwoners en ondernemers
•
Keurmerk Veilig Ondernemen
•
Intensiveren publiek-private samenwerking met o.a. Royal FloraHolland
•
Aanpak van mensenhandel en arbeidsuitbuiting: solide regelgeving, toezicht en handhaving, verbinden met gemeentelijk beleid op vlakken als wonen, zorg en welzijn, en versterking van maatschappelijke en bestuurlijke weerbaarheid
•
(Actieve communicatie omtrent) Meldpunt Ondermijning
Reactie betrokken respondenten Uit interviews blijkt dat flink is ingezet op de aanpak van ondermijning. Waar in 2018 ondermijning nauwelijks een thema was en bestuurlijke maatregelen als BIBOB of Damoclesbeleid nauwelijks zijn ingezet, is dat rigoureus veranderd. De burgemeester kiest voor een zero tolerance aanpak en zet het mogelijke instrumentarium maximaal in. Vooral ook is ingezet op communicatie naar en bewustwording van burgers en ondernemers omtrent ondermijning. Zo is er voorlichting gegeven en wordt de samenwerking met scholen en bedrijven opgezocht. Verder worden de integrale bedrijfscontroles gericht op het tegengaan van ondermijning als een best practice gezien. De gemeente gaat dan met een aantal samenwerkingspartners onaangekondigd langs bij bedrijventerreinen om te kijken naar de bedrijfsactiviteiten en de bedrijfsvoering en illegale activiteiten. Als laatste is er veel aandacht besteed aan het project Weerbare Sierteelt. Dit project zet in op de publiekprivate samenwerking omtrent ondermijning in de sierteeltsector.
Programma Weerbare Sierteeltsector Beschrijving De aanpak van ondermijning krijgt in gemeente Westland speciale aandacht. Westland is aangesloten bij het Programma Weerbare Sierteeltsector. Binnen het programma Weerbare Sierteeltsector werken publieke en private partijen samen om de sierteeltsector blijvend weerbaar te maken tegen ondermijnende criminaliteit. Hierbij gaat het onder meer om het aanpakken van drugscriminaliteit, arbeidsuitbuiting, mensenhandel en financieel-economische criminaliteit.
Partijen die bij het programma zijn aangesloten zijn gemeente Westland, Katwijk, Aalsmeer en Uithoorn, opsporingsdiensten en Arrondissementsparketten van Den Haag en Amsterdam-Amstelland, maar ook private partijen, zoals de bloemenveiling Royal FloraHolland.
Doel Het doel van het programma is het verstoren van criminele processen door middel van het opwerpen van barrières tegen misbruik van (logistieke) processen in de sierteeltsector door criminele organisaties en door het optreden bij signalen. De volgende punten staan daarbij centraal:
DSP-groep
•
Publieke en private partijen werken blijven samen in de aanpak van ondermijning in de sierteeltsector.
•
Informatie wordt samengebracht en geanalyseerd door partijen.
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
25
•
Partijen kijken op basis van informatie doorlopend waar barrières nodig zijn en wat effect van deze barrières is.
•
Waar nodig wordt repressief ingegrepen door opsporende instanties of Royal FloraHolland.
•
Woordvoering vindt in onderlinge samenspraak plaats.
Rol Westland Gemeente Westland heeft de aanvraag voor het programma ingediend en is ook trekker van het programma. Tevens is zij beheergemeente voor de financieringsaanvraag.
Monitoring Om het programma te monitoren, is een dashboard opgesteld met een stoplichtenmodel. In dit dashboard wordt de algemene voortgang toegelicht en wordt per pijler de behaalde resultaten en de aandachtspunten beschreven. Ook wordt de financiële stand van zaken bijgehouden. Daarnaast stuurt het programmamanagement maandelijks een update rond. De update beschrijft de recente resultaten.
Resultaten Voorbeelden van acties die zijn gedaan zijn het voorbereiden van de netwerksamenwerking, barrièrevorming en informatieanalyse om te kijken waar knelpunten zitten Het opleveren van echte effecten moet grotendeels nog gebeuren. “Er is vooral gezaaid, nu kan dat worden geoogst.”
Hoe nu verder? In januari 2022 is het programma gestopt en voortgezet als een duurzame publiek-private samenwerking. Met de uitvoeringsagenda 2022 is gestart met het verder vormgeven van de duurzame samenwerking.
Algemene ervaringen Verder benoemen betrokken ambtenaren dat er in het team een grote inzet en goede taakverdeling is, maar met de nodige flexibiliteit. Iedereen helpt elkaar en is bereid om mee te denken. Dit bleek ook tijdens de coronapandemie; er is snel geschakeld en doorgepakt. Ook de samenwerking met externen, vooral tussen gemeente en de politie, wordt wederzijds benoemd als bijzonder goed. Er wordt nauw samengewerkt, er is sprake van veel informatiedeling en de burgemeester en teamchef hebben veel contact. Daarnaast zijn boa’s ook gehuisvest op het politiebureau waardoor snel en laagdrempelig informatie kan worden uitgewisseld en makkelijker kan worden samengewerkt.
Een knelpunt - waarmee overigens organisaties in het hele land anno 2022 te maken hebben - is de beschikbaarheid van personeel. Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt, ziekteverzuim en personeelsverloop. Daardoor is het bijvoorbeeld lastig om oefeningen voor rampenbestrijding en crisisbeheersing te realiseren, omdat dat minder prioriteit heeft binnen organisaties die toch al druk zijn.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
26
4.2
Financiën Norm
Toetsaspecten
Beoordeling
Kosten en opbrengsten zijn
Het beleid bevat een inschatting van de kosten
Het beleid bevat een grove inschatting van de
inzichtelijk
in termen van mensen en middelen
kosten in termen van middelen, deels herleidbaar naar prioriteiten, en geen inschatting van de kosten in termen van mensen.
In het WVB staat een beperkte financiële onderbouwing van het beleid. Het beleid bevat een inschatting van de kosten in termen van middelen, alleen niet erg specifiek. Er wordt gemeld dat: “Voor veel maatregelen en activiteiten die binnen dit veiligheidsbeleid vallen zijn in de meerjarenbegroting structurele budgetten opgenomen. Dit geldt onder meer voor brandweerzorg, crisisbeheersing, veiligheidsregio, deelname in het Veiligheidshuis en cameratoezicht. Het betreft doorlopende activiteiten, deels met een wettelijke grondslag. Daarnaast vloeien er nieuwe maatregelen en activiteiten uit dit veiligheidsbeleid voort, met een nieuw financieel beslag. Dit doet zich met name voor bij de prioritaire i.e. intensiveringsthema’s.” Verder staat in het WVB vermeld dat in elk geval €520.000 euro voor intensivering op het onderwerp ondermijning beschikbaar is gesteld (prioriteit). Ook is €100.000 euro beschikbaar gesteld voor de inzet van particuliere beveiligingsbedrijven wat wordt gedekt uit de Algemene reserve (geen prioriteit maar extra intensivering als gevolg van een motie). Comptabele verwerking vindt plaats via de eerste Actualisatie 5.
5 Raadsvoorstel 19 maart 2019. Westlands Veiligheidsbeleid 2019-2022.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
27
In de programmabegrotingen 2019-2022 en 2021-2024 staat aangegeven welke bedragen zijn besteed aan het veiligheidsbeleid en worden begroot voor toekomstige jaren.
Figuur 1 Programmatotaal van Bestuur en Veiligheid (uit Programmabegroting 2019-2022)
Figuur 2 Overzicht Programma’s 2019 naar taakvelden (uit Programmabegroting 2019-2022)
Een inschatting in termen van mensen ontbreekt, in de programmabegroting noch het WVB staat het aantal fte beschikbaar vermeld. In het WVB wordt wel aangegeven dat “Ten aanzien van benodigde formatie geldt dat het beleid kan worden uitgevoerd met de huidige vaste formatie van het team veiligheid.“
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
28
Reactie betrokken respondenten In interviews wordt aangegeven dat het grootste deel van het budget de bijdrage is aan veiligheidsregio, ook omdat dat is gekoppeld aan het relatief grote inwonersaantal van Westland. Er zijn incidentele gelden door de raad beschikbaar gesteld voor ondermijning en de inzet van beveiligingsbedrijven. Daarnaast zijn er Breed Offensief Tegen Ondermijnende Criminaliteit-gelden (ook bekend als BOTOC-gelden)6 verkregen voor het versterken van weerbare sierteelt; hiervoor is een gezamenlijk plan in gediend met andere sierteeltgemeenten (zie box in voorgaande paragraaf). Voorts wordt aangegeven dat, mede door vertragingen en gevraagde flexibiliteit door de gevolgen van de coronamaatregelen, niet al het incidentele geld effectief kon worden ingezet. Er is geld overgehouden.
4.3
Monitoring van uitvoering & resultaten en bijsturing Norm
Toets aspecten
Beoordeling
Uitvoering wordt
Er is periodieke monitoring van prestaties en
Er is geen formele monitor van prestaties en
gemonitord.
effecten.
effecten; periodieke monitoring vindt plaats aan de hand van de begroting en jaarrekening.
Uitvoering en beleid worden
•
indien nodig bijgestuurd. • •
Er vindt cyclische bijsturing plaats o.b.v.
Het beleid en de uitvoering worden niet
monitoring.
systematisch gemonitord en er vindt geen cyclische
Er zijn verantwoordingsrapportages in
bijsturing plaats
eigen organisatie en richting bestuur.
Er zijn niet altijd verantwoordingsrapportages
Managementrapportages (periodieke
opgesteld.
verantwoording) zijn tijdig, volledig, inzichtelijk en bruikbaar.
In het WVB wordt geen melding gemaakt van monitoring van uitvoering en resultaten. Bijsturing en verantwoording vindt volgens het WVB plaats op basis van jaarlijkse voortgangsrapportages die worden besproken, zowel intern als-ingebracht door de burgemeester- in de veiligheidsdriehoek. Halfjaarlijks vindt breder ambtelijk overleg over de voortgang van het Westlands Veiligheidsbeleid plaats.
Reactie betrokken respondenten In interviews wordt aangegeven dat in de praktijk weldegelijk wordt bijgehouden hoe de uitvoering gaat en de uitvoering ook wordt bijgesteld indien nodig, maar daartoe is geen formele monitor ingericht. Monitoring vindt plaats aan de hand van de begroting en de jaarrekening. Daar wordt -tot op zekere hoogte - aangegeven wat is bereikt en wat niet. De resultaten worden besproken in de veiligheidsdriehoek. Dat kan vervolgens leiden tot her-prioritering. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de uitkomsten van de CBS veiligheidsmonitor.
6
Door het kabinet is het landelijk project BOTOC (Breed Offensief Tegen Ondermijnende Criminaliteit) opgezet. Er wordt ingezet op versterking van de aanpak van de criminele (drugs)industrie en het weerbaarder maken van de samenleving tegen het ‘gif’ van crimineel geld, bedreigingen, intimidaties en liquidaties waardoor ondermijning dreigt. Daartoe zijn zogenaamde BOTOC-gelden beschikbaar gesteld.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
29
De veiligheidscijfers worden gezien als een graadmeter. Er wordt waarde gehecht aan een eventuele daling, maar het is lastig om een relatie te leggen met meetbare inzet/acties en daarop beleid bij te sturen.
Verschillende respondenten - maar niet allemaal - geven aan dat het monitoren wordt gemist. Hierdoor ontbreekt scherpte in het bijsturen. Een aantal respondenten geeft aan dat monitoren en evalueren meer aandacht zouden moeten krijgen. “Ik mis wel een instrument om te monitoren wat we met elkaar afspreken.”
Een uitzondering daarop is de aanpak van ondermijning. Ten aanzien van het programma Weerbare Sierteelt en ondermijning wordt de voortgang periodiek gemonitord, worden maandelijkse overzichten gemaakt en wordt de aanpak wanneer nodig bijgestuurd. Voor ondermijning staat ook een aantal activiteiten gepland met deadlines. Bijvoorbeeld de integrale controles. Daar kan je meten hoe vaak je het inzet en hoe vaak het iets oplevert. Dat evalueren we en sturen we op bij. Zo ook is evaluatie een vast onderdeel ten aanzien van evenementen. Bepaalde evenementen (B-evenementen) worden altijd geëvalueerd. Op basis daarvan vindt er een leermoment en bijsturing plaats. Standaard wordt ook vlak na een evenementenseizoen geëvalueerd. De aandachtspunten worden meegenomen naar een volgende editie, soms ook wordt het beleid daarop aangepast.
Het bijsturen van beleid gebeurt ambtelijk vooral op instigatie van periodieke overleggen -ook met politie en/of ‘de driehoek’- en interne evaluaties. In de subteams waarin per prioriteit wordt gewerkt 7 zijn periodieke evaluatiemomenten ingelast. Tijdens deze momenten wordt stilgestaan bij het beleid en de uitvoering, bijvoorbeeld aan de hand van de vraag hoe iets effectiever kan worden aangepakt. Daarbij wordt vooral ‘gedaan’, maar weinig vastgelegd. In het verlengde daarvan wordt aangegeven dat verantwoordingsrapportages afgelopen jaren niet altijd zijn opgesteld.
De burgemeester wordt op de hoogte gehouden door rapportages. De onderwerpen worden besproken met de afdeling Openbare Orde en Veiligheid (OOV), politie en Openbaar Ministerie. Aan de hand daarvan wordt actie ondernomen en accenten gelegd. De voortgang van het Westlands Veiligheidsbeleid wordt periodiek besproken in de driehoek.
Best practice: kwalitatief dashboard In een andere gemeente zien we dat er een intern dashboard wordt bijgehouden. Dit dashboard is kwalitatief en niet cijfermatig ingericht. Elk kwartaal wordt het dashboard ingevuld door de betrokken medewerkers en wordt stilgestaan bij de doelstellingen en de voortgang van de maatregelen. De resultaten worden binnen de afdeling besproken en aan de hand daarvan wordt de uitvoer bijgestuurd. Deze werkwijze wordt positief ervaren door medewerkers omdat zij hiermee scherp gehouden worden met betrekking tot de doelen die behaald moeten worden.
7 Subteam ondermijning, subteam Z&V/sociale veiligheid (o.a. leefbaarheidskringen, veiligheidskamer, jeugdaanpakken, buurtpreventie,
etc.) en subteam fysieke veiligheid (‘de rest’, zoals crisisbeheersing, VRH, uitgaan, voorbereiding jaarwisseling, etc.)
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
30
5
Positie gemeenteraad In dit hoofdstuk gaan we in op de positie van de gemeenteraad. Dit hoofdstuk is gebaseerd op de uitkomsten van het documentonderzoek, interviews en het panelgesprek met raadsleden.
We gaan in op de volgende onderzoekvragen: 8.
In hoeverre wordt over de monitoring van beleidsuitvoering op inzichtelijke en transparant gerapporteerd aan de gemeenteraad?
9.
5.1
In hoeverre is de gemeenteraad als kadersteller en controleur betrokken bij het veiligheidsbeleid?
Rapportage aan raad Norm
Toetsaspecten
Beoordeling
Beleid, uitvoering en effecten
Er zijn verantwoordingsrapportages richting
Die zijn er niet.
zijn onderdeel van
raad.
bestuurlijke verantwoording
De rapportages bevatten tijdige, volledige,
De raad ontvangt kwartaaloverzichten met
richting raad.
inzichtelijke en bruikbare informatie over
cijfers en begrotingen, er is alleen geen
uitvoering en effecten.
directe samenhang met (de prioriteiten uit) het WVB.
De informatievoorziening gaat expliciet in op
In de reguliere momenten zijn de voortgang
voortgang, inzet van middelen en te maken
en inzet van middelen op hoofdlijnen
keuzes.
beschreven, te maken keuzes niet. Die kunnen wel aan bod komen in de jaarlijkse bespreking met de driehoek en de jaarlijkse begrotingsbehandeling.
In het WVB en de toelichting daarop is vermeld dat de gemeenteraad geïnformeerd wordt over de ontwikkelingen op gebied van veiligheidsbeleid via de P&C-cyclus. In de jaarbegrotingen wordt ingegaan op verschillende onderwerpen van het veiligheidsbeleid (zie paragraaf 4.3 en 4.4). Standaard ook wordt de evaluatie van de jaarwisseling besproken in de raad.
Daarbij vormt, zo was de bedoeling, het uitvoeringsplan en de communicatie daarover een centraal onderdeel. “Via het UP kan worden ingespeeld op ontwikkelingen waarbij primair wordt gewerkt aan de hand van de prioriteiten in het Wvb. Na vaststelling van het Wvb door de raad zal het uitvoeringsplan 2019/2020 worden behandeld en vastgesteld door het college. In vervolg daarop zal het uitvoeringsplan ter informatie aan de raad worden gezonden. [ ] Indien de door de gemeenteraad vastgestelde prioriteiten gaan knellen met de ontwikkelingen dan wordt u hierover geïnformeerd en zal een bijstelling van het veiligheidsbeleid worden voorgesteld.” Omdat het uitvoeringsplan in de praktijk nooit is vastgesteld ontbreekt de hier bedoelde terugkoppeling en bijsturing vanuit de raad.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
31
Reactie betrokken respondenten Naast rapportages en formele stukken is er ook andere informatievoorziening richting de raad. Gezien het ontbreken van harde metingen gebeurt dit vooral kwalitatief. Een keer per jaar is er een bijeenkomst waarin de veiligheidsdriehoek bij de raad komt om de huidige veiligheidsthematiek te bespreken. De afspraak is om daar in te gaan op veiligheidsthematiek die er speelt, zoals recent bij ondermijning. Het is niet zo dat daar jaarlijks het veiligheidsbeleid wordt geagendeerd en doorlopen. Overigens benadrukt de VNG dat dergelijke afstemming met de driehoek relevant is voor een realistisch veiligheidsbeleid. “ veel keuzes [ ] raken immers aan politiecapaciteit. [ ] Consensus over de strategische koers van het IVP en de uitvoeringskeuzes daarbij vormt een goede basis voor latere capaciteitskeuzes in de Driehoek.” Ook wordt de raad door de burgemeester geïnformeerd als zich incidenten voordoen.
Reactie betrokken gemeenteraadsleden Bijna alle raadsleden geven aan voldoende, tijdige informatie te krijgen om hun controlerende taak uit te oefenen. Raadsleden geven aan dat zij kwartaaloverzichten krijgen over incidenten die plaatsvinden. Daarnaast is er twee keer per jaar de veiligheidsdriehoek in de raad waaraan vragen kunnen worden gesteld. Toch is er bij raadsleden wel behoefte aan meer periodieke gegevens en actuele gegevens zodat kan worden bijgehouden wat er precies speelt in de gemeente.
De leden voelen zich mede geïnformeerd omdat de burgemeester grote zaken meegeeft aan de raad. Ook krijgen raadsleden een indruk van hoe de uitvoering van het veiligheidsbeleid er in de praktijk aan toe gaat via meelopen met boa’s en bezoeken aan de politie. Ook de jaarlijkse toelichting van het hoofd van de boa’s over de stand van zaken wordt gewaardeerd. Lastiger is het voor raadsleden om grip te krijgen op klachten van burgers, bijvoorbeeld over hangjongeren. Sommige politieke partijen verzamelen om die reden zelf gegevens, via eigen meldpunten.
5.2
De raad als kadersteller en controleur Norm
Toetsaspecten
Beoordeling
De raad is betrokken bij het
De raad is betrokken bij het opstellen van beleid
De raad is uitdrukkelijk betrokken bij het
opstellen van het
en het maken van beleidskeuzes.
opstellen.
Het beleid sluit aan op de kaders die de raad
Ja
veiligheidsbeleid. De raad is in positie voor het effectief uitoefenen van haar kaderstellende taak.
heeft gesteld.
De raad heeft informatie en
Op aangeven van de raad vindt bijstelling plaats
instrumenten die nodig zijn
van de kaders (cyclisch)
Dit is in de praktijk niet gebeurd
om bij te sturen.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
32
De gemeenteraad is betrokken geweest bij het opstellen van het WVB door middel van een prioriteitensessie en zogenaamde ‘thematafels’. Ook is een concept van het WVB besproken met het raadscommissiebestuur. Verder is het college naar aanleiding van een motie verzocht om de inzet van particuliere beveiligers op te nemen in het WVB. Standaard wordt de jaarwisseling geëvalueerd. Cyclische bijstelling van de beleidskaders naar aanleiding van rapportages en andere informatie heeft echter niet plaatsgevonden.
Reactie betrokken gemeenteraadsleden De overall indruk van raadsleden over het Westlands veiligheidsbeleid over hun rol is positief. (Wat voor de goede orde niet hetzelfde is als positief over het gevoerde beleid.) Raadsleden voelen zich doorgaans betrokken en in positie om kritische vragen te kunnen stellen en keuzes te kunnen maken. Dit ondanks de hierboven genoemde verbeterpunten (formuleer meetbare doelen en monitor deze, meer actueel en periodiek inzicht in activiteiten en resultaten). Voor raadsleden is het belangrijk dat het veiligheidsgevoel van de burgers zo goed is als mogelijk en er een overzicht is “van wat er allemaal gebeurt” op gebied van veiligheid en veiligheidsbeleid.
Betrokken raadsleden zijn geïnteresseerd in het WVB. Vaak komt het onderwerp terug in rondvragen (zoals artikel 42 vragen, die ook zelf worden geagendeerd), een enkele keer naar aanleiding van een incident. Ook is er de mogelijkheid via een motie wijzigingen of aanvullingen op de APV te doen, dit gebeurt ook.
Reactie betrokken respondenten Toch stellen raadsleden maar in beperkte mate kritische vragen op gebied van veiligheidsbeleid, aldus een betrokken respondent. Mogelijk heeft dat te maken met de informatiepositie. “We leggen nu vooral verantwoording af via incidentele vragen. Ik heb het idee dat we de raad niet actief meenemen. [ ] Er staan cijfers in de jaarrekening, maar de verantwoording is daar erg summier.”
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
33
6
Doelmatigheid en doeltreffendheid In dit hoofdstuk beoordelen we de doelmatigheid en doeltreffendheid van het WVB. Dit doen we op hoofdlijnen aan de hand van een benchmark en door maatregelen die Westland neemt te toetsen aan de kennis die er is over effectiviteit van maatregelen. Tot slot geven we ter inspiratie enkele voorbeelden van best practices uit andere gemeenten.
Dit hoofdstuk richt zich op de volgende onderzoekvragen: 10. Wat wordt met de uitvoering van die activiteiten bereikt aan resultaten: prestaties en effecten?
6.1
Prestaties in relatie tot andere gemeenten Om uitspraken te doen over de doelmatigheid van het Westlandse veiligheidsbeleid hebben we een benchmark uitgevoerd. Het veiligheidsbeleid van gemeente Westland is vergeleken met vier andere gemeenten. Deze gemeenten zijn gekozen op basis van inwoneraantal, geografie en vergelijkbare problematiek. In de benchmark is gekeken naar de input (budget en capaciteit aan de hand van aantal fte’s) en outcome, oftewel hoeveel ‘veiligheid’ het oplevert voor inwoners. Informatie betreffende de input is opgehaald bij verscheidene ambtenaren van de gemeente. Voor de outcome is gekeken naar de resultaten van de Veiligheidsmonitor 2019. Om gemeenten met elkaar te vergelijken, zijn de budgetten en het aantal fte gedeeld door het aantal inwoners van de gemeente. De gegevens van de deelnemende gemeenten zijn anoniem verwerkt en zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Kanttekeningen Bij het interpreteren van de gegevens van de benchmark is een kritische kanttekening van belang. Het vergelijken van veiligheidsbeleid tussen verschillende gemeenten is een lastige opgave, omdat elke gemeente haar veiligheids- en handhavingsafdelingen anders heeft ingericht. Met name op taakniveau zijn er verschillen. Ondanks deze kanttekeningen is geprobeerd de situatie van de verschillende gemeenten zo goed mogelijk in kaart te brengen en vergelijkbaar te maken, om op hoofdlijnen uitspraken te kunnen doen over de relatieve doelmatigheid van het veiligheidsbeleid van gemeente Westland. De fte's voor handhaving gaan over handhaving in de openbare ruimte (dus niet bouw- en woningtoezicht), maar zijn exclusief parkeerhandhaving. Daarnaast zijn de budgetten exclusief de baten en de bijdrage aan de veiligheidsregio.
Een andere kanttekening is dat het leggen van causale relaties tussen de hier genoemde input en outcome gegevens erg lastig is. Het is lang niet altijd zo dat een toename in budget leidt tot – bijvoorbeeld – een groter veiligheidsgevoel in de gemeente. Wat wel waardevolle informatie levert is om deze gegevens voor meerdere gemeenten te presenteren zodat een onderlinge vergelijking in samenhang kan worden gemaakt.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
34
Tabel 3
Resultaten benchmark Gemiddelde
A
B
C
D
Westland
109.000
56.000
107.000
113.000
158.000
111.000
8,0 0,7 24,1 2,0 17 2.815.000 21,17 1.996.000 15,35 4.810.000 36,52 11.394.000
2,2 0,4 79 1,3 6 28.000 0,50 114.000 2,05 142.000 2,55 5.020.000
4,9 0,5 17,2 1,6 12 914.000 8,54 1.839.000 17,18 2.753.000 25,72 10.144.000
5,7 0,5 26 2,3 20 1.023.000 9,08 1.445.000 12,83 2.467.000 21,91 10.765.000
13,7 0,9 55,9 3,5 35 7.953.000 50,40 5.453.000 34,56 13.406.000 84,96 20.086.000
12,3 1,1 14,6 1,3 12 4.159.000 37,24 1.127.000 10,12 5.286.000 46,46 10.956.000
100,40
89,00
95,00
95,00
126,00
97,00
67 96 87
65 105 86
58 96 92
71 104 87
68 85 86
74 91 84
29,6% 92 4,3 7,5 34,8 11 15,6
29,6%14 66 4,8 4,9 21,7 14 15,7
28,2% 118 3,4 9,7 47,0 8 18,0
31,6% 91 3,1 6,0 30,9 14 14,4
29,6% 98 5,5 10,0 39,3 14 14,1
29,2% 87 4,9 6,7 34,9 7 15,8
2,7 15,0 4,6 2,0
1,3 4,6 1,8 0,9 0,4
6,9 33,3 3,3 2,4 X
2,3 14,5 11,6 3,5 X
1,3 11,7 3,7 2,0 X
1,6 10,8 2,5 1,2 0,1
Context
Inwoneraantal8 Input
Fte VH Fte VH/10.000 inwoners Fte HH Fte HH/10.000 inwoners Fte boa’s Budget VH Budget VH/inwoner Budget HH Budget HH/inwoner Budget totaal Budget totaal/inwoner Kosten Veiligheid Findo.nl Kosten Veiligheid Findo.nl per inwoner Outcome
Index criminaliteit10 Index overlast11 Index onveiligheidsgevoel12 Onveiligheidsgevoelens13 Aantal misdrijven15 Woninginbraken16 Diefstal bij bedrijven17 Vernieling18 Verwijzingen HALT19 Politieregistraties overlast jeugd20 E41 meldingen21 E33 meldingen22 Drugsdelicten23 Verboden wapenbezit24 Mensensmokkel25
VH = veiligheid, HH = handhaving
8
CBS (2021). Afgerond op duizenden. Door de contactpersoon van de desbetreffende gemeente zijn ook nog 2 fte handhavingsjuristen opgegeven. Onbekend is hoeveel fte handhavingsjuristen bij de andere gemeenten zijn. 10 De criminaliteitsindex maakt gebruik van drie verschillende gegevensbronnen. Dit zijn de doodsoorzakenstatistiek, de Veiligheidsmonitor en geregistreerde misdrijven door de politie. Het jaar 2014 is gebruikt als referentiescore. De waarde van dat jaar is gesteld op 100. Hoe lager het cijfer in 2019, hoe sterker de verbetering is ten opzichte van 2014. 11 De overlastindex is een maat voor de ervaren overlast in de buurt. Deze index maakt gebruik van gegevens van de Veiligheidsmonitor. 12 De index onveiligheidsgevoelens is een maat voor de ervaren onveiligheid in de buurt. 13 Cijfers van de Veiligheidsmonitor (2019): ‘% voelt zich wel eens onveilig’ 14 Dit percentage is van het basisteam van de desbetreffende gemeente. Gegevens van de gemeente zelf ontbreken.
15 Politiecijfers van vierde kwartaal 2021, per 10.000 inwoners 16 Politiecijfers van vierde kwartaal 2021, per 10.000 inwoners 17 Cijfers van 2021, per 10.000 inwoners 18 Politiecijfers van 2021, per 10.000 inwoners 19 Halt cijfers van 2020, per 1.000 jongeren 20 Cijfers van vierde kwartaal 2021, per 10.000 inwoners 21 Politieregistraties overlast door dakloos persoon, per 10.000 inwoners, cijfers van vierde kwartaal 2021 22 Politieregistraties overlast door verward persoon, per 10.000 inwoners, cijfers van vierde kwartaal 2021 23 Politiecijfers van 2021, per 10.000 inwoners 24 Politiecijfers van 2021, per 10.000 inwoners 25 Politiecijfers van 2021, per 10.000 inwoners 9
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
35
In de tabel lezen we het volgende: Context •
Inwoneraantal. De deelnemende gemeenten variëren in grootte en lopen qua inwoneraantallen uiteen tussen 56.000 en 158.000 inwoners.
Input •
Capaciteit. Om de capaciteit van de afdeling Veiligheid en afdeling Handhaving van de verschillende gemeenten met elkaar te vergelijken, is voor elke gemeente het aantal fte per 10.000 inwoners berekend. Gemeente Westland heeft voor de afdeling Veiligheid in totaal 12,3 fte beschikbaar, ofwel 1,1 fte per 10.000 inwoners. De gemeente zit daarmee boven het gemiddelde van de deelnemende gemeenten. Voor het aantal fte per 10.000 inwoners scoort gemeente Westland zelfs het hoogst.
•
Capaciteit. Voor handhaving heeft Westland in totaal 14,6 fte beschikbaar, ofwel 1,3 fte per 10.000 inwoners. Gemeente Westland heeft samen met de kleinste gemeente het minst aantal fte per 10.000 inwoners beschikbaar voor handhaving.
•
Budget. Met een jaarlijks budget van 5,3 miljoen euro voor veiligheid en handhaving geeft de gemeente Westland ongeveer 46 euro per inwoner per jaar uit. Dit zit boven het gemiddelde van de geselecteerde gemeenten van 36 euro per inwoner per jaar. Wanneer wordt gekeken naar de budgetten voor Veiligheid en Toezicht en Handhaving apart, is op te merken dat Westland een hoger budget heeft dan het gemiddelde voor Veiligheid, maar een lager budget voor Toezicht en Handhaving. Deze gegevens komen overeen met het aantal fte.
Outcome •
Criminaliteitsindex. Voor Westland is tussen 2014 en 2019 een sterke afname te zien. Echter, alle andere gemeenten hebben een nog lagere criminaliteitsindex dan de index van Westland (67 t.o.v. 74).
•
Overlastindex. Ook hier heeft een daling plaatsgevonden tussen 2014 en 2019 (index = 91). Westland scoort hiermee lager dan het gemiddelde (96), ofwel er heeft een sterkere daling plaatsgevonden van overlast dan het gemiddelde van de deelnemende gemeenten. Slechts één gemeente heeft een lagere score op de overlastindex.
•
Index onveiligheidsgevoelens. Ook voor de onveiligheidsgevoelens geldt dat er in gemeente Westland een daling heeft plaatsgevonden, ofwel mensen zijn zich in de peridode tussen 2014 en 2019 veiliger gaan voelen. Westland heeft zelfs het laagste indexcijfer van de deelnemende gemeenten (84 t.o.v. 87 voor het gemiddelde). Dat is positief.
•
Naast de indexcijfers blijkt ook uit absolute getallen dat het over het algemeen in gemeente Westland veiliger is dan in andere gemeenten. Het totaal aantal misdrijven is bijvoorbeeld lager dan het gemiddelde (87 t.o.v. 92). Ook voor specifieke delicten, meldingen of registraties scoort Westland beter. Slechts voor een paar delicten scoort Westland iets hoger: vernieling (0,1 hoger), woninginbraken (0,6 hoger) en politieregistraties overlast jeugd (0,2 hoger). Verder is ook het
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
36
percentage mensen dat zich wel eens onveilig voelt in Westland lager dan het gemiddelde (29,2% t.o.v. 29,6%).
Dit alles overziend en input/kosten en fte en outcome/veiligheid tegen elkaar af wegend, scoort het Westlands veiligheidsbeleid ten opzichte van de referentiegemeenten in de middenmoot en daarmee redelijk doelmatig.
6.2
Toets effectiviteit maatregelen Een jaarlijks uitvoeringsprogramma met concrete maatregelen die in dat jaar worden ingezet ontbreekt. Daarom is op basis van het WVB, een lijst opgesteld van de maatregelen die in het WVB zijn genoemd.
Beoordeling What Works literatuur Op basis van het WVB is een lijst opgesteld met in totaal 37 maatregelen die worden ingezet ten behoeve van het integraal veiligheidsbeleid. Voor elke maatregel is nagegaan welke lessen in de literatuur worden gegeven over de effectiviteit en beoordelen we of er een wetenschappelijke onderbouwing is voor de effectiviteit van de maatregel. Sommige maatregelen hebben geen werkzame mechanismen en zijn organisatorisch, bijvoorbeeld ‘Afspraken met professionals over werken aan samenredzaamheid door inwoners’. De uitkomsten zijn hieronder kort samengevat, de uitgebreide versie is opgenomen in bijlage 2.
Overall beeld Het overall beeld van de effectiviteit van maatregelen ingezet in het WVB is weergegeven in onderstaande figuur. Daaruit blijkt dat 17 van de 37 maatregelen een indicatie effectief hebben, van andere maatregelen is dat op basis van literatuur niet bekend of valt daarover niets te zeggen. Er zijn geen maatregelen ingezet die niet effectief zijn volgens de literatuur. Maatregel effectief 6
Maatregen deels effectief
2
17
Maatregel niet effectief Onbekend
7 0 5
Onduidelijk mechanisme Organisatiorisch
Hieronder bespreken we op hoofdlijnen welk type maatregelen in het WVB staan genoemd en welke wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is.
Maatregelen gericht op het vergroten van de pakkans en vrijheidsbeneming Verhogen van de pakkans en vrijheidsbeneming zorgt ervoor dat de dader uit de roulatie wordt gehaald. Op het moment dat de dader in detentie zit, is hij niet in staat om een delict te plegen. Maatregelen die zich
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
37
hierop richten zijn dus effectief in het verminderen van criminaliteit of overlast voor de periode dat de dader vast zit. Naast de politie en het Openbaar Ministerie speelt de gemeente een belangrijke rol in de dadergerichte aanpak. Gemeente Westland heeft volgens het WVB geïnvesteerd in de heterdaadkracht, onder andere door een persoonsgerichte aanpak voor daders van high impact crimes. Uit onderzoek blijkt dat de veelplegeraanpak effectief is in het verminderen van woninginbraken (Snippe et al., 2020).
Toezicht Uit de wetenschappelijke literatuur komt naar voren dat de aanwezigheid van toezicht effectief is, voornamelijk wanneer dit toezicht gericht is op zogenoemde hot spots, ofwel specifieke probleemgebieden (Braga et al., 2019; Braga & Weisburd, 2020). Hot spot policing zorgt voor focus, zonder dat er sprake is van verplaatsing van criminaliteit naar andere gebieden. Gemeente Westland zet onder andere in op preventieve surveillance door boa’s op hot spots en stimuleert tevens buurtpreventieverenigingen om te patrouilleren op plekken waarvan bekend is dat er veel criminaliteit of overlast plaatsvindt. Bij toezicht gaat het dus niet enkel om politie, maar ook om ander functioneel toezicht.
Maatregelen gericht op gelegenheidsbeperking Door middel van gelegenheidsbeperking kunnen potentiële daders worden weerhouden van het plegen van delicten. Studies naar Veilig Ontwerp en Beheer laten een preventief effect zien (Van Soomeren et al., 2021). Dit concept verbetert de veiligheid van woningen, gebouwen en de openbare ruimte door rekening te houden met veiligheidsaspecten in het ontwerp en het beheer van de omgeving. Westland past dit concept toe bij gebiedsontwikkeling en (her)inrichting van gebieden, en concreet door het aanbrengen van goed hang- en sluitwerk en verlichting. Maatregelen gericht op betrekken van burgers De literatuur is niet eenduidig over de effectiviteit van het betrekken van burgers omtrent veiligheid. Actief informeren van bewoners voor het treffen van preventiemaatregelen, bijvoorbeeld door voorlichtingscampagnes over woninginbraken in gemeente Westland, is over het algemeen niet effectief (Van Soomeren et al., 2021). Campagnes zijn vaak relatief duur en werken beperkt. Voor de aanpak van woninginbraken kan dus beter worden ingezet op situationele preventiemaatregelen, zoals Veilig Ontwerp en Beheer.
De inzet van informeel buurttoezicht heeft echter wel een positief effect op de leefbaarheid in de wijk (Van Dijk et al., 2020). Buurtinitiatieven zijn gericht op het stimuleren van sociale controle in de wijk. Burgers weten het beste wat er speelt in de buurt. Gemeente Westland maakt veelvuldig gebruik van de inzet van buurtpreventie. In de gemeente zijn verscheidene buurtpreventieverenigingen actief die worden ingezet om bijvoorbeeld overlast door hangjongeren te verminderen.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
38
Preventieve jeugdinterventies Vroegtijdige persoonsgerichte interventies kunnen op de lange termijn besparingen opleveren in termen van justitiële kosten, kosten bij slachtoffers van misdrijven, uitkeringen, medische kosten en onderwijskosten. Gemeente Westland zet in op het verstevigen van de samenwerking met onderwijs. Het is algemeen bekend dat deze samenwerking zeer belangrijk is voor preventie van jeugdcriminaliteit. De effectiviteit hiervan hangt echter grotendeels af van de manier waarop de samenwerking is vormgegeven. Verder zet Westland uitgebreid in op de alcohol- en drugspreventie. Belangrijk bij de drugspreventie is dat voorlichting wordt gegeven op de omgeving van de jongere, in plaats van de jongere zelf (RIVM, z.d.). Voorlichting over drugs kan bij jonge impulsieve niet-gebruikers juist nieuwsgierigheid wekken.
Volledigheid pakket Een belangrijke voorwaarde voor een effectief veiligheidsbeleid is een volledig pakket aan maatregelen. Naast dat het van belang is om effectief bewezen maatregelen op te nemen in het pakket, is het ook belangrijk dat er een logische samenhang zit in het pakket van maatregelen. Om de volledigheid van de maatregelen te beoordelen, kan worden gekeken naar de verhouding tussen het aantal maatregelen dat zich richt op daders, op slachtoffers en op de omgeving.26 In een effectief beleid zijn maatregelen meegenomen gericht op alle drie de aspecten. Tabel 4
Categorisering maatregelen Prioriteit
Dadergericht
Slachtoffer gericht
Omgevingsgericht
N.v.t.
Totaal
Veilige en leefbare dorpen (Overlast en geweld)
0
2
0
1
3
Veilige en leefbare dorpen (HIC)
5
3
2
0
10
Veilige en leefbare dorpen
2
2
1
0
5
(leefbaarheid en verkeersveiligheid) Veilig uitgaan en veilige evenementen
4
1
0
2
7
Problematische jeugd en jeugdgroepen
1
0
1
3
5
Ondermijning
1
3
0
5
9
Totaal
13
11
4
11
40
De meeste maatregelen genoemd in het WVB zijn gericht op het aanpakken van daders of beschermen van slachtoffers. In mindere mate wordt er aandacht besteed aan omgevingsfactoren die de kans op criminaliteit verkleinen. Vooral voor de aanpak van high impact crimes zijn omgevingsgerichte maatregelen echter zeer effectief in het verminderen van criminaliteit. Een voorbeeld is het uitvoeren van veiligheidseffectrapportages (VER) bij grote ingrepen in de openbare ruimte om mogelijke overlast of criminaliteit te voorkomen.
26 Dit onderscheid is gebaseerd op de klassieke crime triangle van Van Eck (2003). De criminoloog stelt dat de aanpak van criminaliteit zich
moet richten op het aanpakken van daders, het beschermen van slachtoffers én het aanpakken van de omgeving.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
39
7
Beantwoording onderzoekvragen Dit onderzoek richt zich op het integraal veiligheidsbeleid van de gemeente Westland. Aan de hand van de onderzoekvragen en het kader dat de VNG biedt voor integraal veiligheidsbeleid, hebben we de onderstaande antwoorden op de onderzoeksvragen geformuleerd. Navolgend gaan we in op het wettelijk kader, de kwaliteit van het beleid, de kwaliteit van de uitvoering, monitoring en bijsturing en de positie van de raad. Ook geven we antwoord op de vraag: In hoeverre is het veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan van de gemeente Westland doelmatig en doeltreffend?
7.1
Beantwoording van onderzoekvragen Wettelijk kader 1.
Wat zijn de wettelijke taken van de gemeente op gebied van integrale veiligheid, ook in relatie tot de veiligheidsregio?
De gemeente heeft de regie over het lokale integrale veiligheidsbeleid. De regierol van gemeenten behelst het zodanig sturen, interveniëren en in stand houden van allerlei randvoorwaarden dat de diverse betrokken partijen op het terrein van veiligheid op een effectieve manier blijven samenwerken en met elkaar een aanvaardbaar niveau van veiligheid en leefbaarheid weten te behouden. Naast de regierol van de gemeente heeft de burgemeester een wettelijke taak op het gebied van openbare orde en veiligheid. De burgemeester verplicht is om zorg te dragen voor de handhaving van de openbare orde en bevoegd is om met behulp van de politie overtredingen van wettelijke voorschriften ter zake van de openbare orde te beletten of te beëindigen. De regie op het lokale veiligheidsbeleid ligt bij de gemeente, niet bij (regionale) partijen als de politie, het Openbaar Ministerie of de Veiligheidsregio.
Beleid 2.
Wat zijn de beleidsdoelstellingen en beleidsindicatoren?
3.
Wat is de relatie tussen het gemeentelijk beleid en het beleid vanuit de veiligheidsregio?
Het WVB is gebaseerd op een veiligheidsanalyse. Daarmee wordt een inhoudelijk fundament gevormd; een veiligheidsanalyse is een voorwaarde voor werkend veiligheidsbeleid. Aan de hand van de veiligheidsanalyse en in samenwerking met interne en externe partners zijn vier prioriteiten geformuleerd en is beleid opgesteld en vastgesteld. Toch zijn er nog enkele verbeterpunten te noemen. Zo heeft de analyse betrekking op een periode korter dan de door VNG aanbevolen 3 jaar en zijn de benoemde prioriteiten erg algemeen.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
40
Er is geen verdere uitwerking gegeven aan het WVB in uitvoeringsplannen, waarin de prioriteiten in het WVB verder zijn uitgewerkt in concrete acties, die periodiek worden geactualiseerd. Met het ontbreken van het uitvoeringsplan wordt het cyclisch werken bemoeilijkt. De relatie met bovenlokale beleidskaders kenmerkt zich als flankerend, samenwerking is naar wederzijdse tevredenheid.
Uitvoering, monitoring en bijsturing 4.
Welke activiteiten verricht de gemeente in de uitvoering van het veiligheidsbeleid?
5.
Wat wordt er aan de uitvoering van de verschillende onderdelen van het veiligheidsbeleid besteed?
6.
In hoeverre wordt de beleidsuitvoering gemonitord?
7.
In welke mate vindt op basis van monitoring bijsturing plaats in beleid en uitvoering?
8.
Wat wordt met de uitvoering van die activiteiten bereikt aan resultaten: prestaties en effecten?
Voorjaar 2022 is er geen helder overzicht van de uitvoering en opbrengsten van het Westlands veiligheidsbeleid. Dit omdat het uitvoeringsplan ontbreekt waardoor er geen concreet overzicht is van activiteiten, maar ook omdat het ontbreekt aan structurele monitoring, waarin de acties en opbrengsten periodiek in kaart worden gebracht. Dat maakt het vervolgens ook lastig de verantwoording en eventuele wijzigingen van deze acties te volgen. De verantwoording en eventuele wijzigingen van beleid verlopen via de planning- en control-cyclus van de begroting. Deze is echter op hoofdlijnen en niet gesynchroniseerd met (de prioriteiten en beleidsindicatoren) van het WVB. Geïnterviewde betrokkenen kenschetsen de uitvoering van het veiligheidsbeleid van gemeente Westland als flexibel, met ruimte voor vernieuwing en goede ideeën, en in goede samenwerking met externe ketenpartners. Er zijn interne en externe overleggen waarbinnen wordt bijgestuurd wanneer nodig bevonden.
Positie gemeenteraad 9.
In hoeverre wordt over de monitoring van beleidsuitvoering op inzichtelijke en transparant gerapporteerd aan de gemeenteraad?
10. In hoeverre is de gemeenteraad als kadersteller en controleur betrokken bij het veiligheidsbeleid?
Raadsleden zijn doorgaans tevreden en geven aan over het algemeen goed betrokken te worden bij het veiligheidsbeleid. Wel is er behoefte aan meer periodieke informatie over de veiligheidssituatie in Westland en daaropvolgende activiteiten vanuit veiligheidsbeleid. Echter, om de kaderstellende en controlerende rol te kunnen vervullen dient de raad een goede informatiepositie te hebben. Die is slechts op hoofdlijnen aanwezig via de P&C cyclus en de jaarlijkse besprekingen over ‘wat er speelt’ met de driehoek. Door het ontbreken van monitoring van het
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
41
veiligheidsbeleid is de raad maar beperkt in positie de kaders bij te sturen en te controleren. De raad zelf ervaart dit niet als een knellend probleem.
Doelmatigheid en doeltreffendheid In hoeverre is het veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan van de gemeente Westland doelmatig en doeltreffend?
Om uitspraken te doen over de doelmatigheid van het Westlandse veiligheidsbeleid is een benchmark uitgevoerd. Uit de benchmark blijkt dat het Westlands veiligheidsbeleid ten opzichte van de referentiegemeenten redelijk doelmatig scoort, Input/kosten en fte en outcome/veiligheid tegen elkaar afwegend. In vergelijking tot geselecteerde andere gemeenten scoort Westland aardig in lijn: de ene keer iets hoger andere keer iets lager, maar geen gekke uitschieters. Wel heeft Westland relatief hoge kosten voor veiligheid per inwoner, maar een lager budget voor toezicht en handhaving wat zich vertaalt in een relatief lager aantal fte voor toezicht en handhaving. Net als in Westland zijn ook in de vergelijkingsgemeenten de criminaliteit, overlast en onveiligheid afgenomen. In absolute zin staat Westland er relatief goed voor.
Zoals eerder gezegd ontbreekt inzicht in de uitvoering en resultaten van het Westlands veiligheidsbeleid. Om toch een indicatie te krijgen van doeltreffendheid van het beleid is gekeken wat bekend is over de maatregelen die Westland inzet. Ruim de helft van de maatregelen uit het WVB wordt in de literatuur beoordeeld als (deels) effectief, er zijn geen maatregelen die niet effectief zijn. Dat betekent dat op theoretische gronden bij een deel van de maatregelen effect wordt verwacht. Hierbij merken we op dat een deel van de maatregelen bestempeld is als organisatorisch en daardoor niet getoetst konden worden op de effectiviteit. De maatregelen uit het veiligheidsbeleid zijn voornamelijk dadergericht, in mindere mate slachtoffergericht. Voor een volledig pakket aan maatregelen is het van belang om ook aandacht te hebben voor situationeel gerichte maatregelen.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
42
Bijlage 1 Geïnterviewde personen Betrokken respondenten Burgemeester gemeente Westland Strategisch regisseur veiligheid gemeente Westland Coördinator OOV gemeente Westland Beleidsmedewerker leefbare dorpen en kernen + veilig uitgaan gemeente Westland Beleidsmedewerker ondermijning gemeente Westland Adviseur crisisbeheersing gemeente Westland Teamchef politie basisteam Westland Kwartiermaker Publiek-Private Samenwerking RIEC Accounthouder RIEC
Sessie met gemeenteraadsleden Gemeenteraadslid CDA Gemeenteraadslid PvdA Gemeenteraadslid CU-SGP Gemeenteraadslid Westland Verstandig Gemeenteraadslid LPF
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
43
Bijlage 2 Beoordeling maatregelen Westland Categorieën beoordeling
DSP-groep
Effectief
= in de literatuur is bewijs voor de effectiviteit.
Deels effectief
= in de literatuur is bewijs voor de effectiviteit voor een onderdeel van de maatregel.
Niet effectief
= in de literatuur is bewijs dat de maatregel niet effectief is.
Onbekend
= in de literatuur is geen informatie over de effectiviteit.
Onduidelijk
= niet helder wat het werkzame mechanisme is.
Organisatie
= maatregel heeft geen werkzaam mechanisme dat beoordeeld kan worden.
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
44
Prioriteit
Maatregelen
Veilige en leefbare
Communicatie en voorlichting,
dorpen
laagdrempelig en via gebruikelijke
Lessen uit literatuur
Bron
Beoordeling
Dader
Onbekend
Slachtoffer
Omgeving
Nvt
x
kanalen voor inwoners Overlast, geweld op
Afspraken met professionals over
snijvlak van Z&V
werken aan samenredzaamheid door
Organisatie
x
inwoners Vragen aan
Organisatie
x
buurtpreventieverenigingen dit te bevorderen bij inwoners Veilige en leefbare
Aanbrengen van goed hang- en
Situationele criminaliteitspreventie blijkt in verschillende
Armitage et al.,
dorpen
sluitwerk en verlichting
contexten te werken. De relatieve eenvoud van de maatregelen is
2021
daarbij van belang. Voorbeelden zijn het ophogen van verlichting
Van Soomeren et
Woninginbraak en HIC
Effectief
en investeren in extra sloten.
al., 2021
Organiseren voorlichtingscampagnes
Er zijn wisselende resultaten. Landelijke campagnes leiden over
Van Soomeren et
Deels
over risico’s en maatregelen (o.a.
het algemeen tot een beperkte tot geen toename van het aantal
al., 2021
effectief
landelijke campagnes, zoals Donkere
genomen preventieve maatregelen. Een recente studie laat wel
Dagen-offensief)
zien dat een landelijke campagne in de wintermaanden heeft
Effectief
x
x
geleid tot een reductie van 14% van het jaargemiddelde. Intensiveren op hotspots met
Het informeren van bewoners en directe buren over een
Van Soomeren et
voorlichting en advies
verhoogd risico op woninginbraken kan leiden tot een
al., 2021
x
x
significante daling van het aantal inbraken in de wijk.
DSP-groep
Stimuleren en faciliteren van
De samenwerking met inwoners en ondernemers is essentieel. Ze
Van Dijk et al.,
buurtpreventie en -participatie
weten als beste wat er speelt in de buurt en op het
2020
(verenigingen, buurtapps en burgernet)
bedrijventerrein. Buurtinitiatieven zijn gericht op het stimuleren
Van Soomeren et
van sociale controle in de wijk.
al., 2021
Mogelijkheden van ‘veilig ontwerp’ bij
Plekkenwaar bovengemiddeld veel criminaliteit voorkomt
Van Soomeren et
(her)inrichting en
kunnen door eenvoudige bouwkundige of technische
al., 2021
gebiedsontwikkkeling
maatregelen veiliger worden gemaakt.
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
45
Effectief
Effectief
x
x
Preventieve surveillance door boa’s op
Hot spot policing is een effectieve politiestrategie, waarbij wordt
Braga et al., 2019
hotspots
ingezet op specifieke probleemgebieden. Dit geeft een duidelijke
Braga &
Effectief
x
focus.
Weisburd, 2020
CCV, z.d. a
Effectief
x
De veelplegeraanpak, zoals de Top600 aanpak in Amsterdam,
Snippe et al.,
Effectief
x
waarbij individuen intensief worden gemonitord en begeleid om
2021
recidive te voorkomen, resulteert in een afname van 7% tot 45%
Van Soomeren et
van het aantal woninginbraken door deze groep.
al., 2021
Inzet van Digitaal Opkoopregister
Het DOR biedt de mogelijkheid om automatisch te controleren of
CCV, z.d. b
Onbekend
x
(DOR) en Opkooploket (DOL) voor
een goed als gestolen geregistreerd staat. Indien het geval, is er
opsporing en heterdaad
sprake van een match en ontvangt de politie hiervan een
Effectief
x
Onduidelijk
x
Van Soomeren et al., 2021 Investeren in heterdaadkracht
Door meer ogen en oren in de wijk te hebben, neemt de sociale controle toe. Daardoor neemt het aantal meldingen van veelvoorkomende delicten toe, en vervolgens af omdat criminelen en overlastgevende personen het gebied mijden wanneer duidelijk is dat hun gedrag niet wordt getolereerd.
Persoonsgerichte aanpak
melding. Het doel is om heling aan te pakken en diefstal te verminderen. In hoeverre dit effectief is, is niet bekend. Veilige en leefbare
Buurtbemiddeling en mediation voor
Uit meerdere evaluatieonderzoeken blijkt dat men positief
Van der Zwet,
dorpen
woonoverlast
spreekt over de effect van Buurtbemiddeling. Het is een
2009
x
instrument dat goed in staat is om burenruzies op te lossen, leidt Leefbaarheid en
tot een verbetering van de relatie tussen betrokken partijen en
verkeersveiligheid
zorgt tevens voor minder werkdruk binnen de organisatie. Inzet Wet aanpak woonoverlast (bijv. gedragsaanwijzing) Toepassen van slimme inrichtings- en
Situationele criminaliteitspreventie blijkt in verschillende
Armitage et al.,
beheersconcepten in de wijk, zoals
contexten te werken. De relatieve eenvoud van de maatregelen is
2021
verlichting en groen
daarbij van belang. Voorbeelden zijn het ophogen van verlichting en investeren in extra sloten.
DSP-groep
NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd
46
Effectief
x
Stimuleren betrokkenheid inwoners en
De samenwerking met inwoners en ondernemers is essentieel. Ze
Van Dijk et al.,
ondernemers bij leefbaarheidsaanpak.
weten als beste wat er speelt in de buurt en op het
2020
Effectief
x
bedrijventerrein. Buurtinitiatieven zijn gericht op het stimuleren van sociale controle in de wijk. Veilig uitgaan en
Voorbereidende overleggen voor
veilige
evenementen
Organisatie
evenementen
Voorlichting, communicatie,
Het is vaak effectiever om de voorlichting omtrent drugsgebruik
Rijksinstituut voor
Deels
interventies en handhaving rondom
te richten op de omgeving van jongeren dan de jongere zelf.
Volksgezondheid
effectief
gezondheids- en veiligheidsrisico’s van
Drugsvoorlichting kan bij jonge impulsieve niet-gebruikers juist
en Milieu, z.d.
alcohol en drugs
nieuwsgierigheid wekken.
o Trainingen verantwoord alcohol
Het tegengaan van overmatige alcoholassumptie is een
Snippe et al.,
schenken (bijv. IVA-instructie)
werkzame factor in interventies.
2021
o Promoten alcoholvrij aanbod in
Het is effectief om de beschikbaarheid van alcohol te
De Greeff et al.,
horeca en tijdens evenementen
verminderen door een aantrekkelijk alcoholvrij aanbod te
2017
x
x
Effectief
x
Effectief
x
o Verzorgen campagnemateriaal NIX18
Onbekend
x
o Inzetten van rolmodellen voor
Onbekend
x
creëren.
verantwoord alcoholgebruik Stimuleren publiek-private
De effectiviteit van een uitgaansconvenant als geheel is niet
Snippe et al.,
samenwerking (o.a. via horeca-overleg)
bewezen.
2021
Problematische
Zorgen van verbinding tussen
Criminaliteit is te reduceren door (gedwongen) samenwerking en
jeugd en
belangrijke schakels in eerste lijn
informatie-uitwisseling met lokale overheden en andere partijen:
jeugdgroepen
(preventief jongerenwerk, Sociaal
dit is de strategie van het zogenaamde third party policing. Hoe
Kernteam, Leefbaarheidskringen,
beter de politie de (oorzakelijke) factoren in relatie met
buurtpreventieverenigingen)
criminaliteit kan identificeren, hoe minder criminaliteit er is. Per
Onbekend
x
Effectief
x
maatregel is niet te beoordelen in hoeverre deze naar verwachting effectief zullen zijn Intensieve aanpak a.d.h.v. zeven
Het zevenstappenmodel biedt een overzichtelijk kader voor een
Wegwijzer Jeugd
stappen-model, met focus op persoon-
integrale en effectieve aanpak van jeugdgroepen.