Rapportage Sociaal Domein Q1

Rapportage Sociaal Domein Eerste kwartaal 2025

April 13, 2025

Rapportage Sociaal Domein Eerste kwartaal 2025 Voor u ligt de eerste Rapportage Sociaal Domein van 2025. We hebben afgesproken dat we vier keer per jaar een rapportage aanbieden over de ontwikkelingen in het Sociaal Domein, zowel wat betreft het aantal cliënten als de kostenontwikkeling. Zo houden we grip op de situatie. Daarnaast rapporteren we over de voortgang van de ombuigingsmaatregelen die in december 2024 zijn aangekondigd. In deze rapportage blikken we ook terug op 2024 en vergelijken we de gegevens met voorgaande jaren. Zo ontstaat een beeld van de verschillende trends binnen jeugd, Wmo en bestaanszekerheid. In de komende rapportages zullen we steeds beoordelen of deze trends structureel van aard zijn of dat er veranderingen optreden. De belangrijkste conclusies uit deze rapportage zijn als volgt:

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Eerste successen met normaliseren: met de ombuigingen zetten we in op normaliseren. Dit houdt in dat we meer balans aanbrengen tussen informele ondersteuning (welzijn, voorliggende – voor iedereen beschikbare – voorzieningen) en geïndiceerde zorg en ondersteuning, zoals jeugdzorg, bijstand en huishoudelijke hulp. Zo houden we de zorg beschikbaar voor die inwoners die niet zonder kunnen. Bij jeugd hebben we inmiddels de eerste ervaring opgedaan met het normaliseren. We zien dat in onze gemeente de kosten dalen, terwijl deze in andere gemeenten in onze regio nog steeds stijgen. Met de ombuigingsvoorstellen die we doen, zetten we de volgende stappen in het normaliseren. We zorgen voor een groter aanbod van algemene, voorliggende voorzieningen en starten met een werkwijze voor onze toegangsorganisaties die de zorg voor die inwoners die niet zonder kunnen (zo goed mogelijk) garandeert. Met het Strategisch Beleidskader Sociaal Domein, dat in juni ter besluitvorming wordt voorgelegd, werken we het normaliseren verder uit.

1

Gevolgen van vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt: Het aantal aanvragen voor ondersteuning bij de Wmo neemt jaarlijks toe met ongeveer 200. Bovendien zijn de aanvragen complexer van aard. Door de krapte op de arbeidsmarkt zijn er minder consulenten en zorgmedewerkers beschikbaar, waardoor wachtlijsten ontstaan. We investeren daarom in extra medewerkers om de wachttijd beperkt te houden. We hebben echter geen invloed op wachtlijsten bij zorgaanbieders. Omdat ervaren personeel schaars is, ontstaan er af en toe toch wachtlijsten. We doen er alles aan om de wachttijd zo kort mogelijk te houden. Kort geleden behandelde u het Beleidsplan Schuldhulpverlening, waarin de actuele cliëntaantallen zijn opgenomen. Daarom staan we daar in deze rapportage niet bij stil. Momenteel bespreken we het jaarverslag van Patijnenburg, waarin de actuele stand van zaken over inburgering is opgenomen. U wordt daar nader over geïnformeerd.

Carlieke van Staalduinen

Inhoud

1.

JEUGD .......................................................................................................................................3 ALGEMEEN ....................................................................................................................................3 KOSTEN .........................................................................................................................................3

2.

WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) .....................................................................4

3.

WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) ......................................................................5 STIJGEND AANTAL GEBRUIKERS.......................................................................................................5 WACHTLIJSTEN ..............................................................................................................................5

4.

BESTAANSZEKERHEID ................................................................................................................9 ONTWIKKELING ..............................................................................................................................9 LOKALE LOONKOSTENSUBSIDIE .......................................................................................................9 PATIJNENBURG ..............................................................................................................................9 OMBUIGINGEN SOCIAAL DOMEIN ...............................................................................................11 NORMALISEREN ...........................................................................................................................11

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

5.

2

1. Jeugd Algemeen Jeugdzorg is bedoeld voor kinderen en jongeren tot 18 jaar die zorg of hulp nodig hebben bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en omgaan met psychische problemen, gedragsproblemen, en opvoedingsproblemen. De Jeugdwet heeft als doel het versterken van het probleemoplossend vermogen van kinderen, jongeren, hun ouders en hun sociale omgeving. Het bevordert de opvoedvaardigheden van ouders en het opvoedkundig klimaat binnen gezinnen, scholen en wijken. Daarnaast richt de wet zich op preventie en vroeg signalering, zodat problemen tijdig worden aangepakt. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet. Dit betekent dat zij moeten zorgen voor voldoende en toegankelijke jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Gemeenten hebben een jeugdhulpplicht, wat inhoudt dat zij verplicht zijn om jeugdhulp te bieden aan kinderen en jongeren die dit nodig hebben

Kosten Twee derde van de kosten voor jeugdhulp gaat naar gespecialiseerde jeugdzorg. Het aantal jongeren dat in 2024 deze zorg ontving, is gedaald ten opzichte van 2023. Deze daling is zichtbaar in verschillende gebieden. Het aantal jongeren in verblijf, de duurste vorm van zorg, is stabiel gebleven. Uit de cijfers blijkt dat 4% van de cliënten verantwoordelijk is voor 42% van de kosten (110 cliënten kosten samen 10,9 miljoen euro). Normaliseren

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Binnen de ambulante jeugdhulp is de daling voor ongeveer twee derde te danken aan producten binnen het normenkader. Sinds de handhaving van dit kader op begeleidingsproducten is er een duidelijke afname in het aantal cliënten, verlengingen en ingezette eenheden. Vergeleken met de regio laat alleen Westland op alle parameters een daling zien ten opzichte van 2023. In 2025 zal blijken of deze trend doorzet en of de uitbreiding van het normenkader op JOH-producten dezelfde trend laat zien.

3

F 2: G 2. Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) (B : PBI)

F IGUUR 1: K OSTENVERDELING J EUGDHULP W ESTLAND

IGUUR EMIDDELD DECLARATIEBEDRAG PER CLIËNT EN AANTAL UNIEKE CLIËNTEN RON

Deze wet verplicht gemeenten om ondersteuning te bieden aan inwoners die zelfstandig willen blijven wonen en actief willen deelnemen aan de samenleving. De Wmo omvat verschillende vormen van hulp en ondersteuning, zoals begeleiding, dagbesteding, huishoudelijke hulp, en aanpassingen aan de wonin

REGIO

T ABEL 2: MONITORING NORMENKADER , B RON : P OWER BI J EUGD 2 E - LIJS ZIN

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

T ABEL 1: KOSTENONTWIKKELING W ESTLAND IN VERGELIJKING MET DE

4

3. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Deze wet verplicht gemeenten om ondersteuning te bieden aan inwoners die zelfstandig willen blijven wonen en actief willen deelnemen aan de samenleving. De Wmo omvat verschillende vormen van hulp en ondersteuning, zoals begeleiding, dagbesteding, huishoudelijke hulp, en aanpassingen aan de woning

Stijgend aantal gebruikers Door de vergrijzing is er een groeiend aantal inwoners dat een beroep doet op ondersteuning. We verwachten dat het aantal inwoners in leeftijd van 75 jaar of ouder de komende twintig jaar verdubbeld en dat de groep inwoners van tachtig jaar of ouder zelfs gaat verdrievoudigen (bron: Companen, in opdracht van gemeente Westland, 2020). Veel aanvragen zijn bovendien complexer omdat ook het aantal aan ouderdom gerelateerde ziekten toeneemt. Zo verdubbelt in korte tijd het aantal inwoners met dementie (van 1.800 in 2018 naar 3.700 in 2030, bron: DSW). Hoewel niet alleen ouderen gebruik maken van de Wmo, is het wel een belangrijk aandeel ervan. We zien de gevolgen van de vergrijzing concreet terug in het stijgend aantal cliënten (tabel 3). Grote verschillen in de tabel ontstaan om de volgende redenen: ▪

▪

Ontmoetingcentra: de sterke daling van het aantal cliënten is het gevolg van een andere wijze van het organiseren van deze ondersteuning. Ontmoetingscentra zijn (grotendeels) een voorliggende voorziening geworden, wat inhoudt dat er geen aanvraag voor hoeft te worden ingediend. Daardoor komen cliënten ontmoetingscentra niet langer voor in deze tabel; Was verzorging: bij de vorige regionale inkoop Wmo is ervoor gekozen om het wasproduct los te koppelen en als los product te beschikken. Dit maakte het voor gemeenten mogelijk om een aparte was- en strijkservice te beginnen. In de raadsinformatiebrief van eind december 2024 (Ombuigingen Sociaal Domein) is een pilot voor onze gemeente aangekondigd voor nieuwe cliënten.

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Wachtlijsten

5

Omdat steeds meer inwoners een aanvraag doen en deze aanvragen steeds complexer worden, ontstaan er wachtlijsten. Dit probleem wordt verergerd door de krapte op de arbeidsmarkt, waardoor het moeilijk is om ervaren consulenten aan te trekken. Hierdoor heeft onze gemeente, net als 80% van de Nederlandse gemeenten, te maken met lange wachttijden. We hebben geïnvesteerd in extra personeel en capaciteit voor onze toegang. Dit heeft ertoe geleid dat de wachtlijsten, zeker in vergelijking met omliggende gemeenten, relatief beperkt zijn gebleven. Begin 2025 was de wachttijd tot het laagste punt in anderhalf jaar gedaald (figuur 5). Helaas zien we nu dat de wachttijd weer toeneemt. Daarom nemen we onmiddellijk maatregelen, zoals het aannemen van extra personeel. We moeten er echter rekening mee houden dat beginnend personeel inwerktijd nodig heeft, wat ook tijd kost van meer ervaren personeel. Door de hoge werkdruk ligt het ziekteverzuim bovendien relatief hoog. De krapte op de arbeidsmarkt heeft overigens brede gevolgen voor de zorg in ons land. Ook zorgaanbieders hebben moeite om personeel te vinden. Het gevolg is dat, zelfs als wij inwoners een korte wachttijd bieden, zij opnieuw op een wachtlijst terechtkomen bij de zorgaanbieders. Een voorbeeld hiervan is Ondersteuning en Regie bij het Huishouden (ORH, huishoudelijke ondersteuning).

Van de 15 zorgaanbieders die actief zijn in Westland, hebben er zes een aanmeldstop (in januari 2024 waren dit er twee). Zes aanbieders hebben een wachtlijst van maximaal twee weken. Bij de overige aanbieders varieert de wachttijd van 2 tot 12 weken.

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

In de volgende rapportage zullen we de voortgang bespreken.

6

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

F IGUUR 3: K OSTENVERDELING WMO W ESTLAND ( BRON : C OGNOS )

7

Figuur 4: Gemiddeld declaratiebedrag per cliënt en aantal unieke cliënten (Bron: PBI)

Begeleiding (unieke cliënten) SPF Financiën Gezondheid Daginvulling Huisvesting Begeleiding individueel (doofblinden) Begeleiding vervoer kindzorg Maaltijdvoorziening Ontmoetingscentra Totaal unieke cliënten gedeclareerd bedrag

2022 776 236 169 144 59 4

2023 888 202 168 139 61 3

2024 959 185 148 140 54 5

148 0 11 189 1027 € 6.031.043

31 1 8 13 969 € 5.215.105

39 1 4 30 1055 € 5.761.708

ORH (unieke cliënten) Trede 1 Trede 2 Trede 3 Trede 4 Trede 5 Extra ondersteuning Basisvoorziening Wasverzorging Totaal unieke cliënten gedeclareerd bedrag

2022 25 263 1079 918 460 67 109 1 2650 € 8.084.359

2023 13 214 391 1412 862 53 68 998 2815 € 9.206.898

2024 10 178 395 1385 1163 45 46 1007 3015 € 9.979.289

T ABEL 3: BESCHIKTE ZORG IN DE W MO

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

F IGUUR 5: WACHTTIJDEN W MO

8

4. Bestaanszekerheid De Participatiewet heeft als doel om meer mensen aan het werk te krijgen, inclusief mensen met een arbeidsbeperking. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het ondersteunen en begeleiden van deze doelgroep naar betaald werk. In onze gemeente voert Patijnenburg deze opdracht uit. Gemeenten moeten ook zorgen voor loonkostensubsidies, beschut werk en re-integratieactiviteiten. Verder zijn zij verantwoordelijk voor het vaststellen van het recht op bijstand en de hoogte ervan, evenals het verstrekken van bijzondere bijstand waar nodig. Naast bijstand kan dat ook bestaan uit een regeling uit het Minimabeleid.

Ontwikkeling De hogere kosten van het Minimabeleid in 2023, ter waarde van 3 miljoen euro, zijn veroorzaakt door de energietoeslag. Het aantal cliënten dat een algemene bijstandsuitkering ontvangt, is in 2024 met 56 gestegen ten opzichte van 2023. Het aantal cliënten waarvoor loonkostensubsidie is betaald, is nagenoeg gelijk gebleven. Het aantal cliënten dat minder dan 24 maanden een Algemene bijstand, IOAW of IOAZ ontvangt (het zogenaamde granieten bestand), is in 2024 nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van 2023. In het beleidsplan Schuldhulpverlening, dat in maart van dit jaar in de commissie Maatschappelijke Ontwikkeling is besproken, zijn de actuele gegevens opgenomen en onderbouwd. In de volgende rapportage gaan we verder in op de ontwikkelingen in de schuldhulpverlening.

Lokale loonkostensubsidie Gemeenten hebben naast de loonkostensubsidie van de Participatiewet ook mogelijkheden om andere vormen van loonkostensubsidie als voorziening aan te bieden. Dit doen we in de gemeente Westland ook. Wij kiezen ervoor om specifieke doelgroepen te ondersteunen om ervoor te zorgen dat hun afstand tot de arbeidsmarkt verkleint. Deze voorziening biedt ons de ruimte om meer maatwerkoplossingen te bieden. We blijven dit instrument inzetten en met de komst van de nieuwe re-integratieverordening willen we dit nog effectiever inzetten.

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Patijnenburg

9

Met de invoering van de Participatiewet is stapsgewijs een bezuiniging doorgevoerd die elk leer- en ontwikkelbedrijf in Nederland merkt. In 2023 presenteerde Patijnenburg het veranderplan On the Move. We investeerden daarmee in een toekomstbestendig werkbedrijf dat inwoners met een lange afstand tot de arbeidsmarkt naar werk kan begeleiden. Afgelopen maanden werkten we aan de volgende stap: de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) 2025. We namen ambities op ten aanzien van de ontwikkeling van leer- en werktrajecten en we investeren extra in Social Return on Investment (SROI) om meer baankansen voor inwoners met een arbeidshandicap te creëren. We werken stapsgewijs toe naar een opdracht voor 2026 waarin Patijnenburg naar verwachting kan uitgroeien naar een modern en toonaangevend leer- en ontwikkelbedrijf. U wordt daar voor de zomer nader over geïnformeerd.

F IGUUR 7: AANTAL CLIËNTEN DAT GEBRUIK MAAKT VAN ( BIJZONDERE ) BIJSTAND EN LOONKOSTENSUBSIDIE

F IGUUR 6: KOSTENVERDELING W ERK EN I NKOMEN

2022 uitstroom

instroom Algemene bijstand (LO) IOAW IOAZ

187 12

instroom 220 19 1

2023 uitstroom 283 7 5

instroom 185 11 3

2024 uitstroom 240 209 3 5 3

F IGUUR 8: KOSTEN MINIMABELEID

F IGUUR 9: KOSTEN BUIG

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

T ABEL 4: IN - EN UITSTROOMCIJFERS AFGELOPEN JAREN

10

5. Ombuigingen Sociaal Domein De toenemende kosten in het sociaal domein vormen een groeiende uitdaging voor gemeenten in Nederland. Sinds de decentralisatie in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor een breed scala aan taken, zoals jeugdzorg, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en maatschappelijke opvang. Deze verantwoordelijkheden brengen aanzienlijke financiële lasten met zich mee, die de gemeentelijke begrotingen al jaren onder druk zetten. Recente cijfers tonen aan dat de uitgaven in het sociaal domein ook de komende jaren blijven stijgen. In december 2024 informeerden we u over de ombuigingsmaatregelen voor het Sociaal Domein. We nemen maatregelen om de kostenstijging te beteugelen. In de rapportages Sociaal Domein zullen we u informeren over de voortgang. In de onderstaande tabel leest u meer over de verschillende projecten.

Normaliseren Met deze maatregelen lopen we voor uit op de besluitvorming over het Strategisch Beleidskader. Daarin nemen we op dat we komende jaren gaan normaliseren. We starten een beweging om de vraag naar intensieve zorg te verminderen en de samenwerking met de sterke sociale basis in onze gemeente te versterken. We willen passende antwoorden op zorgvragen formuleren door mensen aan te moedigen gebruik te maken van informele netwerken en algemene voorzieningen. Hierdoor wordt professionele en specialistische zorg alleen ingezet wanneer dat echt nodig is. Met deze aanpak zorgen we ervoor dat iedereen de benodigde ondersteuning krijgt in hun eigen omgeving, zonder direct een beroep te doen op intensieve en dure zorg.

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Het Strategisch Beleidskader wordt in juni ter besluitvorming aan u voorgelegd.

11

Stand van zaken

1. Voorliggende voorzieningen: een screening van het bijstandsbestand met het doel om inwoners te laten uitstromen naar een voorliggende (voor hen positieve) voorziening.

Gesprekken zijn gevoerd met de organisatie die de screening zou uitvoeren. We verwachten de screening nog dit jaar uit te voeren.

2. Proeftuin Toegang met een Brede Blik: een samenwerking van toegangsorganisaties met als doel om een beter evenwicht in ondersteuning aan te brengen tussen geïndiceerde zorg en ondersteuning en informele welzijnsondersteuning.

Er zijn goede gesprekken gevoerd met Vitis Welzijn, SKT en onze toegangsorganisaties. We verwachten u op korte termijn te informeren over de wijze waarop de pilot wordt vormgegeven.

3. Investeren in handhaven: extra investeren in handhaven om misbruik te voorkomen.

Een extra handhaver is aangesteld.

4. Scootmobielpool (pilot): het uitbreiden van het aantal voorliggende voorzieningen waar inwoners zonder aanvraag gebruik van kunnen maken.

Een projectleider wordt aangezocht om deze pilot uit te voeren.

5. Wasservice (pilot): collectieve voorziening voor ondersteuning bij de was in plaats van een maatwerkproduct in de Wmo voor nieuwe cliënten.

Een projectleider wordt aangezocht om deze pilot uit te voeren.

6. Investeren in collectieve woningaanpassingen: subsidieregeling om samen met corporaties te investeren in het toegankelijk maken van wooncomplexen (i.p.v. individuele woonvoorzieningen aan te bieden)

Voorstel ligt voor de zomer voor bij de raad.

Rapportage Sociaal Domein | 4/13/2025

Ombuigingsmaatregel

12