raadsinformatiebrief getekend (21-0083181)

GEMEENTE WESTLAND Postadres: Postbus 1 50 2670 AD Naaldwijk Bezoekadres: Laan van de Glazen Stad 1 2672 TA Naaldwijk

Aan de raad van de gemeente Westland

T 14 0174 F (0174) 673 600 E info@gemeentewestland nl I www gemeentewestland nl

UW BRIEF

UW KENMERK

ZAAK-/PR OJ ECTN R

DOCUMENTNR

54590

21-0083181

CONTACTPERSOON

AFDELING/TEAM

DOORKIESNUMMER

DATUM VERZONDEN

R.J de Bruijn

Beleid/Mobiliteit

0628462646

1 7 MM 202I

ONDERWERP

BIJLAGE(N)

Brief van de MRDH over de tussenstand regionaal Transitieprogramma OV en Corona

Geachte raad, Op 4 februari 2021 hebben wij u, in samenwerking met de MRDH, geïnformeerd over de OVmaatregelen 2021, die in het kader van de coronacrisis op 3 januari 2021 zijn ingegaan. Deze zijn oktober 2020 door de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit MRDH (BcVa) vastgesteld. De maatregelen zijn nodig om de ongedekte kosten ten gevolge van coronacrisis over 2021 voor de vervoerders op te vangen. De beschikbaarheidsvergoeding (BVOV) van het Rijk dekt deze kosten tot nu toe grotendeels af maar eindigt op 1 juli 2021. In Westland zijn per 3 januari 2021 de frequenties van de buslijnen in de spits verlaagd, in lijn met het OV-gebruik dat in de spits sterk is afgenomen. Ook bent u geïnformeerd over de aanpak en het proces van het door de MRDH op te stellen regionale Transitieprogramma OV periode 2021-2024. Het programma dient uiterlijk 1 april 2021 bij het Rijk te zijn ingediend. Dit programma is noodzakelijk om de gevolgen van de uitbraak van het coronavirus op te kunnen vangen en het OV na 'corona' toekomstbestendig te maken. Met bijgaande brief van 11 februari 2021 van de MRDH informeren wij u over de actuele stand van zaken. Actuele situatie Het OV-gebruik bedraagt door de coronacrisis en de recent aangescherpte maatregelen momenteel ca. 35Vo van het OV-gebruik vóór corona.

Door het Rijk en de OV-sector, waaronder de MRDH, wordt aan een landelijk kader voor de Transitieprogramma’s gewerkt. De MRDH zet hierbij vol in op de continuering van de steun van het Rijk. Tegelijkertijd bereidt de MRDH zich voor op een scenario zonder steun van het Rijk. Maatregelen worden benoemd die in dat geval nodig zijn. Deze dienen als onderbouwing voor het standpunt dat aanvullende rijkssteun nodig is en om voorbereid te zijn indien dit scenario werkelijkheid wordt. Door dit nu te doen kunnen deze goed doordacht worden en in afstemming met de gemeenten en de stakeholders worden bepaald en indien nodig tijdig worden geïmplementeerd. Voorkomen wordt zo dat de dienstverlening van het OV dan in gevaar komt en de MRDH dan niet anders kan doen dan zonder overleg met haar stakeholders ingrijpende maatregelen te nemen. Het Rijk heeft recent gemeld dat de BVOV in ieder geval tot 1 oktober 2021 wordt verlengd.

PAGINA 2

Visie Transitieprogramma Corona heeft op de korte en middellange termijn impact op het OV-gebruik. De lange termijn ambities van de regio blijven echter ongewijzigd. Het OV speelt voor een groot aantal regionale opgaven een cruciale rol. Deze opgaven zijn verwoord in het programma Move (Mobiliteit en Verstedelijking), zijn de basis onder de proposities in het Groeifonds en worden in het Toekomstbeeld OV 2040 door het Rijk benadrukt. Deze opgaven zijn: 1.

toename van het aantal inwoners en logistiek leiden tot grote en hardnekkige

2.

bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV, toename van het aantal woningen, bedrijven en vervoer zetten druk op de schaarse ruimte in

3.

de regio, achterblijvende agglomeratiekracht, waardoor de regio een groot onbenut economisch potentieel kent

De inzet van de MRDH voor OV blijft het versterken van de integratie met verstedelijking, verder verduurzamen en verbeteren van het OV (zowel aanbod en kwaliteit) financiële middelen voor nodig zijn. Tegelijkertijd ligt er nu voor de korte en middellange termijn een financiële opgave. Om de inzet van de MRDH toch mogelijk te maken rust de OV-transitie op drie pijlers: 1.

tevreden reizigers,

2.

toekomstbestendige OV-bedrijven,

3.

gezonde OV-concessies.

Opgave Transitieprogramma In de brief van de MRDH van 17 december 2020 is aangegeven dat voor de vervoerders en de MRDH over de periode 2021-2024 de inhoudelijke en financiële opgave ruim ë 200 mln. bedraagt. Dit wordt op de korte termijn veroorzaakt door de beperkende coronamaatregelen met een daling van het OV-gebruik tot gevolg. Op de middellange termijn wordt dit veroorzaakt dnnrdat de reizigers weer hun 'weg in het OV terug moeten vinden' en hun reisgedrag mogelijk deels blijvend veranderen (meer thuiswerken en online onderwijs). Inmiddels zijn door de MRDH de berekeningen geactualiseerd en is omdat naar verwachting ook na 2024 de gevolgen blijven doorwerken, een doorkijk tot 2030 gemaakt. Hierbij is aansluiting bij een aantal landelijk gehanteerde scenario's gezocht. Deze verschillen onderling inzake de verwachtingen voor economisch herstel, gedragsverandering en vraaguitval door veranderingen in het OV-aanbod. In alle scenario's is er echter sprake van een substantiële daling van het aantal reizigers, die ook na 2021 nog een aantal járen zal voortduren. In alle scenario's wordt gerekend met een terugkeer naar de oorspronkelijke reizigersaantallen.

Zeker in een sterk verstedelijkte regio als de MRDH, waar de reizigersaantallen hoog zijn en de impact van corona groot is, is er erg veel onzekerheid over het tempo van het te verwachten herstel en de gevolgen die dit voor het OV heeft. Landelijk en regionaal zijn de scenario's 2 ('optimistische scenario') en 4 ('pessimistische scenario') nader uitgewerkt en financieel doorgerekend. De resultaten zijn in de tabel op de volgende pagina verwerkt.

PAGINA 3

GEMEENTE WESTLAND

Financiële effecten MRDH 2021-2030 (x C mln.)

Optimistische scenario (scenario 2)

Pessimistische scenario (scenario 4)

Lagere reizigersopbrengsten

574

1.419

Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot I oktober 202!

83

137

Langjarig effect maatregelen 25-1 1-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)

113

113

Resterende opgave:

379

1.169

Mogelijke eigen bijdrage MRDH (beschikbare middelen door lagere kosten vanwege achterblijvende groei) 2

50

200

Daarna nog resterende opgave:

329

969

Op grond van deze berekeningen kan de financiële opgave voor de MRDH en haar vervoerbedrijven in 2030 tot 969 miljoen euro 'onder de streep' oplopen. Deze is echter sterk afhankelijk van de mate en het tempo van herstel van het reizigersgebruik en hoe het Rijk invulling geeft aan de verlenging van de BVOV tot 1 oktober 2021. Verder is rekening gehouden met een maximale inzet van de eigen middelen van de MRDH met onder nader te bepalen voorwaarden en fasering. Zoals de MRDH in de brief van 17 december 2020 vermeldt, wordt in het Transitieprogramma OV en corona uitgegaan van scenario 4, met lage reizigersaantallen en alleen rijkssteun tot 1 juli 2021. De voorstellen die ten behoeve van het Transitieprogramma in ontwikkeling zijn, zullen inzichtelijk maken wat nodig is om deze opgave te realiseren. Omdat de inzet van het Rijk dusdanig onzeker is, wordt uitgegaan van basisscenario 4. Op 24 maart 2021 stelt de BcVa een pakket met eerste maatregelen met prioritering tot 2022 vast. Uitgangspunt blijft dat alleen maatregelen worden getroffen die nu zeker nodig zijn en geen afbreuk doen aan de kracht van het OV-product en de doorgroei en toekomstbestendigheid van het OV-systeem. Daarbij spelen schaalbaarheid en tijdelijkheid een rol.

De vervoerbedrijven en opdrachtgevers doen er alles aan om ervoor te zorgen dat dit pessimistische scenario niet uitkomt De voor te stellen maatregelen zijn daarom mede gericht op het zo snel mogelijk terugwinnen van de reizigers, opbrengsten en inzicht te verschaffen in welke mate maatregelen mogelijk zijn. Dit zonder dat op onverantwoorde wijze afbreuk wordt gedaan aan de kwaliteit en de maatschappelijke functie van het OV-systeem. De voorstellen die worden ontwikkeld, worden beoordeeld aan de hand van het afwegingskader dat de BcVa in oktober 2020 heeft vastgesteld. Deze dienen zoveel mogelijk: m

in lijn te zijn met de beleidsdoelstellingen van de MRDH,

«

robuust, wendbaar en weerbaar te zijn,

«

objectief beoordeeld te worden op de mate waarin deze impact hebben op reizigers.

»

in balans te zijn.

PAGINA 4

De afweging in welke volgorde maatregelen mogelijk worden genomen vindt op basis van de in het Afwegingskader opgenomen 'viertrap' plaats: A. aanpassing van interne bedrijfsvoering van vervoerbedrijven, B. andere wijze van organisatie/samenwerking tussen de vervoerbedrijven en MRDH. Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: C. maatregelen met een klantimpact. Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: D. maatregelen met een grote klantimpact. Eerste tussenresultaten Transitieprogramma De MRDH en de vervoerders hebben een overkoepelende visie geformuleerd die inhoudelijke richting geeft aan het Transitieprogramma: bijdrage leveren aan tevreden reizigers, toekomstbestendige OV-bedrijven en gezonde concessies. Deze is leidend voor de op te stellen maatregelen en vormt een wenkend perspectief voor de periode na de coronacrisis. Conform de MRDH brief van 17 december 2020 zijn de volgende thema's op grond hiervan uitgewerkt:

M riHt wefH

t/efvoe Keien­ mobiliteit

Spreiding

voer

nrita/evi

V rïäîïā ;

moei regelen V «t

ling's»! raai leiĮKtei'

Verduur

hĩfăFì id igįäl C

zaming

tran

i

i*. uü

erin ;

inhoudelijk fin art c Sociale

Vntliļjhoid

Hubs

ver Oocirijv Marketing

knoop punten

nnovatie

MobiHty as a Soivk t* (M aas)

Daarbij zijn de onderwerpen in de ‘tweede schil' (oranje) benoemd, maar in het kader van het Transitieprogramma niet nader uitgewerkt. Wel is het zo dat maatregelen op dit gebied, waar nodig, een aanvullende bijdrage kunnen leveren aan de opgave van het Transitieprogramma. De focus ligt hierbij op maatregelen die zo veel mogelijk op de kortere termijn kunnen worden doorgevoerd. De maatregelen waarbij nog niet naar wenselijkheid en haalbaarheid is gekeken en waarmee de financiële opgave van scenario 4 kan worden gerealiseerd zijn:

PAGINA 5

GEMEENTE WESTLAND

1

No regret maatregelen (zijn inzetbaar in elk scenario) - het voeren van een gezamenlijke marketingcampagne om na de beperkende coronamaatregelen OV-reizigers zo snel mogelijk weer terug te winnen, - het maken van verdere afspraken met onderwijsinstellingen en grote werkgevers over gewijzigde les- en werktijden om de spits meer te spreiden waardoor de exploitatiekosten kunnen worden verlaagd, - het invoeren van een aantal verduurzamingsmaatregelen die zichzelf terugverdienen.

2. Maatregelen in het kader van de interne bedrijfsvoering van vervoerders Er bestaan mogelijkheden om efficiënter en productiever te werken, om de bedrijven voor de toekomst wendbaarder te maken en wellicht ook om een bijdrage te leveren aan de aanpak van de jeugdwerkloosheid. 3. Maatregelen in het kader van een andere organisatie OV/samenwerking MRDH en vervoerders. In lijn met het afwegingskader zijn dit: - een lagere bijdrage van de MRDH aan inpassingskosten van ov-projecten (naar basisniveau), - vergoeden door de gemeenten van de meerkosten als gevolg van wegomleidingen en buitendienststellingskosten in overeenstemming met de na een zienswijzeprocedure vastgestelde Kadernota OV 2017 gemeenten, - een vermindering van het budget 'Kleine Projecten' MRDH. Dit bedrag wordt ingezet ten behoeve van verzachting van maatregelen die een grote klantimpact hebben. 4. Maatregelen met grote klantimpact - vervangingsinvesteringen later te doen, - een verdere verhoging van het kilometertarief afhankelijk van de grootte van de opgave, - minder inzet van menselijk toezicht ten behoeve van sociale veiligheid, - diverse vervoerkundige maatregelen, zoals: 1. het verlagen van frequenties zolang de vervoervraag nog laag is. Bij toename van de vervoervraag worden deze verlagingen weer ongedaan gemaakt, 2.

het schrappen van losse lijnen en het stilleggen van het productaanbod op delen van het netwerk op stille uren/dagen Eigen bijdrage MRDH Om nog scherpere maatregelen te voorkomen, is ook gekeken naar een bijdrage die de MRDHmeerjarenbegroting mogelijk biedt. In de begroting is geld opgenomen om de hogere exploitatiekosten door de eerder verwachte groei van het OV-gebruik op korte en middellange termijn op te kunnen vangen. Nu we op korte en middellange termijn juist gesteld staan voor een (tijdelijke) terugval, kunnen deze middelen worden ingezet om de gevolgen van corona op te vangen. Aan de BcVa zal daarom worden voorgesteld om minimaal C 50 miljoen en maximaal f 200 miljoen beschikbaar te stellen aan de vervoerbedrijven om de financiële gevolgen van corona te beperken. Deze bijdrage wordt in tranches en voorwaardelijk beschikbaar gesteld, gekoppeld aan het daadwerkelijk realiseren van bepaalde maatregelen. Daarnaast zal aan de BcVa worden voorgesteld om maximaal ē 104,2 miljoen voor een aantal maatregelen die bedoeld zijn om de aantrekkelijkheid van het OV-systeem structureel te verbeteren en te versterken en de OV-sector wendbaarder en toekomstvast te maken. Voorbeelden hiervan zijn de invoering van Nieuwe Betaalwijzen (de bankpas in plaats van de OVchipkaart als betaalmiddel) en versnellingsmaatregelen.

PAGINA 6

Besluitvorming en vervolgproces Op 3 februari hebben de 23 wethouders Verkeer en Vervoer van de MRDH de eerste tussenresultaten van het Transitieprogramma met elkaar besproken. Ook zijn de eerste tussenresultaten besproken met de Adviescommissie Va. Mede aan de hand van de reflecties worden de voorstellen de komende weken verder uitgewerkt, waar nodig bijgesteld en met prioritering. Op 24 maart 2021 kan dan door de BcVa de formele besluitvorming plaatsvinden in overeenstemming met het proces dat in de brief van 17 december 2020 is vermeld. In de onderstaande informatiefilmpjes (zie de links) wordt de opgave in het OV waarvoor de MRDH al gevolg van corona gesteld staat, het Transitieprogramma en het proces dat daarvoor met wethouders, raadsleden en andere stakeholders wordt doorlopen nader toegelinht' a httDsZZvimeo.comZ502590560Z47b618ecd0 s

httPS'ZZvimeo.comZ502 591614Zbfec0ad877

a

httDS.ZZolaver, vim eo.comZ vide OZ505810696

De noodzakelijkheid van deze maatregelen is afhankelijk van het herstel en tempo van de groei van het OV en van de inzet van het Rijk. Na besluitvorming op 24 maart 2021 zal op regelmatige basis op grond van het OV-gebruik en de eventuele financiële bijdrage van het Rijk, herijking van het Transitieprogramma plaatsvinden. Op grond van deze herijking wordt bepaald welke aanvullende maatregelen nodig zijn dan wel of maatregelen afgeschaald kunnen worden. Op die manier probeert de MRDH zo goed mogelijk in te springen op de actuele situatie. De komende weken stuurt de MRDH nadere informatie inzake de actuele situatie OV en corona en de stand zaken van het Transitieprogramma steeds naar de colleges die deze naar de raden sturen. Onder meer in de raadswerkgroep MRDH van 4 maart en in het AB word de dan beschikbare informatie worden toegelicht en besproken, De mogelijkheid bestaat indien door u gewenst om tussen 4 maart en 24 maart met de wethouder hierover in gesprek te gaan. De inzet van Westland is vooral gericht op het zo goed mogelijk in stand houden van het OV in Westland en regio, met nadruk op de maatschappelijke taak van het Rijk. Indien er geen andere mogelijkheden meer zijn worden maatregelen met reizigers impact tijdelijk ingevoerd. Zo gauw dit op grond van het herstel van het OV-gebruik mogelijk is worden deze tijdelijke maatregelen weer teruggedraaid.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Westland, gemeester. de secretaris

A.C. Spindler

B.R. Arends