Memo wethouder Vreugdenhil bijlage rapportage Waardering BKR Westland versie 26 januari (21-0059455)

85

van mogelijkheden tot het ontwikkelen van activiteiten ten behoeve van het hiervoor omschreven doel.lxxii Dit gegeven dient in de toekomst te worden meegewogen wanneer er aanvullend onderzoek gedaan zal worden naar het gebruik van de gemeentelijke collectie. 2.3 Gebruik van de collectie Op welke manier de collectie in de toekomst ontsloten wordt, is op dit moment nog niet duidelijk. Gedacht kan worden aan een digitale ontsluiting, een nieuw te starten museum, meer werken in bruikleen geven aan musea in de regio of in openbare gebouwen plaatsen zodat de plaatselijke bevolking ook van de kunst kan genieten. Werken die te kwetsbaar zijn voor expositie dienen in het depot te blijven. Op dit moment worden er sporadisch werken in bruikleen gegeven, zoals aan het Westlands Museum. Ook bij de Noviteit in Monster hangen 3 bruiklenen. Bruikleenverkeer brengt extra werkzaamheden mee zoals administratieve handelingen, eventuele extra conservering en restauratie. Daarnaast stelt de materiaalsoort specifieke eisen: werken op papier kunnen vanwege hun gevoeligheid voor licht maar beperkte tijd geëxposeerd worden. Deze factoren spelen een rol bij het collectie- en bruikleenbeleid. In de toekomst kan verder onderzoek gedaan worden naar de verschillende manieren van ontsluiting, zoals bijvoorbeeld beleid voor het verlenen van bruiklenen en het bijbehorende kostenplaatje en de voor- en nadelen.

Spectrum is de internationaal toegepaste standaard voor collectiemanagement. Spectrum bevat een set aan procedures. De toepassing hiervan is een garantie voor goed collectiebeheer. Uit Spectrumlxxiii zijn de volgende procedures te gebruiken: Uitgaande bruikleen Inkomende bruikleen Gebruik collecties 2.4 Collectiebeschrijving op hoofdlijnen De kunstverzameling telt momenteel 7 deelcollecties: 1. Prentenverzameling 2. Schilderijenverzameling 3. Wandkleden 4. Collectie Koninklijk Huis 5. Driedimensionale objecten 6. Collectie geschenken 7. BKR-collectie (deels ter afstoting) De deelcollecties zijn naar verschijningsvorm ingedeeld. In de toekomst, wanneer er meer duidelijkheid is over het gebruik van de gehele collectie dan kan men ervoor kiezen om een thematische indeling te hanteren. In het verleden zijn de volgende categorieën voorgesteld door Martha Vollering: 1. Streekgeschiedenis 2. Moderne en hedendaagse kunst 3. Geschenken en kunstnijverheid.lxxiv

1. Prentenverzameling

86

De prentenverzameling bestaat uit etsen, pentekeningen, aquarellen, zeefdrukken en er zijn nog enkele andere technieken vertegenwoordigd. Op de werken staan portretten, dorpsgezichten, belangrijke historische bouwwerken. De werken dateren van de 15e eeuw tot de huidige tijd. 2. Schilderijenverzameling De schilderijverzameling bestaat voornamelijk uit dorpsgezichten en belangrijke historische bouwwerken. Daarnaast zijn er enkele portretten, onder andere van voormalige burgemeesters. De werken dateren van de 16e eeuw tot de 21e eeuw. 3. Wandkleden In ieder gemeentehuis hing vroeger een wandkleed, vaak met het wapen van een gemeente erop of een afbeelding uit de gemeente, deze wandkleden vormen samen de deelcollectie. 4. Collectie Koninklijk Huis De collectie Koninklijk Huis bestaat voor het leeuwendeel uit statieportretten, zowel geschilderd als in zeefdruk. 5. Driedimensionale objecten De verzameling driedimensionale objecten omvat onder andere bronzen voorwerpen, Chinees porselein, een vitrinekast met inhoud en andere driedimensionale werken. 6. Collectie geschenken Deze collectie is heel divers van aard en bestaat onder andere uit olieverfschilderijen, kantkloswerk, keramiek, emblemen en een wandsculptuur. 7. BKR-collectie (deels ter afstoting) Deze verzameling bestaat uit ca. 367 werken en omvat zeefdrukken, foto’s, prenten, etsen, lino’s, aquarellen, tekeningen etc.

De werken lopen erg uiteen qua onderwerpen, van de natuur, edelstenen, tot landschappen, portretten en abstracte werken. 2.5 Collectievorming Verzamelingen zijn over het algemeen in beweging. Ze zijn gegroeid door verwervingen en krimpen door afstoting of verlies. De gemeente verzamelt niet actief op dit moment. De beheersmiddelen zijn vaak beperkt en weinig instellingen kunnen zich permitteren de collectie onbeperkt door te laten groeien. Daarom is het belangrijk om keuzes te maken en prioriteiten te stellen, om de beschikbare middelen zo goed mogelijk in te kunnen zetten. Daarom heeft de gemeente ervoor gekozen de BKR collectie tegen het licht te houden. Werken die een relatie hebben met Westland worden behouden, de overige werken worden afgestoten en krijgen zo een betere plek binnen de samenleving. In de toekomst zullen ook de andere deelcollecties tegen het licht worden gehouden en worden vastgelegd. Voor het onderdeel afstoten verwijzen we naar deel 3 van deze rapportage. 2.6 Behoud en beheer De collectie valt onder het beheer van HAW en staat grotendeels in het kunstdepot opgeslagen. Enkele grote werken zijn extern gehuisvest vanwege ruimtegebrek. Objecten met een getaxeerde

87

waarde van boven de € 5.000,= eurolxxv staan in een depotruimte van Hizkia van Kralingen die aan de museale eisen voldoet. De overige objecten staan in opslag bij Vandervelde ’t Veentje verhuizingen. 1. Glas in lood uit ca. 1925; 6 panelen 2. Theevisite; perspex vitrine door Benny Holslag 3. Staand horloge (klok) 4. Object (blauw) op stalen voet door J.C.A. Zeijl 5. Houten kist 6. Kieninger klok, rond 1990 7. Keramiek, figuratief, Henk Tiemen 8. Keramiek, twee vogels, blauw en aardetinten 9. Schild met titel Vigalatut Quiscant 10. Gravin Machteld, miniatuurbeeld op sokkel 11. Haardplaat ter herinnering aan de zeeslag bij Ter Heijde 1653 12. Keramiek met bloemen, fruit en veilingklok 13. Staand horloge laat 18e eeuw Engels 14. Eiken kast begin 18e eeuw 15. Antieke halbank 19e eeuw De BKR-collectie is grotendeels opgeslagen op metalen rekken die gehuurd worden. Een kleiner deel, zonder lijst, is opgeslagen in zuurvrije prentendozen. Het depot voldoet aan de eisen zoals gesteld in de Archiefwet. De waarden voor temperatuur (T) en relatieve vochtigheid (RV) vallen binnen de gewenste waarden voor een dergelijke kunstcollectie. Deze klimaatwaarden worden bewaakt via klimaatapparatuur. Afgelopen zomer is het een paar dagen te warm geweest, hier wordt onderzoek naar gedaan. De groene schakel is de beheerder van het gebouw en verantwoordelijk voor het behouden van een stabiel klimaat.

De lichten in de ruimte schakelen in delen, zodat er geen onnodig licht op de werken valt dat schade toe kan brengen. Er lopen geen watervoerende buizen door het depot. Er wordt aandacht besteed aan pestmanagement, door middel van lokvallen die gecontroleerd worden, zodat er geen uitbraken van plaagdieren zullen optreden. De depots worden periodiek schoongemaakt. De werken worden daarbij niet meegenomen. De werken dienen periodiek gecontroleerd te worden en indien nodig is er passieve (schoonmaak) of actieve (restauratie) conservering nodig. We raden af om werken tegen elkaar te plaatsen, omdat dit kan zorgen voor beschadigingen. Ook kan er een microklimaat ontstaan doordat er onvoldoende ventilatie mogelijk is tussen de werken, waardoor sneller schimmelvorming op kan treden. Enkele werken vertonen enige schimmelvorming. Dit kan echter ook komen doordat de werken voorheen tegen een buitenmuur hebben gehangen, waardoor ook een microklimaat tussen muur en werk kan optreden. Dit valt nu niet meer te achterhalen omdat die informatie niet beschikbaar is. Uit Spectrum is de volgende procedure te gebruiken: Conditiecontrole en technisch onderzoek

88

2.7 Actieve conservering en restauratie Actieve conservering wil zeggen het geheel van maatregelen en handelingen dat erop gericht is de toestand van het object te consolideren, geconstateerd verval tegen te gaan of aanstaand verval te voorkomen. Restauratie is het geheel van handelingen en het daaraan voorafgaand onderzoek om een beschadigd of gedeeltelijk verloren gegaan object te herstellen. Of actieve conservering en restauratie nodig zijn hangt af van de conditie van de collectie, het gebruik en de omgevingsfactoren. De conserverende of restauratieve zorg die nodig is, verschilt van object tot object. Voor het vaststellen van de conditie van de (deel)collecties is het aan te bevelen in de toekomst een deskundig restaurator in te schakelen die een audit uitvoert. Hiervoor dient in de toekomst budget voor vrijgemaakt te worden. 2.8 Veiligheidszorg Het kunstdepot is alleen toegankelijk met een keycard. Een beperkt aantal mensen beschikt over een dergelijke keycard. Er is dus sleutelbeheer en controle op wie het depot ingaat. Het archief beschikt over een calamiteitenplan en men heeft een calamiteitenabonnement afgesloten bij van VANWAARDE, zodat men bij calamiteiten verzekerd is van snelle en goede zorg. Voor meer informatie over de veiligheidszorg verwijzen we naar het aparte calamiteitenplan.

Uit Spectrum zijn de volgende procedures te gebruiken: Calamiteitenplan voor collecties Verzekering en indemniteit Schade en verlies 2.9 Registratie en documentatie Iedere vorm van collectiebeleid en -beheer staat of valt met kennis over de collectie. Wanneer niet bekend is wat er exact in de depots aanwezig is, kan er geen samenhangend beleid worden ontwikkeld. De collectie is momenteel geregistreerd op papier, verdeeld over diverse mappen per voormalige gemeente. Daarnaast is er een digitale registratie aanwezig in het programma Excel, verdeeld over diverse lijsten. Over de werken is de volgende informatie vastgelegd, indien bekend:  Objectnummer  Standplaats  Objectnaam/titel  Beschrijving van de afbeelding wanneer het werk geen titel heeft  Soort werk  Vervaardiger  Datering  Afmetingen  Aanschafwaarde  Herkomst/verwervingsmethode  Conditie In de toekomst dienen hier verwijzingen naar beschikbare afbeeldingen aan toegevoegd te worden.

89

Zowel de papieren als de digitale registraties geven geen compleet beeld van de huidige situatie. Bij de verhuizing bleken er werken te ontbreken, maar ook werken te zijn die niet geregistreerd waren. Enkele vrijwilligers hebben het als taak op zich genomen om alle werken te controleren, inclusief de standplaatsen. Helaas is de samenwerking met de gemeente niet goed afgelopen, waardoor de bijgewerkte lijsten niet aan ons beschikbaar zijn gesteld bij aanvang van deze opdracht. Tijdens de waardering is er een nieuwe inventarisatie uitgevoerd van de BKR-werken, waarbij direct een conditiecontrole heeft plaatsgevonden en een foto is gemaakt van ieder werk ten behoeve van de waardering. De aanwezige rekken zijn genummerd, waardoor de werken nu ook een beschreven standplaats hebben en makkelijk terug te vinden zijn. In de toekomst adviseren we de werken met foto te registreren in een digitale database, zodat alle informatie over de werken digitaal beschikbaar komt. In de museale wereld is Adlib een bekende standaard. HAW werkt met MAIS-Flexis. Wellicht kan met de kunstcollectie bij dit systeem worden aangehaakt. Er zijn meer gemeenten bekend die hiervoor hebben gekozen. Uit Spectrum zijn de volgende procedures te gebruiken: Registratie en documentatie Verzekering en indemniteit Waardebepaling

90

Deel 3 - Afstoten 3.1 BKR regeling Het overgrote deel van de werken binnen de deelcollectie Afstotingslijst is afkomstig uit de BKRregeling. In de periode 1949-1987 bestonden er in Nederland landelijke sociale regelingen die inhielden dat beeldende kunstenaars financiële steun van de overheid konden krijgen in ruil voor artistieke tegenprestaties (de zogenaamde contraprestatieregelingen). De landelijke regelingen (die in de loop der tijd op onderdelen verschilden maar na 1956 bekend stonden onder de algemene naam 'Beeldende Kunstenaars Regeling'), legden een rechtstreeks verband tussen de uitkering en een opdracht, aankoop of dienst. Plaatselijke of regionale adviescommissies waarin gemeentelijke vertegenwoordigers en een consulent van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SOZAWE) zitting hadden, verstrekten opdrachten of deden aankopen waarvoor een honorering werd vastgesteld (dit onder voorbehoud van goedkeuring door B en W). De gemeentelijke uitgaven voor de contraprestatieregelingen werden doorgaans voor 95% vergoed door het ministerie van SOZAWE. De aankopen vormden het belangrijkste onderdeel van de regelingen. De aangekochte werken werden tenminste één maal per jaar tussen rijk en gemeente verdeeld. Dit gebeurde aanvankelijk op 75/25 basis, na 1969 in een 50/50 verhouding en vanaf 1974 in een verhouding van 75 tegen 25 in het voordeel van de gemeente.

Een aanmerkelijk deel van het BKR-werk heeft in de loop der jaren zijn weg gevonden naar het publiek. Scholen, openbare gebouwen en (later) de centra voor kunstuitleen werden de voornaamste gebruikers van het gemeentelijke BKR-werk. Ook werk dat wordt beheerd door de Rijksdienst kreeg vaak een zinvolle bestemming. Desondanks is de uitvoering van de eigenlijke taak van de Rijksdienst langzamerhand in de knel gekomen door het beheer van de zeer omvangrijke BKR-collectie. Ook een aantal gemeenten is het beheer van hun BKR-verzameling als een last gaan ervaren. Dit alles wordt ook wel de depotproblematiek genoemd. Het afstoten van BKR-werk in beheer van de Rijksdienst Tijdens de Commissievergadering van 24 februari 1992 zegde de minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC) op verzoek van de Kamer toe, te zullen komen met een plan om de BKR-collectie van de Rijksdienst (in totaal zo'n 213.000 werken) af te stoten. Aan deze ontwikkeling lag de bovengenoemde depotproblematiek ten grondslag, maar ook de gedachte dat de BKR-werken ooit door rijk en gemeenten zijn aangekocht met de intentie om die werken een bestemming te geven die de belangen van de kunstenaar dient (art 39 eerste lid, BKR). Zowel de Tweede Kamer als de minister waren van oordeel dat het rendement van BKR-werken in de huidige situatie te gering is, zowel voor de kunstenaar als voor de maatschappij.

Op 22 juni 1992 werd door de vaste Kamercommissie voor Welzijn en Cultuur instemming betuigd met een door de Rijksdienst ontwikkeld project ter afstoting van de BKR-collectie. De kern van dit project is, dat voorwerpen die geen museale waarde bezitten uit het depot van de Rijksdienst worden gehaald en in de samenleving worden gebracht. Dit gebeurt op verschillende manieren: - Schenking aan instellingen die niet over (voldoende) middelen beschikken om zelf kunst aan te kopen (maatschappelijke organisaties, provinciale tentoonstellingsdiensten). - Teruggave aan de kunstenaar in het geval een werk 'total loss' is verklaard.

91

- De Rijksdienst heeft voorts bepaald dat gemeenten die niet beschikken over een eigen budget voor beeldende kunst (dit ter beoordeling aan de Rijksdienst) zich eveneens voor een schenking tot dienst kunnen wenden. - Ook kunstuitleencentra kunnen in aanmerking komen. Het afstoten van gemeentelijke BKR-collecties Gemeenten kunnen mede naar aanleiding van het intrekken van de BKR besluiten om hun BKRcollectie te saneren. In beginsel staat het gemeenten vrij om dit te doen zoals hen goeddunkt: de beperkingen die de rijksoverheid door middel van de BKR stelde aan de gemeentelijke zeggenschap over het eigen BKR-werk en de mogelijkheid tot het nemen van (financiële) sancties door de minister van SOZAWE zijn vervallen. Dit alles betekent dus dat er geen verplichtingen meer zijn van de gemeenten jegens het rijk en dat eventuele opbrengsten uit verkoop door gemeenten mogen worden behouden.lxxvi Overigens kunnen er ook na de intrekking van de BKR nog wel verplichtingen van de gemeente jegens de kunstenaar zijn. Uit voorgaande blijkt dat afstoting van BKR-werken sinds 1992 wettelijk mogelijk is. Veel gemeenten hebben dit proces inmiddels succesvol doorlopen. Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet in werking getreden, waarin onder andere geregeld is dat objecten die van grote waarde zijn voor ons land worden behouden. Daartoe zijn er bepalingen in de Erfgoedwet opgenomen. Paragraaf 4.2.

van deze wet regelt de procedure wanneer een gemeente individueel cultuurgoed of een verzameling cultuurgoederen wil vervreemden.lxxvii De VNG heeft de Richtlijn Vervreemding Gemeentelijk Cultuurgoed 2016 opgesteld, waarin de Erfgoedwet zijn weerslag vindt. Voornoemde paragraaf 4.2 is als nieuwe stap 3 in de VNG Richtlijn 2016 opgenomen.

92

3.2 VNG-Richtlijn Vervreemding Gemeentelijk Cultuurgoed 2016 Gemeentelijk stappenplan Bij afstoting/vervreemding van cultuurbezit dienen niet zozeer financiële motieven leidend te zijn, maar inhoudelijke aan het gemeentelijke beleid te herleiden keuzes. Om die reden worden gemeenten geadviseerd de volgende stappen te doorlopen indien zij hun cultuurgoed willen laten afstoten. Stap 1. Gemeentelijke beleidsvisie/beleidsplan Om de waan van de dag zoveel mogelijk uit te sluiten, wordt er gebruik gemaakt van externe deskundigheid en een klankbordgroep met brede vertegenwoordiging. Stap 2. Waardering en herkomstonderzoek Het is noodzakelijk om voor de waardering van cultuurbezit een kunsthistoricus, restaurator en/of deskundige commissie in te schakelen. De betreffende deelcollectie is in het verleden onderzocht door Art Intercession en ter afstoting voorgedragen. Externe deskundigen kunnen waarderen aan de hand van in ons land gebruikelijke inhoudelijke criteria. Overheden en instellingen hebben in dat kader decennia lang de categorie-indeling van het Deltaplan Cultuurbehoud gehanteerd: Categorie A en B werden gezien als respectievelijk de top en de subtop van het Nederlands cultuurgoed, C gold als ondersteunend aan de doelstelling van het museum en/of overheid en D als niet passend binnen de collectie, total loss e.d.

Het referentiekader was de ‘Collectie Nederland’: een toen nieuw begrip om alle openbare collecties in Nederland mee aan te duiden. In 2013 heeft de RCE de eerder genoemde methodiek Op de museale weegschaal. Collectiewaardering in zes stappen ontwikkeld. Deze kan ook door gemeenten worden toegepast. EGH heeft het afstotingsproces verder opgepakt door voor ieder object een afzonderlijke waardering uit te voeren, onderzoek te doen in de database van de RKD naar werk en kunstenaar en te komen tot een transparante onderbouwde afweging om wel of niet af te stoten. De werken en het advies worden ter kennisneming aan de klankbordgroep voorgelegd. Daarbij kijken we ook naar de herkomst van werken, bijvoorbeeld of het cultuurbezit door schenkingen, erfstellingen, legaten, aankopen e.d. in bezit verkregen is en welke voorwaarden daarbij gelden. Gelet op deze laatste kan soms niet of beperkt afgestoten worden. Ten aanzien van BKR-werken gelden bijzondere bepalingen, zie de eerder genoemde ledenbrief ‘Afstoten van BKR-werk‘ uit 1992. Stap 3. Bekendmaking vervreemding met of zonder advies Paragraaf 4.2. van de Erfgoedwet regelt de procedure als de gemeente een individueel cultuurgoed of een verzameling cultuurgoederen wil vervreemden oftewel de overdracht van het eigendom naar iemand anders door bijvoorbeeld verkoop, schenking of ruil.

Het voornemen daartoe moet door burgemeester en wethouders bekend gemaakt worden. En bij het vermoeden van landelijke betekenis en het vervreemden aan een niet-overheid dient door het college een adviescommissie van deskundigen ingeschakeld te worden. Indien deze commissie van oordeel is dat het cultuurgoed

93

of de verzameling bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis heeft en onvervangbaar en onmisbaar is voor het Nederlandse cultuurbezit dan moet het college dit melden aan de minister van OCW. Deze heeft vervolgens 13 weken tijd om een besluit te vernietigen of het cultuurgoed of de verzameling aan te wijzen als beschermd. Procedure voor provinciale en gemeentelijke overheden wordt hieronder uiteengezet in zeven aparte stappen.lxxviii Als u een provincie of gemeente bent en u beheert cultuurgoederen die u wilt vervreemden, dan volgt u onderstaande vervreemdingsprocedure. Als de te vervreemden cultuurgoederen in beheer zijn bij een museum, dan vindt de vervreemding plaats in samenspraak met het museum. Indien het museum geregistreerd is in het Museumregister, volgt het museum hierbij altijd ook de Leidraad voor Afstoting van Museale Objecten (LAMO) van de Museumvereniging. 1. Verzamel de benodigde gegevens van het cultuurgoed U verzamelt eerst alle informatie over het cultuurgoed: titel/soort object(en), vervaardiger(s), vervaardigingsjaar/periode, plaats van vervaardiging, verwervingsjaar/periode, materiaal, techniek, afmetingen, fysieke staat, en motivatie voor vervreemding. Op de website van KOOP vindt u een verdere beschrijving van bovenstaande punten. 2.

Bepaal of het cultuurgoed mogelijk beschermenswaardig is Kunt u redelijkerwijs vermoeden dat het cultuurgoed of de verzameling van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis is én onvervangbaar en onmisbaar is voor het Nederlandse cultuurbezit? En wilt u bovendien vervreemden aan iemand anders dan de Staat, een provincie, een gemeente of een andere publiekrechtelijke rechtspersoon? Dan vraagt u advies aan een onafhankelijke commissie over de vervreemding. Het advies van de commissie is niet bindend. In de praktijk wordt een advies van de commissie in de meeste gevallen wel gevolgd. U kunt zelf een toetsingscommissie samenstellen of u kunt bijvoorbeeld terecht bij de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid die is ondergebracht bij het Museumregister. Indien het advies van de onafhankelijke commissie bepaalt dat het cultuurgoed het beschermen waard is, stuurt u een kopie van het advies aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en gaat u 13 weken niet over tot vervreemding aan een andere partij dan de Staat, een provincie, gemeente of publiekrechtelijke rechtspersoon. 3. Publiceer voornemen in Staatscourant Publiceer uw voornemen in de Staatscourant. Gemeenten en provincies kunnen dat doen via DROP en de Staatscourant Invoerapplicatie.

Gemeenten en provincies die een voornemen tot vervreemding bekend willen maken, kunnen daarvoor het Model vervreemding gebruiken van de Vereniging Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg. 4. Kijk of er zienswijzen zijn ingediend Particulieren en organisaties kunnen tijdens de periode van publicatie (6 weken) zienswijzen indienen over het voornemen tot vervreemden van een bepaald cultuurgoed. Gedurende deze termijn gaat u niet over tot vervreemding.

94

5. Beoordeel zienswijzen U beoordeelt de zienswijzen en vraagt zo nodig advies aan een onafhankelijke commissie. Het advies van de commissie is niet bindend. In de praktijk wordt een advies van de commissie in de meeste gevallen wel gevolgd. U kunt zelf een toetsingscommissie samenstellen of u kunt terecht bij de Toetsingscommissie Beschermwaardigheid die is ondergebracht bij het Museumregister. Indien het advies van de onafhankelijke commissie bepaalt dat het cultuurgoed het beschermen waard is, stuurt u een kopie van het advies aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en gaat u 13 weken niet over tot vervreemding aan een andere partij dan de Staat, een provincie, gemeente of publiekrechtelijke persoon. 6. Wel of niet vervreemden Na de publicatieperiode van 6 weken (en een mogelijk advies van een onafhankelijke commissie of 13 weken wachttijd na toezending aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) kunt u overgaan tot een definitief besluit over het te vervreemden cultuurgoed. 7. Publiceren van besluit Het uiteindelijke besluit publiceert u in de Staatscourant via de Staatscourant invoerapplicatie. Hiervoor gebruikt u het format besluit vervreemding. Voor meer informatie verwijzen wij u naar de website van de Staatscourant. Het uiteindelijke besluit kan door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden vernietigd. Stap 4.

Bij afstoting: om niet herplaatsen of verkopen Indien de gemeente op basis van de bevindingen op basis van de eerste stappen 1 en 2 besluit om voorwerpen af te stoten en de minister van OCW dat niet heeft belet gelet op stap 3, dan kan ze de keuze maken tussen om niet herplaatsen of verkopen. Indien het bezit binnen de eigen lokale samenleving openbaar zichtbaar blijft dan kan het beste gedacht worden aan ‘om niet’. Indien het echter tot buiten de gemeente wordt verplaatst dan ligt verkoop eerder voor de hand, omdat het cultuurbezit bij de oorspronkelijke verkrijging uit de algemene gemeentelijke middelen is betaald. Bij verkoop dient een prijs te worden bepaald door een deskundige taxateur: dit kan de marktprijs zijn of de eerder door de gemeente betaalde prijs met index. Bij verkoop van kunstwerken jonger dan 70 jaar kan tevens zogeheten volgrecht aan de kunstenaar verschuldigd zijn op basis van de Auteurswet. Vanwege de kosten voor taxatie en de overwegend lage economische waarde van de meeste werken, is het advies van EGH om de werken ‘om niet’ te herplaatsen. Uit een eerdere taxatie blijkt dat de werken, die weliswaar historisch of artistiek interessant zijn, een overwegend lage economische waarde vertegenwoordigen. Inmiddels is de eerdere taxatie verouderd.

Hierdoor kan het kostenplaatje nu iets anders uitvallen: een kunstenaar die eerst niet gewaardeerd werd, kan nu ineens een hogere economische waarde vertegenwoordigen. Toch denken wij dat dit niet opweegt tegen de kosten van een taxatie en het organiseren van een veiling. Mocht gemeente Westland wel kiezen voor verkoop, dan kan EGH taxateurs aandragen waar de gemeente een keuze uit kan maken. EGH kan indien nodig een veiling organiseren of de werken aanbieden aan de plaatselijke Kunstuitleen.

95

Stichting Onterfd Goed De Stichting Onterfd Goedlxxix, kan stap 4 t/m stap 7 overnemen van de gemeente. De werken worden dan in eigendom overgedragen aan de Stichting Onterfd Goed, waarna zij deze werken zullen herplaatsen bij het publiek. Doordat de stichting werkt met professioneel opgeleide vrijwilligers kunnen zij de overhead laag houden, waardoor dit voor hen een haalbaar en betaalbaar proces is. Er zijn geen kosten aan de overdracht aan Stichting Onterfd Goed verbonden, anders dan het transport naar hen toe. Zij hebben in het verleden zo’n 15 BKR-trajecten van gemeenten overgenomen, waarvan Utrecht en Rotterdam enkele grote namen zijn. Ze registeren, fotograferen en zoeken een nieuwe eigenaar bij het publiek, niet bij handelaren. Kunstwerken met lichte vochtschade zullen zij (laten) restaureren, werken waarbij restauratie geen optie is zullen worden vernietigd. Na registratie en fotografie is er de optie om een bestand terug te krijgen met alle informatie, hier zijn minimale administratieve kosten aan verbonden. De stichting adviseert om eerst de plaatselijke musea de eerste keuze uit de collectie te geven, voordat de werken worden overgedragen aan de stichting. Dit onderdeel kan EGH verzorgen samen met de bekendmaking van vervreemding van de werken en het gereedmaken van het transport van de werken. Stap 5.

Herplaatsings- of verkoopvolgorde Deze stap wordt overgenomen door Stichting Onterfd Goed. De gemeente moet voorts de keuze maken ten gunste van wie ze haar cultuurbezit wil herplaatsen of verkopen. Bij herplaatsing om niet of verkoop kan aan de onderstaande volgorde worden gedacht:  (herplaatsing bij) niet-commerciële lokale (culturele) instellingen in de eigen gemeente, waarbij de openbare toegankelijkheid een aandachtspunt kan zijn.  (herplaatsing bij of verkoop aan) een andere overheid, waartoe in de praktijk ook een nietcommercieel museum elders in ons land gerekend zal worden (bij grote waarde).  (verkoop aan) derden in ons land bijvoorbeeld via de plaatselijke kunstuitleen of een veiling (bij reguliere of weinig waarde).  (verkoop) buiten ons land (bij reguliere of weinig waarde). Enkele decennia geleden was er regelmatig sprake van ruil van cultuurbezit tussen gemeenten, met name omdat ze veel BKR-kunstwerken tegelijk in bezit kregen en hielden. Dit ligt thans logistiek lastiger, want eenieder is in een andere fase van bezit en eventuele herijking ervan. Stap 6. Opruimen restcategorie Deze stap wordt overgenomen door Stichting Onterfd Goed. Het kan gaan om grote of breekbare voorwerpen. De gemeente kan trachten om deze tentoon te doen stellen in semipublieke nutsbedrijven. Daarnaast kan het voorwerpen betreffen die total loss zijn.

Deze kunnen na contact met de kunstenaar of diens erfgenamen vernietigd worden. Of ze kunnen, indien mogelijk, aan hen teruggegeven worden. Dit laatste kan ook gebeuren bij niet-herplaatsbare of -verkoopbare voorwerpen die niet van landelijke betekenis zijn.

96

Stap 7. Bestemming opbrengst Deze stap wordt overgenomen door Stichting Onterfd Goed. Indien het cultuurbezit in eigendom en beheer van de lokale overheid is, dan ligt het voor de hand dat de opbrengst van de afstoting/vervreemding terugvloeit naar de algemene gemeentelijke middelen. Het kan zijn dat de gemeente vervolgens een culturele of maatschappelijke bestemming eraan geeft. De LAMO beveelt aan om de opbrengst te besteden aan nieuwe museale objecten. VNG is echter van oudsher van oordeel dat de besteding breder kan zijn.lxxx

97

Dankwoord Bij de totstandkoming van deze rapportage is getracht een zo breed mogelijke maatschappelijke vertegenwoordiging te verkrijgen om mee te denken over het waarderingsproces. Wij zijn dank verschuldigd aan Gemeente Westland en in het bijzonder Steward Smith, Marian Hanzens, Ingrid Nuijten, Marinka Pos en Paul van den Ende voor de prettige mede- en samenwerking. We danken de vrijwilligers van HAW, voor hun gastvrijheid en in het bijzonder Hetto Zijlstra, Gerard Mank en Leo Ballering voor hun inzet en bevlogenheid. Verder zijn wij dank verschuldigd aan de klankbordgroep die heeft meegedacht over de kernwaarden van Gemeente Westland, maar ook in het verleden al veel werk heeft verzet voor de collectie Westland: Martha Vollering, Henk van Lenteren, Jan den Hoed, Piet en Bea van der Steen - ’t Hart en Ton Immerzeel.

98

Eindnoten i

De BKR was een subsidiesysteem voor beeldende kunstenaars in de periode 1956 t/m 1987. In ruil voor hun diensten of kunstwerken konden kunstenaars een inkomen krijgen dat hen in staat stelde (deels) in hun levensonderhoud te voorzien. ii Bron: 19-0260492 Raadsinformatiebrief Kunstverzameling iii https://rkd.nl/nl/ iv https://museumconsulenten.nl/collectie-en-informatie/collectiebeleid/ v Advies Art Intercession, februari 2018 Warmond vi Advies Martha Vollering, april 2018 vii Advies Art Intercession, februari 2018 Warmond viii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/87498 Eigen website: https://www.edelsteenfotografie.nl/ ix Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/32689 x https://www.online-familieberichten.nl/pers/1476412/Loes-van-Goor-1923-2017 xi https://www.schildervakanties.nl/jan-velthuis-aquarellen/ xii Permalink RKD: https://rkd.nl/nl/explore/artists/79885 xiii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/81416 Link Art Index: https://www.artindex.nl/nederland/default.asp?id=6&num=0977900087003090193050017007880900501081&in=vlag xiv Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/62664 xv https://ireneverbeekstichting.nl/over-irene-verbeek/ xvi https://www.kunstveiling.nl/items/irene-verbeekdiepdrukvan-a-tot-zgesigneerdingelijst1981-11/168566 xvii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/80051 xviii

https://3voor12.vpro.nl/lokaal/den-haag/artikelen/overzicht/2019/juni/Vaderdag-.html xix Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/47 xx https://www.catawiki.nl/l/25638397-r-p-m-martina-vrouw-en-machine xxi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/52959 xxii https://grafiek-nl.blogspot.com/2012/02/aimee-crince-le-roy-stil-complot.html xxiii https://www.kunstinzicht.nl/portfolio/contact/renepolak/index.html xxiv Permalink RKD: https://rkd.nl/nl/explore/artists/64062 xxv https://depthoffield.universiteitleiden.nl/0509f06nl/ xxvi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/44662 xxvii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/46006 xxviii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/71785 xxix Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/43999 xxx https://walterkerkhofs.nl/contact xxxi http://americanyogithemovie.com/2015/08/a-film-about-steve-jobs-guru/ xxxii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/10539 xxxiii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/13936 xxxiv https://depthoffield.universiteitleiden.nl/0815f04nl/ xxxv Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/338696 xxxvi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/45808 xxxvii Permalink https://rkd.nl/explore/artists/120412 xxxviii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/60702 xxxix https://www.marieoosterbaan.nl/contact/ xl Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/72540 xli

Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/42708 xlii Contactgegevens http://www.angeliekdejonge.nl/contact/ xliii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/234432 xliv Bron: https://www.amateurspalet.nl/docenten/marja-schutte/ xlv Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/18369 xlvi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/804 xlvii https://www.petervandenakker.nl/contact xlviii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/74101 xlix Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/10864

99

l

Link naar werken Borst: https://haagsgemeentearchief.nl/mediabank/beeldcollectie/?mode=gallery&view=horizontal&q=Borst&page=1&reverse=0 &fq%5B%5D=search_s_vervaardiger:%22Borst,%20G%C3%BCnther%22 li Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/6066 lii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/83071 liii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/24680 Link Art Index: https://www.artindex.nl/zuidholland/default.asp?id=6&num=0673900631011050223070037007880900501901&in=Duin liv Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/82008 lv http://www.antonvrede.nl/ lvi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/45408 Link Art Index: https://www.artindex.nl/nederland/default.asp?id=6&num=0475900359009030143100277009810970501531&in=kohler lvii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/70134 lviii https://sites.google.com/view/ella-van-schaik/contact lix Bodembeheernota Gemeente Westland 2012 https://www.gemeentewestland.nl/fileadmin/documenten/wonen_bouwen_en_verhuizen/Beleid_Bouwen_Wonen/Bode mbeheernota_Gemeente_Westland.PDF lx Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/39391 lxi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/43606 lxii Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Broekpolder_(Vlaardingen) lxiii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/221982 lxiv https://www.artolive.nl/kunst/292-jim-angel-van-overbeek lxv Bronnen Catawiki:

https://www.catawiki.nl/l/1522181-jim-van-overbeek en Artolive: https://www.artolive.nl/kunst/292jim-angel-van-overbeek lxvi https://nl.linkedin.com/in/jim-van-overbeek-98a00330 lxvii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/26693 lxviii Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/281657 lxix Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/31593 lxx Bron overlijden kunstenaar: http://www.gyz.nl/gyzhomedef.html lxxi Permalink RKD: https://rkd.nl/explore/artists/75429 lxxii https://www.westlandsmuseum.nl/nl/over-ons/organisatie lxxiii Spectrum is de internationaal toegepaste standaard voor collectiemanagement. Spectrum bevat een set aan procedures. De toepassing hiervan is een garantie voor goed collectiebeheer.

Meer informatie is te vinden op de site van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/spectrum lxxiv Advies Martha Vollering, april 2018 lxxv De eerste drie objecten lxxvi Samenvatting Ledenbrief VNG 4 november 1992 https://vng.nl/publicaties/vng-ledenbrief-afstoten-van-bkr-werk-doorgemeenten lxxvii https://wetten.overheid.nl/BWBR0037521/2020-04-01#Hoofdstuk4 lxxviii https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/vervreemdingsprocedure/procedure-voor-provinciale-engemeentelijke-overheden lxxix https://onterfdgoed.nl/ lxxx VNG-Richtlijn Vervreemding Gemeentelijk Cultuurgoed 2016 https://vng.nl/brieven/erfgoedwet-gevolgen-voorgemeenten

100