Eerste termijn wethouder Goudswaard begroting [26-0183981]
Tekst van het document
Bijdrage 1e termijn begroting 2027 - Gemeente Westland - Anko Goudswaard Samen vooruit met lef en vertrouwen. Allereerst wil ik u danken voor uw bijdragen in eerste termijn. Met enthousiasme heb ik uw inbreng gelezen. Het is fijn om in alle bijdragen een gepaste Westlandse trots te lezen. In deze eerste termijn ga ik in op de onderwerpen die binnen mijn portefeuille vallen. Daarbij betrek ik uw vragen, opmer- kingen, moties en amendementen zo zorgvuldig en volledig mogelijk. De opgaven waar we als gemeente voor staan zijn en veelzijdig. Die realiseren we niet alleen als col- lege, maar juist samen met uw raad. Alleen in goede samenwerking kunnen we de ambities voor Westland waarmaken en de keuzes maken die daarvoor nodig zijn. Daarbij wil ik ook nadrukkelijk mijn waardering uitspreken voor onze ambtelijke organisatie. Achter deze begroting gaat veel des- kundigheid, betrokkenheid en inzet schuil. Het is dankzij hun voortdurende inspanningen dat wij als bestuur de afwegingen kunnen maken die vandaag voorliggen. De begrotingsbehandeling een bijzonder moment, het is het moment waarop ambities, plannen en financiële keuzes samenkomen en waarop we als raad en college richting geven aan de toekomst van Westland. Deze begroting markeert ook een volgende stap op de koers die in de afgelopen bestuurs- periode is ingezet.
We bouwen voort op de goede lijn die door het vorige college is neergezet en ge- ven daar, vanuit de ambities van dit collegewerkprogramma, verder invulling aan. Met deze begroting zetten we opnieuw een stap vooruit. We investeren in de opgaven die voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties van groot belang zijn. We werken aan een sterke en leefbare gemeente, een aantrekkelijk vestigingsklimaat en voorzieningen die passen bij een groeiend en ambitieus Westland. Verantwoord financieel bestuur vraagt ook om realisme. Een begroting bestaat niet alleen uit wen- sen en ambities, maar ook uit het maken van keuzes. Soms zijn die keuzes gemakkelijk, soms zijn ze lastig. Juist dan is het belangrijk om met lef beslissingen te nemen en met vertrouwen te bouwen aan de toekomst. Deze begroting laat zien dat die twee hand in hand kunnen gaan. We kiezen ervoor om te investeren waar dat nodig is, terwijl we tegelijkertijd oog houden voor een gezonde financiële ba- sis. Financiën De financiële positie van Westland is stevig. Dankzij een solide reservepositie en gezonde financiële kengetallen en indicatoren beschikken we over een sterke basis om te investeren, ook na doorreke- ning van de ambities uit ons collegewerkprogramma (vraag PRO/D66).
Helaas hebben we ook te ma- ken met onzekerheden, zoals ontwikkelingen in het rijksbeleid, de bekostiging van het sociaal do- mein, geopolitieke ontwikkelingen en veranderingen in de verdeelsystematiek van het gemeente- fonds. Dat vraagt om een koers die ambitie en realisme met elkaar verbindt. De auditcommissie zal een meer signalerende en verdiepende rol op zich nemen door een aantal be- langrijke thema’s gericht op te pakken (CDA). Zoals eerder met u afgesproken komen we bij de 2de afwijkingenrapportage met een overzicht van reserves die geen duidelijk bestemmingsdoel hebben. Deze reserves heffen we op en het saldo van de reserve zal toegevoegd worden aan de algemene re- serve. Naast een financieel gezonde gemeente streven we nadrukkelijk naar een realistische begroting en een betere voorspelbaarheid van onze financiën. In het kader van realisme en voorspelbaarheid is het onze ambitie om het jaarrekeningresultaat minder af te laten wijken van de oorspronkelijke be- groting. We zetten met de inzet van de surplus-reserve een eerste stap hierin. Heldere financiële informatie, realistische ramingen en tijdig inzicht in risico's helpen uw raad om weloverwogen keuzes te maken. Bij het opstellen van de begroting beoordeelt het college voor een aantal domeinen de verschillende scenario’s (CDA).
Voorbeelden hiervan zijn de ontwikkelingen in het sociaal domein (kosten en overheidsbeleid), winstontwikkeling bij deelnemingen, de ontwikke- ling van de algemene uitkering en de ontwikkeling van het areaal. De begroting is de vertaling van het scenario dat het college het meest waarschijnlijk acht en de keuzes die daarbij passen. Het col- lege maakt echter geen ‘scenariobegrotingen’. In het kader van een realistische begroting maken we ook eerlijke en duurzame keuzes. Zo brengen we de afvalstoffenheffing steeds meer in lijn met de werkelijke kosten en voorkomen we dat structu- rele uitgaven worden gedekt uit incidente middelen. Daarmee bouwen we aan een begroting die niet alleen sluitend is, maar ook toekomstbestendig en het mogelijk maakt onze ambities waar te maken. In meerdere bijdragen (WV, GBW, FVD, CU-SGP) wordt terecht opgemerkt dat de begrote schuld- quote de signaleringswaarde (130%) nadert. Hoewel een eventuele overschrijding van de signale- ringswaarde investeringsmogelijkheden niet belemmeren is het in dit verband relevant om in het oog te houden dat een belangrijk deel van de schuld nodig is om de te verkopen gronden te financieren. Voor een groot deel van de gronden zijn de verkoopvoorwaarden al contractueel vastgelegd.
Het ka- rakter van de schuld is daarmee echt anders dan een schuld die volledig wordt aangewend om ‘niet- verkoopbare’ activa of uitsluitend exploitatielasten te financieren. Als gevolg van de verwachte grondverkopen ligt een daling van de schuldquote in het verschiet. We bekijken jaarlijks kritisch alle financiële kengetallen in samenhang en sturen bij waar nodig. Het is dan nu ook niet nodig om een meerjarenbegroting op te stellen om de schuldquote aantoonbaar terug te dringen. De financiële kengetallen (inclusief de solvabiliteit) van Westland blijven er meerjarig goed uitzien. De fractie WV heeft een motie over dit onderwerp ingediend: ‘Beheersing gemeentelijke schulden- last en financiële risico’s.’ Deze motie ontraden we. Het belang van een beheerste ontwikkeling van de schuldpositie en de financiële risico’s wordt onderschreven. De gemeentelijke financiële verorde- ning en bestaande P&C-cyclus voorzien echter in de informatievoorziening en financiële afwegingen waar de motie om vraagt. Zowel de ontwikkeling van de schuldpositie en financieringsbehoefte als de kengetallen, risico’s, investeringsplannen en structurele begrotingsgevolgen worden daarin be- trokken. Het opstellen van een afzonderlijk schuldbeheersingsplan leidt tot een overlap.
Wel vinden we het een goed voornemen om aanvullend op het MIP en MPG een verdiepende analyse te maken van de mogelijke effecten op de gemeentelijke begroting, als genoemde gebeurtenissen zich voor- doen rondom grote investeringen en grote gebiedsontwikkelingen. De fractie van WV heeft vragen gesteld over de financiële keuzes die ten grondslag liggen aan het CWP. Daarbij wordt gevraagd om alle budgetposten te categoriseren: nieuw beleid, intensivering van bestaand beleid of uitvoering van eerder vastgesteld beleid. Het CWP is echter opgesteld vanuit de integrale ambities van dit college. Die ambities zijn niet langs bovenstaande lijnen ontwikkeld en daarom ook niet op een zinvolle wijze zo van elkaar te onderscheiden. Ook is gevraagd welke nieuwe activiteiten zonder wettelijke noodzaak kunnen worden geschrapt of uitgesteld. In theorie geldt dat voor alle niet-wettelijke ambities. Dat levert mogelijke financiële ruimte op, maar betekent ook dat maatschappelijke doelen later of niet worden bereikt. Het college heeft bewuste afwegingen ge- maakt bij de voorgestelde investeringen omdat wij van mening zijn dat juist deze maatschappelijke meerwaarde opleveren voor onze inwoners, ondernemers en verenigingen.
Tot slot is gevraagd om een alternatieve financiële uitwerking waarbij lasten uitsluitend met indexering stijgen, de nieuwe Naald buiten beschouwing blijft en nieuwe ambities verder worden beperkt. Het CWP is de financiële vertaling van het akkoord en de ambities van dit college. Wij zien daarom geen aanleiding om naast deze koers een alternatieve uitwerking aan de raad voor te leggen. De fractie van D66 vraagt aandacht gevraagd voor het begrip brede welvaart en de plaats daarvan in onze planning- en controlcyclus. Het college onderschrijft het belang van het voeren van een breed gesprek over maatschappelijke effecten en de kwaliteit van leven van onze inwoners, nu en in de toekomst. Tegelijkertijd zijn veel van die afwegingen al onderdeel van onze begroting. Bij doelen, ac- tiviteiten en beleidsindicatoren maken wij inzichtelijk welke maatschappelijke resultaten wij willen bereiken en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen. Daarom ontraden wij de voorliggende motie. Niet omdat wij het gesprek over brede welvaart niet willen voeren, integendeel. Wij staan open om met de indieners te verkennen hoe een praktische invulling eruit zou kunnen zien. Maar het begrip ‘brede welvaart’ is breed en complex. De fractie van WV vraagt in de eerste termijn nadrukkelijk de openstaande vragen (WV-25, 26, 28, 29 & 30) uit de ‘technische vragen’ alsnog mee te nemen in deze eerste termijn.
Deze vragen hebben voornamelijk betrekking op de ontwikkeling van de apparaatskosten, overhead en de lasten voor onze inwoners. Gemeenten hebben de afgelopen jaren te maken met een steeds omvangrijker en complexer taken- pakket. Dat vraagt meer capaciteit, specifieke expertise en ondersteuning van de organisatie. Om deze redenen heeft het college op dit moment niet het voornemen om de apparaatskosten terug te brengen en geldt hetzelfde voor de overhead. De ontwikkeling daarvan wordt uiteraard wel voortdu- rend gevolgd om uiteindelijk zo doelmatig mogelijk om te gaan met personele inzet en de hieraan gekoppelde middelen. We zien dat inwoners de gevolgen van stijgende kosten merken in hun ge- meentelijke lasten. Daarbij is het belangrijk om te constateren dat de lokale lasten in Westland zich rond het landelijke en provinciale gemiddelde bewegen. De stijging die inwoners ervaren wordt vooral veroorzaakt door de toenemende kosten van de afvalstoffenheffing. Het college ziet op dit moment geen aanleiding om op voorhand te sturen op een verlaging van appa- raatskosten of overhead, omdat daarmee geen recht wordt gedaan aan de opgaven waarvoor ge- meenten staan. Wel is het college bereid om te onderzoeken of voor apparaatskosten, overhead en externe inhuur meetbare normen kunnen worden ontwikkeld, wanneer de raad daar via een motie een expliciet verzoek doet.
Samenvattend: de lijn van het college is dat hogere organisatiekosten niet los kunnen worden gezien van de groeiende verantwoordelijkheden van gemeenten. Tegelijkertijd blijven we alert op een doel- matige organisatie en transparantie over de ontwikkeling van kosten en lasten. Sport Sport en bewegen zijn veel meer dan een vrijetijdsbesteding. Ze dragen bij aan een gezond, vitaal en sociaal Westland. Daarom investeren we in een aantrekkelijk sportklimaat waarin sport en bewegen toegankelijk zijn voor alle Westlanders. Daarbij zien we sport niet alleen als doel op zich, maar ook als een belangrijk middel om gezondheid te bevorderen, sociale verbinding te versterken en proble- men vroegtijdig te signaleren. Onze ambities vragen om goede voorzieningen die meegroeien met onze gemeente en kernen. Daarom werken we aan de uitvoering van de Strategische Accommodatieplanning Sport, investeren we samen met verenigingen in sportaccommodaties en geven we invulling aan nieuw sportbeleid voor de komende jaren. Tegelijkertijd zetten we in op sportstimulering, aantrekkelijke speel- en be- weegplekken en een sterke verbinding tussen sport, onderwijs, welzijn en zorg. Bij dit alles mogen we de vele vrijwilligers binnen onze sportverenigingen niet vergeten. Zij vormen het fundament van de Westlandse sportwereld.
Dankzij hun inzet kunnen duizenden inwoners iedere week sporten, bewegen en elkaar ontmoeten. Met de stappen die we zetten, bouwen we verder aan een sportief, gezond en verbonden Westland. Het is goed om in veel van uw bijdragen te lezen dat u investeringen in sport als zeer waardevol en cruciaal ervaart. We onderschrijven de opmerking van de LPF om te komen met een toekomstbestendig plan voor de Westlandse zwembaden. We informe- ren de raad over het proces dat we hierin gaan doorlopen. De fractie van WV heeft een motie (16) ingediend ten aanzien van de kostenstijging van Sportpark De Zweth in De Lier. Hoewel we heel goed begrijpen dat de fractie kritisch is ten aanzien van de over- schrijding ontraden we de motie. Het college heeft dit pittige besluit onlangs niet lichtzinnig geno- men en dit lichten we graag toe. De komende commissievergadering zijn alle fracties in de gelegen- heid hun vragen te stellen. In aanloop naar de commissie zijn diverse fracties ingegaan op de uitnodi- ging om meer detailinfo te ontvangen over het extra krediet. Veel van de in uw motie genoemde punten hebben we toegelicht tijdens dit overleg. Uiteraard zijn we in aanloop naar de commissiebe- handeling bereid om iedere fractie die hier nog geen gebruik van heeft gemaakt te voorzien van de- zelfde informatie.
Organisatie Om de ambities uit het CWP waar te kunnen maken zijn we als raad en college volledig afhankelijk van een goed ingerichte en kwalitatief sterke organisatie. De organisatie heeft achterliggende jaren flinke stappen gezet om zodoende klaar te staan voor de taken en opgaven waar zij voor gesteld staat. De fractie van WV stelt in haar eerste termijn vragen over uitbreiding van de organisatie en de extra investeringen in opleiding en ontwikkeling. Dat is begrijpelijk, het gaat immers om structurele midde- len. Het college kiest ervoor te investeren in een organisatie die klaar is voor de toekomst. Westland kent, afgezet tegen vergelijkbare gemeenten, relatief weinig medewerkers per 1.000 inwoners, ter- wijl onze gemeente blijft groeien en de opgaven steeds complexer worden. Voldoende capaciteit, kennis en uitvoeringskracht zijn noodzakelijk om de ambities van de raad en het college waar te ma- ken. Daarbij zetten we nadrukkelijk in op het aantrekken en behouden van vast personeel en beper- ken we waar mogelijk de afhankelijkheid van externe inhuur. Het is goed om te vermelden dat we afgelopen jaar een forse en gewenste daling hebben doorgemaakt op externe inhuur. Motie 8 (WV) vraagt om ‘Inzicht en doelmatigheid uitbreiding gemeentelijke organisatie.’ Wij ontra- den deze motie.
Jaarlijks verstrekt de gemeentesecretaris informatie over de gemeentelijke organisa- tie die passend is bij de kaderstellende rol van de raad. Ook de investering in opleiding en ontwikkeling (WV) is geen luxe, maar een randvoorwaarde voor een professionele organisatie. Door stijgende opleidingskosten, toenemende verplichtingen vanuit wet- en regelgeving en de behoefte aan specialistische kennis schiet het huidige budgettekort. Inves- teren in vakmanschap, ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid versterkt de kwaliteit van onze dienstverlening, vergroot doorgroeimogelijkheden voor medewerkers en verkleint de afhankelijkheid van een krappe arbeidsmarkt. Uiteraard blijven we continu kritisch kijken naar de inzet en doelmatig- heid van onze capaciteit. Het is goed om op te merken dan ons opleidingsbudget nu gelijkgetrokken wordt naar het niveau van de benchmark van A+O fonds. Waar mogelijk wordt flexibel geschoven tussen werkzaamheden en teams. In de praktijk vraagt ech- ter een belangrijk deel van het werk om specialistische kennis en ervaring, waardoor uitwisseling niet altijd eenvoudig is (VVD). De uitdaging is daarom om flexibiliteit en deskundigheid met elkaar in ba- lans te brengen. Motie 10 van WV zet in op verbeterde participatie richting inwoners.
Veel van de in het dictum opge- nomen punten herkennen we en worden meegenomen bij het opstellen van de nieuwe participatie- visie en -verordening. Bij het bespreken van de nieuwe visie en verordening kunt u beoordelen in hoeverre we geslaagd zijn deze punten te verwerken. In motie 15 vraagt de fractie van WV het college opnieuw te komen met een voorstel voor een lokale ombudsvoorziening en te onderzoeken hoe klachten sneller kunnen worden afgehandeld. Wij ontra- den deze motie. Al meermaals is dit besproken in raad en college en hier is geen meerderheid voor. Ten aanzien van de klachten verwijzen we naar al bestaande instrumenten, zoals: BeterBuitenapp en de klachtenregeling. Asiel Het thema asiel is misschien wel één van de meest complexe dossiers van deze tijd. Een onderwer dat regelmatig veel vragen oproept en ons soms voor moeilijke keuzes stelt. Juist daarom wil ik ook in deze bijdrage mijn waardering uitspreken voor het vertrouwen dat de raad mij geeft. Uw vertrou- wen zie ik niet als vanzelfsprekendheid en ben dan ook dankbaar dat we dit dossier met elkaar kun- nen blijven benaderen vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid en standpunten.
Dank daarvoor! Moties Motie inzake: Advies 02-WV Beheersing gemeentelijke schuldenlast en financiële risico’s Ontraden 08-WV Inzicht en doelmatigheid uitbreiding gemeentelijke organisatie Ontraden 10-WV Tijdige en betekenisvolle participatie van inwoners Overbodig 15-WV Democratische controle versterken in plaats van beperken Ontraden (voor het gedeelte verzoekt het college) 16-WV Onaanvaardbare kostenstijging uitbreiding sportterreinen De Lier Ontraden 21-D66 Brede Welvaart als hulpmiddel bij beleidskeuzes Ontraden Tabel 1: Appreciatie moties vanuit college