Boekwerk programmabegroting 2023 definitief

•

VORM. Het verschil bestaat voor € 235.000 uit meer toegerekende personeelskosten vanaf 2023.

Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties tussen 2023 en 2022 •

Het verschil bestaat voor € 769.000 uit een onttrekking in 2022 aan de reserve Volkshuisvesting. Het budget is bedoeld voor e en bijdrage aan de ontwikkeling van sociale en betaalbare woningbouw en

•

de bijdrage voor het omvormen van middelduur naar betaalbaar . Het verschil betreft een onttrekking aan de reserve Sociaal domein van € 234.000 voor innovatieve

•

woon- en zorgvormen. Het verschil ontstaat door een in 2022 geraamde onttrekking aan de reserve Duurzaamheidsfonds

•

van € 2.738.000 voor de uitvoering van de subsidieregeling VORM. Het incidentele budget van € 722.000 dat voor Creatieve maatregelen beschikbaar is, is overgehe-

•

veld van 2021 naar 2022 (dekking vanuit de Algemene reserve). In 2022 wort een bedrag geraamd van € 234.000 voor innovatieve woonvormen, dit ten laste van de reserve sociaal domein.

Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten jaarschijven 2024 en verder Niet van toepassing. Toelichting verschillen > € 100 .000 in de reservemutaties jaarschijven 2024 en verder Niet van toepassing.

35

4. 3 G eb i ed sont w ik k el ing Inleiding Binnen begrotingsprogramma 3, Gebiedsontwikkeling, vallen de opgave Deelnemingen en de opgave Gebiedsontwikkeling. Gebiedsontwikkeling bestaat uit actieve projecten en faciliterende projecten. Actief betekent dat wij als gemeente zelf grond in bezit hebben , of grond aankopen en dan meestal een grondexploitatie opstellen om tot ontwikkeling te komen. Faciliterend betekent dat er een initiatiefnemer is met grondeigendom waarmee de gemeente afspraken maakt en verder een meer toetsende rol heeft vanuit haar publieke taak. Deze laatste categorie initiatieven start vaak via de Initiatieventafel Westland (ITW). Faciliterende projecten zijn er van klein tot groot. Het kan gaan om een solitaire ontwikkeling met weinig woningen tot en met grotere gebiedsontwikkelingen van 800 woningen. Binnen gebiedsontwikkelingen duurt het een aantal jaren van de eerste stap voor een initiatief tot realisatie. De deelnemingen zijn de samenwerkingsverbanden Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) en Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW). Opgaven Gebiedsontwikkeling: Het starten en begeleiden van lokale ruimtelijke initiatieven (kleinere initiatieven tot en met grote gebiedsontwikkelingen) die bijdragen aan de ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen in Westland.

Hierbij zorgen we voor een verantwoorde balans tussen wonen, groen, water, recreatie, natuur, mobiliteit en economie op basis van open besluitvorming. Het gaat zowel om woningen, bedrijventerreinen, winkels, locaties voor wonen en zorg en glastuinbouw. Uitvoering kan op verschillende manieren. Door de gemeente zelf, in een samenwerking of door externe partijen met ondersteuning van de gemeente. E e n v r a a g s t u k b i n n e n d e z e o p g a v e i s d e d o o r l o p en d e s t r o o m a a n n i e u w e i n i t i a t i e v e n z o w e l i n t e r n als extern in verhouding tot de beschikbare ambtelijke inzet. Er zijn meer ini tiatieven dan uren en geld, zowel bij de gemeente als in de markt. Om de juiste verwachtingen te geven is het voor 2023 belangrijk te zorgen voor een goede afweging tussen haalbare projecten met een substantiële bijdrage aan de Westlandse woningmarkt en pr ojecten die daar minder aan bijdragen. Om zo de volgorde, inzet en prioriteit te bepalen. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Bouw van gemiddeld ongeveer 800 woningen per jaar, waarvan 500 woningen voor West-

Er zijn al veel projecten in de diverse kernen van gemeente Westland in ontwikkeling. Dit

landse starters de komende 4 jaar.

zijn zowel faciliterende als actieve projecten. De projecten bevinden zich in verschillende fases van de ontwikkeling. Projecten die nog helemaal aan het begin van de ontwikkeling staan, maar uiteindelijk wel zorgen voor een toevoeging van nieuwe woningen zijn: • Visie Verdizone in Naaldwijk ; • Ontwikkelperspectief Floragebied ; • Ontwikkeling 2e Berkenflat in ’s-Gravenzande. Daarvoor is herhuisvesting van de Westlandse Omroep Stichting (WOS) en kinderdagverblijf Okidoki nodig. We verwachten dat er in 2023 nog vier actieve projecten met een lopende grondexpl oitatie in ontwikkeling zijn waarin nog te bouwen

36

woningen zijn opgenomen (excl. de grondbanken). Dit zijn: • Grondexploitatie locatie oud gemeentekantoor Monster. Bouw 39 huurappartementen. Verwachte start bouw in 2023 ; • Grondexploitatie herontwikkeling locatie De Schakel in Maasdijk. Bouw 20 appartementen, 6 eengezinswoningen, allen huur. Oplevering woningen in 2023; • Grondexploitatie Hoogeland, bouw van twee wooneilanden met woningen op de begane grond en 3 kleinere appartementengebouwen; • Grondexploitatie voor het Centrumplan Honselersdijk loopt in 2023 en de jaren daarna nog door, maar in dit plan zijn geen woningen opgenomen. Het bestaat uit verschillende projecten met een maatschappelijk doel, zoals de ontwikkeling van een school en een Huis van de Buurt. Daarnaast zijn er actieve projecten die op een andere manier dan een grondexploitatie zijn opgepakt zoals: • Herontwikkeling gemeentekantoor ’s-Gravenzande. Bouw van 44 appartementen waarvan 15 huurappartementen en 29 koopappartementen. Met daarbij ruimte op de locatie voor horeca- en detailhandel. De overdracht van het pand aan de ontwikkelaar vindt plaats in 2022. Daarna start (deels) sloop; • Flexwonen Molenweg in Monster. Bouw van 80 woonunits. Het grootste deel van de projecten zijn faciliterend. Voorbeelden van dit type projecten met effect in de komende jaren zijn: • Ontwikkeling Liermolen, De Lier .

Ongeveer 800 woningen huur en koop, waarvan er in 2023 ongeveer 65 gereed zijn; • Prinsenland, Honselersdijk . Ongeveer 27 koopwoningen die in 2023 gereed zijn ; • Ontwikkeling Wateringen Noord, Wateringen. Ongeveer 800 woningen zowel huur als koop; • Uitbreiding Driesprong, Kwintsheul . Ongeveer 160 tot 200 woningen. Zowel huur als koop; • Uitbreiding Heenweg. Ongeveer 76 woningen. Zowel huur als koop; • Woonzorgcentrum Rozenhof, Naaldwijk. Ongeveer 64 zorgwoningen en 40 appartementen.

37

In totaal nog circa 34,5 hectare netto uitgeefbare bedrijfskavels realiseren.

Er lopen een aantal projecten om meer vierkante meters bedrijventerrein erbij te krijgen. Dit zijn: • Uitbreiding ABC veilingterrein in Poeldijk. In totaal 12 hectare extra grond. Mogelijk 1e partiele ontwikkeling van ca 6 ha netto ; • Vernieuwen en uitbreiden Bo vendijk in Kwintsheul. Een uitbreiding van ongeveer vier hectare.

Deelnemingen ONW en OBWZ: De gemeente Westland is deelnemer in een samenwerkingsverband voor twee gebiedsontwikkelingen. Hiervoor zijn aparte rechtspersonen ingesteld waar we als gemeente een programmatisch en financieel belang in hebben. Het gaat hier om de deelnemingen OBWZ en ONW. Binnen deze samenwerkingsverbanden werken we aan de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen, ecologische zones en (langzaam)verkeersverbindingen. De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen zijn bij de zelfstandige rechtspersonen ondergebracht en vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. De gemeente vervult de grondbewaarfunctie onafhankelijk van de ingestelde rechtspersonen. Dit houdt in dat d e gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp doorverkoopt aan de ontwikkelende partijen. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan de gemeente Westland. Daarnaast hebben we een projectteam ter advisering en afstemming voor de planvorming , dit onder aansturing van de accounthouder. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Doel OBWZ: gemiddeld tot 2030 circa 200 wo-

• Tot nu toe zijn er circa 1.000 woningen op-

ningen per jaar, groen/blauwe verbindingszones en een school.

geleverd. Inmiddels is met OBWZ een intentieovereenkomst vastgesteld waarin is opgenomen dat 150 betaalbare (sociaal en bereikbaar) woningen binnen de projecten van OBWZ een plek krijgen. De woningen komen in het woonplan De Kreken 2.9 – De HAK en Madewater; • Daarnaast komt er een school in Madewater; • Ook worden ecologische verbindingen aangelegd.

Doel ONW: gemiddeld t/m 2026 circa 150 wo-

• Tot nu toe zijn circa 1.400 woningen opge-

ningen per jaar, een school, woon/zorg en een ecologische zone door het woongebied reali-

leverd. Inmiddels heeft de gemeente (ten behoeve van ONW) de beschikking voor de

seren.

BZK Woningbouwimpuls 2020 ontvangen. Dit betekent concreet dat in Waelpolder circa 360 betaalbare woningen worden gebouwd; • Daarnaast is nog een extra subsidie aangevraagd om 30 sociale koopwoningen om te zetten naar sociale huurwoningen. Ook hiervoor is de beschikking ontvangen ; • Daarnaast wordt er een ecologische verbinding aangelegd van Arendsduin tot de Staalduin;

38

• Met de realisatie van Waelpolder wordt ook het laatste deel van de ecologische zone in ONW aangelegd. Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren

Resultaat

Bron

Nieuw gebouwde woningen

7,6

BAG/ABF

Het aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Westland (groen) – Nederland (blauw) 24

Jaar

Westland

Nederland

2012

13,3

8,5

20

2013

9,8

7,1

16

2014

17,1

6,0

2015

6,0

6,4

2016

13,7

7,2

8

2017

13,0

8,2

4

2018

20,5

8,6

2019

14,3

9,2

2020

18,3

8,9

2021

7,6

8,9

12

0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Facultatieve indicatoren Niet van toepassing. Externe ontwikkelingen/ risico’s •

De huidige arbeidsmarkt voor personeel in het ruimtelijke domein is krap. Er is een gebrek aan mensen om de constante stroom aan projecten uit te voeren. Er ligt een uitdaging om een systeem van prioriteren te ontwikkelen.

•

De gemeente heeft zelf beperkt grondeigendom. Het merendeel van de ontwikkelingen is facilitair. De snelheid van het ontwikkelen van dit type projecten is afhankelijk van derde partijen.

•

Als gemeente dienen wij verschillende belangen. Er is vraag naar woningen, n aar bedrijventerreinen, maar ook naar meer groen en ruimte voor glastuinbouw. Deze functies concurreren met elkaar.

•

Een heldere lijn daarin schept duidelijkheid. Op 1 januari 2023 treedt de Omgevingswet in werking. Er is veel geoefend, maar de exacte gevol-

•

gen van invoering zijn nog niet duidelijk. Dit kan vertraging geven bij de ontwikkeling van projecten. Een trend is ook de rol die de Rijksoverheid de komende jaren heeft in het ruimtelijk domein. Het Rijk neemt meer regie om te kiezen, te verdelen en om een eerlijke uitkomst mogelijk te maken in het verdeelvraagstuk.

•

Het stikstofvraagstuk heeft ook impact op procedures, rapportages en vergunningen op een aantal gebiedsontwikkelingen, vooral op OBWZ omdat dit pal naast Natura2000 gebied ligt.

Verbonden pa rtijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma : • Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) ; •

Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW) .

Kaderstellende beleidsnota’s •

Omgevingsvisie Westland 2.0;

•

Nota kostenverhaal gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen 2022 ;

39

•

Beleidsregel Parkeernormering gemeente Westland 2018 ;

• •

Nota Grondbeleid 2013 (deze wordt in 2023 vernieuwd) ; Nota Grondprijzen 2020 (deze wordt in 2022 vernieuwd).

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Programma 3 Opgave/product Gebiedsontwikkeling Deelnemingen ONW en OBWZ

Werkelijk

Raming

Raming

Raming

Raming

Raming

2021

2022

2023

2024

2025

2026

10.751

75.587

59.026

40.217

36.558

37.244

217

0

0

0

0

0

Totaal lasten programma 3

10.968

75.587

59.026

40.217

36.558

37.244

Gebiedsontwikkeling

12.518

70.590

56.070

34.460

35.395

34.710

255

1

1

1

1

1

Totaal baten programma 3

12.773

70.591

56.071

34.461

35.396

34.711

Saldo van baten en lasten

1.805

-4.996

-2.955

-5.756

-1.162

-2.533

Stortingen reserves

1.962

982

706

0

685

0

Onttrekkingen reserves Totaal reservemutaties

1.665

5.097

2.323

4.905

970

1.655

programma 3

-297

4.115

1.617

4.905

285

1.655

Saldo programma 3

1.508

-881

-1.338

-851

-877

-878

Deelnemingen ONW en OBWZ

Toelichting mutaties na Kaderbrief • Subsidie-inkomsten en uitgaven ONW Waelpolder •

Subsidie ONW Waelpolder; vrijval voorziening grondexploitatie vanaf 2023 € 250.000 jaarlijks.

Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten tussen 2023 en 2022 • In 2022 zit incidenteel € 4,7 mln. voor centrumplannen. Voor 2023 geldt hiervoor een bedrag van • •

€ 0,5 mln. In 2023 is een bedrag van € 1,1 mln. opgenomen voor ‘woningbouwimpuls’. De rest van de verschillen tussen 2023 en 2022 kom t door de bouwgrondexploitatie; de lasten en baten fluctueren jaarlijks, maar worden voor hetzelfde bedrag geactiveerd (gesloten circuit).

Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties tussen 2 023 en 2022 •

Bij de vaststelling van de jaarrekening 2021 is een deel van het voordelig resultaat bestemd. Van deze resultaatbestemming valt € 2 ,2 mln. binnen programma 3 in 2022 en betreft het de centrumplannen. Als onderdeel van investeringsfonds is in 2022 € 2,5 mln. beschikbaar voor de centrumplannen in de reserve financiële soliditeit.

•

De rest van de verschillen tussen 2023 en 2022 komen door de bouwgrondexploitatie; de lasten en baten fluctueren jaarlijks, maar worden voor het zelfde bedrag geactiveerd (gesloten circuit).

Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten jaarschijven 2024 en verder • •

In 2024 zit € 3,1 mln. voor centrumplannen. Voor de jaren na 2024 is dit bedrag € 0,6 mln. De rest van de verschillen tussen 2024 en verder komen door de bouwgrondexploitatie; de lasten en baten fluctueren jaarlijks, maar worden voor hetzelfde bedrag geactiveerd (gesloten circuit).

Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties jaarschijven 2024 en verde r • In 2024 is er een reservedekking van € 2,5 mln. opgenomen voor ‘versterking financiële solidariteit’. •

In de jaren 2025 en 2026 is hiervoor geen saldo. De rest van de verschillen tussen 2024 en verder komen door de bouwgrondexploitatie; de lasten en baten fluctueren jaarlijks, maar worden voor hetzelfde bedrag geactiveerd (gesloten circuit).

40

4. 4 Mo bi lit eit en e co nomi e Inleiding In Westland is het goed werken en ondernemen. Duurzaam, innovatie en ontwikkeling zijn daarbij belangrijke begrippen. Vanuit de gemeente ondersteunen en stimuleren we dat. Wie in onze gemeente werkt, draagt bij aan een vernieuwing en verduurzaming van de economie. Ondernemen en werken gaan hier goed hand in hand. Goede bereikbaarheid, voor inwoners, studenten, werknemers en bedr ijfsleven is daarbij zeer belangrijk. In onze economie is men toonaangevend, dat willen we graag zo houden. 1. Mobiliteit Goede bereikbaarheid van onze gemeente is voor ondernemers, werknemers en bewoners van groot belang. Met werken aan de bereikbaarheid ben je nooit klaar. De behoefte aan mobiliteit van mensen en de economie groeit. Daarom werken we continu aan de bereikbaa rheid, op meerdere wijzen van mobiliteit: wegen voor voetgangers, fietsers, het OV, en de auto. We investeren in verkeersveiligheid, metropolitane fietspaden en betere buslijnen. Dat doen we samen met de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), buurgemeenten en de provincie. We investeren en realiseren, zoals het plaatsen van fietsnietjes, een parkeerautomaat op het strand en campagnes bij scholen voor veilig verkeersgedrag. Dat lijken kleine zaken, maar ze zijn van groot belang om alledaags verkeer soepel te laten lopen.

We werken niet alleen aan de dag van morgen maar ook aan de verdere toekomst, zoals OV schaalsprong met een uitwerking voor snel en hoog frequent openbaar vervoer naar de centra van Den Haag, Delft en Rotterdam. Naast wegen en paden ontwik kelen we de waterwegen. Voor afwatering, als onderdeel van de groenblauwe aders en vaarrecreatie. 2. Economie De gemeente Westland staat nationaal en internationaal bekend om de glastuinbouw, het handelscluster en de kennis en innovatie in teelttechnologie. Ons tuinbouwcluster is de hoofdstad van de Nederlandse en internationale Greenport. Om onze positie te verst erken staat de campusontwikkeling centraal, waar startups, kennis en talent bloeien. Al onze investeringen werken nog beter als we ook werken aan ons imago en positie. Dat past ook bij onze ambities voor een goed vestigingsklimaat. We willen onze economie een internationale speler laten zijn, waar tuinbouwproductie, tuinbouwinnovatie en het handelscluster toonaangevend zijn en blijven. Met het bedrijfsleven en onderwijs werken we aan het verhaal om door te groeien en te bloeien. We kijken daarbij verder dan de huidige generatie. Naast de tuinbouwkenniseconomie werken we aan de economie in de dorpscentra. Het college investeert daarom in zaken zoals goede inrichting, voorkomen van leegstand, goede parkeergelegenheden, ook voor de fiets.

Dat wordt zichtbaar vanaf 2024 extra bij midden- en kleinbedrijf(MKB)-initiatieven. We willen het makkelijker maken om te ondernemen. We investeren in de relatie met ondernemers en dienstverlening aan hen. Planologie en functieduiding vinden we belangrijk om ruimtelijke kwalit eit van dorpscentra, handelsterreinen en het glastuinbouwcluster goed te houden. 3. Arbeidsmigratie Voldoende arbeidscapaciteit is voorwaarde voor een goed draaiend glastuinbouw - en handelscluster. Mensen van buitenaf zijn daarbij onmisbaar. Dat verplicht o ns goed te zorgen voor mensen die hier komen wonen en werken. We willen dat zij onderdeel zijn van Westland. Het is zaak dat er voldoende en goede huisvesting beschikbaar is. De gemeente zorgt daarbij voor ruimte, goed ingepast in de omgeving. Klein en op locatie waar nodig, groot waar het kan, bijvoorbeeld nabij handelsterreinen. Daarnaast zorgen we voor goede dienstverlening, zoals inschrijving in de gemeentelijke basisadministratie en werken we aan socialiseren in de samenleving. Westland is toonaangeven d en voorlopend als het gaat om kennis over arbeidsmigratie, die positie willen we behouden. 4. Energietransitie Verduurzaming van energiegebruik is een goede zaak. We zien dat inwoners en bedrijven werk maken van de energietransitie: het aantal zonnepanele n op daken van bedrijven en woningen groeit voortdurend.

Daarnaast wordt, nu voor de tuinbouw, gewerkt aan een Westland dekkend warmtenet voor

41

distributie van aardwarmte. Ook de verbindingen met de Leiding door het Midden en de omliggende gemeenten krijgt verder vorm. De gemeente faciliteert deze initiatieven via vergunningen en via de stimuleringsregeling. Nieuwbouwwijken worden aangesloten op het warmtenetwerk. Verder stimuleren we het bezuinigen van energiegebruik met ons programma Westland woont duurzaa m. De huidig hoge energiekosten verhogen de druk op het organiseren van betaalbare initiatieven. Voor de wijken die in aanmerking komen voor de warmtevisie volgt er volgend jaar een plan van aanpak. Voor Monster-Polanen is er reeds een intentieovereenkoms t met onder andere HVC en Arcade om tot een plan van aanpak te komen. Voor de gemeente betekenen verkenningswijken (dat zijn wijken waar het afkoppelen van aardgas het meest haalbaar is ) extra inzet in communicatie, participatie en projectuitwerking. Vanaf dit jaar krijgt de gemeente compensatie vanuit het Rijk. Ook gaat de gemeente knelpunten voor duurzame bronnen zoveel mogelijk wegnemen, zodat inwoners en bedrijven zoveel mogelijk naar eigen keuze kunnen investeren. Opgaven Mobiliteit Binnen de opgave ’Mobiliteit’ zorgen we voor een veilige en duurzame doorstroming van al ons verkeer. Of dat nu te voet, met de fiets, het OV of in de (vracht)wagen is. We werken aan een samenleving waarin het vanzelfsprekend is dat elke verkeersdeelnemer meedoet.

Daarom is er ook vervoer op maat. De opgave is ook sterk economisch gedreven. Zo kijken we in het bijzonder naar de duurzame agrologistieke opgave om de Greenport koploper te laten blijven in de wereldwijde markt. Bij zo’n omgeving past een goed (H)OV-netwerk en een uitgebreid fietsnetwerk. In onze omgeving is er dus ruim baan voor voetganger, fiets en OV en werken we aan een bereikbaar Westland voor de logistiek vervoerder en recreant. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Westland is in 2040 een verkeersveilige gemeente, zowel objectief (het aantal geregi-

• Vrachtwagens willen we zo min mogelijk in de dorpscentra;

streerde ongevallen) als subjectief (de beleving van bewoners en bezoekers).

• We verlagen de snelheid in de bebouw de kom waar mogelijk naar 30 km/u ; • Dorpscentra richten we zoveel mogelijk in met auto-te-gast; • Verkeersveiligheid wordt topprioriteit op scholen. Daar horen natuurlijk ook veilige verkeerswegen en -kruisingen bij op schoolroutes; • We zetten in op meer flitspalen. In ons uitvoerend werk geven we voorrang aan de belangrijkste plekken waar de meeste ongelukken gebeuren.

We willen een gemeente zijn met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Dat is met de

• We steunen reizen op de fiets met fietspaden tussen belangrijke gebieden , werken

drukte op de weg niet vanzelfsprekend. Voor hen, maar ook voor het recreatieve verkeer

aan recreatieve routes i.s.m. de MRDH en stellen een voetpadenplan op;

hebben we een bereikbaar Westland nodig.

• We evalueren de Biesieklette in Naaldwijk ; • Langs de Lee leggen we een fietspad aan om weggebruikers van elkaar te scheiden ; • Er komt een veilige fietsroute vanuit de nieuwe woonwijken ‘de Ranken’, ‘Gouw’, en ‘Uithofpark’ naar het centrum van Kwintsheul; • We zitten in op recreatief fietsen in onze promotionele activiteiten voor toerisme en recreatie.

42

• Er komen veilige en goede fietspaden, zoals Metropolitane Fietspaden in de regio en natuurlijk onze eigen kernen; • Er komt een fietsverbinding langs de Plas van Alle Winden. Een hoogwaardig en sterk OV-systeem waarbij

• We verkennen Hoogwaardige OV -verbindin-

we nieuwe vervoersmiddelen aantrekken, zoals Lightrail en een cargoloop. Het is van be-

gen, waaronder Lightrail ; • We optimaliseren bestaande OV -lijnen in

lang dat iedere inwoner kan deelnemen aan het OV.

comfort, frequentie en beschikbaarheid ; • We zorgen met doelgroepenvervoer en de beschikbaarheid van de Regiotaxi voor voldoende vervoersmogelijkheden op maat.

Autorijden moet veilig zijn. Het vraagt om verstandig rijgedrag en tegelijkertijd om een soe-

• We verbeteren het OV om het voor de nieuwe generatie reizigers vanzelfsprekend

pele doorstroom. Zo min mogelijk verkeersslachtoffers betekent ook zo min mogelijk ‘da-

te laten zijn met het OV te reizen ; • We zetten in op verstandig rijgedrag en zor-

ders’ in het verkeer. Zij rijden vaak in auto’s of vrachtwagens. Westland blijft hoe dan ook

gen voor vlot doorrijden en kwalitatief goede lokale en N-wegen;

goed bereikbaar met de auto, met aandacht voor de elektrische voertuigen.

• Asociaal gedrag in het verkeer pakken we aan waar mogelijk.

Vrachtvervoer over de wegen in Westland is veilig en schoon, maar ook snel om onze eco-

• We sluiten een agrologistieke deal en gaan met werkgevers aan de slag om de lucht-

nomische concurrentiepositie te behouden.

kwaliteit te verbeteren; • We zorgen ervoor dat ons vrachtvervoer goed doorrijdt; • Ook onderzoeken we handig vervoer in regionaal verband.

We houden voldoende parkeergelegenheid voor fiets en auto, maar ook voor ag rologistiek

• We maken ruimte voor 12 camperplaatsen bij Molenslag, werken de parkeernormen bij

verkeer (bijvoorbeeld vrachtwagens).

en stellen parkeerbeleid op; • We investeren bovendien in fietsparkeren, zoals aan het Van Tijnplein.

Economische ontwikkeling: Onze economische positie is sterk gericht op de glastuinbouw als regionale, nationale en internationale hoofdstad van het Greenportcluster . Om koploper te blijven, investeren we in een optimaal economisch klimaat waar het goed ondernemen en goed werken is; zowel voor onze wereldwijd bekende bedrijven als alle werknemers van binnen en buiten Westland. Kennis en talent vinden we belangrijk. Een bewijs daarvan is onze inzet op de Campusontwikkeling op het Floraterrein. De glastuinbouwsector is ook hard toe aan een volgende stap in modernisering. Daarom gebruiken of bouwen we instrumenten om ons gebied te verduurzamen en opnieuw in te delen. De vierkante meters gebruiken we zo efficiënt mogelijk voor ruimtevragers op bedrijventerreinen, kantoren en in de ker nen. Na een moeilijke coronacrisis transformeren we bloeiende dorpscentra. In al deze sectoren, van glastuinbouw tot de economie in de kernen, zetten we in op een bloeiende arbeidsmarkt. Daarin geven we ruim baan aan ondernemers die zich inzetten voor een betere wereld. Met hen positioneren we onze gemeente en met name de glastuinb ouwsector beter in binnen- en buitenland. Wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig glastuinbouwcluster .

• We werken de Glastuinbouwvisie uit langs de drie pijlers. Daarbij beginnen we met de fysieke pijler. We stellen gebiedsvisies op waarmee we voor initiatieven uit adviseren ;

43

• We ontwikkelen aan de hand van de gebiedsvisies een aantal polderplannen die goed aangeven wat er allemaal mogelijk is ; • We vormen een strategie op het ontwikkelingsbedrijf HOT; • De Westland Agenda III ronden we af en starten de Westland Agenda IV; • We helpen de poldercoöperaties (in wording) met advies; • We voeren de plattelandswoningen in ; • We passen onze handhavingsstrategie aan ; • We beschrijven duidelijke duurzaamheidsambities met de sector; • We investeren in de relaties met tuinbouwkwekers en telers. Koploper zijn en blijven binnen de Kenniseconomie en internationale Greenport .

• We werken aan Bloemblad 2, waarbij we investeren in een campusprogramma dat duurzaam blijft. Ook houden we ruimte voor bedrijven, zoals startups en impact -ondernemers; • We ontvangen delegaties uit binnen - en buitenland en geven de samenwerking vorm met partners die ons hierbij helpen of juist andersom. Bijzondere aandacht hebben we hier voor ambassadenetwerken ; • We verstevigen onze inzet in de Greenport West-Holland. Hiervoor zetten we projecten op over Gezondheid en Geluk, Innovatiepact, Human Capital, internationalisering, Energie en Plastics; • We geven duidelijk aan wat voor onderwijs we op de Campus willen en k omen met een nieuwe kennisagenda Greenportonderwijs ; • De bijdrage aan de Learning Community, Leiden-Delft-Erasmus-coalitie, maar ook aan het World Horti Center, de Universiteit Wageningen en Tomatoworld zetten we door.

Een bloeiend Vestigingsklimaat en Regionale Economie.

• We breiden ons netwerk onder de top -100 bedrijven uit en volgen elk signaal snel en passend op; • We brengen de meerwaarde van de glastuinbouwsector in kaart in euro’s, impact en bijdrage aan de sustainable development goals; • We investeren in de MRDH en IQ. Dit doen we door scherp aan te geven wat we van elkaar verwachten. We kiezen focusdoelen en vergroten de verdiencapaciteit van ondernemers; • Met beter en meer beeld - en geluidmateriaal verbeteren we onze zakelijke positioneringsstrategie;

44

Een bloeiende a rbeidsmarkt en Impact Econo-

• Er komt een actieprogramma mismatch on-

mie.

derwijs-arbeidsmarkt; • We hebben aandacht voor de economische kanten van arbeidsmigratie naast de huisvestingsvragen. Samen met Rijk en regio werken we aan voldoende en passend talent bij ondernemers die voldoet aan hun vraag ; • We bouwen een community van startups ; • We brengen het actieprogramma Impact Ondernemen uit met daarin de uitrol van het Westlands Klavertje; • De komende jaren starten we het werkbedrijf in de kas op; • Er komt een nota Innovatief Ecosysteem.

Ruimte om te ondernemen in en buiten de kern.

• We zorgen voor persoonlijker en sneller relatiecontact met ondernemers in de kernen, bedrijventerreinen, buitengebied en kantoren; • We ronden de subsidieregeling MKB af en investeren in meerdere MKB-initiatieven samen met de bedrijf- en investeringszones (BIZ) en MKB Westland; • We maken een BIZ-agenda die ervoor zorgt dat alle uitvoeringsovereenkomsten uitgevoerd zijn; • Er komt een nota digitalisering MKB ; • We voeren de detailhandelsvisie uit met extra aandacht voor het rechttrekken van transformaties. Hier is een fonds voor beschikbaar dat de juiste functies in de kern op de juiste plek krijgt; • Er komt een actueel terrassen- en marktenbeleid met oog voor horeca en marktkooplieden; • We werken aan een uitvoeringsnota horeca, sluiten een agrologistieke deal en komen met strategisch locatiebeleid ; • Er komt een bedrijventerreinenvisie . We zorgen voor duurzamere bedrijventerreinen met aandacht voor de binnen- en buitenkant van de gebouwen; • We stellen een kantorenmonitor en -nota op en werken aan een red-tape-operatie waarbij we onnodige regels wegnemen.

Energietransitie: Het Westlandse glastuinbouwcluster is grootverbruiker van energie . Tegelijk is Westland ook aanjager van allerlei duurzame energie-initiatieven. Voorbeelden: inmiddels 8 geothermie-boringen en 55.000 kW vermogen aan zonnepanelen op daken, schuren en waterbassins (bedrijven en particulieren). Zo is de glastuinbouwsector niet alleen innovatief maar ook koploper in de duurz a m e e n e r g i e . H e t i s v o o r t u i n b o u w e n d e t u i n b o u w - g e r e l a t e e r d e b e d r i j v e n e s s e n t i e e l o m t e b eschikken over duurzame en betaalbare energie. De realisatie van het warmtenet heeft grote voordelen voor de gebouwde omgeving.

45

De gemeente ondersteunt het economische cluster en de inwoner in de verduurzaming van de energievoorziening. Door voorlichting, het laten uitvoeren van energiescans, het inzetten van energiecoaches, subsidiering en het faciliteren in de ruimte vraag (onder andere vergunningverlening ondergrondse infrastructuur), ondersteunt en stimuleert de gemee nte de kansen voor zowel het bedrijfsleven als voor de individuele burger. Wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken? • Een robuuste en toekomstbestendige warmtevoorziening; • In 2050 geen fossiele warmtevoorziening meer.

• We stimuleren de ontwikkeling van een robuust warmtenetwerk door cofinanciering via de stimuleringsregeling. In 2023 verwachten we 2 nieuwe aanvragen ; • We verbinden de verschillende initiatieven (Warmte Systeem Westland netwerk) en organiseren 4 warmte-ateliers voor initiatiefnemers. Voor 2023 verwachten we 1 nieuwe aanvraag; • We werken actief mee met het uitwerken van de koppeling op de warmteleiding van de haven naar Den Haag . Dat geldt ook voor de warmte-uitwisseling tussen Westland en Den Haag. In 2023 moet dit tot concrete voorstellen gaan leiden; • Monster-Polanen werken we verder uit als verkenningswijk om alternatieven voor aardgas in te zetten. Dit komt vanuit de intentieovereenkomst met onder andere HVC en Arcade. Monster-Polanen is de eerste bestaande wijk (ook vastgesteld in de Warmtevisie Westland) waarbij een businesscase door marktpartijen in samenwerking met de gemeente is uitgewerkt. Marktpartijen hebben het initiatief genomen. De focus ligt nu met name op de isolatie van woningen om deze op termijn geschikt te maken voor een warmtenet; • Voor de 6 verkenningswijken uit de warmtevisie (vastgesteld door de raad in 2021) stellen we per wijk uitvoeringsplannen op; • Voor de glastuinbouw wordt waterstof onderzocht als duurzame bron van energie. Het betreft de haalbaarheid van met name de WKK op waterstof.

• Faciliteren van Individuele en collectieve systemen voor duurzame elektra ; • In 2050 regionaal duurzame elektra voorzieningen.

• We faciliteren het leggen van zonnepanelen. Ook zijn we betrokken bij subsidieaanvragen voor innovaties voor elektriciteitsopwekking van bedrijven, maatschappelijke instellingen en inwoners; • In 2023 onderzoeken we samen met partners de mogelijkheden voor waterstofgebruik in de glastuinbouw ; • We nemen knelpunten weg voor de realisatie van nieuwe bronnen. Ook faciliteren we bewonersgroepen in collectieve verduurzamingsactiviteiten.

46

Verhogen maatschappelijk draagvlak en actie (besparen, particuliere initiatieven en samenwerken).

• De campagne Westland woontduurzaam / Westlandwerktduurzaam is gericht op draagvlak, kennis en inspiratie voor ondernemers en bewoners. De campagne bestaat uit energiecoaches, scans, social media, diverse (buurt en bedrijven) bijeenkomsten. We werken hiervoor vaak samen met de Greenport en VNO-NCW; • Iedere inwoner kan gratis energiescans aanvragen; • Ook kijken we naar de haalbaarheid van een subsidiefonds voor particulieren. Bedrijven kunnen gebruik maken van de Westland Agenda en de stimuleringsregeling warmte (naast de diverse Provinciale en nationale subsidies); • Met het regionale energieloket (aanbesteding) zetten we in op lokale zichtbaarheid en acties, waarbij ook ondervertegenwoordigde inwoners zoveel mogelijk betrokken worden; • Er wordt een Regionale Energie Strategie 2.0 opgeleverd aan het Rijk, waar in ook de warmtevisie is verwerkt; • In opdracht van het Rijk is de gemeente toezichthouder op de controles inzake de label C (kantoren) en energieprestatienormen van bedrijven. Deze opdracht is uitbesteed aan de Omgevingsdienst Haaglanden ; • We voeren checks uit op de garantstelling van NV Juva.

Programma Floraontwikkeling : Tuinbouw, tuinbouwtechnologie en kennis uit de kennisinstituten moeten nog veel beter “verknopen”. De Campus moet meer jongeren stimuleren om hun carrière in het Westland op te bouwen. Het Floragebied moet een aantrekkelijk en bereikbaar woon - en werkgebied opleveren voor kenniswerkers. Wat gaan we daarvoor doen? Wat willen we bereiken? Het verder ontwikkelen van het concept van de Greenport Horti Campus (conceptuele uitwer-

• Het campusconcept geven we momenteel nader vorm. Dit doen we in samenwerking

king van het campusconcept als onderdeel van het masterplan).

met de partners WHC, Hortuslab, diverse universiteiten en hogescholen. Er zijn twee kernthema’s benoemd: Horti-tech (vooral gericht op digitalisering en robotisering) en Horti-health (gericht op de rol van de tuinbouw bij het creëren van een gezonder leven). We werken aan een onderzoeksagenda en inhoudelijke afstemming (de learning community); • Eind Q1 2023 krijgt de gemeenteraad een voorstel. Dit gaat over of en hoe de gemeente vanaf een volgende fase participeert in het stimuleren van de Campus. Nu

47

gebeurt dat met name indirect (door subsidiëring van initiatieven via de Westland Agenda), we kunnen ook kiezen voor een actievere rol. Op basis van de keuze vragen we waar nodig middelen voor het vervolgprogramma. Voor de werkzaamheden tot aan het einde van de Masterplanfase is het bestaande programmabudget naar verwachting toereikend. Het restant van het projectbudget 2022 moet worden doorgezet naar 2023. Een uitgewerkt ruimtelijk masterplan (het ont-

• In het eerste kwartaal van 2023 leggen we

wikkelplan) wat de basis vormt voor bestemmingsplannen, gronduitgifte en aanleg van het

een ruimtelijk masterplan voor aan de gemeenteraad. Dit is gebaseerd op een dia-

gebied.

loogronde met de gemeenteraad, gesprekken met de provincie en waar nodig aanvullende onderzoeken. Hieraan voorafgaand is het ontwikkelperspectief van juli 2021 verder onderzocht. Dit was in samenwerking met partners (grondeigenaren, WHC, Hortuslab, Vakcollege). Daarbij hebben we ook opmerkingen van de provincie meegenomen en zijn uitgangspunten van het nieuwe coalitieprogramma bezien. Voor diverse thema’s (bijvoorbeeld geluid) hebben extra onderzoeken plaatsgevonden. Voor het masterplan is het nodig het restant van het projectbudget 2022 door te zetten naar 2023.

Een uitgewerkt schetsontwerp van de bus/railverbindingen met Delft, Maassluis/Rotterdam en Den Haag.

• We hebben de lightrail en bustracés geïnventariseerd. Nu werken we aan een onderzoek om deze tracés uit te werken naar een schetsontwerp met bijbehorende SSK -raming (aug/sept 2022). De resultaten gebruiken we bij het uitwerken van het masterplan. Ook brengen we deze verder in bij nadere studies omtrent het HOV van de MRDH. Vanuit het programma ‘Floragebied’ is daarvoor geen aanvullend budget nodig.

Het vastleggen van de samenwerkingsrelaties

• Er vindt overleg met grondeigenaren plaats

met zowel de grondeigenaren als partijen die zich willen vestigen op de Campus.

over het opzetten van een samenwerkingsvorm. Ook is er een intake -loket opgezet voor bedrijven die zich op een termijn van 2 tot 3 jaar willen vestigen in het gebied. Voor het masterplan moeten we beslissen hoe we na deze fase participeren in de gronduitgifte. Afhankelijk hiervan zal bij de besluitvorming over het masterplan een kredietaanvraag volgen.

48

Producten Bedrijven en omgevingscontactcentrum : • Ondernemers een duidelijke ingang en aanspreekpunt bieden voor vragen over ruimtelijke •

initiatieven in de leefomgeving. Initiatiefnemers worden goed geïnformeerd en geadviseerd over hun (ruimtelijke) initiatieven.

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Een vertrouwd gezicht voor ondernemers.

• We zorgen voor 1 aanspreekpunt voor ondernemers die iets willen in de fysieke leefomgeving; • We richtingen de organisatie in met vaste aanspreekpunten voor ondernemers ; • We meten de klanttevredenheid periodiek en sturen waar wenselijk bij.

Doorontwikkelen initiatieventafel .

• We verstevigen de rol en positie van de initiatieventafel.

Ondernemers overleggen graag met de gemeente.

• We sturen goed op de verwachtingen over en weer; • We stellen overleg tussen ondernemers en gemeente centraal.

(Huisvesting) Arbeidsmigranten : •

Goed werkklimaat creëren voor arbeidsmigranten. De arbeidsmigrant is cruciaal voor de ontwikkeling van de glastuinbouw en daarmee gemeente Westland en de Nederlandse economie.

•

Instrumenten/beleid ontwikkelen om excessen tegen te gaan (zoals uitbuiting, mensenhand el en ondermijning.

•

Faciliteren van de bouw van kwalitatieve hoogwaardige huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten.

• •

Arbeidsmigranten als volwaardig onderdeel van de Westlandse samenleving Behouden van het imago van Westland als greenport, verbeteren van het imago als het gaat om de zorg/omgang met arbeidsmigranten;

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Stimuleren van goed werkgeverschap .

• Structureel overlegplatform met uitzendbureaus inrichten; • We overleggen met de brancheorganisatie over verbeterpunten werkgeverschap; • We faciliteren controles van de Arbeidsinspectie.

Arbeidsmigrant als volwaardig onderdeel van de samenleving.

• Inschrijven van arbeidsmigranten in RNI (Register Niet Ingezetenen). Hiermee krijgen de arbeidsmigranten een BSN-nummer en houden we zicht op de arbeidsmigrant; • We voeren aanpak ondermijning uit (zie ook programma 6 Veiligheid).

Goede en voldoende huisvesting voor arbeidsmigranten.

• We voeren de lopende huisvestingsaanvragen uit (zowel initiatieven voor grootschalig als op tuinderspercelen) ; • We stellen de nieuwe huisvestingsstrategie arbeidsmigranten vast (mogelijk als onderdeel van de Woonvisie); • We houden toezicht op woon- en leefomstandigheden door controles op inschrijving BRP (Basis registratie personen), huisvestingskwaliteit en veiligheid ;

49

• We faciliteren nieuwe initiatieven voor huisvesting op tuinderspercelen. Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Functiemenging

Resultaat

Bron

58,3%

CBS BAG / LISA

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen . Deze varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland Nederland 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

2012

60,2%

53,0%

2013

59,9%

52,6%

2014

59,1%

52,1%

2015

58,6%

52,1%

2016

59,0%

52,3%

2017

58,6%

52,5%

2018

58,9%

52,9%

2019

59,0%

53,3%

2020

58,9%

53,2%

2021

58,3%

53,3%

Vestigingen van bedrijven

168,2

LISA

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 -65 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland 200 180 160 140 120 100 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Nederland

2012

141,7

111,7

2013

143,6

114,5

2014

148,8

116,6

2015

152,4

120,1

2016

154,9

124,8

2017

153,9

128,0

2018

152,3

133,9

2019

158,9

139,9

2020

163,8

147,2

2021

168,2

Hernieuwbare elektriciteit

154,3 Rijkswaterstaat –

4,4%

Klimaatmonitor

Hernieuwbare energie is schone, duurzame en onuitputtelijke energie die het leefmilieu niet schaadt. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland Nederland 30%

2011

0,3%

25%

2012

0,4%

9,9%

20%

2013

0,5%

10,2%

2014

0,7%

11,2%

2015

0,9%

13,1%

10%

2016

1,5%

14,8%

5%

2017

1,9%

16,2%

2018

2,4%

17,5%

2019

3,2%

20,0%

2020

4,4%

26,8%

15%

0% 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

50

8,8%

Externe ontwikkelingen/ risico’s •

Arbeidsmigranten uit M idden en Oost-Europa kiezen steeds vaker voor Duitsland of Denemarken (bron: CBS) als gevolg van de betere arbeidsvoorwaarden en korte reisafstand ;

•

Binnen Nederland kiezen arbeidsmigranten voor werk dat beter wordt betaald en als minder zwaar wordt ervaren (met name in logistieke centra) ;

•

Arbeidsmigranten zijn sterk afhankelijk van hun werkgever. Dat is kwetsbaar voor welzijn en welvaart van de arbeidsmigranten ;

• •

Door innovaties en ontwikkelingen in de robotisering verandert het werk in de tuinbouw ; De wisselende gasprijzen en geopolitieke ontwikkelingen hebben voor een energiecrisis gezorgd. Deze is van grote impact op de portemonnee van bewoners en beïnvloedt het voortbestaan van het tuinbouwcluster in Westland ;

• •

Het herstel na de coronacrisis gaat niet voor iedereen snel genoeg ; Grondstoffen worden door menig crisis duurder; dit beïnvloedt elke economische sector .

Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • •

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) ; Regionale Ontwikkelingsmaatschappij InnovationQuarter B. V.;

• •

World Horti Center Onroerend Goed B.V. ; Juva NV;

•

HVC NV.

Kaderstellende beleidsnota’s •

Economische Opgave Westland 2019 -2022;

• •

Omgevingsvisie 2030 (doorkijk 2040); Gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Rotterdam -Den Haag;

• •

Glastuinbouwvisie Westland 2040 ; Werkboek Westland;

• •

Handhavingsstrategie thema glastuinbouw Westland 2020 ; Beleidsregel strijdig gebruik duurzame glastuinbouw gronden Westland 2020 ;

• •

Beleidsregel strijdig gebruik agrarische bedrijfswoning Westland 2020 ; Subsidieregeling VORM Westland ;

• •

Bestemmingsplannen (bedrijventerreinen en glastuinbouwgebied) ; Bedrijventerreinenvisie 2013 -2020;

• •

Beleidsvisie Beleef Westland ; Strategisch kader Internationalisering Gemeente Westland 2021-2025;

• •

Horecavisie Westland 2030; Nadere regels Terrassen Westland 2018 ;

• •

Detailhandelsvisie 2021-2026; Subsidieregeling MKB-fonds;

• •

Subsidieregeling Transformatiefonds ; Subsidieregeling Westland Agenda III ;

• •

Beleidsregels tijdelijke huisvesting arbeidsmigranten bij glastuinbouwbedrijven ; Marktverordening 2005;

• •

Beleidsregels standplaatsen Westland 2012 ; Mobiliteitsvisie Westland 2040;

• •

Beleidsplan verkeersveiligheid Westland 2019-2023; Gebiedsgericht plan 2019 -2022;

• •

Beleidsregel parkeernormering ; CO2 reductieplan;

• •

Westlandse Energie Opgave 2019-2022; Warmtevisie Westland;

51

•

Regionale Energie Strategie regio Den Haag -Rotterdam;

• •

Stimuleringsregeling Warmtevoorziening 2021 ; Woonvisie Westland 2020-2030.

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Programma 4

Werkelijk

Raming

Raming

Raming

Raming

Raming

Opgave/product

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Mobiliteit

991

2.657

639

635

371

419

4.062

7.043

2.893

2.947

2.897

2.897

Energietransitie

981

1.947

1.200

1.100

1.100

1.100

Programma Floraontwikkeling Bedrijven en omgevingscontactcen-

663

1.215

0

0

0

0

trum

323

338

340

340

340

340

Economische ontwikkeling excl. kust, recreatie en toerisme

(Huisvesting) Arbeidsmigranten

104

571

23

23

23

23

7.124

13.771

5.095

5.045

4.731

4.779

229

0

0

0

0

0

1.751

567

612

567

567

567

209

500

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

130

79

79

79

79

79

0

0

0

0

0

0

Totaal baten programma 4

2.319

1.146

691

646

646

646

Saldo van baten en lasten

-4.805

-12.625

-4.404

-4.399

-4.085

-4.133

Totaal lasten programma 4 Mobiliteit Economische ontwikkeling excl. kust, recreatie en toerisme Energietransitie Programma Floraontwikkeling Bedrijven en omgevingscontactcentrum (Huisvesting) Arbeidsmigranten

Stortingen reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves

1.475

7.117

466

250

0

35

Totaal reservemutaties programma 4

1.475

7.117

466

250

0

35

Saldo programma 4

-3.330

-5.508

-3.938

-4.149

-4.085

-4.098

Toelichting mutaties na Kaderbrief •

Collegewerkprogramma: o Vanaf 2024 is er een structureel onderzoeksbudget economie vanaf € 75.000 beschikbaar. De opgave Economische Ontwikkeling heeft sterk behoefte aan meer data naast ambtelijke expertise. Een aantal beleidsnota’s zijn daarnaast verouderd en hebben externe onderzoeken nodig om geactualiseerd te kunnen worden. Met dit bedrag k unnen we ca. 2 onderzoeken doen. ; o We brengen het actieprogramma Impact Ondernemen uit met daarin de uitrol van het Westlands Klavertje. Hiervoor is vanaf 2024 structureel € 25.000 beschikbaar ; o Park Hollandse Duinen (€ 50.000 incidenteel voor 2023 ); o Er is extra budget voor financiële bijdragen aan onder andere de c oöperaties Broekpolder en Oranjepolder en voor het ontwikkelen van visies op deze polders (2023: € 150.000, 2024: € 100.000, 2025 en verder € 50.000); o Voor het ophogen en uitbreiden van strategische partnerships is vanaf 2023 structureel € 50.000 beschikbaar. Er zijn op dit moment partnerships getekend met W orld Horti Center, Tomatoworld en Greenport West-Holland. Die worden opgehoogd. Daarnaast wordt het aantal partnerships uitgebreid; o De bijdrage van € 20.000 aan de ruimtelijke inrichtingstafel GreenportsNL is vanaf 2023structureel opgenomen in de begroting;

52

o Om onze ambities op MKB én bedrijventerreinen én kantoren te versterken middels een subsidieregeling MKB-initiatieven is vanaf 2024 € 150.000 structureel beschikbaar; o In 2023 wordt een brandingstrategie opgesteld. Hiervoor is incidenteel € 50.000 beschikbaar. o Voor een incidentele stimulans voor de energietransitie-isoleren woningen is in 2023 € 100.000 beschikbaar. Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten tussen 2023 en 2022 •

De lagere lasten in 2023 van € 2.018.000 op het product ‘Mobiliteit’ worden veroorzaakt door: o Incidentele regionale verkeersprojecten waarvoor in 2022 € 1.776.080 meer is uitgegeven dan in 2023 (dekking uit de reserve regionale verkeersprojecten ). o Incidentele bijdrage voor integrale visie A4 Veilingroute A20 van € 149.000 in 2022. o Het restant van de afwijking van € 93.000 komt door een lagere doorbelast ing van personeelslasten naar dit product.

•

Het verschil van ruim € 4 miljoen in de lasten van het product ‘Economische Ontwikkeling’ excl. kust, recreatie en toerisme wordt veroorzaakt door: o Verschil 2022 t.o.v. 2023 Westland Agenda III. Dit betreft een re geling over meerdere jaren waarbij de budgetten en de activiteiten verdeeld zijn over verschillende jaren. Omdat de commissie, die bepaald welke initiatieven worden goedgekeurd, wat later is ingesteld dan gepland zal het grootste deel van het budget overge heveld worden naar 2023 (€ 3.147.000) . o Verschil 2022 t.o.v. 2023 Transitiefonds (overige economische activiteiten) waarbij het geoormerkte budget en de activiteiten wegens capaciteitsgebrek worden overgeheveld naar 2023 (€1.000.000). o Verschil 2023 t.o.v. 2022 uit het College Werk Programma: onderzoeken – impact ondernemen park Hollandse Duinen (€ 50.000). o Verschil 2023 t.o.v. 2022 uit het College Werk Programma: coöperaties Broekpolder, Oranjepolder (€ 150.000). o Verschil 2023 t.o.v. 2022 uit het Col lege Werk Programma: afdekken strategische partners (€ 50.000). o Verschil 2023 t.o.v. 2022 uit het College Werk Programma: bijdrage ruimtelijke inrichtingstafel GreenportsNL (€ 20.000). o (Vanaf 2024 uit het College Werk Programma: subsidieregeling MKB -initiatieven à € 150.000). o De rest van het verschil 2022 t.o.v. 2023 wordt veroorzaakt door een lagere doorbelasting van personeelslasten naar dit product.

•

De lagere lasten in 2023 van € 747.000 op het product ‘Energietransitie’ worden veroorzaakt door: o Een incidentele stimulans van € 100.000 in 2023 voor de energietransitie-isoleren woningen. o De incidentele Stimuleringsregeling WSW waar in 2022 € 950.000 voor wordt uitgetrokken. Een bedrag van € 450.000 wordt gedekt door een onttrekking uit de bestemmingsreserve Garantieregeling en risico clusterfinanciering Aardwarmte . Een bedrag van € 500.000 wordt in 2022 incidenteel gedekt door onttrekking uit de Voorziening Garantieregeling en risico clusterfinanciering Aardwarmte. Dit laatste verklaart ook het verschil aan de batenkant van het product ‘Energietransitie’. o De rest van het verschil in de lasten wordt verklaard door een lagere doorbelasting van personeelslasten in 2023.

•

•

Het verschil à € 1.215.000 in het programma ‘Floraontwikkeling’ wordt veroorzaakt door de regeling verkenning ontwikkeling GHC met looptijd 2020 -2022. Vanwege ondercapaciteit wordt deze regeling met een jaar verlengd en wordt het restantbudget overgeheveld naar 2023. Het verschil van € 548.000 in het product ‘ (Huisvesting) Arbeidsmigranten ’ wordt veroorzaakt door incidenteel budget van € 125.000 (dekking vanuit de reserve Volkshuisvesting en een overgeheveld (incidenteel) budget van € 455.000 uit 2021.

Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties tussen 2023 en 2022 In 2023 wordt er € 6.651.000 minder onttrokken aan de reserves voor dit programma door de volgende oorzaken: •

In 2022 wordt € 570.000 aan de reserves onttrokken voor huisvesting arb eidsmigranten.

53

Bij de vaststelling van de jaarrekening 2021 is een deel van het voordelig resultaat bestemd. Van deze resultaatbestemming valt € 2.316.000 binnen programma 4 en betreft dan o.a. de Westland Agenda III en transformatieactiviteiten van ruimte lijke economische aard. •

In het kader van het investeringsfonds is in 2022 rekening gehouden met een onttrekking uit de reserve financiële soliditeit van € 1.260.000 voor economische opgaven met betrekking tot Westland

•

Agenda III. Voor de incidentele Stimuleringsregeling WSW wordt in 2022 een bedrag van € 450.000 gedekt door

•

een onttrekking uit de bestemmingsreserve Garantieregeling en risico clusterfinanciering Voor regionale verkeersprojecten wordt in 2022 circa € 2 miljoen meer onttrokken uit de reserve r egionale verkeersprojecten.

Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten jaarschijven 2024 en verder • De lasten voor het product ‘Mobiliteit’ dalen tussen 2024 en 2025 met € 264.000 vanwege de incidentele dekking van de investeringe n voor de rotondes Zwethlaan en Zijtwende . Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties jaarschijven 2024 en verder • De reservemutaties vanaf 2024 dalen met € 264.000 vanwege de incidentele dekking van de investeringen voor de rotondes Zwethlaan en Zijtwende .

54

4. 5 Zo rg, w elz ijn en c ult uu r Inleiding Bij de benodigde publieke dienstverlening voor inwoners en bedrijven is de gemeente vaak het eerste loket. Wij leveren dan ook een groot en divers producten - en dienstenpakket. Bijvoorbeeld aan de balie voor paspoorten en huwelijken, het klantcontactcentru m, het bedrijven- & omgevingscontactcentrum, het organiseren verkiezingen en het historisch archief. Voorbeelden van producten bij het sociaal domein zijn de bijstand, schuldhulpverlening, voortijdig schoolverlaten en W mo. De te ontwikkelen visie op dienstverlening is de basis voor de manier hoe wij met de inwoners en bedrijven willen omgaan. De ervaringen van inwoners en bedrijven zijn belangrijk en wij willen naar hen luisteren en open staan voor suggesties. We gaan ook de digitale dienstverlening verbete ren. In het sociaal domein zijn diverse ontwikkelingen gaande. Op lokaal niveau zetten we in op de transformatie waarin we samen met onze ketenpartners onze werkwijzen en sociale infrastructuur herijken. Dit heeft als doel de inwoner snel en zoveel mogelij k op maat te kunnen ondersteunen als dat nodig is. Door meer efficiënt te werken en scherpe keuzes te maken willen we de zorg betaalbaar houden zodat we kunnen blijven doen wat nodig is voor de meest kwetsbaren nu en in de toekomst.

Opgaven Transformatie Sociaal Domein : Met de transformatie van het sociaal domein wordt beoogd om laagdrempelige ondersteuning te bieden aan burgers in een kwetsbare positie. Dit doen we door een nieuwe manier van werken in te voeren bij de gemeente Westland en h aar partners. We brengen de basis op orde. Hierbij staan de menselijke maat en een integrale benadering centraal. Op deze manier kunnen we optimaal sturen op maatschappelijke resultaten en kostenbeheersing. Het maatschappelijk effect van de transformatie is het bouwen aan een gezonde participatiesamenleving, waar beleid voortkomt uit de praktijk en waar ruimte is voor ondersteuning van de meest kwetsbare burgers in onze samenleving. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Cultuuromslag in denken en handelen .

• Opleidingsprogramma voor ambassadeurs. Verspreiding van gedachtegoed door ambassadeurs zowel intern bij gemeente als externe partners; • Casustafels, gespreksinstructies voor casusbegeleiders.

Minder kosten door preventie en integrale (maatwerk) aanpak.

• Opzetten integraal maatwerkteam ; • Opzetten preventieve ambulante (toegang) teams (zie doel reorganisatie toegang); • Besluitvorming op basis van data ; • Innovatieve projecten.

Reorganisatie toegang.

• Opzetten preventieve ambulante (toegang) teams (startend met pilot inkomensvoorzieningen); • Onderzoek naar best dienende sociale infrastructuur, hieruit voortvloeiend hernieuwde opdrachtbeschrijvingen partners en implementatieplan voor reorganisatie.

55

Optimalisatie dienstverlening (extern en intern) De nieuwe visie op dienstverlening is de basis voor de manier hoe wij met de inwoners en bedrijven willen omgaan. We leggen voor 2023 de focus op het verbeteren van de digitale communicatie met de gemeente en het meten van klanttevredenheid. Ook goede persoonlijke (niet digitale) dienstverlening blijft voor ons een belangrijk uitgangspunt. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Westlanders ervaren een verbeterde digitale dienstverlening.

• We verbeteren onze website qua opzet, inhoud en functionaliteiten. Inwoners en bedrijven worden beter geïnformeerd; • We verbeteren de mogelijkheden om digitaal zaken te kunnen doen met de gemeente. Via het persoonlijke (en goed beveiligde) loket maken we steeds meer documenten en statusinformatie van aanvragen inzichtelijk; • Burgers die niet digitaal vaardig zijn bieden we ondersteuning aan; • We blijven investeren in goede samenwerking tussen het KCC en (interne) partners. We handelen klantvragen waar mogeli jk digitaal of bij het KCC af; • Ook starten we met de implementatie van het meten van klanttevredenheid en het verbeteren van de dienstverlening op basis van de resultaten daarvan.

Producten Huizen van de Buurt (HvdB) en welzijnsaccommodaties: Een sociaal maatschappelijke infrastructuur faciliteren met maatschappelijk vastgoed Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Laagdrempelige ontmoetingsplaatsen realise-

• Zoveel mogelijk gebruik maken van ons ge-

ren in onze kernen voor diverse doelgroepen.

meentelijk vastgoed om Huizen van de Buurt te realiseren. Met als basisinvulling Vitis Welzijn en Bibliotheek Westland.

HvdB in Poeldijk.

• Er wordt bekeken hoe in De Veiling een HvdB kan worden gerealiseerd.

HvdB in Honselersdijk.

• In gezamenlijkheid met de bestaande onderwijslocatie wordt een HvdB gebouwd aan het plein aan de Dijkstraat.

Crisisaanpak Oekraïne: Als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn er veel vluchtelingen naar Nederland gekomen en mogelijk blijven deze ook komen. Binnen de regio Haaglanden vangen wij 3000 vluchtelingen op in de gemeentelijke opvang, waarvan 350 in Westland. Hierbij verzorgen wi j in 2023/2024 ook de opgave voor Midden-Delfland (50 opvangplekken). De kosten die hiervoor worden gemaakt worden door het Rijk vergoed. We zorgen voornamelijk voor goede huisvesting met bijbehorende voorzieningen, we betalen leefgeld uit en regelen verst rekkingen in natura (o.a. Wmo en Jeugdzorg). Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Langdurende opvang voor een periode van naar verwachting 3 jaren 2023 t/m 2025.

• Exploitatie 3 of 4 gemeentelijke locaties met woonunits; • Huurwooneenheden bij bedrijf voor huisvesting arbeidsmigranten.

56

Financiële en sociale zelfredzaamheid vluchte-

• Leefgeld uitbetalen;

lingen Oekraïne.

• Sociale regelingen uitvoeren; • Locatiecoördinatie gemeentelijke opvang ; • Informatievoorziening aan vluchtelingen in de particuliere en gemeentelijke opvang ; • Afstemming onderwijs en zorg ; • Regionale afstemming.

Cultureel beleid, subsidies, accommodaties en erfgoed : In het Sociaal Beleidskader ‘Kernachtig sociaal’ staat: m aatschappelijk effect is de transformatie van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. Het gaat om de transformatie van alle going concern taken in het sociaal domein. Rode draad in de Cultuurkoers is de ambitie om cultuur een onderdeel te laten zijn van maatschappelijke opgaven waar de gemeente voor staat . Doel is om zoveel mogelijk Westlanders in aanraking te laten komen met cultuur. We willen erfgoed behouden voor een goed leefklimaat, waar de inwoner zich thuis en verbonden voelt . Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Via de culturele kernpartners is er mede in-

• Uitvoering accounthouderschap gesubsidi-

houd gegeven aan de doelstellingen in het SBK en de Cultuurkoers.

eerde culturele instellingen, Theater De Naald, Bibliotheek, Cultuurweb, Westlands Museum.

Met incidentele subsidies is er een impuls ge-

• Verstrekken van incidentele projectsubsi-

geven aan het lokale culturele klimaat . Het erfgoedbeleid en de kerkenvisie zijn op

dies. • Vormgeven aan erfgoedbeleid en uitvoering,

orde.

Kerkenvisie opstellen.

De kunstcollectie is op orde .

• Beheerplan vaststellen en uitvoeren.

Zichtbare kunstwerken in de openbare ruimte .

• Nieuwe artistieke kunstwerken in de openbare ruimte worden geïnitieerd ; • Goed onderhouden van alle artistieke kunstwerken in het openbaar gebied.

Lokale monumenten en beeldbepalende ge-

• De Vlietwoning renovatie mede ondersteu-

bouwen en gebieden koesteren .

nen, waarbij wordt onderzocht hoe te komen tot een duurzaam beheer construct ie met bij voorkeur een historisch inpasbare functietoevoeging.

Het Westlandse erfgoed behouden .

• In samenwerking met de diverse Westlandse historische verenigingen het erfgoed onderhouden en waar mogelijk publiek toegankelijk maken.

Burgerzaken (incl. basisregistratie personen) : Burgerzaken registreert levensgebeurtenissen van Westlandse inwoners en voorzien individuele burgers en (semi)overheidsinstanties van officiële docume nten of persoonsgegevens. Met als basis de in de BRP opgenomen persoonsgegevens worden akten burgerlijke stand opgemaakt, reisdocumenten en rijbewijzen afgegeven en verkiezingen georganiseerd. Producten burgerzaken worden vanuit een dienstverlenende houdin g digitaal via de gemeentelijke website en in persoon aan de gemeentelijke balie aangeboden. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Doorontwikkelen van kwaliteit en continuïteit

•

De kennis van burgerzaken actueel houden

•

(continue activiteit) ; Uitvoeren van zelfevaluatie en protocolle-

•

ring; Een werkbare, snel inzetbare uitwijkmoge-

binnen de burgerzaken processen.

lijkheid realiseren (onderdeel van

57

informatiebeveiligingsplan BRP en reisdocumenten 2022); Voorkomen van storingen, c.q. direct ver-

•

helpen van storingen. •

Opleiden van bestaande formatie naar RNI-medewerker;

•

Het werven van nieuwe medewerkers, wel/niet RNI gecertificeerd ;

•

Goede balans bewerkstelligen in capaciteit en inzet van omgeving en collega’s.

Verbeteropdracht Data gestuurde voortgangsrapportages.

•

Verschillende data ontsluiten uit diverse bronnen en bij elkaar brengen, de start

Ambitie Dienstverlening

•

Meedoen aan realiseren van ambitie

Het aantal RNI-registraties geleidelijk aan verhogen (doel is 20.000 per jaar).

van een capaciteitsplan. dienstverlening. Klantcontactcentrum: (KCC) is de centrale toegang van de gehele gemeentelijke organisatie voor inwoners, bedrijven, ketenpartners en instellingen. De medewerkers van het KCC zijn verantwoordelijk voor alle eerstelijns klantcontact via telefonie, email, internet en Social Media . Zij beantwoorden de primaire klantvraag of zorgen voor een doorverbinding of terugbelnotitie. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Westlanders ervaren een uitstekende en uniforme dienstverlening via telefonie of Social

•

Media zoals beschreven in de nieuwe Visie op Dienstverlening.

•

Permanente investering in de medewerkers van het KCC, hun prestaties volgen en indien nodig bijsturen door training ; Investeren in een goede samenwerking en verbinding tussen het KCC en (interne) partners waardoor de medewerkers van het KCC de klantvragen telefonisch of digitaal zelfstandig en correct kunnen afhandelen ;