Boekwerk programmabegroting 2023 definitief
Tekst van het document
20-0230143
*20-0230143*
TESTVERSIE programmabegroting
PROGRAMMABEGROTING 2023-2026
INHOUDSOPGAVE 1.
Bestuurlijke hoofdlijnen ................................................................................................ 5
2.
Financiële hoofdlijnen .................................................................................................. 9 2.1 Aandachtspunten provincie Zuid -Holland ................................................................11 2.2 Financieel Meerjarenperspectief ............................................................................11
3.
Leeswijzer ...................................................................................................................21
4.
Programma’s ...............................................................................................................25 4.1 Ruimtelijke ordening .............................................................................................27 4.2 Volkshuisvesting ...................................................................................................32 4.3 Gebiedsontwikkeling .............................................................................................36 4.4 Mobiliteit en economie ..........................................................................................41 4.5 Zorg, welzijn en cultuur .........................................................................................55 4.6 Openbare orde en veiligheid ..................................................................................73 4.7 Sport, onderwijs en recreatie .................................................................................81 4.8 Openbare ruimte ...................................................................................................89 4.9 Politiek en bestuur ................................................................................................98 4.10 Financiën en algemene dekkingsmiddelen ...........................................................
101 4.11 Organisatie en overhead .................................................................................... 115
5.
Paragrafen................................................................................................................. 127 5.1 Lokale heffingen ................................................................................................. 129 5.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................. 142 5.3 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................... 148 5.4 Financiering ....................................................................................................... 154 5.5 Bedrijfsvoering ................................................................................................... 158 5.6 Verbonden partijen ............................................................................................. 165 5.7 Grondbeleid ....................................................................................................... 187
6.
Financiële begroting .................................................................................................. 191 6.1 Financiële uitgangspunten .................................................................................. 193 6.2 Overzicht van baten en lasten per programma ....................................................... 195 6.3 Overzicht van baten en lasten per taakveld ........................................................... 196 6.4 Overzicht programma’s 2023 naar taakvelden ....................................................... 198 6.5 Overzicht incidentele baten en lasten ................................................................... 202 6.6 Geprognotiseerde balans .................................................................................... 210 6.7 Overzicht EMU-saldo .......................................................................................... 211 6.8 Investeringen .................................................................................................... 212 6.9 Reserves en voorzieningen ................................................................................. 218
7.
Vaststellingsbesluit ................................................................................................... 223
8.
Bijlagen ..................................................................................................................... 225 Begrippenlijst .......................................................................................................... 227 Afkortingen .............................................................................................................. 231
GEMEENTE WESTLAND Begroting 2023-2026
1.
BESTUURLIJKE HOOFDLIJNEN
5
6
Be stuu r li jk e hoof dl ij nen Dit is de eerste begroting van dit college. Hierin beschrijven we onze ambities, hoe we aan de slag gaan om deze voor elkaar te krijgen en wat de hiermee samenhangende budgetten zijn. In de begroting zijn ook de ambities uit het collegewerkprogramma 2022-2026 opgenomen. De begroting is, na vaststelling door de gemeenteraad, leidend voor het dagelijks bestuur. Via de reguliere P&C cyclus leggen wij verantwoording af over de uitvoering hiervan. Onze aanpak Centraal in onze aanpak staat de samenwerking met inwoners, bedrijven en organisaties in onze gemeente, met andere overheden en partners in de regio én met de gemeenteraad en ambtelijke organisatie. Wij willen niet alleen onze besluiten in goede samenspraak met alle betrokkenen to t stand brengen, maar zoeken ook actieve samenwerking bij de uitvoering. Wij monitoren nauwgezet wat er speelt in de kernen en wijken van onze gemeente, spelen daar snel en adequaat op in en faciliteren en ondersteunen daar waar mogelijk de bewonersinitiat ieven. Kortom, onze bestuursperiode zal zich kenmerken door concrete en snelle acties gericht op de woon - en leefomgeving en op een actieve samenwerking met partijen die initiatieven nemen die positief bijdragen aan de Westlandse samenleving, economie en w oonomgeving.
Daarnaast werken we verder aan plannen voor de lange termijn, bijvoorbeeld op het gebied van ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer. Concreet en snel Vol energie gaan we aan de slag met concrete en snelle acties om Westland op korte termijn mooier en beter te maken en werken we verder aan plannen voor de lange termijn, bijvoorbeeld op het gebied van ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer. Centraal in onze aanpak staat de samenwerking met inwoners, bedrijven en organisaties in onze gemeente, met andere overheden en partners in de regio én met de gemeenteraad en ambtelijke organisatie. Wij willen niet alleen onze besluiten in goede samenspraak met alle betrokkenen tot stand brengen, maar zoeken ook actieve samenwerking bij de uitvoering. Wij monitoren nauwgezet wat er speelt in de kernen en wijken van onze gemeente, spelen daar snel en adequaat op in en faciliteren en ondersteunen daar waar mogelijk de bewonersinitiatieven. Ambities voor Westland Het uitgangspunt blijft dat Westland een econo misch sterke gemeente met kenmerkende dorpen is, waar mensen fijn wonen, werken, leren, sporten, recreëren en vrijwilligerswerk verrichten en waar bedrijven goed kunnen functioneren. Passende woningen, een aantrekkelijke leefomgeving en goede bereikbaarheid zijn hiervoor belangrijke randvoorwaarden.
Bouwen doen we op de eerste plaats voor onze woningzoekenden, waarbij starters een belangrijke doelgroep vormen. Op geschikte locaties realiseren we zo snel mogelijk gemengd flexwonen, wat wil zeggen dat bijvoorbeeld starters, mensen met een urgente woonbehoefte en statushouders buren van elkaar zijn. We verbeteren de kwaliteit van de openbare ruimte en gaan verder met het vergroenen van onze dorpen. We zetten samen met onze partners stevig in op de aanpak va n ondermijnende criminaliteit, om te voorkomen dat ondermijning het woon - en leefklimaat in onze gemeente aantast. Vanwege de groeiende behoefte aan mobiliteit werken we samen met onze partners aan de realisatie van hoogwaardig openbaar vervoer, op termij n het liefst in de vorm van een railverbinding, en zetten we in op doorstroming en veiligheid op de Westlandse wegen. Iedere Westlander kan als dat nodig is rekenen op goede en persoonlijke zorg in de buurt. We realiseren één toegang voor zorg en onderst euning om daarmee doorbraken te forceren en sneller hulp te kunnen bieden. Uitgangspunt is de lijnen met inwoners die onze steun behoeven kort te houden.
7
Om de internationaal leidende positie van onze glastuinbouw te behouden en verder te versterken leggen we de focus op kennis en innovatie en een kwalitatief hoogwaardig glasareaal. In het gebied rond FloraHolland wordt een campus ontwikkeld, waar ook woningen voor onder andere jongeren, starters en studenten en voorzieningen voor het openbaar vervoer kun nen worden gerealiseerd. Samen met de glastuinbouw en (energie)partners geven we de energietransitie verder vorm door aardwarmteprojecten en de aanleg van een Westland dekkend warmtenet te faciliteren. In lijn met het coalitieakkoord gaan we versneld aa n de slag met een aantal wensen van veel inwoners en ondernemers, zoals verschillende fietsroutes en -voorzieningen, verkeersveiligheid, parkeergelegenheid in de zomermaanden, de gemeentelijke website en het Fitpark in Heenweg. Daarbij merken we op dat sommige punten weliswaar hoge prioriteit hebben, maar niet van de ene op de andere dag gerealiseerd zullen zijn. Woonlasten De gemeentelijke woonlasten voor onze inwoners bestaan uit rioolheffing, afvalstoffenheffing en de onroerende zaakbelasting (OZB). We zorgen ervoor dat de tarieven voor rioolheffing en afvalstoffenheffing kostendekkend zijn. De hoogte van het te betalen be drag aan OZB ontwikkelt zich jaarlijks conform de nationale consumentenprijs-index.
Bijzondere tijd Deze begroting is opgesteld in een bijzondere tijd met grote ontwikkelingen, die veelal een langdurige status quo doorbreken en sterk met elkaar samenhange n. De oorlog in Oekraïne, de vluchtelingstromen binnen Europa, de - tot voor kort onvoorstelbaar geachte - prijzen voor energie, de schaarste aan belangrijke grondstoffen, de personeelstekorten en de recordinflatie. Maar ook de effecten van klimaatverandering, het stikstofvraagstuk, de coronapandemie en het afnemende vertrouwen in de overheid. Deze ontwikkelingen leiden tot nieuwe vraagstukken voor de overheid. Waar we nu meteen in actie kunnen komen, doen we dat. Bijvoorbeeld als het gaat om de toenemende energiearmoede met de koude maanden in aantocht. Anderzijds hebben dezelfde vraagstukken een nationaal, internationaal of zelfs globaal karakter, waardoor wij ons moeten bezinnen op de rol en toegevoegde waarde van het gemeentebestuur. Wij volgen de ontwikkelingen, zoals de sterk fluctuerende energieprijzen, op de voet en doen wat nodig is om ons aan te passen aan de snel veranderende werkelijkheid. Dat betekent ook dat we onze ambities zullen aanpassen als de situatie daar om vraagt. Tot slot Belangrijke drijfveer in alles wat we doen is het vergroten van het vertrouwen van de samenleving in de gemeente.
We zoeken verbinding, zijn transparant en duidelijk in wat we doen en leveren betrouwbare en snelle dienstverlening. Wij kijken ernaar uit om samen met de gemeenteraad, samenleving en partners (in de regio) invulling te geven aan onze ambities. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Westland
8
GEMEENTE WESTLAND Begroting 2023-2026
2.
FINANCIËLE HOOFDLIJNEN
9
10
Fin an ci ël e hoof d li jn e n Inleiding In het hoofdstuk Financiële hoofdlijnen geven we de aandachtspunten van de provincie en het verloop van het Financieel Meerjarenperspectief weer van de startpositie -de in november 2021 vastgestelde begroting 2022-2025, via de financiële mutaties als gevolg van de kaderbrief, exogeen onontkoombare ontwikkelingen, het collegewerkprogramma en overige financiële mutaties tot het uiteindelijke financiële meerjarenperspectief voor de begroting 2023 -2026. 2.1 Aandachtspunten provincie Zuid -Holland De Provincie Zuid-Holland heeft dit jaar geen begrotingscirculaire uitgebracht. De reden hiervoor is dat de kaders en specifieke onderwerpen ten opzichte van vorig jaar g rotendeels ongewijzigd zijn. Via een mail en een brief over het toezicht heeft d e provincie Zuid-Holland diverse aandachtspunten voor de begroting 2023 aan ons doorgegeven. We hebben hiernaar gehandeld en/of kennis van genomen. De begroting is opgesteld conform de regelgeving Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) .
2.2 Financieel Meerjarenperspectief In dit onderdeel wordt het verloop van het Financieel Meerjarenperspectief weer gegeven van de startpositie -de in november 2021 vastgestelde begroting 2022 -2025-, via de kaderbrief en de mutaties in het collegewerkprogramma tot het uiteindelijke mee rjarenperspectief voor de begroting 2023 -2026 gevolgd door een korte uiteenzetting van onze financiële positie. A.
Van startpositie tot en met stand Kaderbrief
De financiële startpositie is gebaseerd op de in november 2021 door u vastgestelde begroting 2022 2025 die alle jaren op € 0 sluit. Zoals gebruikelijk is het financieel meerjarenperspectief voor de jaren 202 3-2026 geactualiseerd om op deze wijze de budgettair e ruimte voor de begroting 202 3-2026 te kunnen bepalen. Belangrijke onderdelen daarin zijn de structurele doorwerking van de ProRap 202 1, de actualisatie van de raming voor het Gemeentefonds. Dit heeft geleid tot het volgende financieel meerjarenperspectie f, dat is gepresenteerd in de op 30 juni 2022 naar u verzonden Kaderbrief 2022. De zogenaamd exogeen onontkoombare ontwikkelingen zaten hier nog niet in. Deze zijn meegenomen bij het opstellen van het collegewerkprogramma. Omschrijving
Bedragen x € 1.000
2023
Saldo meerjarenbegroting 2022-2025
2024 0
2025
2026
0
0
0
-1.116
-135
-135
-750
-750
-750
Actualisering Meerjarenbegroting: 1.
Toevoeging aan algemene reserve
987
2.
Onttrekking algemene reserve
3.
Motie reclamebelasting
4.
OZB 2026
5.
Budget LEA
6.
Structureel effect ProRap 2021
-10
-539
220
220
7.
Areaaluitbreiding
-817
-817
-817
-817
-6.445
-6.445
-6.445
-6.445
-750
200 250
Lonen en prijzen 8.
Lonen en prijzen Dividend / garanties:
9.
Dividend Evides
31
-29
-249
-249
10.
Garantstelling HVC
-44
-44
-45
-62
11.
Dividend JUVA
-2.600
-2.600
-2.600
-2.600
Algemene uitkering:
11
12.
Verwerking meicirculaire 2022
16.410
22.386
1.266
101
26.534
12.590
-2.673
-3.909
13.040
-1.707
Investeringen: 13.
Kapitaallasten
14.
Aframen stelpost sturen op kapitaallasten Effect FMP
8.028
10.147
Een min-bedrag is een nadeel.
Voor toelichting op deze posten verwijzen wij u naar de Kaderbrief 2022.
B.
Mutaties na kaderbrief - exogeen onontkoombaar
Dit betreft mutaties die, vanuit wettelijke verplichtingen, externe omstandigheden, open -einde regelingen etcetera, niet of in zeer beperkte mate op korte termijn beïnvloedbaar zijn. Voor 2023 en 2026 hebben wij hiervoor een totaal nadeel van respectieveli jk € 2.494.000 en € 1.799.000 opgenomen. Voor 2024 en 2025 leveren de exogeen onontkoombare mutaties een voordeel op van respectievelijk € 254.000 en € 1.251.000. Mutaties Exogeen onontkoombaar
Bedragen x € 1.000
2023
2024
2025
2026
Exogeen onontkoombaar structureel 1e Actualisatie 2022 1
Wmo (groei)
-1.350
-1.350
-1.350
-1.350
2
Leerlingenvervoer (groei)
-370
-370
-370
-370
3
Dagopvang kinderen
-200
-200
-200
-200
4
Bijzondere bijstand
-225
-225
-225
-225
5
Gegevensbescherming
-140
-140
-140
-140
6
Overige structurele mutaties < € 100.000
-352
-317
-317
-317
Overig exogeen onontkoombaar 7
Dienstverlening Sociaal domein
-1.384
-1.384
-1.384
-1.384
8
Bevriezing accres Algemene uitkering gemeentefonds
2.240
4.185
4.805
2.240
9
Aanpassing dividend JUVA
1.000
0
0
0
10
Jeugdzorg
-1.721
0
0
0
11
Wet open overheid (WOO)
-200
-200
-200
-200
12
1 wethouder minder
138
138
138
138
13
Verschuiving kapitaallasten onderwijshuisvesting
9
142
511
18
14
Rente effecten reserves
61
-26
-18
-9
1
1
-2.494
254
1.251
Afronding Totaal exogeen onontkoombaar
-1.799
Een min-bedrag is een nadeel.
Mutaties 1 tot en met 6 betreffen structurele doorwerking vanuit de 1 e Actualisatie 2022 en zijn, voor zover groter dan € 50.000 , toegelicht in de 1e Actualisatie 2022 die op 30 juni 2022 door de raad is vastgesteld. De overige exogeen onontkoombare posten worden hieronder toege licht. Toelichting overig exogeen onontkoombaar 7 . D i e n s t v e r l e n i n g S o c i a a l d o me i n Vanaf 2023 is er geen dekking meer voor € 1, 384 miljoen aan (tijdelijk) personeel (12 fte) binnen sociaal domein Dienstverlening. Het gaat om Wmo-consulenten, Schuldhulpverlening consulenten, consulent jongeren, procesbegeleiders en een teammanager. Deze functies zijn voor 2021 en 2022 tijdelijk gefinancierd, met als gedachte dat de extra inzet een tijdelijk karakter zou hebben.
12
Echter, de werkzaamheden binnen deze functies en het sociaal domein zijn de afgelopen periode eerder toegenomen dan gedaald. Zo neemt het aantal Wmo -meldingen gestaag toe. Dit heeft in 2021 onder andere geleid tot 9% meer cliënten voor begeleiding. Gezien de recente ontwikkelingen, zoals stijgende energieprijzen, Oekraïne, structurele effecten Coronapandemie en het toeslagenschandaal is het niet de verwachting dat de werkdruk minder wor dt. De formatie dient dan ook structureel in de begroting opgenomen te worden. Dit punt hangt samen met punt 24 van de mutaties als gevolg van het collegewerkprogramma en punt 1 van de overige mutaties die elders in dit hoofdstuk toegelicht worden. 8 . B e v r i e z i n g a c c r e s A l g e me n e u i t k e r i n g g e me e n t e f o n d s Na het verspreiden van de kaderbrief is bekend geworden dat het Rijk het accres bevriest. Dit betekent dat het gemeentefonds niet naar beneden wordt bijgesteld mocht het Rijk toch minder uitgeven. Wij hadden hier wel rekening mee gehouden in de berekening van de uitkering uit het gemeentefonds die in de kadernota stond. Doordat het accres bevro ren wordt kunnen we € 2,2 miljoen extra inrekenen voor 2023 en 2026, € 4,2 miljoen voor 2024 en € 4,8 miljoen voor 2025. 9. Aanpassing dividend JUVA Het dividend van JUVA valt in 2023 naar verwachting € 1 miljoen hoger uit dan in de kaderbrief stond.
Tot en met 2022 heeft JUVA toegezegd een extra dividend van afgerond € 2,6 mln. uit te keren. Gezien de risico's binnen de huidige energiesector (ook vanwege de energie-transitie) gaan wij uit van een stapsgewijs lager dividend vanaf 2023 (verlaging in 2023 tot € 9,6 mln.). Meerjarig wordt vanaf 2024 rekening gehouden met een verlaagd dividend tot € 8,6 mln . Dit komt ook overeen met de inschatting van JUVA ten aanzien van de verwachte nettowinst. Wij volgen verdere ontwikkelingen nauwlettend. 10. Jeugdzorg Het kabinet stelt via de meicirculaire voor 2023 incidenteel € 1,454 miljard beschikbaar voor de jeugdzorg. Dit komt voor Westland neer op een bedrag van € 8 ,322 miljoen (=100% van de hervormingsagenda 2023). De opgenomen stelpost in 2023 kon daardoor word en afgeraamd. Per saldo is er in 2023 € 3,029 mln. extra beschikbaar voor de jeugdzorg. Dit is ingezet als dekking om het budget voor de Jeugdzorg in 2023 met € 4,750 miljoen te verhogen. Per saldo betekent dit dat een bedrag van € 1,721 miljoen ten laste van het begrotingssaldo komt. 11. Wet open overheid (WOO) Het betreft extra budget voor uitvoering van een nieuwe wettelijke taak. Het budget is opgenomen in de stelpost versterken organisatie op programma 10. 1 2 . E e n w e t h o u d e r mi n d e r In het nieuwe college zit één wethouder minder dan in het vorige. Dit bespaart jaarlijks € 138.000 aan loonkosten. 13.
Gewijzigde kapitaallasten onderwijshuisvesting De investeringen voor Onderwijshuisvesting zijn geactualiseerd. Dit levert een verschuiving in de kapitaallasten op naar 2027 en verder.
13
C.
Mutaties na kaderbrief - collegewerkprogramma
Wij willen niet alleen gaan voor een financieel sluitende begroting maar ook blijven investeren in Westland. Deze zaken zijn beschreven in het collegewerkprogramma dat separaat aan u wordt aangeboden . Waar we extra in investeren wordt in onderstaande tabel samengevat en daaronder kort toegelicht. Nr
Bestuurlijke ambities CWP
Bedragen x € 1.000
2023
2024
2025
2026
collegewerkprogramma structureel 1
Sociale aandacht huishoudelijke hulp
-700
-700
-700
2
Ondermijning
-400
-400
-400
-400
3
Sportakkoord
4
Sport, uitbreiding 25% regeling
-60
-60
-60
-170
-170
-170
-170
5
Sport, preventieakkoord
-60
-60
-60
6
Sport, compensatie OZB
-168
-168
-168
7
Speel en ontmoetingsplekken
-250
-250
-250
8
Versterken kwaliteit groen
-1.500
-1.500
-1.500
9
Bewonersinitiatieven groen
-50
-50
-50
10
Subsidieregeling MKB-initiatieven
-150
-150
-150
11
Onderzoeksbudget economie
-75
-75
-75
12
Impact Ondernemen
-25
-25
-25
13
Coöperaties Broekpolder, Oranjepolder
-150
-100
-50
-50
14
Bijdrage Ruimtelijke Inrichtingstafel GreenportsNL
-20
-20
-20
-20
15
Afdekken strategische partnerships
-50
-50
-50
-50
16
Dienstverlening en organisatie op orde
-1.516
-1.516
-1.516
-1.516
17
Klanttevredenheidsonderzoeken
-75
-75
-75
-75
18
Publicatie gemeentebesluiten
-57
-57
-57
-57
19
Historisch informatieplatform Erfgoed Westland
-25
-25
-25
-25
20
Ondergrondse afvalinzameling
-200
-200
-200
21
Afvalinzameling en verwerking buitengebied
-200
-200
-200
22
Afvalinzameling en verwerking Westland
PM
PM
PM
PM
23
Dekking gesloten systeem afval
400
400
400
24
Stelpost nader uit te werken kosten collegewerkprogramma
-200
-300
-500
-500
25
Uitvoering collegewerkprogramma
-2.703
-4.650
-6.188
-6.188
26
Inkomsten Rijk en nieuw voor oud
-168
Totale structurele kosten collegewerkprogramma
0
0
0
15.595
-5.534
-10.401
-12.089
3.506
0
0
0
0
-5.534
-10.401
-12.089
3.506
Collegewerkprogramma incidenteel 27
Parkachtige inrichting begraafplaatsen
28
Vorming reserve voor Brede toegang en website
-1.500
-50
29
Vorming wooninvesteringsfonds
-20.000
30
Vorming Groenfonds
-2.500
31
Organisatieontwikkeling
-850
Dekking incidenteel 32
Dekking reserve financiële soliditeit
20.000
33
Dekking algemene reserve
4.900
Totaal incidenteel Totaal collegewerkprogramma Een min-bedrag is een nadeel.
14
1
Sociale aandacht huishoudelijke hulp
We brengen verandering in de kwaliteit van de (thuis)zorg. (Thuis)zorg bieden we aan met ruimte voor sociaal contact, omdat juist dat contact belangrijk is voor het welzijn van onze kwetsbare inwoners. Tegelijkertijd biedt het de mogelijkheid om vroegtijdi g problemen te signaleren en snel in te grijpen, waarmee erger wordt voorkomen en er geen zwaardere zorg nodig is. Voor deze verandering is een structureel budget van € 700.000 opgenomen in programma 5. 2 O n d e r mi j n i n g In programma 6 in de opgave Aanpak ondermijning is vanaf 2023 € 400.000 structureel budget geraamd. Met dit budget kunnen de activiteiten worden uitgevoerd en kan extra capaciteit worden aangesteld. Verdere invulling wordt geconcretiseerd op basis van het Westlands veiligheidsbeleid 2023-2026 en het daaruit voortvloeiend uitvoeringsprogramma ondermijning 2023 . 3 + 5 Sportakkoord en Sport, preventieakkoord We investeren op meerdere manieren in sport, bijvoorbeeld door samen met verenigingen te investeren in accommodaties met voldoende faciliteiten van hoge kwaliteit en ervoor te zorgen dat sport gestimuleerd wordt, ook voor kwetsbare doelgroepen. Dit doen wij bijvoorbeeld door uitvoering te blijven geven aan het Sportakkoord Westland. Voor het sportakkoord en preventieakkoord is vanaf 2024 structureel € 120.000 opgenomen in programma 7 (voor beide akkoorden € 60.000). 4
Sport, uitbreiding 25% regeling
De 25% regeling voor investeringen in de accommodaties van de sportverenigingen wordt voortgezet en ook uitgebreid voor niet-sport verenigingen. Hiervoor is in programma 7 vanaf 2023 € 170.000 structureel beschikbaar. 6 S p o r t , c o mp e n s a t i e O Z B De compensatie van OZB aan de sportverenigingen is in programma 7 vanaf 2023 structureel met € 168.000 verhoogd. 7 S p e e l e n o n t mo e t i n g s p l e k k e n In programma 8 is vanaf 2024 een structureel budget van € 250.000 beschikbaar om in samenwerking met bewoners-, buurt- en wijkverenigingen groene speel - en ontmoetingsplekken te realiseren. 8 Versterken kwaliteit groen Ook investeren we in een groen e en toegankelijke openbare ruimte die aantrekkelijk is om te sporten en bewegen. Vanaf 2024 is hiervoor € 1.500.000 structureel beschikbaar in programma 8. 9 Bewonersinitiatieven groen Om bewonersinitiatieven groen zoals Opzoomerprojecten te faciliteren en ondersteunen is in programma 8 vanaf 2024 een structureel budget van € 50.000 beschikbaar. 1 0 S u b s i d i e r e g e l i n g MK B - i n i t i a t i e v e n We investeren in meerdere MKB-initiatieven samen met de bedrijf - en investeringszones (BIZ) en MKB Westland. Hiervoor is in programma 4 vanaf 2024 structureel € 150.000 beschikbaar.
1 1 O n d e r z o e k s b u d g e t e c o n o mi e Vanaf 2024 is er een structureel onderzoeksbudget economie van € 75.000 beschikbaar op programma 4. 1 2 I mp a c t O n d e r n e me n We brengen het actieprogramma Impact Ondernemen uit met daarin de uitrol van het Westlands Klavertje. Hiervoor is vanaf 2024 structureel € 25.000 beschikbaar .
15
13 Coöperaties Broekpolder, Oranjepolder Er is op programma 4 extra budget beschikbaar voor financiële bijdragen aan onder andere de coöperaties Broekpolder en Oranjepolder en voor het ontwikkelen van visies op deze polders (2023: € 150.000, 2024: € 100.000, 2025 en verder € 50.000); 14 Bijdrage Ruimtelijke Inrichtingstafel GreenportsNL Aan de ruimtelijke inrichtingstafel GreenportsNL zal vanaf 2023 een bijdrage van € 20.000 worden verstrekt. Het budget is opgenomen in programma 4. 15 Afdekken strategische partnerships Voor het ophogen en uitbreiden van strategische partnerships is op programma 4 vanaf 2023 structureel € 50.000 beschikbaar. Er zijn op dit moment partnerships getekend met World Horti Center, Tomatoworld en Greenport West -Holland. Die worden opgehoogd. Daarnaast wordt het aantal partnerships uitgebreid . 16 Dienstverlening op orde We investeren in de kwaliteit van onze dienstverlening. We zorgen dat de capaciteit past bij de vraag vanuit de inwoners, zodat de eerstelijns dienstverlening goed en betrouwbaar kan functioneren. 17 Klanttevredenheidsonderzoeken We willen graag weten wat Westlanders van onze dienstverlening vinden. Daarom vragen we inwoners en bedrijven naar hun ervaringen met onze dienstverlening. Deze informatie gebruiken wij om te leren en onze dienstverlening verder te verbeteren.
Voor het uit voeren van klanttevredenheidsonderzoeken is op programma 5 vanaf 2023 € 75.000 beschikbaar. 1 8 P u b l i c a t i e g e me e n t e b e s l u i t e n We willen de gemeenteberichten niet alleen op de website maar ook in de krant gepubliceerd hebben. Vanaf 2023 is hiervoor op progr amma 11 € 57.000 beschikbaar. 1 9 H i s t o r i s c h i n f o r ma t i e p l a t f o r m E r f g o e d W e s t l a n d Voor het historisch informatieplatform Erfgoed Westland is in programma 5 vanaf 2023 € 25.000 beschikbaar. 20 t/m 23 Afval Er is op programma 8 extra geld beschikbaar voor ondergrondse afvalinzameling en voor afvalinzameling en verwerking buitengebied. De dekking hiervoor komt uit de voorziening afval (gesloten systeem). 2 4 S t e l p o s t n a d e r u i t t e w e r k e n k o s t e n c o l l e g e w e r k p r o g r a mma Er is voor veel onderwerpen uit het collegewerkprogramma budget opgenomen in deze begroting. Voor de onderwerpen waarvoor nog geen budget is opgenomen is op programma 10 een stelpost beschikbaar. 2 5 U i t v o e r i n g c o l l e g e w e r k p r o g r a m ma Voor de uitvoering van het collegewerkprogramma is personeel nodig. We zetten enerzijds tijdelijke functies om naar structurele functies en breiden uit waar dat noodzakelijk is om het collegewerkprogramma uit te voeren.
2 6 I n k o ms t e n R i j k e n n i e u w v o o r o u d In 2026 hebben we een tekort van € 15.595.000. Dit komt voornamelijk door achterblijvende inkomsten vanuit de algemene uitkering. De verwachting is dat in het laatste kwartaal van 2022 het kabinet met een oplossingsrichting komt voor een stabiele financiering van decentrale overheden in 2026 en volgende jaren. Deze ontwikkeling blijven we nauwlettend volgen. Daarnaast creëert de nieuw voor oud operatie budgettaire ruimte voor nieuw beleid. De effecten hiervan verwerken we in de Voorjaarsnota 2023.
16
27 Parkachtige inrichting begraafplaatsen (incidenteel 2023) Voor het opstellen van een plan voor de inrichting van parkachtige begraafplaatsen is incidenteel € 50.000 beschikbaar. 2 8 V o r mi n g r e s e r v e B r e d e t o e g a n g e n w e b s i t e ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) Voor het realiseren van een brede toegang en het aanpassen van de website wordt via de reservemutaties in programma 10 in 2023 een bestemmingsreserve van € 1.500.000 gevormd. 2 9 V o r mi n g w o o n i n v e s t e r i n g s f o n d s ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) Er wordt via de reservemutaties in programma 10 in 2023 een Wooninvesteringsfonds (bestemmingsreserve) van € 20 miljoen gevormd. Met dit revolverende fonds willen we starters een betere kans bieden op de woningmarkt.. 3 0 V o r mi n g G r o e n f o n d s ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) Om het groen in gemeente Westland een incidentele impuls te geven wordt via de reservemutaties in programma 10 in 2023 een fonds (bestemmingsreserve) van € 2,5 miljoen gevormd. 31 Organisatieontwikkeling (incidenteel 2023) Voor organisatieontwikkeling is in 2023 een incidenteel budget van € 850.000 in beschikbaar in een stelpost op programma 10. 32 Dekking reserve Financiële soliditeit (incidenteel 2023) Om het woonfonds te vormen wordt € 20 miljoen onttrokken aan de reserve Financiële soliditeit.
3 3 D e k k i n g a l g e me n e r e s e r v e ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) De overige incidentele uitgaven worden onttrokken aan de algemene reserve. D.
Mutaties na kaderbrief - overige mutaties
Naast deze investeringen in zaken die in het collegewerkprogramma zijn opgenomen, zijn er ook nog wat mutaties opgenomen voor het incidenteel voortzetten van bestaand beleid. Deze mutaties staan in de volgende tabel en worden daaronder kort toegelicht. Nr
Overige mutaties
Bedragen x € 1.000
2023
2024
2025
2026
Overige mutaties incidenteel 1
Voortzetten programma invoering omgevingswet
-843
2
Energietransitie-isoleren woningen
-100
3
Brandingstrategie
-50
4
Incidentele bijdrage nationaal park Hollandse Duinen
-50
5
Eenmalig verlengen uitvoeringregeling toerisme en recreatie
-40
6
Juridische kosten handhaving veiligheid
-125
Dekking incidenteel 7
Dekking algemene reserve
1.208
Totaal overige mutaties
0
0
0
0
Een min-bedrag is een nadeel.
1 V o o r t z e t t e n p r o g r a m ma i n v o e r i n g o mg e v i n g s w e t ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) Het programma invoering Omgevingswet wordt voortgezet in 2023 als gevolg van het uitstellen van de invoering van deze wet. Hiervoor is incidenteel voor 2023 € 843.000 beschikbaar in programma 1. 2 Energietransitie-isoleren woningen (incidenteel 2023) In 2023 zal een incidentele stimulans gegeven worden aan de energietransitie door het isoleren van woningen. Hiervoor is € 100.000 beschikbaar in programma 4.
17
3 Brandingstrategie (incidenteel 2023) In 2023 wordt een brandingstrategie opgesteld. Hiervoor is incidenteel € 50.000 beschikbaar in programma 4. 4 Incidentele bijdrage nationaal park Hollandse Duinen (incidenteel 2023) In 2023 wordt er een incidentele bij drage verstrekt aan nationaal park Hollandse Duinen . Hiervoor is incidenteel € 50.000 beschikbaar in programma 4. 5 E e n ma l i g v e r l e n g e n u i t v o e r i n g r e g e l i n g t o e r i s m e e n r e c r e a t i e ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) De uitvoeringregeling toerisme en recreatie wordt eenmalig verlengd. Hiervoor is in 2023 incidenteel € 40.000 beschikbaar in programma 7. 6 Juridische kosten handhaving veiligheid (incidenteel 2023) In programma 6 is voor bestuurlijke handhaving bij veiligheid voor 2023 een incidenteel budget beschikbaar van € 125.000 voor incidentele juridische kosten. 7 D e k k i n g a l g e me n e r e s e r v e ( i n c i d e n t e e l 2 0 2 3 ) Al deze posten zijn incidenteel van aard en worden gedekt vanuit de algemene reserve. Financiële samenvatting De begroting sluit in 2023, 2024 en 2026 met een saldo van € 0. Zoals ook in de kaderbrief was gemeld vallen de inkomsten vanuit het Rijk in 2026 fors terug. Om in 2026 ook op een saldo van € 0 uit te komen is er in dat jaar een post inkomsten Rijk en nieuw voor oud van € 15.595.000 opgenomen.
De begroting 2025 sluit met een positief saldo van € 2,2 miljoen. Voor het toezicht van de provincie is met name van belang dat het jaar 2023 structureel sluitend is. Dat betekent dat structurele uitgaven betaald wo rden uit structurele middelen en dat incidentele uitgaven betaald worden uit incidentele middelen zoals de reserves. In onderstaande tabel wordt een samenvatting op totalen gegeven van de verschillende structurele en incidentele mutaties in de begroting. Samenvatting
Bedragen x € 1.000
2023
Saldo meerjarenbegroting 2022-2025
2024
2025
2026
0
0
0
0
Structurele mutaties kaderbrief
8.028
10.147
13.040
-1.707
Structurele mutaties exogeen onontkoombaar
-2.494
254
1.251
-1.799
Structurele mutaties collegewerkprogramma
-5.534
-10.401
-12.089
3.506
0
0
2.202
0
-24.900
0
0
0
Incidentele overige mutaties
-1.208
0
0
0
Dekking reserves
26.108
0
0
0
Incidenteel saldo
0
0
0
0
Saldo meerjarenbegroting 2023-2026
0
0
2.202
0
Structureel saldo Incidentele mutaties collegewerkprogramma
Een min-bedrag is een nadeel.
Financiële positie Financieel staat de gemeente Westland er goed voor. De herijking van het gemeentefonds valt voor Westland positief uit. Bovendien beschikt Westland over een goede reservepositie. De goede financiële positie laat onverlet dat wij kritisch blijven kijken na ar het nut en de noodzaak van bestaande en nieuwe uitgaven. Moeilijke en soms pijnlijke keuzen zijn daaraan inherent.
18
We kunnen een groot deel van ons collegewerkprogramma bekostigen uit de extra middelen die wij naar verwachting de komende jaren zullen krijgen. Maar er zijn ook zorgpunten. De kosten van het sociaal domein blijven stijgen en het Rijk geeft onvoldoende zekerheid op compensatie hiervan. Ook de kosten van nieuwe taken en de grote opgaven waar we mee te maken hebben, baren zorgen. De invoerin g van de Wet open overheid (WOO), de klimaatadaptatie, de energiecrisis en de woningbouw vragen steeds meer geld en capaciteit van de gemeente. We analyseren de verschillende scenario’s en bereiden ons, onder meer met oud -voor-nieuw-keuzes, voor op een situatie waarin de huidige financiële uitgangspunten worden ingehaald door de actualiteit.
19
20
GEMEENTE WESTLAND Begroting 2023-2026
3.
LEESWIJZER
21
22
Algemeen De Gemeentewet schrijft voor dat iedere gemeente jaarlijks begrotings - en verantwoordingsstukken moet opstellen. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bevat de regelgeving daarvoor . In artikel 2 van de financiële verordening gemeente Westland 20 21 is vastgelegd dat de raad bij aanvang van iedere raadsperiode een programma-indeling voor de komende raadsperiode vaststelt. Aan uw raad wordt voorafgaand aan het vaststellen van deze begroting gevraagd om In te stemmen met: 1.
De volgende programma-indeling die is gebaseerd op de producten en opgaven en de prioriteiten uit het nieuwe collegewerkprogramma. Met deze indeling wordt gewerkt vanuit één duidelijk structuur. Programma 1 – Ruimtelijke ordening Programma 2 – Volkshuisvesting Programma 3 – Gebiedsontwikkeling Programma 4 – Mobiliteit en economie Programma 5 – Zorg, welzijn en cultuur Programma 6 – Openbare orde en veiligheid Programma 7 – Sport, onderwijs en recreatie Programma 8 – Openbare ruimte Programma 9 – Politiek en bestuur Programma 10 – Financiën en algemene dekkingsmiddelen
2.
Programma 11 – Organisatie en overhead De onderverdeling van de programma's te baseren op de maatschappelijke opgaven en producten en
3.
de 3 W-vragen volgens het BBV. Alleen de volgens het BBV verplichte paragrafen in de prog rammabegroting op te nemen.
4.
De programma-indicatoren te handhaven zoals opgenomen in de huidige programmabegroting en op langere termijn in een gezamenlijk traject tussen raad en college een doelenboom met programma relevante indicatoren te ontwikkelen.
Opzet begroting De begroting 2023-2026 is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Hoofdstukken 1 en 2 - Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen Dit onderdeel bevat een samenvatting van de belangrijkste punten uit de begroting. We actualiseren de prognose ten aanzien van het financieel meerjarenbeeld en schetsen op hoofdlijnen hoe - in meerjarig perspectief - onze financiële huishouding eruitziet. Hoofstuk 4 - Programmaplan Het programmaplan is samengesteld met behulp van de gemeentelijke opgaven en producten en bevat de 11 programma’s die hierboven zijn beschreven. Wat willen we bereiken? • Geeft inzicht in de belangrijkste doelen en maatschappelijke effect(en); •
Bevat een overzicht van de wetteli jk voorgeschreven beleidsindicatoren. Dit is een uniforme basisset van indicatoren die periodiek landelijk beschikbaar zijn.
Wat gaat we daarvoor doen? •
Geeft een beschrijving van de activiteiten en prestaties die nodig zijn om onze doelstellingen te bereiken in het begrotingsjaar;
• •
Indien mogelijk zijn er ook bijbehorende prestatie -indicatoren geformuleerd; Geeft inzicht in de betrokken verbonden partijen.
W a t ma g d i t k o s t e n ? •
Bevat een overzicht van de lasten en baten.
23
In de programma’s hebben wij naast de drie W -vragen ook de meest relevante externe ontwikkelingen, risico’s en kaderstellende beleidsnota’s opgenomen. Daarnaast wordt in de drie W -vragen de informatie meegenomen van de verbonden partijen over de te realise ren activiteiten, prestaties en bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen. Hoofdstuk 5 - Paragrafen Alle paragrafen zijn wettelijk verplicht. Het BBV schrijft de volgende paragrafen voor: a) b)
Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing
c) d)
Onderhoud kapitaalgoederen Financiering
e) f)
Bedrijfsvoering Verbonden partijen
g)
Grondbeleid.
De paragrafen geven een ‘dwarsdoorsnede’ van de begroting bezien vanuit een bepaald perspectief. Veel van de paragrafen zijn h ierdoor een belangrijke aanvulling op de informatie over de begroting. De paragrafen vormen de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering voor het beleid (en de begroting). De raad heeft hiermee de instrumenten in handen om: 1. 2.
De beleidslijnen van de diverse onderdelen van de financiële functie vast te stellen; De hoofdlijnen van de uitvoering te controleren.
Hoofdstuk 6 - Financiële begroting In dit deel van de begroting vindt u de financiële uitgangspunten en de meerjarige o verzichten van baten en lasten, waarbij er tevens aandacht is voor de incidentele baten en lasten. Ook de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief, het EMU -saldo, de investeringsplanning en een overzicht van de reserves en voorzieningen worden gepr esenteerd. De meeste overzichten in dit onderdeel zijn wettelijk voorgeschreven. Hoofdstuk 7 - Vaststellingsbesluit Hoofdstuk 8 - Bijlagen In hoofdstuk 8 worden de veelvoorkomende begrippen en de afkortingen opgesomd en toegelicht.
24
GEMEENTE WESTLAND Begroting 2023-2026
4.
PROGRAMMA’S
25
26
4. 1 Ru imt el ij k e o rd en ing Inleiding De (leef)ruimte in Westland is schaars. Het doel van de Omgevingsvisie is het DNA van Westland behouden en versterken. Veel plannen uit de Omgevingsvisie hebben (fysieke) ruimte nodig, terwijl de beschikbare grond beperkt is. We voeren een actiever grondbeleid en gebruiken onder andere gemeentelijke grondexploitatie als middel om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van wonen, economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen waar te maken. We investeren in de leefbaarheid, verbeteren van de fysieke leefomgeving (dat wat je ziet, voelt en ruikt zoals: gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen, enzovoort) en in het welzijn van onze inwoners. We blijven zoeken naar een balans tussen wonen, economie, groen en voorzieningen. Opgaven Invoering Omgevingswet: Het doel van deze wet is een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden. En goed beheer en gebruik van die fysieke leefomgeving voor maatschappelijke functies te bereiken. Er zijn 4 verbeterdoelen: 1. Vergroten van de duidelijkheid en het verminderen onderzoekskosten. 2. Meer complete aanpak. 3. Vergroten keuzeruimte. 4. Snellere en betere besluitvorming. Voor de begroting van 2023 gaan we uit van de invoeringsdatum op 1 januari 2023 , daarna gaat de overgangsperiode tot 2029 in.
De datum dat de Omgevingswet ingaat is bijna definitief. We houden in de begroting 2023 rekening met wat ruimte om in te kunnen spelen op de ontwikkelingen. Bij uitstel van de datum dat de wet van kracht wordt past de programmaorganisatie zich aan. Komende jaren gaan we verder werken aan de doelen van de Omgevingswet. Na de invoeringsdatum gaat de overgangsfase in tot 2029. Deze periode gebruiken we om met de samenleving te werken aan: • Het definitieve omgevingsplan. • Evalueren en aanscherpen van de omgevingsvisie • Ervaring opdoen met het meedoen (ook wel participatie) en ervan leren. • Het nieuwe instrument programma is een beslissingsrecht van het college. Met de raad is afgesproken dat, voordat een programmabesluit in het college komt, dit eerst aan de raad als advies wordt voorgelegd. Er zijn van tevoren een aantal onderwerpen te noemen die mogelijk geschikt zijn voor een programma zoals Gezondheid, Groen, Klimaat, Flora Holland en de overgang die gaat over energie (Energietransitie). • De Omgevingswet werkt toe naar een modernere overheid. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt gewerkt aan een betere dienstverlening, het verder verbeteren van werkprocessen. Samen met bedrijven toetsen we of de oplossingen de juiste zijn aan de hand van cas uïstiek. • De Omgevingswet gaat uit van een “ja, mits ”-houding van de overheid.
De aanvragers van plannen verwachten dat de gemeente dit zichtbaar invult. Deze - andere - rolinvulling leidt er ook toe dat de Omgevingsplannen algemener worden opgesteld. Dit zonder dat er over de grenzen van veiligheid en gezondheid heen wordt heengegaan. De gesprekken zijn op dit moment aan de gang, het is de bedoeling om op deze manier en met afstemming met onze inwoners door te gaan. • Het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) blijft in ontwikkeling, ook nadat de wet is ingegaan. Specifiek in 2023 gaan we:
27
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Een samenhangende aanpak
• Het programma inrichten voor de opgave van de overgangsperiode; • Goed omgaan met ontwikkelingen die te maken hebben met de datum dat de wet ingaat.
Nieuwe instrumenten ontwikkelen
• Een start maken met het ontwikkelen van het definitieve omgevingsplan waarbij we invulling geven aan de faciliterende rol van de overheid; • Ontwikkelen monitoring ruimtelijk domein; • Verbeteren en evalueren van de omgevingsvisie; • Onderzoeken of omgevingsprogramma’s ons gaan helpen en eventueel verder ontwikkelen.
Anders werken ontwikkelen
• Ontwikkelen van werken volgens de bedoeling (werkprocessen en dienstverlening) samen met degene voor wie we het doen ; • Ervaring opdoen met participatie en ervan leren; • Verbeteren van onze (online)dienstverlening samen met de gebruikers Monitoren van blijvende financiële gevolgen.
ICT en digitaal systeem
• Bruikbare regels ontwikkelen; • Volgen van ontwikkelingen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet ( DSO)en daarop meebewegen.
Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening: alle voorwaarden die gaan over de wettelijke regelingen, de omgeving en de inrichting van Westland. Het uitvoeren van de omgevingsvisie binnen de wettelijke voorwaarden van de Wet ruimtelijke ordening (WRO) en de Omgevingswet. Het vertalen van de omgevingsvisie naar opdrachten en projecten. Het mogelijk maken en ondersteunen van gewenste ontwikkelingen. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
• Op 1 januari 2023 voldoen aan de wettelijke verplichtingen uit de Omgevingswet.
• We zorgen dat we kunnen werken met de Omgevingswet;
• Een inrichting van de ruimte en ondergrond in het bedrijvige Westland die in evenwicht
• We ontwikkelen in onderling verband de opgave invoering Omgevingswet instrumenten
is. • Afstemming en overeenstemming over de ruimtelijke ordening in Westland in de regio.
uit de Omgevingswet, zoals het Omgevingsplan en het Omgevingsprogramma ; • We doen ervaring op met deze hulpmiddelen; • Ondersteunen van initiat iefnemers met ondersteunend grondbeleid, wanneer dit past binnen ons ruimtelijk beleid; • Vaststellen van een Omgevingsplan voor gebiedsontwikkelingen die bijdragen aan een verdeling die in evenwicht is met de ruimte in Westland; • Sturen op basis van voorwaarden die we meegeven in omgevingsvergunningen;
28
• Bijdragen aan projecten die voortkomen uit de (centrum)visies die in de afgelopen periode zijn vastgesteld, bijvoorbeeld Wateringen, Poeldijk, Monster en Honselersdijk. 'Waar nodig met inzet van actief grondbeleid. Denk hierbij ook aan de Flora -ontwikkeling; • Afstemming met en in de regio. Producten Grondzaken Binnen het product Grondzaken vallen onderdelen voor de financiële verantwoording van de (fysieke) projecten, inclusief de hulpmiddelen binnen het grondbeleid om ruimtelijke doelen op onder a n d e r e h e t g e b i e d v a n v o l k s h u i s v e s t i n g , e c o n o m ie , n a t u u r e n r e c r e a t i e w a a r t e m a k e n . H e t g r o n d beleid gaat bijvoorbeeld om de keuze welke rol je als gemeente wilt innemen binnen gebiedsontwikkelingen en over het kostenverhaal bij projecten. In vergelijking met afgelopen jaren gaat de gemeente een actievere rol pakken. Zie hiervoor ook de informatie over het grondbeleid van de gemeente Westland in de paragraaf Grondbeleid. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Grondzaken is een hulpmiddel om de doelen
• Opstellen rapportage Meerjarenperspectief
genoemd in de andere programma’s te behalen. Het ondersteunt daarmee de andere pro-
Gebiedsontwikkeling (MPG) ; • Opstellen Tussentijdse rapportage Meerja-
gramma’s en is vooral gericht op wet - en regelgeving (de middelen en kaders) en de ( financiële) verslaglegging.
renperspectief Gebiedsontwikkeling (TMPG); • Updaten van de nota Grondbeleid 2013 ; • Opstellen jaarlijks nota Grondprijzen.
Vergunning, toezicht en handhaving bouwen & monumenten: Onder VTH valt: 1. Het in behandeling nemen, beoordelen en toekennen van vergunningen voor bouwwerkzaamheden en andere ruimtelijke initiatieven. 2. Het houden van toezicht op het volgens afspraak uitvoeren van werkzaamheden en op het wettige gebruik van de ruimte volgens de vastgestelde bestemmingsplannen en andere besluitvorming. 3. Het afdwingen van het gebruik volgens de vastgestelde ruimtelijke plannen en besluiten door controles uitvoeren, termijnen stellen, opleggen van dwangsommen en boetes en het, indien nodig, bij de rechter nog te behandelen van overtredingen en afwijkingen. Wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken? Uitvoeren wettelijke taak
• Kwaliteitsbeoordeling van vergunningsaanvragen; • Delen van de resultaten proef Wet Kwaliteitsborging en deze omzetten in uitvoering van het beleid.
Openheid verlenen vergunningen
• Het verbeteren van het digitaal maken van het vergunningsproces.
De organisatie is gereed voor invoering Omgevingswet
• Inzetten op communicatie naar binnen en naar buiten met bijzondere aandacht voor informatie en communicatietechnologie (ICT), opleidingen en trainingen, etc. Dit is een zwaar onderdeel vanwege de invloed van de nieuwe Omgevingswet. Er is mogelijk extra budget nodig om de
29
organisatie in zijn geheel klaar te maken voor de invoering. Passend toezicht
• In de gaten houden van verzoeken om te handhaven, dit door de gewijzigde achtergrond (burenruzies, ruzies tussen verschillende personen). Deze verzoeken opnieuw bekijken zodat de inzet zo goed mogelijk wordt georganiseerd. Door goed toezicht wordt de samenwerking met openbare orde & veiligheid versterkt.
Facultatieve indicatoren In het kader van VTH wordt niet alleen gestuurd op eigen controles. Verzoeken door andere personen om te handhaven kunnen ook aanleiding zijn om tot actie over te gaan. Belangrijke indicatoren zijn altijd: • (Bouw)veiligheid; • •
Veiligheid bij de uitvoering van werkzaamheden ; Onjuist gebruik van de ruimte volgens bestemmingsplannen en andere ruimtelijke besluiten.
Externe ontwikkelingen/ risico’s • •
Invoeringsdatum Omgevingswet is nog niet definitief en ook de wijze van invoering kan nog veranderen ; In verband met landelijke besluitvorming kent de implementatie van omgevingswet nog veel onzekerheid op het gebied van procesaanpassingen, ICT/automatisering en derving van leges. Deze kosten zijn op dit moment niet met zekerheid te ramen;
•
Verzoeken om door andere personen te handhaven kunnen het gevolg zijn van ruzies tussen buren en/of partijen.
Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma. • •
Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) ; Veiligheidsregio Haaglanden (VRH).
Kaderstellende beleidsnota’s • •
Omgevingsvisie 2020 aangepast na commissie (20 -0283722) (8 dec. 2020); Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland 20227 dec. 2021) ;
• •
Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022 (7 dec 2021); Verordening participatie en uitdaagrecht Westland 2021 (7 dec. 2021);
• •
Beleidsnota participatie onder de Omgevingswet 2022 (7 dec 2021); Verordening commissie omgevingskwaliteit Westland 2022 (7 dec 2021);
• •
Verordening nadeelcompensatie gemeente Westland (25 januari 2022); Delegatiebesluit omgevingsplan Westland 2022 (7 dec. 2021);
•
Handhavingsbeleid Horeca Westland 2022.
30
Wat mag het kosten? (Bedragen x € 1.000) Programma 1
Werkelijk
Raming
Raming
Raming
Raming
Raming
Opgave/product
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Invoering omgevingswet
3.373
1.158
1.133
215
190
189
Ruimtelijke ordening Vergunning, toezicht en handhaving
1.185
2.860
2.926
2.774
2.773
2.773
bouwen & monumenten
4.443
5.762
3.788
3.788
3.788
3.788
Totaal lasten programma 1
9.001
9.780
7.847
6.777
6.751
6.750
Invoering omgevingswet
1.172
0
0
0
0
0
2
135
135
135
135
135
6.517
6.222
4.869
4.869
4.869
4.869
Ruimtelijke ordening Vergunning, toezicht en handhaving bouwen & monumenten Totaal baten programma 1
7.691
6.357
5.004
5.004
5.004
5.004
Saldo van baten en lasten
-1.310
-3.423
-2.843
-1.773
-1.747
-1.746
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen reserves Totaal reservemutaties
897
1.721
1.097
27
2
2
programma 1
897
1.721
1.097
27
2
2
Saldo programma 1
-413
-1.702
-1.746
-1.746
-1.745
-1.744
Stortingen reserves
Toelichting mutaties na Kaderbrief Voor de invoering van de Omgevingswet wordt in 2023 € 843.000 extra uitgegeven. Dekking voor deze uitgaven komt uit de algemene reserve. Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten tussen 2023 en 2022 • De hogere lasten in 2022 ad € 1.974.000 op het product Vergunning, toezicht en handhaving worden veroorzaakt door: o In 2022 zit een bedrag van € 1,8 miljoen aan uitgaven voor ‘inhuur overig personeel’. Voor 2023 •
geldt hiervoor een bedrag van € 0,1 miljoen. De hogere baten in 2022 ad € 1.353.000 op het product Vergunning, toezicht en handhaving worden veroorzaakt door: o de ‘vergoedingen (leges) omgevingsvergunning activiteit bouwen ’ die in 2022 € 1,2 miljoen hoger zijn geraamd dan die voor 2023.
Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties tussen 2023 en 2022 • Bij de vaststelling van de jaarrekening 2021 is een deel van het voordelig resultaat bestemd. Van deze resultaatbestemming valt € 445.000 binnen programma 1 in 2022 en betreft dan o.a. de Westlandagenda III en transformatieactiviteiten van ruimtelijke economische aard •
In het kader van het investeringsfonds is in 2022 rekening gehouden met een onttrekking uit de reserve financiële soliditeit van € 331.000 voor verkenningen met betrekking tot de Ruimtelijke ordening.
Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten jaarschijven 2024 en verder •
Voor de invoering van de Omgevingswet wordt in 2023 € 1.069.000 extra uitgegeven. Deze uitgaven worden betaald uit de algemene reserve.
Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties jaa rschijven 2024 en verder •
Zie verklaring hierboven.
31
4. 2 V ol ks hui s ve st ing Inleiding De druk op de woningmarkt is hoog. We geven extra aandacht aan de opgave Volkshuisvesting door extra structurele inzet van ambtenaren. O nze focus ligt op het versterken van de leefbaarheid en het ontwikkelen van een passend woningaanbod voor inwoners. Passend woningaanbod voor de huur en koopsector dat aansluit bij de lokale woningbehoefte. Met als doel meer betaalbare woningen, kortere wachtlijsten voor huurwoningen en een zo goed mogelijke verdeling. Dat wil zeggen de juiste doelgroep in de juiste woning tegen passende kosten. De combinatie wonen en zorg is een belangrijk onderdeel van de opgave Volkshuisvesting. Zo werken we aan de uitvoering van wooncomplexe n gecombineerd met zorg (Naaldhorst en Rozenhof), Woonzorgzone Wittebrug (Poeldijk) en aan de tweede Berkenflat. We verkennen een wooninvesteringsfonds. Met dit fonds willen we starters een betere kans bieden op de woningmarkt. Er is aandacht voor passende woningen. Voor zowel statushouders als arbeidsmigranten binnen het schaarse aanbod aan woningen en beschikbare ruimte in Westland. Programma 4 Economie & Mobiliteit beschrijft wat we doen aan huisvesting voor arbeidsmigranten. Voor het beter benutten (multifunctioneel) van de schaarse ruimte staan we open om nieuwe woonvormen en -oplossingen te vinden van en voor onze inwoners.
(Flex)woningen en creatieve of innovatieve woonvormen om snel in te kunnen springen op (urgente) woonvraagstukken zijn hier onderdeel van. Opgave Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders We ontwikkelen instrumenten en beleid om lokaal grip te houden op de woningmarkt Met grip wordt bedoeld dat de juiste doelgroep in de juiste woning woont. Dat de leefbaarheid verzekerd wordt. En daar waar het binnen onze invloedssfeer ligt de betaalbaarheid te beïnvloeden. Het effect is een passend woningaanbod voor de huur - en koopsector die aansluit bij de woningbehoefte van nu en in de toekomst. En een z o goed mogelijke verdeling van schaarse sociale huurwoningen over doelgroepen. We streven daarbij naar het behouden van het karakter van Westland. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Aandacht voor de groep middeninkomens en
• Aanpassen woonvisie (2023, o p basis van
starters (betaalbaar houden van woningen).
een nieuw en in 2022 uitgevoerd onderzoek naar de woonvraag in Westland); • Onderzocht wordt op welke wijze het meest effectief vorm gegeven kan worden aan het Wooninvesteringsfonds in 2023. Vanaf 2023 voeren we de doelgroepenverordening in; • Verbeteren dienstverlening voor woningzoekenden (onder andere spoedzoekers) bijvoorbeeld over het gebruik van de wooncoach, of de toewijzing van de koopwoningen; • Bouwen starterswoningen.
Wachtlijsten voor een sociale huurwoning verminderen om aan de lokale vraag te voldoen
• Wettelijke prestatieafspraken met corporaties (jaarlijks); • Regionale woningmarktafspraken maken samen met de gemeentes in Haaglanden; • Aanpassen huisvestingsverordening naar aanleiding van de regionale bespreking;
Tijdelijke (flex)woningen om snel in te springen op (dringende) woonvraagstukken
• Realiseren (flex)woningen Molenweg (Monster) op gemeentegrond;
32
• Verkennen volgende haalbare projectlocaties voor flexwoningen ; • Ruimtelijk juridisch instrumentarium inzetten om vergunningverlening voor flexwonen te versnellen (Verklaring van geen bedenkingen) om tijdswinst in de realisatie van projecten te bereiken. Voldoen aan de vraag wonen en zorg
• Een locatie vinden voor een Wonen + zorgcomplex naar model Berkenflat; • Beleidsregels vaststellen voor nieuwbouw. Met de vaststelling van deze beleidsregels wordt duidelijk aan welke randvoorwaarden complexen voor wonen en zorg moeten voldoen; • Bedenken innovatieve woonvormen in de zes grootste kernen (Rozenhof Naaldwijk, in Wateringen Noord, in Waelpolder. Voor Monster, Poeldijk en De Lier moeten nog locaties worden gevonden.); • Starten realisatie van twee Wonen + zorg projecten (Naaldhorst, Rozenhof); • Verkenning voor wonen en zorg in Naaldwijk-Hoogeland afronden; • Jaarlijks 30/50 mensen een plek geven in sociale huur- en flexwoningen vanuit de maatschappelijke instellingen.
Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren
Resultaat
Bron
73,6%
CBS – Bevolkingsstatistiek
Demografische druk
De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw) 82% 80% 78% 76% 74% 72% 70% 68% 66% 64% 62% 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Jaar
Westland
Nederland
2013
69,1%
66,4%
2014
69,5%
67,2%
2015
69,5%
67,9%
2016
70,4%
68,5%
2017
71,2%
69,0%
2018
71,1%
69,6%
2019
72,0%
69,8%
2020
72,5%
70,0%
2021
73,0%
70,1%
2022
73,6%
70,3%
Externe ontwikkelingen/ risico’s • •
Behoefte aan sociale en betaalbare (huur -) woningen is onverminderd groot ; Stikstofuitstoot heeft gevolgen voor vergunningverlening en realisatie woningbouw ;
• •
Blijvende/oplopende druk op woningmarkt ; Vergrijzing met de daarbij horende wijzigende woningvraag ;
•
Beschikbare ruimte en grond voor woningbouw in Westland;
33
•
Draagvlak voor verdichting of hogere bebouwing tegenover noodzaak tot stapelen van woningen ;
• •
Draagvlak voor huisvesting van specifieke doelgroepen (a rbeidsmigranten, statushouders) ; Lage (hypotheek)rente en hypotheekrenteaftrek ;
• •
Stijgende bouwkosten; Centrale sturing vanuit Rijk door middel van Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer.
Verbonden partijen Er zijn geen Verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit programma. Kaderstellende beleidsnota’s • •
Huisvestingsverordening Westland 2019; Omgevingsvisie 2030;
• •
Woonvisie Westland 2020-2030; Uitvoeringsprogramma Wonen 2021 -2022;
• •
Notitie Vernieuwende Woonvormen ; Goed Wonen in een Goede Woning (Visie Wonen, Welzijn, Zorg 2022 -2027);
•
Beleidsregels onttrekking, omzetting van zelfstandige woonruimte in onzelfstandige woonruimte of woonvorming Westland 2019.
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Programma 2
Werkelijk
Raming
Raming
Raming
Raming
Raming
Opgave/product
2021
2022
2023
2024
2025
2026
Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders (beleid)
1.634
9.522
936
936
936
936
1.634
9.522
936
936
936
936
332
4.341
0
0
0
0
Totaal lasten programma 2 Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders (beleid) Totaal baten programma 2
332
4.341
0
0
0
0
Saldo van baten en lasten
-1.302
-5.181
-936
-936
-936
-936
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen reserves
468
4.579
100
100
100
100
Totaal reservemutaties programma 2
468
4.579
100
100
100
100
Saldo programma 2
-834
-602
-836
-836
-836
-836
Stortingen reserves
Toelichting mutaties na Kaderbrief Er wordt via de reservemutaties in programma 10 in 2023 een reserve Wooninvesteringsfonds gevormd, waarin een bedrag van € 20 miljoen gestort wordt vanuit de Reserve Versterking Financiële Soliditeit. Er wordt voorlopig geen beroep op de reserve gedaan. Hiervoor is meer onderzoek nodig naar de vorm van het fonds én de financiële en juridische consequenties van het fonds. In ju ni 2023 komen we hierop terug bij de 1e Actualisatie van de begroting. Toelichting verschillen > € 100.000 in de baten en lasten tussen 2023 en 2022 • In 2022 is zowel aan uitgaven als aan inkomsten een bedrag begroot van € 2.070.000. En € 275.000 voor huisvesting van kwetsbare doelgroepen en aandachtsgroepen. Omdat dit rijksmiddelen betreffen, waar een terugbetalingsverplichting voor geldt indien niet het volledige budget is besteed, heeft dit geen invloed op het saldo van baten en lasten .
34
•
In 2022 is een budget begroot van € 769.000 bedoeld voor een bijdrage aan de ontwikkeling van sociale en betaalbare woningbouw en de bijdrage voor het omvormen van middelduur naar betaalbaar (gedekt vanuit de reserve Volkshuisvesting).
•
In 2022 is een incidenteel budget van € 722.000 begroot onder de naam Creatieve maatregelen. Dit is bedoeld voor de ontwikkeling en exploitatie van kleine, betaalbare, flexibele woonvormen , ook
•
wel “Flexwonen” genoemd. Voor 2022 is een incidenteel budget van € 234.000 beschikbaar voor innovatieve woon - en zorgvor-
•
men (dekking vanuit de reserve Sociaal domein). In 2022 is een budget geraamd van € 2.738.000 voor uitvoering van de subsidieregeling VORM (dekking vanuit de reserve Duurzaamheidsfonds). In 2022 is budgettair neutraal een bedrag begroot van € 1.995.000 met betrekking tot de subsidie van de Provincie Zuid -Holland voor de subsidieregeling