Eindrapport Rekenkameronderzoek OV en Bereikbaarheid gemeente Westland (G25-000255)

REKENKAMERONDERZOEK OV EN BEREIKBAARHEID GEMEENTE WESTLAND

10-2-2025

REKENKAMER WESTLAND

Uitgevoerd door KWINK groep: Rogier van Schelven Bob de Baaij Felix Vogel

Inhoudsopgave 1.

Samenvattende conclusies en aanbevelingen

3

4.

Organisatie & governance

25

1.1

Achtergrond en aanpak

3

4.1

Inrichting van de MRDH en rol gemeente Westland

25

1.2

Conclusies

3

4.2

Knelpunten en verbeterpunten

30

1.3

Aanbevelingen

5

4.3

Organisatievormen vergeleken: MRDH, VRA en provincie

33

2.

Inleiding

9

Bijlage I – Overzicht gesprekspartners

37

2.1

Achtergrond en aanleiding

9

2.2

Doel en afbakening

9

Bijlage II – Gespreksleidraad

38

2.3

Onderzoeksaanpak

10

2.4

Leeswijzer

10

3.

Concessie en dienstregeling

12

3.1

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)

12

3.2

Concessie Haaglanden Streek

13

3.3

Vervoerders Haaglanden Streek

14

3.4

Contextuele ontwikkelingen en uitdagingen

16

3.5

Visie op OV in gemeente Westland

18

3.6

Knelpunten en verbeterpunten

20

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

1

1. Samenvattende conclusies en aanbevelingen OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

2

1. Samenvattende conclusies en aanbevelingen 1.1

Achtergrond en aanpak

De gemeente Westland werkt aan het OV als een van de 21 deelnemende gemeenten binnen het samenwerkingsverband van de MRDH. De MRDH is verantwoordelijk voor de organisatie van het OV in de regio. Tot op heden zijn inwoners van de gemeente Westland nog sterk afhankelijk van de auto. Dit komt mede doordat de gemeente geen treinstation heeft en busverbindingen met omliggende steden (Den Haag, Delft en Rotterdam) beperkt zijn. Met de verwachte toename van inwoners, woningen en werkgelegenheid neemt de druk op de bereikbaarheid van de regio toe. Dit is voor de Rekenkamer Westland aanleiding geweest om onderzoek te doen naar mogelijke verbeteringen in het OV en de bereikbaarheid van de gemeente. Het doel van het onderzoek is om de huidige situatie van het OV-systeem van de gemeente Westland in kaart te brengen en mogelijk knelpunten te identificeren. Hierin is onderscheid gemaakt tussen de concrete invulling van het OV (het vervoer), de wijze waarop het OV is georganiseerd (governance), en de rol van de lokale gemeenschap (inclusief raadsleden). Om antwoord te geven op de onderzoeksvragen zijn verschillende onderzoeksmethoden ingezet, namelijk: documentstudie, verkennende gesprekken en verdiepende gesprekken. Op basis van het onderzoek formuleren we drie conclusies en vijf aanbevelingen.

1.2

Conclusies

Conclusie 1. Er zijn in de gemeente Westland terugkerende klachten over het OV, met name over rituitval, vertragingen en gebrekkige informatievoorziening. De dienstregeling van EBS binnen de concessie Haaglanden Streek heeft de afgelopen jaren te maken gehad met een aantal operationele problemen. De problemen hangen samen met de COVID-19 crisis en personeelstekorten. De gesignaleerde problemen en oorzaken zijn niet uniek voor de gemeente Westland, die spelen ook in andere concessies. Het OV van de gemeente Westland valt binnen de concessie ‘Haaglanden Streek’. Deze concessie is een invulling van het busvervoer in de gemeenten Westland, Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Wassenaar en Zoetermeer. De concessie is van augustus 2019 tot december 2030 verleend aan vervoerder EBS. Uit verschillende bronnen (waaronder raadsstukken) blijkt dat er een aantal terugkerende klachten zijn over knelpunten in het OV in het Westland zoals rituitval, vertragingen en onvolledige reisinformatie. Alle gesproken partijen, waaronder EBS, herkennen deze problemen. Ondanks de gesignaleerde knelpunten laten monitoringsrapportages zien dat busreizigers in de concessie Haaglanden Streek over het algemeen tevreden zijn over het busvervoer. Reizigers geven het busvervoer in de concessie tussen 2019 en 2023 een beoordeling

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

3

tussen de 7,8 en de 8,2. Dit is een score die vergelijkbaar is met de waardering van het OV in de gehele metropoolregio. EBS geeft aan dat de knelpunten veroorzaakt zijn door de COVID-19 crisis en personeelstekorten. Deze uitdagingen zijn niet uniek in de gemeente Westland. Ze spelen ook bij andere vervoerders en op andere plekken in Nederland. Wel maken een aantal kenmerken van de gemeente Westland dat de problemen een grote impact hebben op de OV-reiziger. Vanwege de lage frequentie op sommige lijnen moet de reiziger lang wachten wanneer een bus uitvalt. Daarnaast zijn er geen uitwijkmogelijkheden naar andere vormen van OV (zoals de tram, trein of de metro). De beschikbaarheid van personeel is bepalend voor de uitvoering van de dienstregeling. Het personeelstekort van de afgelopen jaren is in 2025 nog niet meteen opgelost. EBS spant zich in voor een versterking van het personeelsbestand door extra wervingsactiviteiten. Naar verwachting zal EBS in de loop van 2025 weer de volledige dienstregeling gaan rijden.

Conclusie 2. Binnen de gemeenteraad komt het OV in het Westland regelmatig aan bod. Het gesprek in de gemeenteraad is met name operationeel en reactief van aard. Een meer strategisch en kaderstellend gesprek over de hoofdlijnen en richting van het beleid vindt in de raad onvoldoende plaats. Een duidelijke koers met prioriteiten versterkt de invloed van de gemeente Westland in de jaarlijkse vervoerplanprocedure én in de voorbereiding op de nieuwe OV-concessie in 2030. Uit de analyse van raadsvergaderingen en de gevoerde gesprekken komt naar voren dat het OV een belangrijk onderwerp is voor de gemeenteraad. Op dit moment richt het debat zich vooral op concrete vraagstukken die direct spelen bij inwoners, zoals het opheffen van bushaltes of het aanpassen van busroutes. Het is belangrijk dat de raad de zorgen en vragen

van inwoners vertegenwoordigt, maar er liggen ook kansen voor een meer strategische benadering van het OV. Hoewel de Mobiliteitsvisie 2040, het Coalitieakkoord en het Collegewerkprogramma waardevolle kaders bieden, ontbreekt het naar onze mening aan een concrete strategie die deze ambities vertaalt naar praktische stappen voor de komende jaren. Het blijft onduidelijk hoe het OV in het Westland er over vijf jaar idealiter uit zou moeten zien, welke verbeterpunten prioriteit hebben en welke maatregelen nodig zijn om deze doelen te realiseren. Door het gesprek over OV ook op strategisch niveau te voeren, kan de raad werken aan een concrete invulling om de bestaande visie te bereiken. Een duidelijk plan met prioriteiten en te ondernemen maatregelen in de aankomende jaren biedt de gemeente een eenduidige positie richting de MRDH, andere gemeenten en de vervoerder. Dit kan de gemeente helpen bij het versterken van de invloed tijdens de jaarlijkse vervoerplanprocedure en de voorbereiding op de nieuwe concessie in 2030.

Conclusie 3. De MRDH kent een relatief zware governance en complexe besluitvorming. De gemeente Westland neemt als één van de 21 gemeenten deel aan de gemeenschappelijke regeling binnen de MRDH. Enerzijds draagt deze inrichting met 21 deelnemende gemeenten bij aan de (democratische) legitimiteit van de besluitvorming en zijn er verschillende mogelijkheden voor gemeente en raad om invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Anderzijds vraagt deelname aan de MRDHgovernance en besluitvorming veel van de gemeenteraad, de ambtelijke organisatie en het bestuur van de gemeente Westland. Uit een recente evaluatie blijkt dat de MRDH een relatief zware governance en complexe besluitvorming kent. Op grond van dit onderzoek herkennen we dit beeld. Ook wordt geconstateerd dat er (grote) verschillen zijn tussen

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

4

de binnengemeentelijke processen in relatie tot de MRDH. Bijvoorbeeld met betrekking tot het functioneren van de klankbordgroepen binnen gemeenten, de ondersteuning van raadsleden en de terugkoppeling van bestuurders en raadsleden. Specifiek voor de gemeente Westland signaleren we de volgende knelpunten in de governance en besluitvorming over het OV: •

•

Beschikbaarheid van ambtelijke capaciteit voor het OV-dossier is – gelet op de relatief zware governance en complexe besluitvorming van de MRDH - te beperkt om een proactieve rol aan te nemen. De gemeente Westland neemt, mede door de beperkte ambtelijke capaciteit op het OV-dossier, een meer reactieve rol in binnen de gemeenschappelijke regeling van de MRDH. Op dit moment heeft de gemeente Westland meerdere personen beschikbaar binnen de ambtelijke organisatie om te werken aan het OV. Echter, geen van deze personen werkt ‘fulltime’ aan OV. Uit gesprekken met de ambtelijke organisatie blijkt dat de huidige bezetting niet toereikend is voor de relatief zware governance binnen de MRDH, de raad te informeren, samen te werken met het college, af te stemmen met andere gemeenten en in contact te staan met de vervoerder. Binnen de gemeenschappelijke regeling met de MRDH zien we dat de 21 deelnemende gemeenten een verschillende rol vervullen. Gemeenten met een grotere capaciteit zijn beter in staat om actief deel te nemen aan de gemeenschappelijke regeling. Binnen de gemeenteraad is er beperkte bekendheid van en kennis over de MRDH en de (on)mogelijkheden voor raadsleden om direct en indirect invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Hierdoor haalt de raad onvoldoende uit de mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de besluitvorming in MRDH-verband.

De beperkte bekendheid komt mede voort uit de lage ervaren democratische legitimiteit binnen de MRDH. De gemeenteraad kan meer gebruik maken van de beschikbare opties om invloed uit te oefenen op de

•

besluitvorming over het OV in het Westland. Daarnaast is een praktisch probleem hierbij dat de raadsleden die deelnemen aan de adviescommissie in MRDH-verband veelal niet deel kunnen nemen omdat de vergadering overlapt met de raadsvergadering in de eigen gemeente. Zowel in de terugkoppeling richting raadsleden als de hoeveelheid aan informatie richting gemeenten vanuit de MRDH kennen verbetermogelijkheden. De informatievoorziening vanuit de MRDH kan beter aansluiten op de belevingswereld van raadsleden. Zo ontvangen raadsleden niet altijd een terugkoppeling vanuit de MRDH op vragen en blijkt niet altijd helder hoe de MRDH bijdraagt aan de realisatie van lokale ambities. Daarbij krijgen gemeenten ook een ‘overload’ aan (proces)informatie binnen vanuit de MRDH. De informatie richting gemeenten kan meer inhoudelijker van aard zijn.

1.3

Aanbevelingen

Aanbeveling 1. Benut de directe en indirecte mogelijkheden voor de gemeenteraad, het bestuur en de ambtelijke organisatie om invloed uit te oefenen op besluitvorming in MRDH-verband. We bevelen aan om in de gemeente Westland een MRDH-klankbordgroep in te richten (of te versterken) die structureel geïnformeerd is en op vaste momenten bijeenkomt, geënt op de beleids- en besluitvormingscyclus van de MRDH. In de klankbordgroep nemen raadsleden, bestuur en ambtenaren deel. De klankbordgroep draagt zorg voor een vroegtijdige en heldere standpuntbepaling van de gemeente (bijvoorbeeld via een position paper, eventueel samen met andere gemeenten) en zorgt voor een grotere impact van de gemeente in de AcVa, het algemeen bestuur en de bestuurscommissies.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

5

Praktisch gezien bevelen we aan om in afstemming met de MRDH te zoeken naar mogelijkheden om de deelname van de raadsleden aan de AcVa structureel mogelijk te maken. Dit is van belang omdat op dit moment de twee afgevaardigde raadsleden uit de gemeente Westland niet aanwezig kunnen zijn bij de AcVa-vergaderingen vanwege overlap met de raadsvergadering.

Aanbeveling 2. Stel als college, in samenspel met de gemeenteraad, een strategisch plan op het gebied van het openbaar vervoer op. Hoe ziet het OV er in 2030 uit en hoe komen we daar? We zien een behoefte aan een eenduidige, concrete strategie voor de komende jaren op het gebied van OV in het Westland. Door een concrete strategie te ontwikkelen op het gebied van OV kunnen college en raad gezamenlijk duidelijkheid geven en een discussie voeren over de uitgangspunten en kaders voor het OV in het Westland, en zo loskomen van het meer operationele gesprek. Dit strategisch plan kan worden gebruikt bij de jaarlijkse herziening van het vervoerplan (waar geven we prioriteit aan?) en voor de invulling van het programma van eisen voor de nieuwe concessie in 2030. Wij zien het opstellen van een strategisch plan op het gebied van OV als een taak voor het college én de gemeenteraad. Het strategische plan dient in samenspel tussen het college en de gemeenteraad te worden opgesteld, waarbij het college verantwoordelijk is voor de uitvoering en de raad een kaderstellende rol op zich neemt. Het doel moet zijn om handen en voeten te geven aan de Mobiliteitsvisie 2040 van de gemeente en concrete strategische keuzes te formuleren voor de aankomende jaren. Op grond van dit onderzoek denken we daarbij in ieder geval aan twee onderdelen: 1.

Hoe ziet het OV-systeem in het Westland eruit in 2030 (als tussenstap richting de visie in 2040) en hoe komen we daar?

○ Het in kaart brengen van knelpunten en wensen rondom OV en bereikbaarheid per deelgebied en prioriteiten stellen in doelen en aan te pakken knelpunten. ○ Deze belangrijkste doelen en aan te pakken knelpunten dienen als uitgangspunt voor het ontwerpen van integraal kader rondom OV en bereikbaarheid: lijnen en knooppunten en aansluiting op andere vervoersmodaliteiten (fiets, deelmobiliteit, etc.). ○ Het opstellen van een stappenplan richting nieuwe Programma van Eisen voor de concessie in 2030 (belangrijke momenten, inzet vanuit de gemeente Westland en binnengemeentelijke rolverdeling vaststellen). 2. Hoe richten we de samenwerking met en binnen de MRDH strategisch in? ○ Het organiseren en structureren van de binnengemeentelijke afstemming (raad, college en ambtelijk) rondom de belangrijkste beslismomenten. ○ Het zo effectief mogelijk inrichten van de samenwerking en afstemming met MRDH, andere gemeenten (specifiek met gemeenten binnen de eigen concessie) en andere betrokkenen (inwoners, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld). De gemeente Westland is op dit moment bezig met het ontwikkelen van een OV-agenda. Mogelijkerwijs kunnen hier de krachten worden gebundeld door het strategisch plan als onderdeel hiervan op te nemen.

Aanbeveling 3. Vergroot de bekendheid van en kennis over de MRDH in de gemeenteraad. De governance en besluitvorming van de MRDH zijn complex. Gemeenteraadsleden zijn in beperkte mate bekend met de werking van de MRDH en de verschillende mogelijkheden om direct en indirect invloed uit te oefenen. We bevelen aan om de bekendheid van de MRDH binnen de

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

6

raad te vergroten en de rol en taken, besluitvorming en governance nader toe te lichten (bijvoorbeeld bij het instellen van een nieuwe gemeenteraad als onderdeel van het ‘inwerken’). Hierbij kan de gemeente Westland (denk aan het ambtelijk apparaat of leden van de BcVa/AcVa/algemeen bestuur) in samenspraak met de MRDH de bekendheid en kennis van de gemeenteraad over de (werking van de) MRDH vergroten. Denk hierbij aan de momenten waarop de gemeenteraad input kan leveren of het informeren over actuele thema’s die binnen de MRDH op de agenda staan. Hiermee kunnen raadsleden eerder en beter anticiperen bij het inzetten van hun directe en indirecte mogelijkheden. Verder kan de informatievoorziening richting de gemeenteraad beter door deze meer te laten aansluiten op de belevingswereld van raadsleden en de ‘overload’ aan procesinformatie te vervangen door inhoudelijke informatie. Deze aanbeveling is gericht aan het college en het ambtelijk apparaat van de gemeente Westland. Het ambtelijk apparaat kan in samenspraak met het college de raadsleden voorzien van voornamelijk inhoudelijke informatie én dit aankaarten binnen de MRDH.

Aanbeveling 4. Herijk de capaciteit van de ambtelijke organisatie op het gebied van OV. Invulling van bovenstaande aanbevelingen vraagt aanvullende capaciteit op het OV-dossier. De bezetting is momenteel krap. Indien de gemeente Westland invulling wil geven aan de voorgaande aanbevelingen en de ambtelijke organisatie wil versterken, adviseren wij om de capaciteit en taken van de ambtelijke organisatie op het gebied van OV te herijken. Dit kan bijvoorbeeld door te onderzoeken of het aantal fte’s dat specifiek aan het OV is toegewezen voldoende is om de taken uit te voeren. Een uitbreiding van de capaciteit stelt de gemeente in staat om een proactieve rol te vervullen in de relatief zware governance van de MRDH en zodoende meer invloed op de besluitvorming uit te oefenen. Naast het

versterken van de slagkracht van de ambtelijke organisatie en het ondersteunen van de gemeenteraad en het college, verkleint het verhogen van het aantal fte’s ook de kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie bij uitval. Hiermee kan de gemeente Westland de continuïteit op het gebied van het OV borgen.

Aanbeveling 5. Aandacht voor knelpunten in het OV en proactieve terugkoppeling over de omgang daarmee. We concluderen dat er terugkerende klachten zijn over rituitval, vertragingen en informatievoorziening. We bevelen het college aan om, in samenspraak met de MRDH, de gemeenteraad periodiek te informeren over de belangrijkste knelpunten, problemen, inzichten (bijvoorbeeld uit de monitoring) en acties die worden ondernomen om de knelpunten te mitigeren.

Aanbeveling 6. Ga in gesprek met de MRDH over de invulling van de hiervoor genoemde aanbevelingen. Om bovenstaande aanbevelingen te implementeren, dienen de vertegenwoordigers van de gemeente Westland binnen de MRDH het gesprek aan te gaan. Voor enkele aanbevelingen geldt dat de MRDH ook een rol kan vervullen in de invulling van deze aanbevelingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het vergroten van de bekendheid onder raadsleden en de informatievoorziening richting deelnemende gemeenten vanuit de MRDH (zie aanbeveling 3).

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

7

2. Inleiding OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

8

2. Inleiding In dit hoofdstuk bespreken we de achtergrond en aanleiding van het onderzoek, staan we stil bij het doel en de afbakening en presenteren we de aanpak van het onderzoek. Dit hoofdstuk sluiten we af met een leeswijzer.

2.1

Achtergrond en aanleiding

De gemeente Westland werkt aan het openbaar vervoer (hierna: OV) als één van de 21 deelnemende gemeenten binnen het samenwerkingsverband van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (hierna: MRDH). De MRDH is verantwoordelijk voor het organiseren en verbeteren van het OV in de regio. Een van de kerntaken van de MRDH is het toewijzen van concessies voor het aanbieden van het openbaar vervoer. Binnen de gemeente Westland wordt deze taak momenteel uitgevoerd door de vervoerder EBS, die de concessie heeft tot 2030.

uitvoeren naar mogelijke verbeteringen in het OV en de bereikbaarheid van de gemeente.

2.2

Doel en afbakening

Het doel van het onderzoek is om de huidige situatie van het OV-systeem van de gemeente Westland in kaart te brengen en mogelijke knelpunten te identificeren. Hierbinnen maken we onderscheid tussen de concrete invulling van het OV (het vervoer), de wijze waarop het OV is georganiseerd (governance), en de rol van de lokale gemeenschap (inclusief raadsleden).

Hoewel de gemeente Westland een groeiende gemeente is met meer dan 115.000 inwoners, is de afhankelijkheid van de auto groot. Dit komt onder andere doordat de gemeente geen treinstation heeft en de verbindingen met omliggende steden zoals Rotterdam, Delft en Den Haag via busvervoer beperkt zijn. Daarnaast zijn belangrijke lokale locaties, zoals arbeidsplaatsen en onderwijsinstellingen, onvoldoende bereikbaar met het OV. Met de verwachte toename van inwoners, woningen en werkgelegenheid neemt de druk op de bereikbaarheid van de regio verder toe. Deze situatie is voor de Rekenkamer Westland aanleiding om onderzoek te laten

Figuur 1. Onderzoeksmodel

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

9

Op basis hiervan dragen we een aantal verbetermogelijkheden aan en formuleren we bredere lessen voor een toekomstige concessie van het OV in Westland. Deze onderdelen hebben we schematisch weergegeven in het onderzoeksmodel (zie figuur 1). Concreet beantwoorden we de volgende onderzoeksvragen: 1. Sluit de huidige inrichting van het OV in Westland aan op de wensen van de gemeente en/of inwoners? (hoofdstuk 3) 2. Wat was de rol van de lokale gemeenschap, inclusief raadsleden, bij het leveren van input voor de huidige concessie aan EBS voor het OV in Westland en hoe is deze input verwerkt? (hoofdstuk 4) 3. Welke knelpunten doen zich momenteel voor bij concessie aan EBS in Westland? Wat zijn praktische voorbeelden van deze uitdagingen? Hoe worden deze problemen door college en raad geadresseerd? (hoofdstuk 3 en 4) 4. Is er ruimte voor (tussentijdse) verbetering van het huidige systeem van het traject – van aanbesteding tot concessie tot vervoersplan – en hoe kan deze verbetering worden gerealiseerd en georganiseerd? Welke rol kan de lokale gemeenschap, inclusief raadsleden, hierin spelen? Welke ervaringen hebben andere gemeenten hiermee? (hoofdstuk 1) 5. Zijn er mogelijkheden om de geleerde lessen en verbeterpunten mee te nemen bij toekomstige concessies voor het OV in Westland, en zo ja, hoe kan dit proces worden geïmplementeerd en geborgd? (hoofdstuk 1)

2.3

aanbod van (openbare) documenten. Deze informatie hebben we vervolgens verrijkt met behulp van verdiepende interviews met relevante stakeholders. In bijlage I is een overzicht van de gesprekspartners opgenomen. Tijdens deze gesprekken hebben we de feitelijke informatie getoetst en aangevuld met percepties. Daarnaast hebben deze gesprekken gediend als een belangrijke bron voor het identificeren van knelpunten en mogelijke aanbevelingen.

2.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 3 beschrijven we de huidige invulling van het OV in de gemeente Westland. Hier staan we stil bij de werking van de MRDH en de invulling van de concessie. Ook beschrijven we de gesignaleerde knelpunten en verbeterpunten. In hoofdstuk 4 gaan we dieper in op de inrichting van de organisatie rondom het OV in de gemeente Westland en de knelpunten en verbeterpunten. Hier bespreken we de rol van alle betrokken partijen.

Onderzoeksaanpak

Om een antwoord te formuleren op de onderzoeksvragen hebben we verschillende onderzoeksmethoden gebruikt. We zijn gestart met een uitgebreide documentenstudie, waarin we het huidige OV-landschap in gemeente Westland en de governance van de betrokken partijen feitelijk in kaart hebben gebracht. Hiervoor hebben we gebruikgemaakt van een breed

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

10

3. Concessie en dienstregeling OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

11

3. Concessie en dienstregeling In dit hoofdstuk beschrijven we de concessie en de dienstregeling in de gemeente Westland. Om een volledig beeld te schetsen van de concessie in de gemeente Westland staan we eerst kort stil bij de rol van de MRDH (3.1). Daarna zoomen we in op de concessie Haaglanden Streek en staan we stil bij de totstandkoming van de concessie (3.2). Verder komen de vervoerder (3.3) en de belangrijkste uitdagingen van de afgelopen jaren (3.4) aan bod. Tot slot bespreken we de visie van de gemeente Westland op het OV (3.5) en sluiten we af met de knelpunten en verbetermogelijkheden rondom het OV in het Westland (3.6).

3.1

(bus, tram en metro). Een concessie is het exclusieve recht om het OV te mogen aanbieden. Bij het verlenen van een concessie verbindt de MRDH een aantal kwaliteitseisen aan de betreffende concessie. Deze kwaliteitseisen worden opgenomen in het Programma van Eisen. Het Programma van Eisen wordt gebruikt voor de aanbesteding van de nieuwe concessietermijn. Voorbeelden van kwaliteitseisen zijn: 1. De verbindingen die een vervoerbedrijf moet aanbieden; 2. De frequentie waarop bus, tram of metro moeten rijden; 3. De toegankelijkheid van de voertuigen; 4. Het geven van reisinformatie; 5. Milieueisen waar de voertuigen aan moeten voldoen; 6. Veiligheid in het OV; 7. De tarieven die reizigers betalen.

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)

De MRDH is een samenwerkingsverband tussen 21 deelnemende gemeenten. Samen met het bestuur, de 21 gemeenten, medeoverheden en partners (kennisinstellingen en bedrijfsleven) werkt men aan een aantrekkelijke regio voor inwoners.1

Binnen de MRDH zijn er 4 busconcessies, namelijk:3 1. Haaglanden Stad 2. Haaglanden Streek/Regio 3. Rotterdam en omstreken 4. Voorne-Putten en Rozenburg

De MRDH is als vervoersautoriteit verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wettelijke taken op het gebied van verkeer en voervoer.2 In de praktijk vult de MRDH deze verantwoordelijkheid in door het verlenen van concessies en het verstrekken van subsidies voor de exploitatie van het OV

1 2

MRDH (2024). MRDH-organisatie. Zie: https://mrdh.nl/wie-zijn/mrdh-organisatie. MRDH (2024). MRDH-organisatie. Zie: https://mrdh.nl/wie-zijn/mrdh-organisatie.

MRDH (2024). Concessies openbaar vervoer. Zie: https://mrdh.nl/project/concessiesopenbaar-vervoer. 3

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

12

Deze concessies zijn opgedeeld in verschillende geografische gebieden. Hoe deze concessies zich tot elkaar verhouden wordt weergegeven in de onderstaande figuur 2.

Zoetermeer. Deze concessie is van kracht sinds 25 augustus 2019. De concessietermijn loopt tot en met 14 december 2030 en is verleend aan vervoerder EBS.5 Hieronder vindt u een tijdlijn van de belangrijkste gebeurtenissen in de (totstandkoming van) de concessie in de periode 2017-2024.

Figuur 2. Geografische afbakening van de vier busconcessies van de MRDH (bron: MRDH). 4

3.2

Concessie Haaglanden Streek

MRDH (2024). Concessies openbaar Vervoer. Zie: https://mrdh.nl/project/concessiesopenbaar-vervoer.

Gebeurtenis

3 mei 2017 9 mei 2018

Vaststelling gezamenlijk programma van eisen (PvE) voor de vier busconcessies door de MRDH. Sluiting voor het indienen van offertes door vervoersbedrijven.

11 juli 2018

Bekendmaking voorlopige gunning concessie aan EBS.

24 augustus 2018 23 januari 2019

Connexxion maakt bezwaar tegen de gunning van de concessie aan EBS. Connexxion trekt het bezwaar in. Definitieve gunning aan EBS.

25 augustus 2019

Ingang van de concessietermijn voor EBS.

17 december 2020

Bekendmaking transitieprogramma OV en Corona (2021-2024). Sector, overheden en vervoerders moeten voor 1 april 2021 een transitieplan opstellen met aanpassingen aan dienstregelingen en kostenbesparingen. De Bestuurscommissie Vervoersautoriteit stelt het transitieprogramma OV en Corona vast. Het plan wordt gebruikt voor besluitvorming over aanvullende financiële ondersteuning van het Rijk. Voorstellen van EBS voor de concessie Haaglanden Streek, waaronder: verhoging spitsfrequentie lijn 31 (3x naar 6x per uur), verlaging frequentie lijn 33 (2x naar 1x per uur) en verhoging spitsfrequentie lijnen 455 en 456.

24 maart 2021

2021

Het OV in de gemeente Westland valt binnen de concessie ‘Haaglanden Streek’. Deze concessie is een invulling van het busvervoer in de gemeenten Westland, Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdrop, Wassenaar en

4

Datum

MRDH (2024). Concessies openbaar vervoer. Zie: https://mrdh.nl/project/concessiesopenbaar-vervoer. 5

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

13

15 december 2021

24 november 2023

Bestuurscommissie Vervoersautoriteit stelt de tweede herijking van het transitieprogramma OV en Corona vast, waarbij €145 miljoen wordt gereserveerd voor de exploitatie van het OV. MRDH stuurt een brief over Toekomstbestendig OV, waarin wordt aangegeven te investeren in het OV zodat EBS de gevolgen van de coronacrisis kan overwinnen; gesprekken over herziening van de concessie lopen.

Tabel 1. Tijdlijn van de concessie Haaglanden Streek tussen 2017 -2024.

3.3

Vervoerders Haaglanden Streek

EBS is de grootste vervoerder in de concessie Haaglanden Streek. Buiten de concessie Haaglanden Streek is EBS ook actief in Zaanstreek-Waterland, Voorne-Putten & Rozenburg, en IJssel-Vecht.6 Naast EBS zijn er nog een aantal andere partijen die een (kleinere) rol spelen in het OV in de gemeente

6

EBS (2024). Zie: https://www.ebs-ov.nl/wiezijnwij/over.

Westland.7 De RegioTaxi Haaglanden, Plusbus, Rolbus en Heijdse Lijn maatwerkvervoer richten zich op specifieke doelgroepen (waaronder ouderen en mensen met een rollator, rolstoel of scootmobiel, waarbij ondersteuning bij in- en uitstappen vaak mogelijk is).

3.3.1

Vervoerplan

EBS publiceert elk jaar een vervoerplan waarin zij invulling geven aan de dienstverlening in de concessie. In de jaren 2022, 2023 en 2024 heeft EBS zonder vervoerplan gewerkt vanwege (na-effecten van) COVID-19. Hierin wordt gepresenteerd welke buslijnen rijden op welk traject en met welke frequentie in de gemeente Westland. In het Vervoerplan Haaglanden Streek 2025 beschrijft EBS de huidige buslijnen in 2024 en de wijzigingsvoorstellen voor 2025. Deze informatie wordt in dit rapport weergegeven in tabel 2.

Gemeente Westland (z.d.). Openbaar vervoer. Zie: Openbaar vervoer | Gemeente Westland. 7

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

14

Lijnnummer

Traject

Frequentie 2024 (Huidige Dienstregeling)

Veranderingen in 2025

30

Zoetermeer - Rijswijk - Naaldwijk

Inzet grotere bussen (gelede bussen) op drukke ritten (na start tramlijn 19 in Delft).

31

Den Haag Leyenburg - Monster - 'sGravenzande - Hoek van Holland Delft - Schipluiden - Maasland Maassluis Monster - Naaldwijk - Maassluis

Spits: 4x/uur (gedaald van 6x/uur). Knelpunten in capaciteit op sommige ritten. Spits: 3x/uur. Spits: 2x/uur.

Geen informatie beschikbaar over wijzigingen.

Spits: 2x/uur.

Routewijziging in Naaldwijk (via Verdilaan, Kruisweg, Kruisbroekweg, Galgeweg, Kesterse Wei). Nieuwe haltes: Hoogwerf, Monnikenlaan (Naaldwijk), Honderland Noord (Maasdijk). Vervallen halte: Pijle Tuinen (Naaldwijk). Mogelijke routewijziging in Maasdijk (nog in overleg). Frequentieverhoging op alle trajectdelen. Gelijkgetrokken frequenties in de avonduren. Vervanging gelede bussen door standaard bussen mogelijk.

33 34

455

's-Gravenzande - Naaldwijk - De Lier - Delft - TU - Pijnacker - Zoetermeer

456

Den Haag Leyenburg - Naaldwijk Schiedam

824

Rotterdam Marconiplein - Schiedam - Vlaardingen - Honselersdijk Spijkenisse - Vlaardingen Honselersdijk Schiedam - Vlaardingen - Maasland Maassluis - Honselersdijk Den Haag Laakkwartier - Moerwijk Escamp - Honselersdijk

825 826 827

Maximaal 4x/uur op werkdagen (niet gespecificeerd per trajectdeel). Maximaal 4x/uur op werkdagen. Tijdelijke inzet 15-meter bussen op sommige ritten. 1 rit per dag.

Geen informatie beschikbaar over wijzigingen.

Frequentieverhoging in de spits. Geen 15-meter bussen meer nodig. Integratie lijn 824 (eerste rit). Integratie in lijn 456. Route via Rotterdam Slinge en station Schiedam Centrum.

1 rit per dag.

Wijzigingen alleen in Spijkenisse (zie Vervoerplan Voorne-Putten & Rozenburg).

1 rit per dag.

Geen informatie beschikbaar over wijzigingen.

1 rit per dag.

Geen informatie beschikbaar over wijzigingen.

Tabel 2. Overzicht van buslijnen in de concessie Haaglanden Streek uit het vervoerplan 2024.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

15

Op dit moment zijn er dus tien actieve buslijnen binnen de concessie van gemeente Westland. Figuur 3 geeft een indruk van de huidige dienstregeling in de gemeente Westland. Lijnen 824, 825, 826 en 827 worden in dit figuur niet weergegeven, omdat ze enkel 1x per dag rijden.

hierbij aan het verhogen/verlagen van frequenties op bepaalde buslijnen). Ook kan in een vervoerplan worden voorgesteld om te starten met een nieuwe buslijn, dan wel een buslijn op te heffen. Uiteraard moet hier wel rekening worden gehouden met het afgesproken budget en concessie-afspraken. Gesprekspartners geven aan dat EBS bij het maken van een nieuw conceptvervoerplan relatief vroeg naar de ambtelijke organisatie van de gemeente Westland stapt om informatie over mogelijke wensen op te halen. Uit de gesprekken blijkt dat de reactie op het conceptvervoerplan in gemeenten verschillend wordt ingericht. In sommige gemeenten worden reacties van reizigers opgehaald en teruggekoppeld door de raad, waar in andere gemeenten enkel door (een gedeelte van) de gemeenteraad op het concept wordt gereageerd.

3.4

Contextuele ontwikkelingen en uitdagingen

Om de bevindingen uit dit onderzoek goed te kunnen duiden is het belangrijk om bewust te zijn van de belangrijkste ontwikkelingen in de context van het onderzoek. We identificeren in ieder geval twee ontwikkelingen, met bijbehorende uitdagingen, waar de vervoerder in de afgelopen jaren mee te maken heeft gehad. Allereerst heeft het uitbreken van COVID-19 in begin 2020 op verschillende manieren invloed gehad op het OV in de gemeente Westland. Denk hierbij aan Figuur 3. Schematische weergave van actieve buslijnen. (Bron: EBS)8.

De vervoerders dragen elk jaar een conceptvervoerplan aan met daarin het overzicht van de door te voeren veranderingen binnen de concessies (denk

8

EBS (z.d.) Lijnennetkaart Haaglanden Streek. Zie: index.php.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

16

een afname van reizigersaantallen, hoger ziekteverzuim onder medewerkers en een structurele verandering in het reisgedrag van forenzen.9

en dat EBS een bedrag ontving van €35 miljoen aan ondersteunende financiële middelen.11

EBS geeft in gesprekken aan dat het als vervoerder erg lastig was om te gaan met de situatie omtrent COVID-19. In eerste instantie heeft EBS de dienstregeling tijdens de opkomst van het virus niet afgeschaald. Door hoog ziekteverzuim was er in deze periode sprake van relatief veel rituitval. Een paar maanden later (Q2 2020) is de dienstregeling, mede op verzoek van de MRDH wel afgeschaald. Toen in de zomer weer werd opgeschaald naar de normale dienstregeling, bleek dit al snel financieel onhaalbaar door een te groot aanbod aan vervoer en te weinig reizigers.

EBS geeft aan in de dienstregeling nu bijna weer terug te zijn op het hetzelfde aantal kilometers als voor COVID-19. Dit wordt nu stapsgewijs opgeschaald. Ook het aantal busreizigers in de concessie neemt de afgelopen jaren weer toe (zie figuur 4).

Na de COVID-19 crisis hebben de 21 wethouders Mobiliteit van de MRDH besloten tot een forse investering van €150 miljoen in het OV in de metropoolregio. Het idee hierachter was dat deze investeringen de vervoerders van de verschillende concessies (HTM, RET en EBS) helpen met het achter zich laten van de gevolgen van COVID-19. Specifiek voor EBS betekende dit dat de doelstellingen van de busconcessies Voorne-Putten Rozenburg en Haaglanden Streek werden bijgesteld gedurende deze periode

Zie bijvoorbeeld: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2023/10/10/bi jlage-3-achtergrondrapport-waar-is-de-ov-reiziger-gebleven/bijlage-3-achtergrondrapportwaar-is-de-ov-reiziger-gebleven.pdf. 10 Twee brieven van de MRDH inzake maatregelen Openbaar Vervoer en corona en regionale transitieprogramma (2021). Zie: 9

Miljoenen

In 2021 heeft de MRDH het ‘Transitieprogramma OV en Corona’ opgesteld om de concessiehouders financieel te ondersteunen bij de uitdagingen rondom COVID-19. Tegelijkertijd diende de vervoerder, EBS, besparingen te doen. Dit kwam in de praktijk neer op een frequentieverlaging op de buslijnen in het Westland.10

Busreizigers in Haaglanden Streek 12

10.368.457

10.888.726

10 8

7.464.552 6.369.440

6 4 2 0 2020

2021

2022

2023

Figuur 4. Overzicht van aantal instappers in concessie Haaglanden Streek 2020 2023.

https://westland.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/e55c657b-69fb-4b4d-bd385bc42e20df18?documentId=54e47616-e779-4b98-87f1029592c54bde&agendaItemId=c7b69267-b9a0-4a9b-9d96-9829942ba3c4. 11 https://westland.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/82aeeac4-da03-48dc-81f79e5d7c895628?documentId=7f6e6b42-28a7-48a1-a6a7-8c4b80b75ead

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

17

De tweede uitdaging met betrekking tot het OV is een aanhoudend personeelstekort. De dunne marges in de bezetting van het personeel maakt het lastig om ziekte en uitval op te vangen. Dit tekort is het grootst in stedelijke gebieden. Gezien het feit dat de buslijnen in Westland voor een deel verbonden zijn aan andere lijnen, afkomstig uit Den Haag en Den Hoorn, is dit personeelstekort daarmee direct van invloed op het OV in Westland.

2026, het Collegewerkprogramma Westland 2022-2026 en de percepties uit de gevoerde gesprekken.

EBS geeft aan druk bezig te zijn met het versterken van het personeelsbestand. Zo zijn de wervingsactiviteiten voor chauffeurs opgeschaald, maar blijft het lastig om personen te vinden die direct inzetbaar zijn. EBS heeft nieuw personeel aangenomen, maar een deel hiervan moet nog een (aanvullende) opleiding afronden. EBS geeft aan te verwachten in 2025 het personeelstekort voor het grootste gedeelte te hebben ondervangen.

1. Logistieke bereikbaarheid 2. De auto minder dominant 3. Volwaardige alternatieven voor de auto 4. Westland verkeersveilig 5. Duurzaam Westland

Belangrijk om te vermelden is dat gesprekspartners zowel binnen als buiten de gemeente Westland aangeven dat het tekort aan personeel een uitdaging is die breder is dan EBS en het Westland. Dit probleem is ‘hardnekkig en leidt overal tot dezelfde problematiek’. Zo speelt het personeelstekort ook bij andere vervoerders, zoals HTM, Arriva, Transdev en GVB.12 Dat maakt het personeelstekort niet enkel relevant in het Westland, maar vrijwel in het hele land.13

3.5

Visie op OV in gemeente Westland

Er zijn verschillende relevante beleidsdocumenten die iets zeggen over de visie op het OV in de gemeente Westland. We onderscheiden hier de Mobiliteitsvisie 2040, het Coalitieakkoord Actieprogramma Westland 2022-

NOS (2023). Reiziger merkt ook in stads- en streekvervoer personeelstekort. Zie: Reiziger merkt ook in stads- en streekvervoer personeelstekort. 12

Mobiliteitsvisie 2040 In 2019 heeft de gemeente Westland een Mobiliteitsvisie 2040 gepubliceerd14. Hierin formuleert de gemeente vijf mobiliteitsdoelen, namelijk:

Punt drie van deze doelen heeft betrekking op het OV in de gemeente Westland, namelijk: ‘Het openbaar vervoer en de fiets zijn in 2040 een volwaardig alternatief voor de auto voor reizen naar de economische toplocaties in de MRDH en Westland (vanuit Naaldwijk binnen 30 minuten reistijd met het openbaar vervoer op Den Haag CS, Rotterdam CS, Station Rijswijk en Delft) en per fiets in 45 minuten reistijd. Reizigers zijn hierdoor voor onder andere woon-werk verkeer en het bereiken van voorzieningen en sociale activiteiten niet meer afhankelijk van de auto. Dit heeft een positief effect op de bereikbaarheid’. In de visie laat de gemeente Westland weten dat bovenstaande een ambitieuze doelstelling is en schetst de gemeente verschillende uitwerkingsmogelijkheden. Hiermee wordt een beeld geschetst van hoe het OV er in 2040 zou moeten uitzien om deze doelstelling te halen. Hiervoor worden de volgende wensen benoemd:

NOS (2023). Provincies bezorgd over gevolgen personeelstekort stads- en streekvervoer. Zie: Provincies bezorgd over gevolgen personeelstekort stads- en streekvervoer. 14 Gemeente Westland (2019). Mobiliteitsvisie Westland 2040. 13

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

18

• Het OV zal een schaalsprong maken met bussen die vaker, sneller en comfortabeler rijden. • De concurrentiepositie van de bus zal verbeterd zijn door infrastructurele maatregelen. • Er zullen meer (elektrische) deelfietsvoorzieningen zijn op strategische plaatsen. • De mogelijkheden van aanvullend OV, zoals zelfrijdende auto’s, worden verkend. Coalitieakkoord Actieprogramma Westland 2022-2026 In het coalitieakkoord besteden de coalitiepartijen naast de andere onderwerpen ook specifiek aandacht aan het OV in het Westland. Hierin staat dat de coalitiepartijen inzetten op: • Betere OV-verbindingen tussen Westlandse dorpen. • Goede OV-verbindingen met de regio (zoals Delft, Rotterdam en Den Haag). • Werken aan verbetering van het OV-busnetwerk (met daarbij de OVsituatie in en rond Monster15). • Onderzoeken naar mogelijkheden omtrent een lightrailverbinding met de regio en een haalbaarheidsstudie naar een cargoloop (een goederentrein, waarmee goederen uitstootvrij op hoge snelheid via een luchtdrukbuis kunnen worden vervoerd) als alternatief voor vrachtverkeer.

tussen Den Haag, Naaldwijk en Maassluis.16 Hier werd deze verbinding als meest realistische variant aangedragen om de bereikbaarheid in het Westland te vergroten. Verder staat in het coalitieakkoord een lijst met vrij algemene voornemens die bijdragen aan de eerdergenoemde ambities. Hierin staat bijvoorbeeld: ‘We bezien hoe we de huidige buslijnen kunnen optimaliseren om plaatsen beter bereikbaar te maken.’17 Collegewerkprogramma Westland 2022-2026 In het collegewerkprogramma worden de plannen vanuit het coalitieakkoord verder uitgewerkt.18 Hierin gaat het niet over concrete buslijnen zoals besproken in het vervoerplan, maar worden wel een aantal voorgenomen activiteiten gepresenteerd om de ambities op het gebied van bereikbaarheid en mobiliteit uit het coalitieakkoord te behalen. De genoemde activiteiten die specifiek betrekking hebben op het OV zijn: • Westland goed bereikbaar met OV door kortere reistijden met de regio en minder overstappen. • In gesprek met Vitis Welzijn over het idee de Plusbus te laten rijden volgens een ‘lijnensysteem’ i.p.v. enkel op afspraak. • In regionaal verband onderzoek [doen] naar lightrailverbinding en een haalbaarheidsstudie naar de cargoloop als alternatief voor vrachtverkeer.

Hiermee bouwt het coalitieakkoord voort op een verkennend onderzoek uit 2021 over de mogelijkheden voor het ontwikkelen van een lightrailverbinding

In Monster is buslijn 31 in 2021 verlegd uit het centrum, vanwege overlast door trillinghinder. De afgenomen bereikbaarheid is sindsdien een onderwerp van gesprek. Zie bijvoorbeeld: Gesprek over busvervoer wordt vervolgd | Al het nieuws uit Westland. 16 Witteveen + Bos (2021). HOV-verkenning Den Haag-Naaldwijk-Maassluis-Delft -Rotterdam. Zie: eindrapportage_hov-verkenning_den_haag_-naaldwijk-maassluis-delft_-rotterdam (2).pdf. 15

Gemeente Westland (2022). Coalitieakkoord actieprogramma Westland 2022-2026. Zie: coalitieprogramma-westland-2022-2026-aan-de-slag-voor-westland.pdf. 18 Gemeente Westland (2022). Collegewerkprogramma 2022-2026. Zie: CWP Westland 20222026. 17

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

19

Percepties

3.6.1

Verschillende gesprekpartners geven aan behoefte te hebben aan een meer strategische visie ten aanzien van het OV in de gemeente Westland. De bestaande beleidsdocumenten beschrijven verschillende ambities op het gebied van OV, maar bieden slechts in meer of mindere mate een concrete stappen om hier te komen.

Uit de raadscommissievergaderingen blijkt dat er frequent klachten over het OV in het Westland worden geuit, met name over de dienstverlening van EBS (zie tabel 3).19 In de periode 2019-2024 zijn er in ieder geval in dertien commissievergaderingen zorgen over het OV in Westland gedeeld. Het is hoofdzakelijk de partij Westland Verstandig die deze zorgen van inwoners deelt in de vergaderingen. De kern van de klachten heeft betrekking op de onbetrouwbare dienstverlening van EBS.

De inrichting van OV is in veel gevallen een strategische afweging tussen verschillende opties, met elk voor- en nadelen. Voor deze strategische afwegingen geven gesprekspartners aan dat een eenduidige visie met een concrete aanpak kan bijdragen aan een betere besluitvorming.

3.6

Knelpunten en verbeterpunten

In dit onderzoek hebben we op verschillende manieren de knelpunten van het OV in kaart proberen te brengen. Allereerst hebben we gekeken naar de besproken klachten over het OV in de raadscommissievergaderingen van de afgelopen jaren. Verder hebben we ook een analyse gemaakt van de berichtgeving in de media en percepties van de betrokken stakeholders. Aan het eind van dit hoofdstuk vergelijken we deze beelden met de informatie uit bestaande monitors van de tevredenheid over het OV in de gemeente Westland.

Raadscommissievergaderingen

In de klachten komen enkele specifieke problemen vaak terug. Uitvallende bussen en vertragingen zijn een constante zorg, net als de verkeerde reisinformatie die door apps en fysieke digitale borden worden verstrekt. Daarnaast wordt er herhaaldelijk geklaagd over trillinghinder van de bussen, door het gebruik van zwaardere bussen. Uit documentatie blijkt dat het College van B&W de bovenstaande problemen herkent. Hierbij geeft men aan dat personeelstekorten bij de vervoerder voor een groot deel de oorzaak is van de knelpunten rondom het OV in het Westland.

Zie: Agenda Westland - Gemeenteraad woensdag 11 december 2024 19:00 - iBabs Publieksportaal. 19

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

20

Vergaderdatum

Partij

Onderwerp van de klacht

5 maart 2019

Westland Verstandig Westland Verstandig Westland Verstandig Westland Verstandig Westland Verstandig Westland Verstandig VVD

Bewoners klagen over wijziging busroute van EBS; bus rijdt niet meer via Monsterseweg.

17 oktober 2019 21 oktober 2019 4 november 2019 25 november 2019 24 november 2020 8 april 2023 1 september 2023 20 november 2023 10 januari 2024

Trillinghinder door zwaardere bussen van EBS. Klachten over te hard rijden door dorpskernen, vertragingen, uitval, onvriendelijke chauffeurs, en trillinghinder (Oosteinde in Wateringen). Vertragingen, uitval van ritten, en aanloopproblemen bij EBS. Ontevredenheid over verbinding Naaldwijk–Den Haag (buslijn 31 en 32) en slechte service van EBS. Langzame afhandeling van klachten en fouten in het inchecksysteem van EBS; problemen met verschietende haltes. Petitie van EBS-chauffeurs: onbetrouwbare service, inefficiënt beleid, hoge kosten losse kaartjes (€12,50) en prioriteit voor buitenlandse aandeelhouders. Diensten van EBS vallen uit door personeelstekort; het college geeft aan dat EBS bezig is met de inzet van grotere bussen en opleidingen voor chauffeurs om problemen op te lossen. Bussen komen niet opdagen; apps tonen incorrecte informatie.

Westland Verstandig Westland Verstandig Westland Blijvende klachten over uitval van bussen en hoge kosten van klantenservice (€1 per minuut). Verstandig 25 januari 2024 Westland Voortdurende problemen: niet-rijdende bussen, uitval en slechte service; vraag naar boetes voor EBS of beëindiging concessie. Verstandig 15 februari 2024 Westland Tientallen klachten over niet-rijdende bussen; indruk van slap optreden door MRDH. EBS wijt dit aan personeelstekort. Verstandig 18 maart 2024 Westland Aanhoudende klachten ondanks beloften; EBS geeft aan in 2025 weer op te schalen naar pre-COVID-19 frequentie. Verstandig Tabel 3. – Overzicht van besproken klachten gerelateerd aan OV in raadscommissievergaderingen 2019-2024.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

21

3.6.2

Media

Het uitvallen van bussen bij EBS is een onderwerp dat ook veelvuldig in de media is uitgelicht. Zo publiceerden dit jaar zowel landelijke (NOS20), als regionale omroepen (Omroep Gelderland21, WOS22, Omroep West23) nog verschillende artikelen over ervaren klachten over het busvervoer in de concessie Haaglanden Streek. In deze berichtgeving wordt, net zoals in de gemeenteraadsgevergaderingen, voornamelijk aandacht besteed aan het hoge percentage uitgevallen bussen (8,3%).

3.6.3

Percepties van gesprekspartners

De klachten zoals besproken in de gemeenteraadsvergaderingen en de media, worden herkend door de gesprekspartners. De gesprekken geven als aanvulling hierop inzicht in de mogelijke factoren die ten grondslag liggen aan deze klachten. Direct betrokken gesprekspartners benoemen dat het personeelstekort de grootste oorzaak is rondom klachten over het OV in het Westland. De gesprekspartners benadrukken dat het tekort aan inzetbaar personeel niet uniek is voor het Westland, maar ook bij andere vervoerders en in andere gemeenten bestaat. Zoals eerder besproken in 3.4, herkent EBS dit probleem en is de vervoerder bezig met het versterken van het personeelsbestand.

vanwege de kenmerken van de infrastructuur. De gemeente Westland bestaat veelal uit kleine dorpskernen, beschikt niet of nauwelijks over speciale OVinfrastructuur en heeft in sommige gebieden snelheidsremmende maatregelen genomen, zoals het aanleggen van drempels. Deze factoren samen maken de dienstverlening meer kwetsbaar voor vertragingen. Verder lichten direct betrokkenen rondom het OV in het Westland en partijen op landelijk niveau toe dat vraagstukken omtrent OV vaak ook gaan over het maken van keuzes. Zo kan de oplossing van het ene knelpunt de oorzaak zijn van een nieuwe uitdaging. Een gesprekspartner benoemt een voorbeeld waarin klachten over trillinghinder kunnen leiden tot het verleggen van een buslijn, wat als gevolg heeft dat er klachten over beperkte bereikbaarheid ontstaan.

3.6.4

Monitoring

In de afgelopen jaren zijn er verschillende monitors uitgevoerd om de klachten en waardering van reizigers ten aanzien van het OV te meten. Deze monitors laten een overwegend positief beeld zien onder reizigers over de dienstverlening binnen de concessie. Zo laat de OV-Klantenbarometer MRDH (2022) zien dat reizigers het OV in de Haaglanden Streek beoordelen met een rapportcijfer van 8,3 (Q3 2022) en dat 96% van de respondenten de diensteverlening beoordeelt met een 7,0 of

Aanvullend komt uit de gesprekken naar voren dat in sommige delen van de gemeente Westland het lastig kan zijn om vertragingen te voorkomen NOS (2024). Nog altijd vallen busritten van EBS vaker uit dan toegestaan. Zie: Nog altijd vallen busritten van EBS vaker uit dan toegestaan. 21 Omroep Gelderland (2024). Bussen EBS blijven uitvallen en daar merken ze in deze plaatsen het meest van. Zie: Bussen EBS blijven uitvallen en daar merken ze in deze plaatsen het meest van - Omroep Gelderland. 20

WOS (2024). Uitval bussen EBS in 2023 ver boven norm, maar reizigersaantal stijg. Zie: Uitval bussen EBS in 2023 ver boven norm, maar reizigersaantal stijgt | WOS. 23 Omroep West (2024). Dramatische cijfers bus-uitval: hier rijden het vaakst geen bussen. Zie: Dramatische cijfers bus-uitval: hier rijden het vaakst geen bussen - Omroep West. 22

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

22

hoger.24 Enkel op de categorieën frequentie (6,5) en informatie vertraging (6,1) scoort de concessie Haaglanden Streek onder de 7,0.

Klantwaardering 2019-2023 8,5

Deze positieve beoordeling zien we ook terug in de OV monitor van de waardering in de gehele MRDH.25 Reizigers geven het busvervoer in de concessie Haaglanden Streek tussen 2019 en 2023 een beoordeling tussen de 7,8 en de 8,2. Dit is een score die vergelijkbaar is met de waardering van het OV in de gehele metropoolregio (zie figuur 5). Er zijn twee kanttekeningen te maken bij de interpretatie van deze monitoringsinformatie. Allereerst is het belangrijk om te benoemen dat deze monitoringsinformatie een indicatie geeft over de ervaringen binnen de concessie Haaglanden Streek, maar dat deze informatie niet één op één valt te vertalen naar de dienstverlening in het Westland. Daarnaast is het goed om bewust te zijn van de gebruikte onderzoeksmethoden. Deze monitors zijn namelijk uitgezet onder reizigers die gebruikmaken van het OV. Dit heeft mogelijk geleid tot een positievere waardering van het OV, dan wanneer ook niet-reizigers deel zouden nemen aan deze monitoring.

24

Goudappel (2022). OV-Klantenbarometer MRDH. Zie: OV-Klantenbarometer MRDH.

8,3

8,2

8,1 7,9

7,8

7,9

8

8

8 7,8

7,9

7,7 7,5 2019

2021

2022

Busvervoer Haaglanden Streek

2023

MRDH

Figuur 5. Klantwaardering van de concessie en de metropoolregio in periode 2019-2023.

25

MRDH (2023). Verantwoording exploitatie OV-concessies 2023. Zie: OV monitor 2023.pdf.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

23

4. Organisatie & Governance OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

24

4. Organisatie & governance In dit hoofdstuk beschrijven we de inrichting en rol van de MRDH en gaan we ook in op de rol van de gemeente Westland binnen het huidige OV-systeem (paragraaf 4.1). Hierbij kijken we ook specifiek naar de rol van de lokale gemeenschap (inclusief raadsleden) van de gemeente Westland. In paragraaf 4.2 vergelijken we de MRDH met de Vervoerregio Amsterdam (VRA) en beschrijven we de situatie wanneer de taken op verkeer en vervoer bij de provincie belegd zijn. We beschrijven hier niet hoe het OV tussen de 21 deelnemende gemeenten anders georganiseerd kan worden. Tot slot (paragraaf 4.3) gaan we in op verschillende knelpunten en/of uitdagingen met betrekking tot de organisatie en governance ten aanzien van de gemeente Westland.

4.1

Inrichting van de MRDH en rol gemeente Westland

Met deelname aan de MRDH hebben de 21 deelnemende gemeenten een deel van hun bevoegdheden overdragen aan een regionaal, interbestuurlijk samenwerkingsverband.26 De MRDH bestaat uit verschillende besturen en commissies met verschillende taken en bevoegdheden (zie figuur 6). Alle besturen en commissies van de MRDH bestaan uit leden van de 21 deelnemende gemeenten. Via het algemeen bestuur en/of de BcVa (Bestuurscommissie Vervoersautoriteit) kan de gemeente Westland direct invloed uitoefenen op de besluitvorming binnen de MRDH op het terrein van 26

verkeer en vervoer. In het geval van de gemeente Westland zijn dit de burgemeester (vertegenwoordigd in het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de MRDH) en de wethouder Verkeer en Vervoer (vertegenwoordigd in de BcVa). Alle overleggen van de verschillende besturen en commissies worden ambtelijk voorbereid. 27

Berenschot (2024). Evaluatie MRDH.

Figuur 6. Schematische weergave van organisatie binnen de MRDH.

4.1.1

Algemeen bestuur

Binnen de MRDH is het algemeen bestuur het hoogst besluitvormend orgaan. Het algemeen bestuur stelt onder andere de begroting en strategische agenda

27

MRDH (2024). Bestuur. Zie: https://mrdh.nl/wie-zijn/bestuur.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

25

voor de komende jaren vast. Het algemeen bestuur bestaat uit 25 leden, namelijk: 28

dagelijks bestuur vormen. De burgemeester van de gemeente Westland is lid van het dagelijks bestuur.31

1. 21 leden, aangewezen door de deelnemende gemeenten; 2. de burgemeesters van Rotterdam en Den Haag; en 3. de portefeuillehouders verkeer en vervoer van Rotterdam en Den Haag.

4.1.3

Alle 21 deelnemende gemeenten hebben via het afgevaardigde lid stemrecht in het algemeen bestuur. Daarnaast hebben leden van het algemeen bestuur de mogelijkheid om amendementen voor te stellen, moties in te dienen of andere voorstellen te doen. De gemeente Westland is in het algemeen bestuur vertegenwoordigd via de burgemeester van de gemeente Westland. De evaluatie van de MRDH concludeert dat leden het recht om moties in te dienen (zeer) beperkt gebruiken.29 Verder kan het algemeen bestuur commissies instellen die (een deel van) de bevoegdheden van het algemeen bestuur en/of dagelijks bestuur overnemen. In het geval van het OV zijn dit de ‘Bestuurscommissie Vervoersautoriteit’ (hierna: BcVa) en de ‘Adviescommissie Vervoersautoriteit’ (hierna: AcVa).30

4.1.2

Dagelijks bestuur

Het dagelijks bestuur van de MRDH stelt de agenda van het algemeen bestuur vast en is verantwoordelijk voor de uitvoering van beslissingen van het algemeen bestuur. In het geval van verkeer en vervoer zijn de bevoegdheden gedelegeerd naar de BcVa. Het algemeen bestuur wijst vijf leden aan die het

MRDH (2024). Algemeen bestuur. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/algemeen-bestuur. Berenschot (2024). Evaluatie Metropoolregio Rotterdam Den Haag. 30 MRDH (2024). Algemeen bestuur. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/algemeen-bestuur. 31 MRDH (2024). Dagelijks bestuur. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/dagelijks-bestuur. 32 MRDH (2024). Bestuurscommissie Vervoersautoriteit. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/bestuurscommissie-vervoersautoriteit. 28 29

Bestuurscommissie Vervoersautoriteit (BcVa)

De BcVa is door het algemeen bestuur ingesteld en heeft de wettelijke bevoegdheid om de taken op het terrein van verkeer en vervoer te behartigen. De BcVa heeft onder andere de bevoegdheid om het Programma van Eisen op te stellen en om concessies en vergunningen te verlenen.32 De MRDH laat hierbij weten dat de wethouders Verkeer en Vervoer binnen de BcVa namens de gemeenten spreken. Het is hierbij aan de desbetreffende gemeente om te bepalen hoe hun inbreng voorafgaand is afgestemd in de eigen gemeente. De BcVa bestaat uit de wethouders Verkeer en Vervoer van de 21 deelnemende gemeenten. De wethouder Verkeer en Vervoer van de gemeente Westland is tevens aangewezen door de leden van de BcVa als portefeuillehouder Middelen Vervoersautoriteit.33 De BcVa vergadert minstens tien keer per jaar. De vergadering en notulen zijn gedeeltelijk openbaar.34 De BcVa voert het gesprek voornamelijk op strategisch/tactisch niveau (bijvoorbeeld: over de HOV-verkenning, het transitieprogramma OV en de gebiedsuitwerking Greenportcorridor 3.0) en in beperkte mate over operationele zaken (zoals klachten en/of aanpassingen in de dienstregeling).35

MRDH (2024). Bestuurscommissie Vervoerautoriteit. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/bestuurscommissie-vervoersautoriteit. 34 MRDH (2024). Bestuurscommissie Vervoersautoriteit. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/bestuurscommissie-vervoersautoriteit. 35 MRDH (2024). Agenda en besluitenlijsten. Zie: https://mrdh.nl/agenda. 33

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland

26

4.1.4

Adviescommissie Vervoersautoriteit (AcVa)

De AcVa is door het algemeen bestuur ingesteld en adviseert het algemeen bestuur en de BcVa over aangelegenheden op het terrein van verkeer en vervoer. De AcVa bestaat uit twee raadsleden van de 21 deelnemende gemeenten (ook vanuit de gemeente Westland nemen twee raadsleden zitting in de AcVa). De AcVa is bevoegd om:36 1. een advies uit te brengen over een besluit dat via een zienswijzeprocedure aan de vertegenwoordigde organen (en indien van toepassing aan de provinciale staten) wordt voorgelegd; 2. een advies uit te brengen op verzoek van de BcVa; en 3. op eigen initiatief een advies uit te brengen. De AcVa heeft hiermee de mogelijkheid om rechtstreeks met het algemeen bestuur en/of de BcVa in gesprek te gaan en advies te geven. Hiermee kan de AcVa het perspectief van de burgers en/of andere belanghebbenden vertegenwoordigen.37 De evaluatie van de MRDH constateert dat de raadsleden van de AcVa onvoldoende tijd hebben om goed invulling te geven aan hun rol. Ter illustratie: leden van de AcVa geven aan dat zij meer tijd nodig hebben voor inhoudelijke verdieping, voorbereiding en/of politieke afstemming.38 Direct betrokken gesprekspartners herkennen zich in het bovenstaande punt. Daarnaast geven leden van de AcVa uit de gemeente Westland aan dat de overleggen van de AcVa vaak tegelijk plaatsvinden met overleggen binnen de

MRDH (2024). Adviescommissie Vervoersautoriteit. Zie: https://mrdh.nl/orgaan/bestuurscommissie-vervoersautoriteit. 37 Berenschot (2024). Evaluatie MRDH. 38 Berenschot (2024). Evaluatie MRDH. 39 Rekenkamer Den Haag (2024). Sturen op verlengd lokaal bestuur. Een vergelijkend onderzoek naar de invloed van volksvertegenwoordigers en burgers op de MRDH en andere 36

gemeente Westland. Hierdoor is het niet altijd mogelijk voor de leden van de gemeente Westland om de AcVa-overleggen bij te wonen. Binnen de MRDH zijn geen verordeningen en/of besluiten hoe de besturen en commissies om dienen te gaan met adviezen vanuit de AcVa. Ter illustratie: binnen de Vervoerregio Amsterdam (hierna: VRA) zijn wel verordeningen en besluiten uitgewerkt over hoe men met adviezen dient om te gaan. Dit betekent dat bestuursorganen van de VRA zich dienen te motiveren wanneer zij willen afwijken van een advies (in sommige gevallen binnen 14 dagen).39

4.1.5

Ambtelijk apparaat

De MRDH kent een eigen ambtelijk apparaat (circa 90 fte). Het dagelijks bestuur stuurt de ambtelijke organisatie van de MRDH aan. MRDH bereidt de besluitvorming ambtelijk voor in afstemming met de ambtenaren van de 21 deelnemende gemeenten. Per gemeente neemt één ambtenaar deel aan de ambtelijke voorbereiding/het overleg. De (bestuurs)adviseurs bereiden de agendapunten van het algemeen bestuur voor in het MRDHcoördinatorenoverleg.40 Direct betrokkenen geven aan dat de ambtelijke dienst van de MRDH de vergaderingen van het algemeen bestuur en de BcVa goed voorbereidt. De ambtenaar vanuit de gemeente Westland ervaart deze ambtelijke voorbereiding als nuttig. Hierdoor is er weinig onderlinge discussie in het algemeen bestuur en de BcVa tussen bestuurders van de verschillende gemeenten. De evaluatie van de MRDH constateert dat het ambtelijk netwerk

vervoersautoriteiten. Zie: https://www.rekenkamerdenhaag.nl/wpcontent/uploads/2023/12/RIS319093-Rapport-vergelijking-Metropoolregio-RotterdamDen-Haag-1.pdf. 40 Berenschot (2024). Evaluatie MRDH.

OV en Bereikbaarheid gemeente Westland