RKC-rapport Veiligheidsbeleid

en Veiligheid, z.d.

en systeemgerichte aanpak

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

47

Effectief

x

Gebiedsgerichte aanpak

Onduidelijk

Verstevigen samenwerking met

Het is algemeen bekend dat de samenwerking tussen veiligheid

Buysse et al.,

Deels

onderwijs

en onderwijs belangrijk is voor de aanpak van criminaliteit, maar

2021

effectief

x x

de effectiviteit hangt grotendeels af van hoe de samenwerking wordt vormgegeven. Samenwerking met partners omtrent

Criminaliteit is te reduceren door (gedwongen) samenwerking en

alcohol- en drugspreventie via

informatie-uitwisseling met lokale overheden en andere partijen:

Werkgroep Alcoholpreventie en

dit is de strategie van het zogenaamde third party policing. Hoe

handhaving van de Drank- en

beter de politie de (oorzakelijke) factoren in relatie met

Horecawet

criminaliteit kan identificeren, hoe minder criminaliteit er is. Per

Effectief

x

maatregel is niet te beoordelen in hoeverre deze naar verwachting effectief zullen zijn Ondermijning

Inzet en steviger vormgeven van

De bestuurlijke aanpak van ondermijning is een

bestuurlijke instrumenten, waaronder

interventiemogelijkheid die veelvuldig wordt toegepast. Zo heeft

BIBOB-instrumentarium en het

de wet BIBOB een preventieve werking. Het is echter van belang

Damoclesbeleid

te benadrukken dat een bestuurlijke aanpak op zich zelf staand

Spapens, 2019

Deels

x

effectief

niet voldoende is, maar een samenspel van instrumenten van belang is om ondermijnende criminaliteit aan te pakken. Versterken van informatiepositie Samenwerking met RIEC omtrent

Criminaliteit is te reduceren door (gedwongen) samenwerking en

ontwikkelen van een breed

informatie-uitwisseling met lokale overheden en andere partijen:

ondermijningsbeeld en

dit is de strategie van het zogenaamde third party policing. Hoe

weerbaarheidsbeeld

beter de politie de (oorzakelijke) factoren in relatie met

Organisatie

x

Effectief

x

criminaliteit kan identificeren, hoe minder criminaliteit er is. Per maatregel is niet te beoordelen in hoeverre deze naar verwachting effectief zullen zijn Investeren in bewustzijn van

Onbekend

symptomen en risico’s

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

48

x

Investeren in maatschappelijke

Onbekend

x

Effectief

x

weerbaarheid: informeren van ondernemers en inwoners: awareness/weerbaarheidstrainingen voor inwoners en ondernemers Keurmerk Veilig Ondernemen

Het aantal aangiftes in gebieden waar winkels zijn voorzien van

Versteegh et al.,

het Keurmerk is sterkere afname te zien dan gebieden zonder

2011

keurmerk. Intensiveren publiek-private

Effectieve bestuurlijke en operationele netwerken tussen beleid

samenwerking met o.a. Royal

en praktijk vormen een voorwaarde om tot praktisch en

FloraHolland

acceptabel toegepast beleid te komen. Voor goede

Staats et al., 2021

Deels

x

effectief

implementatie en uitvoering van maatregelen is het noodzakelijk dat verschillende partijen hun verantwoordelijkheid nemen. Dat laatste is echter niet vanzelfsprekend. Onderzoek toont aan dat het in een beginfase moeizaam is om private partijen te activeren, vooral wanneer eigen belangen ook in het geding zijn. Aanpak van mensenhandel en

Organisatie

x

Organisatie

x

arbeidsuitbuiting: solide regelgeving, toezicht en handhaving, verbinden met gemeentelijk beleid op vlakken als wonen, zorg en welzijn, en versterking van maatschappelijke en bestuurlijke weerbaarheid (Actieve communicatie omtrent) Meldpunt Ondermijning

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

49

Bronnenlijst What Works? Armitage, R., Ekblom, P., Tseloni, A., & Burns, S. (2021). Safer Streets Fund Crime prevention Toolkit: 2021. Ryton-on-Dunsmore: College of Policing, January 2021, 141 pp.

Braga, A. M., Turchan, B., Papachristos, A. V., & Hureau, D. M. (2019). Hot spots policing of small geographic areas effects on crime. Campbell Systematic Reviews, 15(3), 1-88.

Braga, A., & Weisburd, D. (2020). Does Hot Spots Policing Have Meaningful Impacts on Crime? Findings from An Alternative Approach to Estimating Effect Sizes from Place-Based Program Evaluations. Journal of Quantitative Criminology, 1-22.

Buysse, W., Abraham, M., Faulstich, N., & Pluijm, M. (2021). Preventieve aanpak risicojeugd. Amsterdam, DSPgroep.

CCV. (z.d. a). Samen Meer HeterDAADkracht. Geraadpleegd van https://hetccv.nl/onderwerpen/veiligheidsbeleving/praktijkvoorbeelden/alle-praktijkvoorbeelden/samenmeer-heterdaadkracht/

CCV. (z.d. b). Digitaal Opkopers Register (DOR) Registratieplicht. Geraadpleegd van https://hetccv.nl/onderwerpen/heling/digitaal-opkopers-register-dor/

De Greeff, J., Goossens, F. X., Sannen, A. M. L., Kooke, H., & Van Hasselt, N. E. (2017). Alcohol en drugs bij evenementen. Utrecht, Trimbos-instituut.

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Integrale aanpak van drugspreventie. Geraadpleegd van https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/drugs/integrale-aanpak

Snippe, J., De Muijnk, J. A., Kamperman, M., & Pieper, R. (2021). Effecten van preventie: een compacte literatuursynthese. Groningen, Breuer & Intraval.

Spapens, A. C. M. (2019). Bestuurlijke aanpak van ondermijning: ervaringen in Nederland en het buitenland. Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht en Handhaving, 2, 85-92.

Staats, W., Meerts, C., Kleemans, E. R., & Huisman, W. (2021). Nieuwe manieren van samenwerken: Een systematische literatuurreview naar (de effectiviteit van) publiek-private samenwerkingsverbanden op het gebied van financieel-economische criminaliteit en cybercrime. Amsterdam, Vrije Universiteit Amsterdam.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

50

Van der Zwet, R. (2009). Methodebeschrijving Buurtbemiddeling. MOVISIE.

Van Dijk, B., Van Dijk-de Waal, H., Van Es, R., Janssen, E., Jongejan, A., Kreuning, B., Krom, M., Van Soomeren, P., Venrooij, B., Versteegh, P., & De Waard, J. (2020). Probleemgericht werken aan High Impact Crime: Een handreiking voor Gemeenten, Politie en OM. Amsterdam, DSP-Groep.

Van Soomeren, P., Piepers, N., Pluijm, M., & Struick, I. (2021). Wat kunnen we leren over de preventie van woninginbraken? Amsterdam, DSP-groep.

Versteegh, P., Van der Plas, T., & Nieuwstraten, H. (2011). Effectiever politiewerk met The Best of 3 Worlds. Evidence based policing, 17, 299.

Wegwijzer Jeugd en Veiligheid. (z.d.). Jeugdgroepen. Geraadpleegd van https://wegwijzerjeugdenveiligheid.nl/onderwerpen/jeugdgroepen/7stappenmodel#:~:text=Het%207%20stappenmodel%20biedt%20een,het%20doel%20per%20stap%20beschr even.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

51

Bijlage 3 Best practices ter inspiratie Op basis van de benchmark en ons eigen netwerk zijn enkele best practices rondom veiligheidsbeleid verzameld. Deze kunnen dienen ter inspiratie voor beleid en uitvoering van het veiligheidsbeleid in Westland. De lijst is verre van compleet, meer voorbeelden zijn te vinden op (onder andere) de website van het CCV. Navolgend geven we voorbeelden voor de prioriteiten: veilige en leefbare dorpen, problematische jeugd en jeugdgroepen en ondermijning; en ten aanzien van monitoren en verantwoorden: rijker verantwoorden.

Veilige en leefbare dorpen Aanpak Adressignalen Korte beschrijving Dit is een aanpak gericht op adresfraude. Bij afdeling Burgerzaken kwamen veel signalen binnen van illegale bewoning, bewoners die niet (goed) ingeschreven stonden. Hierop is een samenwerking ontstaan tussen afdeling Burgerzaken, Veiligheid en Inspectie van de gemeente, politie en woningcorporaties. In deze samenwerking wordt gekeken wie waar woont en wat er aan de hand is. De BRP toezichthouders gaan vervolgens op pad om de BRP gegevens te controleren.

Waarom best practice? Deze aanpak leidt tot het beter in kaart krijgen van de illegale bewoning in de gemeente en een verbeterde registratie van BRP gegevens, waardoor de adresfraude afneemt.

Persoonsgerichte aanpak rondom High Impact Crimes Korte beschrijving De gemeente heeft in 2015 volop ingezet op een persoonsgerichte aanpak rondom high impact crimes. Very irritating policing stond hierbij centraal, ofwel de combinatie van hard aanpakken en helpen waar nodig. Dat houdt in dat wie zijn leven weer op de rit wil krijgen, wordt ondersteund, maar wie volhardt in de criminaliteit, krijgt de schijnwerper op hem gericht. Het Veiligheidshuis heeft in deze aanpak een belangrijke rol. De aanpak is niet alleen gericht op de pleger, maar ook de directe omgeving wordt betrokken. Daarom moeten alle betrokken partijen goed samenwerken, waarbij het Veiligheidshuis een coördinerende functie heeft.

Skaeve Huse Korte beschrijving Skaeve Huse zijn meerdere eenpersoonswoningen verzameld op een locatie buiten een woonwijk. De bewoners zijn vaak alleenstaande manen met een verleden van ernstig woonoverlast. Ook hebben ze vaak verslavings- of psychiatrische problemen. Ze willen of kunnen zich niet aanpassen aan hun omgeving en hebben daarom veel ruimte om zich heen nodig.

Waarom best practice? Uit meerdere evaluaties van Deense en Nederlandse ervaringen blijkt dat de bewoners niet of nauwelijks meer overlast leveren. De bewoners waarderen de huisvesting enorm. Door een stabiele woonsituatie komen ze tot rust en krijgen ze de ruimte voor hun afwijkende levensstijl. Ook betrokken hulpverleners, woningcorporaties en gemeenten ervaren de Skaeve Huse als positief. Wel blijkt het zeer moeilijk te zijn om geschikte locaties te vinden.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

52

Problematische jeugd en jeugdgroepen Campagne omtrent wapenaanpak Korte beschrijving De gemeente heeft een campagne ontwikkeld om jongeren weerbaar tegen en bewust te maken van wapenbezit: YouChoose. De campagne is gericht op jongeren, ouders en scholen. Ze worden gestimuleerd om het gesprek met elkaar aan te gaan over messenbezit onder jongeren. Onderdelen van de campagne zijn een podcast, een YouChoose Skill Day, inleverdagen voor messen, mobiel media lab en een virtual reality film over de gevolgen van het dragen van een mes. De komende tijd wordt de campagne uitgebreid naar het thema drugs.

Persoonsgerichte aanpak overlastgevende jeugd Korte beschrijving In Zoetermeer hebben ze in samenwerking met partners een persoonsgerichte aanpak ontwikkeld voor de aanpak van overlastgevende jeugd. In deze aanpak wordt verbinding gelegd tussen veiligheid en zorg. Het convenant uitvoeringsoverleg Veiligheid en Zorg is de basis voor de werkwijze. Het convent is ondertekend door de driehoekspartners en 30 verschillende samenwerkingspartners, zowel door partners uit justitiële domein en zorgdomein, als door scholen en woningcorporaties. De volgende punten zijn kernelementen in het bereiken van de doelen: 5.

Focus op een specifieke groep jongeren;

6.

Er is onafhankelijke regie wordt door één professional (de netwerkregisseur)

7.

Werken met één integraal plan van aanpak;

8.

Maatwerk staat voorop.

Waarom best practice? De aanpak heeft gezorgd voor een versterking van de samenwerking, waardoor de muur tussen de twee domeinen grotendeels is verdwenen. Partners kunnen snel schakelen, trekken meer met elkaar op en maken meer gebruik van elkaars expertise. Daarnaast zorgt de aanpak door de aanwezigheid van vaste contactpersonen voor een lage drempel om elkaar te benaderen buiten de persoonsgerichte aanpak en zijn er ingangen voor andere trajecten.

Backbone Academy Korte beschrijving De Backbone Academy biedt hulp aan jongeren vanuit een preventief perspectief en houdt ze daarmee uit de criminaliteit. Zij sturen jongerenwerkers de straat op om contact te maken met de jongeren. Volgens hen zit daar ook de kern.

Waarom best practice? Het is belangrijk om op de jongeren af te stappen en een vertrouwensband op te bouwen, waarbij het contact ook voortzet achter de voordeur. Je komt daardoor in contact met ouders en broertjes of zusjes. Op deze manier kan je ook andere signalen opvangen, bijvoorbeeld de onwetendheid van ouders dat hun kind aan de drugs zit. Het is vanuit de gemeente belangrijk om de jongerenwerkers zo goed mogelijk te faciliteren, onder andere door een coördinator aan te stellen en te zorgen voor de juiste geldstromen. Daarnaast is het van belang om met alle samenwerkingspartners vaneen gezamenlijke koers te bepalen en informatie te delen. Ten slotte moet je een lange adem hebben. De problemen in de wijk worden niet binnen een korte termijn opgelost, de aanpak van zulke problemen kunnen de vierjarige beleidsperiodes overstijgen.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

53

Ondermijning Aanpak ondermijning Korte beschrijving De gemeente Westland is deelnemer aan de districtelijke ondermijningstafel (OMT) van het RIEC, waar onder andere politie, Belastingdienst en de drie andere gemeenten uit het district aansluiten. Aan de OMT wordt landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen rondom de aanpak van ondermijning gedeeld en RIEC gerelateerde casuïstiek besproken. Indien de casus ernstig is, wordt deze opgeschaald naar het RIEC. Een voortraject miste echter nog. Daarom heeft de gemeente een Kernteam ondermijning opgezet waarbij collega’s vanuit verschillende interne diensten samen komen om signalen te bespreken. Daarbij sluit bijvoorbeeld ook iemand van de Alphense Aanpak Adressignalen aan.

Waarom best practice? De aanwezigheid van het Kernteam zorgt voor een goede onderlinge samenwerking en verbinding. Men weet elkaar sneller te vinden en is bewust bezig met het delen van signalen. Dit wordt als prettig ervaren, zeker gezien de grootte van de gemeente en de afstand die is ontstaan door het thuiswerken.

Rijker verantwoorden

Binnen het beleidsonderzoek wordt vanwege bovenstaande problematiek steeds vaker het concept ‘Rijker verantwoorden’ geïntroduceerd. Een citaat uit het rapport ‘Inzichtelijk en interactief maken van afwegingen rond de aanpak van ondermijning’ vat deze samen: “In de aanpak [red: van ondermijning] gaat het om complexe veranderingsprocessen. Soms zijn er direct zichtbare effecten van een interventie, maar vaak ook is er sprake van indirecte effecten, vertraagde effecten, neveneffecten, waterbedeffecten, latente effecten, bijvangsten, perverse effecten en zelfversterkende effecten. Het is door de onzichtbaarheid en verwevenheid van vele factoren van ondermijning heel moeilijk voorstelbaar hoe de dynamiek daadwerkelijk verloopt. Doordat de diepere, fundamentelere veranderingsprocessen moeilijk voorstelbaar zijn, wordt al snel teveel naar symptomen gekeken en te weinig naar de onderliggende problematiek. Een statische verantwoording gericht op de relatief simpele veranderingen die aan de oppervlakte zichtbaar zijn werkt in die zin belemmerend voor een concreet begrip van de implicaties van de aanpak. Dat wat overzichtelijk is en ervaren wordt als herkenbaar en hanteerbaar krijgt aandacht, terwijl dat wat complex en ingewikkeld is genegeerd wordt.

Omdat de dynamiek niet goed voorstelbaar, herkenbaar en invoelbaar is, kan een situatie ontstaan waarin simpele, statische elementen worden uitvergroot in de verantwoording, en diepere, fundamentelere aspecten buiten beeld blijven. De aandacht gaat dan vooral uit naar kleine, voorstelbare veranderingen, terwijl tragere maar fundamentelere veranderprocessen nauwelijks aandacht krijgen. De onvoorstelbaarheid van de werkelijke dynamiek en de nadruk op ‘wat we wel kunnen meten’ zorgt er dus voor dat bepaalde aspecten van de problematiek en de aanpak nauwelijks gevoerd worden. Het is daarom van maatschappelijk belang dat de werkelijke dynamieken en effecten voorstelbaar gemaakt worden.”

Kort samengevat houdt deze methode in dat kernpartners van beleid samen – al dan niet naar aanleiding van bepaalde kerncijfers – het gesprek voeren over het probleem, de oorzaken, de ontwikkelingen en de aanpak. Deze gesprekken kunnen worden gevoerd op verschillende momenten in de beleidscyclus, maar de volgende twee fasen liggen in ieder geval voor de hand:

1.

Bij de uitwerking (planvorming) kunnen de kernpartners met elkaar in gesprek gaan over het probleem, de oorzaken van het probleem en de passende oplossingen. Door hen uit te nodigen bij de uitwerking van de aanpak (uitvoeringsplannen) en daarbij met elkaar de theorie van verandering (beleidslogica) te expliciteren, wordt niet alleen de aanpak effectiever, maar ontdekken professionals ook wat hun (niet effectieve) impliciete aannames eigenlijk zijn.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

54

2.

Bij de (tussentijdse) evaluatie om de voortgangscijfers te duiden en vast te stellen welke aanpassingen wenselijk zijn. Omdat interventies ook altijd onverwachte gevolgen met zich meebrengen en omdat deze vaak gericht zijn op een bewegend probleem, kan het nodig zijn de theorie van verandering tussentijds bij te stellen. De tussentijdse beleidsevaluatie is het gepaste moment om bijstelling te overwegen. Die overweging wordt samen met de kernpartners gemaakt.

Voor een integrale aanpak waarin kernpartners elkaar nodig hebben, kan Rijker verantwoorden als concept op verschillende niveaus meerwaarde hebben: •

Het samen vanuit de complexe inhoud uitwerken van een uitvoeringsplan (inclusief brede maatschappelijke doelen), het samen tussentijds evalueren op voortgang en het samen vaststellen van de benodigde aanpassingen in de aanpak en monitoring zorgt ervoor dat de betrokken professionals tussentijds leren van de uitvoering en de aanpak daardoor steeds effectiever kan worden gemaakt. Dit concept past goed bij een IVP waarin de aanpak van complexe problematiek de samenwerking van meerdere partijen vereist. Ook kan dit concept goed worden gebruikt voor input voor het uitvoeren van een planevaluatie. De planevaluatie toetst tenslotte de beleidslogica van de aanpak (de theorie van verandering). En omdat binnen Rijker verantwoorden de theorie van verandering expliciet – en met elkaar – uitgewerkt wordt, komt deze direct beschikbaar voor de planevaluatie.

•

Door de focus te verschuiven van sec verantwoorden op kwantitatieve prestatie-indicatoren naar ook leren en doorontwikkelen, richt de monitor zich ook op inhoudelijke indicatoren en randvoorwaarden voor succes. Deze grootheden zijn voor de betrokken kernpartners vaak veel herkenbaarder en geloofwaardiger dan (uitsluitend) de kwantitatieve indicatoren. Dat zorgt bij hen voor draagvlak en grotere bereidheid om met de uitkomsten aan de slag te gaan.

Rijker verantwoorden betekent niet dat volledig anders gewerkt gaat worden dan vroeger. Sterker nog: partijen die al gewend waren samen te werken op integrale (veiligheids)vraagstukken werken in de regel impliciet al grotendeels volgens het concept van Rijker verantwoorden. Het cruciale verschil is dat de onderkenning van de complexe werkelijkheid een expliciete plek in het proces krijgt door, met focus op benoemde onderdelen, steeds opnieuw de ontwikkelingen vanuit de theorie van verandering te duiden, en daar waar nodig ook de aanpak en de verantwoordingsmethodiek (de monitor) bij te stellen.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

55

DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37

dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl

DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers.

Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.

Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.

Meer weten? Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.

DSP-groep

NOTA VAN BEVINDINGEN ─ Veiligheidsbeleid gemeente Westland geëvalueerd

56