Memo wethouder Van Koppen inzake Onderzoek Laaggeletterheid (afdoening TZ294MO Update laaggeletterheid)
Tekst van het document
Memo 26-0103092 1 IBABS 004 AAN : Leden van de commissie Maatschappelijke Omgeving VAN : Wethouder D. van Koppen DATUM : 29 juni 2026 BETREFT : Onderzoek Laaggeletterdheid (afdoening TZ294MO Update laaggeletterdheid) Tijdens de vorige raadsperiode heeft de commissie MO herhaaldelijk gevraagd om geïnformeerd te worden over de stand van zaken rondom laaggeletterdheid in het Westland. Daarbij is toegezegd de commissie te informeren zodra een lokale duiding van het PIAAC-onderzoek beschikbaar zou zijn. PIAA C is een internation aal onderzoek naar basi svaardigheden dat perio diek wordt uitgevoerd. Waar eerder nog een specifieke lokale analyse werd opgesteld door Pro Biblio, is dat voor de meest recente meting ni et gebeurd. In plaats daarvan hee ft het CBS, in opdracht van het ministerie van OCW, de PIAAC-cijfers gecombineerd met registerdata en vertaald naar l okaal niveau. Dit heeft geleid tot het landelijke dashboard Basisvaardigheden in Zicht , waarmee gemeenten inzicht krijg en in risico’s op beperkte basisvaardigheden op gemeentelijk en wijknivea u. Wij attenderen de commissie graag op het bestaa n van dit dashboard en nodigen u uit hier kennis van te nemen. Het dashboard is in te zien o p www.basisvaardighedeninzicht.nl . Duiding van de beschikbare data De gegevens uit het dashboard vragen om een zorgvuldige interpretatie.
Het gaat niet om directe metingen van laaggeletterdheid, maar om modelmatige inschattingen op basis van kenmerken zoals opleidingsniveau, leeftijd en arbeidsmarktp ositie. Daarmee geven de cijfers vooral een indicatie van waar risico’s groter of kleiner zijn. Daarnaast geld t dat de betrouwbaarheid afneemt naarmate naar kleinere gebieden word t gekeken. Op kernniveau zijn de aantallen vaak te laag om harde conclusies te trekken. Om in de toekomst beter onderbou wde keuz es te kunnen maken, wordt binnen de Lokale Educatie Agenda gewerkt aan een signaleringsinst rument dat moet helpen om gerichter op lokaal niveau te sturen. Algemene beschouwing Westland Op basis van het dashboard ontstaat het volgende algemene beeld: In Nederland heeft circa 22% van de volwassene n moeite met basisvaardigheden. In het Westland ligt dit a andeel met circa 21% op een vergelijkbaar niveau, wat neerkomt op ongeveer 18.000 i nwoners. Kenmerkend voor het Westland is dat een relatief groot deel van de doelgroep bestaat uit NT1-volwassenen (circa 65%), tegenover circa 35% NT2 1. Daarnaast is een groot deel van de doelgroep we rkzaam, wat vraagt om een andere benadering dan in gemeenten waar de doelgroep vaker niet werkt. 1 N T 1 s t a at v o o r m e n s e n m e t N e d e rl a n d s al s e e rs te t a a l , N T 2 s t a at v o o r m e n s e n m e t N e d er l a n d s a l s tw e ed e t a a l .
Memo 26-0103092 2 Kwalitatief onderzoek laaggeletterdheid Aanvullend is in opdrach t van de gemeente een kwalitatief ond erzoek uitgevoerd door een student sociologie van de Erasm us Universiteit Rotterda m, gericht op ervaringen en belemmeringen van inwoners met beperkte basisvaardigheden. Uit dit onde rzoek komt n aar voren dat laaggeletterdheid vaak lang verborgen blijft. Schaamte speelt hierin een grote rol. Betrokkenen proberen hun beperking te verhullen, bijvoorbeeld door situaties te vermijden of hulp te vragen aan mensen in hun directe omgeving, zonder dit expliciet te maken. Problemen worden daardoor vaak pas zichtbaar wanneer deze informele steun wegvalt of wanneer de complexiteit van bijvoorbeeld overheidscommunicatie toeneemt. Laaggeletterdheid blijkt daarmee niet alleen een individueel probleem, maar ook sterk afhankelijk van de sociale context waarin iemand zich bevindt. Aanbevelingen uit het onderzoek Het onderzoek laat zien dat een effectievere aanpak vraagt om een meer persoonlijke en toegankelijke benaderin g.
Daarbij komt het volgende naar voren: zet sterker in op persoo nlijk contact en het actief benaderen van de doelgroep; maak communicatie eenvoudiger en toegankelijker, en bied daarbij altijd een duidelijk alternatief voor digitaal contact, zoals een telefo onnummer of een fysiek contactpunt; zorg dat ondersteuning l aagdrempelig en zo veel mogelijk in een vertrouwde omgeving wordt aange boden; betrek de directe omgeving van de doelgroep nadrukkelijker, omdat juist daar signalering en ondersteuning vaak begint; ondersteun professional s beter in het herkennen van signalen van laaggeletterdheid en het bespreekbaar maken da arvan; blijf investeren in samenwerking tussen onderwij s, zorg, welzijn en andere betrokken organisaties. Vervolg en bele idsinzet Deze aanbevelingen worden meegenomen in de verdere beleidsontwikkeling. Concreet betekent dit dat wordt ingezet op het versterken van professionals, onder meer door trainingen in het herkennen van laaggeletterdheid. In 2024 en 2025 zijn hiervoor re eds stappen gezet in ’s ‑Gravenzande. In 2026 wordt di t verder uitgerold naar kinderopvangorganisaties in het gehele Westland, gevolgd door het onderwijs. Hier leren professionals om laaggeletterdheid bij ouders t e herkennen en om op een goede manier het gesprek te kunnen voeren om hen naar aanbod door te verwijzen.
Ook op het gebied van communicatie worden verdere verbeteringen doorgevoerd. Daarbij wordt niet alleen ingezet op be grijpelijke taal, maar oo k op het bieden van laagdrempelig contact, bijvoorbeeld via telefoni sche of fysieke aanspreekpunten naast digitale kanalen. Daarnaast wordt samengewerkt in een lokaal taalnetwerk met maatschappelijke partners. Op regionaal niveau vindt samenwerking plaats met de gemeenten Den Haag, Delft, Rijswijk en Midden-Delfland. Binnen deze samenwerkingen i s onder meer aandacht voor het verste rken van de aanpak richting werkgevers, zodat ook via de werkvloer beter zicht ontstaat op laaggeletterdheid en passende ondersteuning kan worden geboden. Tot slot wordt de samenwerking tussen onderwijs, zorg en welzijn verder versterkt, zodat signalering, ondersteuning en doorverwijzing bet er op elkaar aansluit en.