Bijlage Westland benchmark eindrapport

Gemeente Westland Benchmark Gemeentebrede vergelijking met gemeentefonds en referentiegemeenten

Concept eindrapport 15 september 2025

Inhoud 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Inleiding Profiel Westland Gemeentebrede vergelijking met externe referenties Verdiepende analyses Vergelijking met benchmark 2018 Globale verkenning exploitatieruimte Conclusies en aanbevelingen

Bijlage: toelichting inhoud taakgebieden

2

Inleiding Aanleiding en opdracht Het college heeft in de begroting het voorstel opgenomen om de OZB-tarieven met 4% te verhogen bovenop de ontwikkeling van de inflatie voor de komende jaren. Daarbij is afgesproken dat onderzoek wordt gedaan naar andere mogelijkheden om begrotingsruimte te creëren. Het gewenste inzicht wordt verkregen door de exploitatie van Westland te spiegelen aan externe referenties.

Voor een zinvolle vergelijking zijn de lasten en baten van de referentiegemeenten gecorrigeerd voor verschillen in taakzwaarte. Deze verschillen komen tot uiting in de kostenbepalende structuurkenmerken die ten grondslag liggen aan het gemeentefonds, zoals de schaal, de sociale en fysieke structuur, en de centrumfunctie van gemeenten. Daarmee komt in beeld hoeveel de referentiegemeenten zouden hebben uitgegeven wanneer ze dezelfde taakzwaarte als Westland zouden hebben.

Gebruikte gegevens en methodiek De benchmark betreft een vergelijking van de exploitatie van Westland met het gemeentefonds en een vijftal vergelijkbaar gemaakte referentiegemeenten: Oss, Almere, Haarlemmermeer, Dijk en Waard en Lansingerland. Het centrale analysejaar is 2023 aangezien dit het meest recente jaar is waarvoor definitieve cijfers beschikbaar. Voor een meer robuust beeld zijn de uitkomsten voor de rekening 2023 in meerjarig perspectief geplaatst, door gebruik te maken van vergelijkbare informatie uit de rekening 2022 en de (meerjaren)begroting 2024-2028.

Nadat de uitgaven van de referenties zijn gecorrigeerd voor verschillen in kostenbepalende structuurkenmerken ten opzichte van Westland, worden de uitgaven gepresenteerd in euro’s per inwoner.* Op die manier zijn de uitgaven voor de hele begroting vergelijkbaar. De analyses zijn in eerste instantie uitgevoerd op netto lasten: de lasten minus de taakgerelateerde baten (zoals leges, heffingen en specifieke uitkeringen), omdat binnen dit kader belangrijke bestuurlijke keuzes kunnen worden gemaakt.

Ten behoeve van de vergelijkbaarheid zijn de lasten en baten gerubriceerd op basis van taakinhoud. Er is gewerkt met een uniforme toedeling van het taakgerelateerde deel van de overhead (management en ondersteuning) en de mutaties in bestemmingsreserves zijn zo goed mogelijk toegedeeld aan de betreffende taakgebieden.

Betrokkenheid organisatie De rubricering van lasten en baten is teruggekoppeld op de organisatie. De concept bevindingen zijn in enkele sessies met de organisatie besproken en geduid, mede aan de hand van kengetallen (bron: CBS). * In de analyses is voor Westland gerekend met 114.887 inwoners. Dit is voor alle jaren gelijk gehouden, net als bij de referentiegemeenten.

3

Inleiding In overleg met de opdrachtgever is bij een aantal taakgebieden de zoekrichting aangegeven voor nadere analyses om gevonden verschillen verder te verklaren of te onderbouwen. Expertsessies met referentiegemeenten Op verzoek van de opdrachtgever zijn enkele bijeenkomsten georganiseerd met de referentiegemeenten om te reflecteren op de uitkomsten van het onderzoek en zo van elkaar te leren. Deze expertsessies zijn georganiseerd rond de volgende thema’s: • Jeugdzorg in relatie tot basisvoorzieningen; • Algemene ondersteuning (overhead). Ten behoeve van een vruchtbare discussie zijn de uitkomsten voor de referentiegemeenten inzichtelijk gemaakt en zijn vooraf een aantal gerichte vragen meegegeven. Deze verdiepende gesprekken bieden inzicht in de achtergronden van verschillen tussen de gemeenten en (bestuurlijke) keuzes die schuilgaan achter de uitkomsten. Bij deze gesprekken waren zowel financieel als inhoudelijk deskundigen betrokken, zoals (business) controllers, leidinggevenden en (strategisch) beleidsadviseurs.

4

Profiel Westland in vergelijking met referentiegemeenten Om de uitkomsten voor Westland in perspectief te kunnen plaatsen, hebben we een korte profielschets gemaakt aan de hand van de belangrijkste van de circa 50 structuurkenmerken waarmee in het gemeentefonds rekening wordt gehouden. In de onderstaande tabel is per structuurkenmerk aangegeven welke plek Westland inneemt binnen het totaal van de 342 gemeenten. Naast de score van Westland is de gemiddelde score van de referentiegemeenten opgenomen.

structuurkenmerken inwoners jongeren lage inkomens regionale centrumfunctie oppervlakte bebouwing bebouwingsdichtheid WOZ woningen WOZ niet-woningen gemeentefondsuitkering

rang Westland 26 22 42 36 17 102 24 15 47

score Westland 114.887 20% 6,9% 90% 1.684 1.470 411.610 84.542 1.658

score referenties 126.660 21% 6,4% 87% 1.518 1.484 405.733 62.003 1.959

Op de eerste regel van de gearceerde kolom in de tabel is te zien dat Westland qua inwonertal op de 26e plaats staat. Westland heeft relatief veel jongeren, weinig huishoudens met een laag inkomen en een beperkte regionale centrumfunctie. De oppervlakte van de bebouwing is relatief groot, terwijl de bebouwingsdichtheid relatief laag is. De WOZ-waarde van met name nietwoningen is relatief hoog, waardoor Westland op dit kenmerk voor de eigen inkomstencapaciteit op de 15e plaats komt. De score op alle kenmerken in het gemeentefonds tezamen leidt er toe dat er 46 gemeenten zijn die een hogere uitkering uit het gemeentefonds krijgen dan Westland. In de rechter kolommen is de score van Westland op verschillende kenmerken naast het gemiddelde van de referentiegemeenten gezet. Daarbij is het aantal jongeren, lage inkomens en de centrumfunctie gerelateerd aan het inwonertal. De oppervlakte van de bebouwing en de WOZ-waarden zijn gerelateerd aan het aantal woonruimten. De score van Westland ligt bij de meeste kenmerken rond het gemiddelde van de referentiegemeenten. Met name de WOZ-waarde van niet-woningen ligt in Westland substantieel hoger. In de benchmark is gecorrigeerd voor deze verschillen in structuurkenmerken, zodat de lasten en baten van de referentiegemeenten vergelijkbaar zijn met Westland.

5

Profiel Westland in relatie tot gemeentefonds INFRASTRUCTUUR woonruimten, bodemgesteldheid, bebouwingsdichtheid, oppervlakte, water, bebouwing woonkernen / buitengebied, oeverlengte, historische kernen, bedrijven

REINIGING RIOLERING woonruimten woonruimten, bodemgesteldheid, oppervlakte, oeverlengte

CULTUUR EN HISTORIE inwoners, regionale / landelijke centrumfunctie, historische kernen SPORT EN RECREATIE inwoners, lokale centrumfunctie ONDERWIJS jongeren, laag inkomen, leerlingen vo+v(s)o, groei jongeren / leerlingen, migranten, , oppervlakte, onderwijsachterstand ORDE EN VEILIGHEID woonruimten, bebouwingsdichtheid, woonkernen, bedrijven, inwoners, laag inkomen, migranten, lokale centrumfunctie

ALGEMENE ONDERSTEUNING inwoners, woonruimten, opslag

BESTUUR EN BURGERZAKEN inwoners, woonruimten, bebouwingsdichtheid, migranten, vast bedrag

PARTICIPATIE laag inkomen, bijstand, loonkostensubsidie, doelgroepenregister

Uitgangspunten gemeentefonds Het gemeentefonds beoogt gemeenten in een gelijkwaardige financiële uitgangspositie te brengen. Daarbij wordt uitgegaan van een gemiddeld voorzieningenniveau, efficiënte uitvoering, kostendekkende heffingen en een gemiddeld niveau van eigen inkomsten. Het betreft algemene middelen die gemeenten vrij kunnen besteden. Het gemeentefonds is opgebouwd uit inhoudelijk samenhangende taakgebieden. Per taakgebied wordt een budget verdeeld op basis van verschillende kostenbepalende kenmerken van de gemeente. Elk kenmerk heeft een andere weging. Op basis van landelijk onderzoek is dit afgestemd op kostenverschillen tussen gemeenten per taakgebied.

WMO laag inkomen, eenpersoons huishouden, woonkernen, regionale centrumfunctie, ouderen, lage opleiding, uitkeringsontvangers, migranten, eenouder huishoudens, jongeren, bebouwingsdichtheid, woonruimten JEUGD jongeren, laag inkomen, bebouwingsdichtheid, regionale centrumfunctie

Uitkomsten Westland Voor Westland wordt in totaal €2.154 per inwoner verdeeld naar taakgebieden (gekleurde vlakken). Het gat in het midden staat voor de door het Rijk veronderstelde gemeentelijke bijdrage van €417 per inwoner uit de algemene eigen middelen (OZB en overig eigen inkomsten). De herijking van het gemeentefonds heeft voor Westland een voordelig effect dat in het kader van de overgangsregeling in 2023 nog niet volledig is geëffectueerd, waardoor op de uitkering van Westland €79 per inwoner wordt ingehouden. Per saldo ontvangt Westland in 2023 uit het gemeentefonds €1.657 per inwoner (ruim €190 miljoen).

RUIMTE EN MILIEU bebouwingsdichtheid, oppervlakte, bebouwing woonkernen / buitengebied, woonkernen, historische kernen, oude woningen, vast bedrag

BASISVOORZIENINGEN inwoners, bebouwingsdichtheid, woonkernen, regionale centrumfunctie, migranten

6

Gemeentebrede vergelijking met gemeentefonds In het diagram is weergegeven hoe de netto lasten van Westland per taakgebied op basis van de rekening 2023 (donkerblauw) en de meerjarenbegroting 2024-2028 (lichtblauw) zich verhouden tot de structurele referentiebudgetten van het gemeentefonds 2023 (rood).

Exploitatie en gemeentefonds

600

euros per inwoner

400 200

Op het totaal van het sociaal domein is per saldo sprake van relatief lage netto lasten, met name bij jeugdzorg. Bij basisvoorzieningen is in 2023 sprake van incidenteel hoge netto lasten als gevolg van een storting in de bestemmingsreserve voor de opvang van vluchtelingen. Met name op het taakgebied bestuur en ondersteuning is sprake van relatief hoge netto lasten. Dit is in minder mate het geval bij de taakgebieden infrastructuur, ruimte en milieu en orde en veiligheid. Op de andere taakgebieden is sprake van relatief lage netto lasten.

0

-200 gemeentefonds

rekening 2023

begroting 2024-2028

-400

algemene eigen middelen

bestuur en ondersteuning

infrastructuur, ruimte en milieu

sport, cultuur en recreatie

onderwijs

orde en veiligheid

jeugdzorg

Wmo

participatie

basisvoorzieningen

-600

Het totaal van de netto lasten op de uitgaventaakgebieden (donkerblauwe kolommen boven de x-as) is in 2023 is €46 per inwoner lager dan de structurele referentiebudgetten van het gemeentefonds (rode kolommen boven de x-as). Daar staat tegenover dat de inkomsten uit algemene eigen middelen €17 per inwoner lager zijn dan het gemeentefonds veronderstelt. Naast OZB betreft dit onder andere inkomsten uit rente en deelnemingen. Het verschil tussen uitgaven en inkomsten wordt verrekend met de algemene reserve.

7

Gemeentebrede vergelijking met externe referenties Het diagram laat zien hoe de netto uitgaven in de begroting van Westland (blauwe stip) zich verhouden tot de volgende externe referenties: • het gemeentefonds (rode streep); • de bandbreedte tussen de laagste en hoogste netto lasten van de referentiegemeenten (beige kolom) en hun gemiddelde netto lasten (donkerbeige streep).

Overzicht netto lasten 2023 per taakgebied Westland t.o.v. referenties

600

euro's per inwoner

400 200 0

Grote(re) bandbreedtes betekenen dat er op het betreffende taakgebied sprake is van meer keuzeruimte.

-200

-400

bandbreedte

gemiddelde referenties

gemeentefonds

algemene eigen middelen

bestuur en ondersteuning

infrastructuur, ruimte en milieu

sport, cultuur en recreatie

onderwijs

orde en veiligheid

jeugdzorg

Wmo

participatie

basisvoorzieningen

-600

Op hoofdlijnen bevestigt de vergelijking met de referentiegemeenten het beeld dat naar voren kwam uit de vergelijking met het gemeentefonds. Op de volgende pagina’s wordt ingezoomd op diverse taakonderdelen van het sociaal domein, onderwijs, sport cultuur en recreatie, bestuur en ondersteuning en algemene eigen middelen. Daarnaast zijn de personele lasten per taakgebied in beeld gebracht en op hoofdlijnen vergeleken met de referentiegemeenten.

Westland

8

Sociaal domein Westland heeft minder netto lasten aan het sociaal domein dan de referentiegemeenten (zowel in 2023 als meerjarig). Met name op het taakgebied jeugd heeft Westland duidelijk minder netto lasten.

Netto lasten 2023 taakonderdelen Sociaal domein Westland t.o.v. referenties

400

Binnen het onderdeel basisvoorzieningen realiseert Westland in 2023 een voordelig saldo op de opvang van vluchtelingen. Westland voegt deze middelen toe aan de reserve opvanglocaties, terwijl de meeste referentiegemeenten een voordelig saldo in 2023 ten gunste laten komen aan de exploitatie. Er worden meer middelen ingezet op toegang (o.a. uitvoering eerstelijnsloket). Daarentegen worden er minder middelen ingezet voor algemene voorzieningen (samenkracht).

200 100 0

basisvoorzieningen bandbreedte

participatie Wmo Jeugd gemiddelde referenties Westland

jeugdveiligheid (JR/JB)

jeugdzorg met verblijf

jeugdhulp zonder verblijf

begeleiding/dagbesteding

hulp bij huishouden

voorzieningen

uitvoeringslasten

participatie

minimabeleid

bijstandsuitkeringen

gezondheidszorg

toegang

vluchtelingen

-100

samenkracht

euro's per inwoner

300

Op het gebied van participatie zijn de verschillen met de referentiegemeenten beperkt. Binnen de Wmo is bij het taakonderdeel voorzieningen (woonvoorzieningen, rolstoelen en individueel vervoer) sprake van relatief lage netto lasten. Op de volgende pagina’s wordt nader ingegaan op enkele taakonderdelen waar het netto lastenniveau van Westland duidelijk afwijkt van de referentiegemeenten. Dit betreft de taakgebieden basisvoorzieningen en jeugd.

9

Uitgaven maatwerk in relatie tot preventieve inzet netto uitgaven € per inwoner Wmo Jeugdzorg totaal maatwerk samenkracht sociaal team gezondheid totaal preventie factor preventie / maatwerk

Westland 206 260 466 59 103 46 207 0,45

referenties 245 393 638 97 38 50 185 0,29

Meerjarig beeld maatwerk Wmo en jeugdzorg euro's per inwoner

800

Met de transformatie in het sociaal domein (o.a. hervormingsagenda jeugd) wordt een verschuiving beoogt van maatwerk naar preventieve voorzieningen. Daarom hebben we in beeld gebracht hoe de uitgaven aan preventie zich verhouden tot de uitgaven aan maatwerkvoorzieningen. In de tabel zijn de netto lasten aan maatwerk (Wmo; Jeugd) en preventie (samenkracht, sociaal team en gezondheid) weergegeven voor Westland en het gemiddelde van de referentiegemeenten. Daarbij is te zien dat Westland relatief veel meer middelen inzet op preventieve voorzieningen, met name op het sociaal team. Dit gaat samen met relatief lage uitgaven aan maatwerkvoorzieningen.* In het diagram is te zien dat de uitgaven aan maatwerkvoorzieningen in Westland structureel lager zijn dan in de referentiegemeenten. In gesprekken met de organisatie is de cultuur en mentaliteit in Westland (o.a. sterke dorpsstructuur, veel vrijwilligers, zelfredzame bevolking) genoemd als mogelijke verklaring voor het relatief beperkte beroep op zowel algemene gemeentelijke voorzieningen (samenkracht) als maatwerkvoorzieningen.

600 400 200 2022

2023 Westland

Referentie

2024-2028

Rond dit thema is ook een verdiepende expertsessie georganiseerd met financieel en inhoudelijk deskundigen vanuit Westland en de referentiegemeenten (zie de inleiding voor een nadere toelichting). * Uit andere benchmarkonderzoeken blijkt dat in gemeenten met relatief lage uitgaven aan maatwerkzorg de factor preventie/maatwerk kan uitkomen op 0,50 of hoger. 10

euro's per inwoner

Jeugdzorg - 1 In het diagram is te zien dat Westland structureel minder netto lasten heeft aan jeugdzorg dan de referentiegemeenten. Dit hangt deels samen met jeugdveiligheid, maar wordt grotendeels verklaard door relatief lage uitgaven aan jeugdhulp, zowel met als zonder verblijf.

Meerjarig beeld jeugdzorg

600 400 200 2023

2024

Westland

2024-2028 Referentie

kengetallen jeugdhulp % jongeren met jeugdhulp % zonder verblijf % met verblijf

Westland 14% 94% 6%

referenties 15% 93% 7%

jeugdhulp zonder verblijf netto lasten 2023 in € per inwoner gemiddelde duur trajecten gestart met crisis herhaald beroep uitgevoerd door wijkteam verwijzers gemeente huisarts gecertificeerde instelling overig

Westland 173 365 1% 17% 7%

referenties 251 296 2% 19% 9%

35% 37% 6% 21%

27% 46% 9% 19%

In de tabellen worden voor Westland en het gemiddelde van de referentiegemeenten verschillende kengetallen voor jeugdhulp gepresenteerd (bron: CBS). In de bovenste tabel is te zien dat het beroep op jeugdhulp in Westland vergelijkbaar is met de referentiegemeenten. Ook het aandeel jeugdhulp met en zonder verblijf is vergelijkbaar. In de onderste tabel is te zien dat bij jeugdhulp zonder verblijf de gemiddelde trajectduur in Westland langer en is het percentage van de trajecten dat is gestart vanuit een crisissituatie of betrekking heeft op herhaald beroep duidelijk lager is. Dit kan betekenen dat jeugdhulp tijdig wordt aangeboden (voordat problematiek is geëscaleerd) en trajecten blijkbaar effectief zijn. Daarnaast is te zien dat een groot deel van de jongeren in Westland wordt verwezen door de gemeente. Ook dit kan een verklaring bieden voor de relatief lage uitgaven. Bij het deel van de jeugdhulp zonder verblijf dat wordt uitgevoerd door het wijkteam lijkt het percentage in Westland laag, maar dit wordt vertekend door één referentiegemeente waar bijna de helft van de jeugdhulp zonder verblijf wordt uitgevoerd door het wijkteam. In de andere referentiegemeenten ligt dit percentage duidelijk lager dan in Westland.

11

Jeugdzorg - 2 jeugdhulp met verblijf netto lasten 2023 in € per inwoner gemiddelde duur trajecten gestart met crisis herhaald beroep verwijzers gemeente huisarts gecertificeerde instelling overig

Westland 70 660 5% 0%

referenties 112 408 6% 8%

31% 7% 50% 12%

38% 6% 49% 6%

Bij jeugdhulp met verblijf zien we op hoofdlijnen een vergelijkbaar beeld: een langere gemiddelde trajectduur, weinig trajecten gestart vanuit een cirisisituatie en geen herhaald beroep* in Westland. Wel is de rol van de gemeente bij de verwijzing naar jeugdhulp met verblijf kleiner dan in de referentiegemeenten. Het hogere percentage ‘overig’ heeft met name betrekking op de situatie dat er geen verwijzer is.

* Ook meerjarig is er bij jeugdhulp met verblijf geen sprake van herhaald beroep.

12

Onderwijs Netto lasten 2023 taakonderdelen Onderwijs Westland t.o.v. referenties

50

overig onderwijsbeleid

onderwijsachterstanden

leerlingenvervoer

leerplicht

-10

150

euro's per inwoner

Binnen het taakgebied onderwijs geeft Westland in 2023 meer uit dan de referentiegemeenten. Dit hangt met name samen met onderwijshuisvesting en in mindere mate met leerlingenvervoer en onderwijsachterstandenbeleid.

In het onderste diagram is te zien dat de netto lasten voor onderwijshuisvesting structureel hoger zijn dan in de referentiegemeenten.

20

onderwijshuisvesting

euro's per inwoner

80

Meerjarig beeld Onderwijshuisvesting netto lasten Westland t.o.v. referenties

Mogelijke verklaringen voor het structureel hogere uitgavenniveau zijn gemeentelijke keuzes ten aanzien van het aantal schoolgebouwen (in relatie tot gemiddelde afstanden tot schoolgebouwen en bezettingsgraden van schoolgebouwen) en de kwaliteit van schoolgebouwen (in relatie tot bouwnormkosten, gemiddelde leeftijd schoolgebouwen, staat van onderhoud, duurzaamheidskenmerken). In gesprekken met de organisatie is gewezen op relatief veel nieuwbouw als mogelijke verklaring voor de hogere uitgaven aan onderwijshuisvesting.

100 50 0 rekening 22 bandbreedte

rekening 23

begroting 24-28

gemiddelde referenties

Westland

13

Orde en veiligheid In het diagram is te zien dat Westland structureel meer uitgeeft aan orde en veiligheid dan de referentiegemeenten. Dit betreft met name personele lasten.

Meerjarig beeld Orde en veiligheid netto lasten Westland t.o.v. referenties

euro's per inwoner

60 Als mogelijke verklaring is door de organisatie aangegeven dat in Westland extra is ingezet op (juridische) handhaving, integriteit en de aanpak van ondermijning. Bij ondermijning heeft een groot deel van de personele lasten in 2023 betrekking op inhuur.

50 40 30

Verklaringen voor dit structureel hogere uitgavenniveau moeten worden gezocht in een hoger voorzieningenniveau en/of meer personele inzet.

20 10 0 rekening 22 bandbreedte

rekening 23 gemiddelde referenties

begroting 24-28 Westland

14

Sport, cultuur en recreatie euro's per inwoner

Binnen het taakgebied Sport, cultuur en recreatie geeft Westland relatief weinig uit aan sport, cultuur en bibliotheken. Bij openbaar groen is juist sprake van relatief hoge uitgaven in Westland.

Taakonderdelen Sport, cultuur en recreatie netto lasten

120 100 80

60 40

20

euro's per inwoner

120 100 80 60 40 20 0

overige recreatie

speelvoorzieningen

openbaar groen

historie

bibliotheken

kunst en cultuur

sport

0

Meerjarig beeld Openbaar groen netto lasten

rekening 22

bandbreedte

rekening 23

gemiddelde referenties

Als verklaring voor de lagere uitgaven bij sport wordt door de organisatie als aangegeven dat sportaccommodaties in Westland relatief vaak in particulier bezit zijn waardoor de kosten niet op de gemeentelijke begroting drukken. Daarnaast zouden sportverenigingen relatief veel inkomsten uit sponsering ontvangen en de kosten kunnen drukken door een grote inzet van vrijwilligers. Dit maakt dat de gemeente weinig middelen hoeft in te zetten voor sportstimulering. Bij kunst en cultuur kan het lagere uitgavenniveau worden verklaard door bestuurlijke keuzes, die deels samenhangen met het ruime cultuuraanbod in omliggende steden. In het onderste diagram is te zien dat met ingang van 2023 het netto lastenniveau voor het openbaar groen duidelijk hoger ligt dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn gemeentelijke keuzes omtrent de omvang en inrichting van het groenareaal en de kwaliteit van het onderhoud.

begroting 24-28

Westland

15

Bestuur en ondersteuning Netto lasten Bestuur en ondersteuning

De hogere uitgaven van Westland op het taakgebied Bestuur en ondersteuning worden met name verklaard door diverse onderdelen van algemene ondersteuning, zoals financiën, communicatie, automatisering, huisvesting en bestuursondersteuning. Bij financiën, automatisering en bestuursondersteuning betreft het grotendeels personele lasten die in Westland hoger zijn. Dit betreft voor een groot deel inhuur van extern personeel vanwege lastig in de vullen vacatures.

120 90 60 30

burgerzaken

bestuursorganen

overig

bestuursondersteuning

juridische zaken

huisvesting

automatisering

communicatie

P&O

0

financiën

euro's per inwoner

150

euro's per inwoner

Meerjarig beeld Algemene ondersteuning 400 300 200 100 0 rekening 22 bandbreedte

rekening 23

begroting 24-28

gemiddelde referenties

Westland

Als verklaring voor de hogere lasten van automatisering is door de organisatie gewezen op het relatief hoge voorzieningenniveau, wat tot uiting zou kunnen komen in relatief veel voorzieningen (apparaten, applicaties) en weinig storingen. De gemeente Westland heeft hierover gegevens aangeleverd, maar navraag bij referentiegemeenten heeft onvoldoende vergelijkbare respons opgeleverd. Rond het thema ‘algemene ondersteuning’ is ook een verdiepende expertsessie georganiseerd met financieel en inhoudelijk deskundigen vanuit Westland en de referentiegemeenten (zie de inleiding voor een nadere toelichting). Bij burgerzaken is eveneens sprake van (structureel) hogere netto lasten in Westland. Als verklaring hiervoor is door de organisatie gewezen op het RNI-loket, waarvoor in de rekening 2023 per saldo €4 per inwoner aan netto lasten worden verantwoord. Voor het restant van de hogere uitgaven zal de verklaring gezocht moeten worden in een hoger voorzieningenniveau en/of meer personele inzet, dan wel een lagere kostendekkendheid van de leges burgerzaken. 16

Algemene eigen middelen 0 -100 -200 -300

OZB

euro's per inwoner

100

overige belastingen

grondexploitaties

vermogensbeheer

niet-woningen

-400 woningen

euro's per inwoner

100

Bij de algemene eigen middelen ligt het inkomstenniveau van Westland iets hoger dan gemiddeld in de referentiegemeenten. Dit wordt met name verklaard door de inkomsten uit vermogensbeheer (deelnemingen, beleggingen). In het onderste diagram is te zien dat de inkomsten uit vermogensbeheer structureel hoger zijn dan in de referentiegemeenten.

Taakonderdelen Algemene eigen middelen netto lasten

OEM

Bij de OZB zijn de inkomsten in Westland relatief laag, met name bij de OZB op woningen. Daarnaast hanteren verschillende referentiegemeenten duidelijk hogere OZB-tarieven voor niet-woningen. De gemeente Westland heeft verder weinig inkomsten uit grondexploitaties en overige belastingen. In dit verband wordt opgemerkt dat Westland ondanks een hoog tarief relatief weinig inkomsten uit toeristenbelasting realiseert.

Meerjarig beeld vermogensbeheer netto lasten

0 -100

-200 -300 -400 rekening 22 bandbreedte

rekening 23

begroting 24-28

gemiddelde referenties

Westland

17

Gemeentebrede vergelijking personele lasten Een groot deel van de totale netto lasten heeft betrekking op personele lasten (eigen personeel en inhuur). Ten opzichte van de referentiegemeenten heeft Westland duidelijk meer personele lasten. Daarvan heeft in Westland een groter deel betrekking op inhuur, met name op de taakgebieden algemene ondersteuning en ruimte, milieu en economie. Daar staat tegenover dat de referentiegemeenten meer bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen die ook een deel van de gemeentelijke taken uitvoeren (vooral in het sociaal domein).

Overzicht personele lasten 2023 per taakgebied Westland t.o.v. referenties

600

400 300 200

In het diagram is weergegeven hoe de personele lasten van Westland per taakgebied zich verhouden tot de referentiegemeenten.

100

bandbreedte

gemiddelde referenties

algemene eigen middelen

bestuur en ondersteuning

infrastructuur, ruimte en milieu

sport, cultuur en recreatie

onderwijs

orde en veiligheid

jeugdzorg

Wmo

participatie

0 basisvoorzieningen

euro's per inwoner

500

Hier vallen met name de hogere personele lasten bij bestuur en ondersteuning op. Bij de analyse van dit taakgebied is gebleken dat dit wordt verklaard door hogere personele lasten op de taakonderdelen automatisering, financiën en bestuursondersteuning. Dit betreft met name inhuur van extern personeel vanwege lastig te vullen vacatures (zie pagina 14). Op de meest andere taakgebieden liggen de personele lasten in Westland rond het gemiddelde van de referentiegemeenten.

Westland

18

Vergelijking met benchmark 2018 Benchmark 2018 Eerder heeft Cebeon voor Westland een vergelijkbare benchmark uitgevoerd. Daarbij stond het analysejaar 2018 centraal en was er sprake van een andere verdeling in het gemeentefonds dat per 2023 is herijkt. In de benchmark waren destijds 3 van de huidige 5 referentiegemeenten opgenomen.* Uitkomsten benchmark 2018 Met de herijking van het gemeentefonds is ook de indeling naar taakgebieden gewijzigd. Desalniettemin zijn de uitkomsten voor 2018 op hoofdlijnen wel te vertalen naar de actuele indeling van taakgebieden. In 2018 waren de uitkomsten voor Westland als volgt: • relatief lage uitgaven op de taakgebieden Wmo/jeugd, sport, cultuur en recreatie (openbaar groen); • relatief hoge uitgaven op de taakgebieden infrastructuur (met name kapitaallasten wegen, maar ook straatreiniging, verlichting en waterwegen) en onderwijshuisvesting; • de algemene eigen middelen waren destijds relatief hoog ten opzichte van het gemeentefonds, maar ten opzichte van de referentiegemeenten was er sprake van relatief lage inkomsten uit OZB, toeristenbelasting en precario. * Dit betreft Almere, Haarlemmermeer en Lansingerland.

De overhead is destijds buiten de benchmark gehouden, omdat het toenmalige gemeentefonds daarvoor geen geschikte aanknopingspunten bood. Tot slot is geconstateerd dat de personele lasten in Westland in 2018 relatief laag waren. Vergelijking met huidige benchmark Wanneer de uitkomsten van de huidige benchmark worden vergeleken met de eerdere benchmark, valt het volgende op: • zowel toen als nu lage uitgaven het sociaal domein, met name bij jeugdzorg, en bij sport en cultuur; • zowel toen als nu hoge uitgaven bij onderwijshuisvesting en openbaar groen; • zowel toen als nu lage inkomsten uit OZB en toeristenbelasting; • bij Infrastructuur zijn de beelden op taakonderdelen gewijzigd: de uitgaven aan wegen zijn in 2023 niet langer hoog, alhoewel deze wel oplopen in de meerjarenbegroting. Op de taakonderdelen straatreiniging en waterwegen is nog steeds sprake van hoge uitgaven. Bovendien is nog steeds sprake van relatief lage netto baten uit parkeren. Daarnaast valt op dat de personele lasten sinds 2018 duidelijk zijn toegenomen. Dit hangt samen met bewuste keuzes voor personele uitbreiding in 2019 en 2023. Dit komt in de actuele benchmark vooral tot uiting in de relatief hoge uitgaven en personele lasten bij algemene ondersteuning (overhead).

19

Globale verkenning exploitatieruimte Werkwijze Op verzoek van de opdrachtgever is een globale verkenning gedaan naar de ruimte die in de exploitatie kan worden gevonden door te besparen op uitgaven en/of het verhogen van inkomsten. Deze mogelijkheden zijn afgeleid van de bandbreedtes die zijn gevonden in de benchmark per taakgebied. Het gaat dus om feitelijke uitgaven- en inkomsten die in de praktijk worden gerealiseerd bij referentiegemeenten. Besparingsmogelijkheden op uitgaven Op het totaal van de uitgaventaakgebieden komt het besparingspotentieel uit op zo’n €12 tot €20 miljoen. Dit betreft met name de taakgebieden algemene ondersteuning, ruimte milieu en economie, bestuur en burgerzaken en onderwijs. Maar ook op taakgebieden reiniging, orde en veiligheid en (onderdelen van) infrastructuur zijn er mogelijkheden om de uitgaven te verlagen. Dit laat onverlet dat bij verder inzoomen op taakonderdelen wellicht nog andere besparingsmogelijkheden gevonden kunnen worden. Mogelijkheden voor extra inkomsten Naast besparingen op uitgaven kan ook ruimte in de exploitatie worden gecreëerd door extra inkomsten te genereren.

In Westland biedt vooral de OZB mogelijkheden om door verhoging van tarieven extra inkomsten te genereren. Op basis van de referentiegemeenten zou het extra inkomstenpotentieel circa €3 miljoen bedragen, vooral bij OZB op niet-woningen. Wanneer wordt uitgegaan van het toegangstarief voor artikel-12 steun als referentie, zou het extra OZB-inkomstenpotentieel circa €16 miljoen bedragen. Bij de overige eigen middelen is het extra inkomstenpotentieel ruim €2 miljoen; dit betreft voornamelijk parkeren.

Tot slot wordt opgemerkt dat Westland als gevolg van de herijking van het gemeentefonds nog een positief effect van circa €9 miljoen kan verwachten, wanneer de herijking volledig wordt geëffectueerd. Inzicht in effecten van keuzes Eventuele besparingen op de uitgaven zullen worden afgewogen tegen de te verwachten effecten op het voorzieningenniveau voor de burger en de gevolgen voor de organisatie. In dit verband wordt aanbevolen om besparingsmogelijkheden nader te verkennen in samenspraak met de organisatie en effecten van keuzes altijd zo goed mogelijk te onderbouwen op basis van objectieve kengetallen, zodat keuzes zoveel mogelijk kunnen worden gebaseerd op feiten in plaats van beelden.

20

Conclusies en aanbevelingen - 1 Conclusies Het totaal van de netto lasten van Westland is in 2023 iets lager dan de structurele referentiebudgetten van het gemeentefonds. Daar staat tegenover dat de inkomsten uit algemene eigen middelen ook iets lager zijn. Wanneer het positieve effect van de herijking van het gemeentefonds volledig wordt geëffectueerd, krijgt Westland meer middelen ter beschikking. In 2023 worden middelen aan de algemene reserve onttrokken voor een sluitende exploitatie.

Vergelijking met referentiegemeenten op taakgebieden Het beeld dat de vergelijking met het gemeentefonds oplevert, wordt op hoofdlijnen bevestigd door de vergelijking met referentiegemeenten. In totaal geeft Westland iets meer uit dan de referentiegemeenten, maar Westland beschikt ook over meer algemene eigen middelen, vooral uit vermogensbeheer (deelnemingen). Daardoor kunnen de OZB-tarieven in Westland relatief laag blijven, met name voor bedrijven (niet-woningen).

Vergelijking met gemeentefonds op taakgebieden Ten opzichte van de referentiebudgetten van het gemeentefonds is in 2023 sprake van hogere uitgaven op het taakgebied algemene ondersteuning (overhead). Daar staan lagere uitgaven tegenover in de sfeer van sport en cultuur. Ook in het sociaal domein is sprake van relatief lage uitgaven. Dit wordt deels verklaard door incidentele inkomsten (opvang vluchtelingen) en deels door structureel lagere uitgaven aan maatwerkvoorzieningen, met name bij jeugdzorg maar ook bij Wmo voorzieningen (woningaanpassingen, vervoer en rolstoelen). De inkomsten uit algemene eigen middelen (OZB en overige eigen middelen) liggen in 2023 iets lager dan waar het gemeentefonds vanuit gaat.

Wanneer wordt ingezoomd op taakonderdelen is te zien dat Westland relatief hogere uitgaven heeft aan onderwijshuisvesting, orde en veiligheid, openbaar groen, automatisering en huisvesting. Dit is een indicatie voor een hoger voorzieningenniveau en/of meer personele inzet op deze taakonderdelen. Vergelijking met benchmark 2018 De uitkomsten van de benchmark laten op hoofdlijnen een vergelijkbaar beeld zien als de eerdere benchmark uit 2018. Belangrijkste verschil is dat de personele capaciteit in Westland sindsdien aanzienlijk is uitgebreid, wat een verklaring biedt voor de hoge personele lasten en overige uitgaven bij algemene ondersteuning (overhead) in 2023.

21

Conclusies en aanbevelingen - 2 Verkenning exploitatieruimte Uit een globale verkenning op basis van de benchmark blijkt dat er substantiële mogelijkheden zijn om besparingen te realiseren op uitgaven op verschillende taakgebieden, waaronder algemene ondersteuning, ruimte milieu en economie, bestuur en burgerzaken en onderwijs. Daarnaast is er extra inkomstenpotentieel, met name bij de OZB en parkeren. Aanbevelingen De globale analyse van de exploitatieruimte kan worden verdiept door in te zoomen op taakonderdelen* en de bevindingen in samenspraak met de organisatie te duiden en te onderbouwen. Dit is vooral van belang wanneer mogelijkheden voor besparingen of extra inkomsten concreet ingevuld en gerealiseerd moeten worden. In dat kader wordt aanbevolen om de zoekrichtingen die per taakgebied zijn benoemd nader te verkennen. Daarbij kan inzichtelijk worden gemaakt welke effecten keuzes hebben op het voorzieningenniveau voor de burger en/of de organisatie.

* Voor een overzicht van mogelijke taakonderdelen wordt verwezen naar de bijlage

22

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Basisvoorzieningen Samenkracht (welzijns en opbouwwerk) Samenkracht (maatschappelijke dienstverlening) Samenkracht (algemene voorzieningen) Opvang vluchtelingen Toegang Gezondheidszorg

Participatie Uitkeringen Buig Uitvoeringslasten Buig Terugvordering en verhaal WSW & Beschut werk Inburgering Re-integratie Uitvoeringslasten werk Verstrekkingen minimabeleid Kwijtscheldingen Schuldhulpverlening Uitvoeringslasten minimabeleid

Toelichting taakonderdelen Welzijnsaccommodaties, buurtcentra, algemeen en sociaal-cultureel werk (SCW) gericht op samenlevingsopbouw, ontmoeting, sociale samenhang/cohesie, gehandicaptenbeleid, flankerend ouderen-/seniorenbeleid, burgerparticipatie, burgerinitiatieven, maatschappelijke & sociale participatie, burgerraad, inwonerspanel Informele zorg(netwerken), sociaal makelaars, coördinatie vrijwillige thuis en mantelzorg (CVTM), mantelzorgcompliment, algemeen maatschappelijk werk, maatschappelijke diensten (maaltijdenservice, thuisadministratie, boodschappenservice, alarmering, klussenhulp, telefonische hulpdiensten, sociaal raadslieden / juridische ondersteuning, pakketmaatregel Awbz), collectieve zorgverzekering Beleidsontwikkeling (WMO), subsidie coördinatie, toezicht en handhaving kinderopvang, jeugd en jongerenwerk (incl.

accommodaties), huiswerkbegeleiding, schoolmaatschappelijk werk, kinderopvang op basis van sociaal-medische indicatie, maatschappelijke stages, jongerenparticipatie, inburgering/minderheden, Wmo-raad / adviesraad sociaal domein Vluchtelingenhulp, noodopvang vluchtelingen Wmo loketten, wijk-/dorpenteams wmo, cliëntenondersteuning, huisbezoeken, voorlichting, advies, loket CJG (centra jeugd en gezin), jeugd en gezinsteams (CJG), cliëntondersteuning, vroegsignalering, vangnet jeugd, zorgcoördinatie risicokinderen, praktijkondersteuning huisartsen (POH-er) Publieke gezondheidszorg, gezondheidsbevordering, bevordering eerstelijnszorg, algemene bijdrage GGD, zorgvernieuwingsprojecten GGz, infectieziektebestrijding, AED, gezond in de stad (GIDS), basistakenpakket, jeugd en gezin (excl. toegang jeugd), jongeren op gezond gewicht (JOGG), bestrijding overgewicht, prenatale zorg, ambulancevoorzieningen. Toelichting taakonderdelen Bijstandsverlening (BUIG incl. Ioaw, Ioaz, Bbz), incl. budget Rijk, loonkostensubsidies, TONK/TOZO Uitvoeringskosten inkomensregelingen Fraudebestrijding, sociale recherche Sociale werkvoorziening, beschut werk en dagbesteding (incl. vervoer).

Oudkomers, gericht op arbeidsparticipatie Re-integratie-instrumenten, proefplaatsing, participatieplaatsen, vrijwilligerswerk/ sociale activering, detacheringsbanen, scholing, duale trajecten Uitvoeringskosten verbonden met WSW, beschut werk en re-integratie. Bijzondere bijstand, armoedebestrijding, kindpaketten, woonlastenfonds, langdurigheidstoeslag, tegemoetkomingen kinderopvang/peuterspeelzaal, tegemoetkomingen chronisch zieken en gehandicapten (WTCG) en compensatie eigen risico (CER), energietoeslag, studietoeslag Kwijtscheldingen gemeentelijke belastingen Schuldhulpverlening en bewindvoering. Uitvoering minimabeleid en kwijtscheldingen

23

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Jeugdzorg Jeugdhulp Jeugdveiligheid

Toelichting taakonderdelen Ambulant en met verblijf, incl. PGB Jeugdbescherming, kindermishandeling (Veilig Thuis), jeugdreclassering en crisisinterventie

Wmo Hulpmiddelen Hulp bij huishouden Begeleiding Opvang Beschermd wonen

Toelichting taakonderdelen Individueel vervoer, aanvullend openbaar vervoer, rolstoelen, woningaanpassingen Zorg in natura incl. PGB Ambulante begeleiding, dagbesteding, persoonlijke verzorging, incl. respijtzorg, kortdurend verblijf en PGB Dak- en thuislozen, dag/nachtopvang, crisisopvang, bed-bad-brood regeling, openbare geestelijke gezondheidszorg, verwarde personen, bemoeizorg, vangnet en advies, zorg en overlast, lokale zorgnetwerken, opvang ex-gedetineerden, inloopfunctie GGZ, prostitutiebeleid, huisuitzettingen, verslavingspreventie en ambulante verslavingshulp, vrouwenopvang, huiselijk geweld Beschermd verblijf en beschermd thuis, incl. PGB

Veiligheid Brandweer en crisis

Toelichting taakonderdelen Bijdragen aan veiligheidsregio, preventie/risicobeheersing, bluswatervoorzieningen/brandkranen, huisvesting kazernes, crisisbeheersing en rampenbestrijding.

Handhaving en toezicht

Cameratoezicht in openbare ruimten, Stads-/dorpswachten, mariniers, BOA’s, extra politie-inzet, preventief fouilleren, straatverboden, sociale veiligheid in het openbaar vervoer, beleid- en planvorming, buurtpreventie, burgernet, veilig uitgaan, politiekeurmerk veilig wonen, aanpak risicojongeren, veiligheid op het water (nautisch handhaven), straatintimidatie

APV/bijzondere wetten Ondermijning en BIBOB Overige veiligheid

Handhaving APV, drank-/horecawet, speelautomaten, bordelen, wapen en munitie, inclusief leges Bestuurlijke aanpak georganiseerde criminaliteit, bestuursdwang openbaar geweld Reddingsbrigade, strandposten/EHBO, opvang zwerfdieren, dierenasiel, opsporing en ruiming explosieven, HALT, parkeertoezicht, slachtofferhulp, lijkschouw/doodschouw, antidiscriminatievoorzieningen, radicalisering, veiligheidshuis, veiligheid op het water, veiligheid op het ijs, integraal veiligheidsplan (beleid), anti-discriminatievoorziening

Onderwijs Huisvesting primair onderwijs Huisvesting speciaal onderwijs Huisvesting voortgezet onderwijs Leerplicht/rmc Onderwijsachterstandenbeleid Leerlingenvervoer Overig onderwijsbeleid

Toelichting taakonderdelen Nieuwbouw, aanpassing en uitbreiding van bestaande schoolgebouwen, verhuur, onderhoudsprogramma, vandalismebestrijding van schoolgebouwen voor het primair onderwijs Nieuwbouw, aanpassing en uitbreiding van bestaande schoolgebouwen, verhuur, onderhoudsprogramma, vandalismebestrijding van schoolgebouwen voor het speciaal onderwijs Nieuwbouw, aanpassing en uitbreiding van bestaande schoolgebouwen, verhuur, onderhoudsprogramma, vandalismebestrijding van schoolgebouwen voor het voortgezet onderwijs Regionale meld en coördinatiefunctie; aanpak voortijdig schoolverlaten (VSV) / schoolverzuim Voor en vroegschoolse educatie, zomerscholen, schakelklassen, laaggeletterdheid, Wet OKE (ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie) Bijdragen voor leerlingenvervoer. Onderwijsvoorzieningen, bewegingsonderwijs (klokuren), schoolzwemmen, peuterspeelzalen/kinderopvang, volwasseneducatie, schoolbegeleiding, overig onderwijsvoorzieningen.

24

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Sport, cultuur en recreatie Sportbeleid Zwembaden Sportaccommodaties Sportbeleid Zwembaden Sportaccommodaties Cultuur

Cultuureducatie Bibliotheken Lokale media Musea Monumenten Historisch archief Openbaar groen Natuur en bossen Recreatie en speelvoorzieningen Dierenwelzijn Infrastructuur, ruimte en milieu Economische ontwikkeling Bedrijfsloket en regelingen Economische promotie Evenementen

Toelichting taakonderdelen Stimuleren van (amateur en top)sport, ondersteunen en stimuleren recreatieve sportbeoefening, ondersteunen van organisatie die zich met sport bezig houden, sport in de buurt en functies/buurtsportcoaches (combinatiefuncties). Overdekte zwembaden, openlucht zwembaden. Sporthallen, schaatsbanen/hallen, atletiekbanen, sportvelden/-terreinen (incl. kunstgrasvelden), wielerbanen, tennisaccommodaties Stimuleren van (amateur en top)sport, ondersteunen en stimuleren recreatieve sportbeoefening, ondersteunen van organisatie die zich met sport bezig houden, sport in de buurt en functies/buurtsportcoaches (combinatiefuncties). Overdekte zwembaden, openlucht zwembaden. Sporthallen, schaatsbanen/hallen, atletiekbanen, sportvelden/-terreinen (incl. kunstgrasvelden), wielerbanen, tennisaccommodaties Zowel accommodaties als programmering: muziek, zang, opera, toneel, ballet en dans. Schouwburgen, concertgebouwen, toneel en concertzalen. Musea voor moderne kunst, tentoonstellingen, ateliers, overkoepelende organen op het gebied van kunstbeoefening, kunstprijzen, cultuurmanifestaties en herdenkingen, poppodia, filmhuizen. Subsidies voor kunstgroepen, beroepsgezelschappen, amateurkunst, architectuur, culturele initiatieven, beeldende kunst.

Cultuureducatie, combinatiefunctionarissen cultuur, centra voor kunsten, muziekscholen, culturele/kunstzinnige vorming Bijdragen exploitatie bibliotheken. Subsidies lokale media Bijdragen exploitatie musea, oudheidkamers, tentoonstellingen. Monumenten, beschermde stads- en dorpsgezichten, cultuurlandschappen, molens, carillons, kerkorgels en -torens, luidklokken, stadsbeiaardier, immaterieel cultureel erfgoed, open monumentendag. Streekarchief, stadsarchief, historisch informatiecentrum, archeologie, heemkunde Parken, plantsoenen, (sier)heesters, gras, groenstroken, bomen, gemeentetuin en, onkruidbestrijding in het groen, groenmeubilair (banken, afvalbakken), maaien van bermen en walkanten. Bijdragen aan recreatieschappen, natuurbescherming, natuurbelevingscentrum, schaapskuddes Volksfeesten (Koningsdag, kermissen, carnaval, bevrijdingsfeesten), strandvoorzieningen (incl. toiletten), recreatieplassen. Boomfeestdag, onderhoud speelvoorzieningen Stadsboerderijen, kinderboerderijen / dierenweiden, dierentuinen, volkstuinen, hertenkampen, schooltuinen.

Toelichting taakonderdelen Clusterontwikkeling en versterking van sectoren, stimulering van (samenwerkings-)projecten van onderzoeksinstellingen en bedrijven, aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt, lokale, regionale, bovenregionale, internationale op versterking van de economische structuur en innovatie gerichte samenwerkingsverbanden, zoals energietransitie Gemeentelijke ondersteuning bedrijven en ondernemers, bedrijvenloket, stimuleren netwerken voor facilteren bedrijfscontacten, regelen straathandel en markten (incl. marktgelden en staanplaatsgelden), BIZ-bijdrage. Promotionele activiteiten, gericht op het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid en nieuwe werkers, aantrekken van overige instellingen ter versterking van het profiel van de gemeente, investeren in bovenlokale, regionale, landelijke en internationale kennis- en economische relatienetwerken, promotie toerisme. Bijdragen voor evenementen op het gebied van (top)sport, cultuur en recreatie

25

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Infrastructuur, ruimte en milieu Wegen Openbare verlichting Verkeersmaatregelen Civiele kunstwerken Parkeerbelasting Parkeerkosten Verkeersbeleid Straatreiniging Openbaar vervoer Waterwegen en havens Riolering Reiniging Ruimtelijke plannen Ruimtelijke registraties

Vergunningverlening Toezicht en handhaving Woonbeleid Stadsvernieuwing Milieutoezicht Duurzaamheid en klimaat Bodem Luchtkwaliteit Overig milieubeleid Begraafplaatsen en crematoria

Toelichting taakonderdelen Regulier en groot onderhoud van wegen, straten en pleinen, bermen en fietspaden. Inclusief gebiedsbeheer en mutaties in reserves bestemd voor wegenonderhoud. Aanleg, vervanging en reconstructie van wegen, straten en pleinen, bermen en fietspaden. Inclusief reservemutaties voor wegenprojecten. Aanleg en onderhoud van openbare verlichting, stadsilluminatie en energielasten. Verkeersregelinstallaties, verkeersborden, belijning, bewegwijzering, verkeersveiligheid, maatregelen gericht op gedragsbeïnvloeding en mobiliteitsbeheersing Aanleg en onderhoud van bruggen, kade- en walmuren, tunnels, viaducten, aquaducten, sluizen en duikers. Belastinginkomsten parkeren, inclusief heffing en invordering, onderhoud parkeervoorzieningen Parkeerbeleid, ontheffingen en vergunningen, onderhoud en beheer parkeervoorzieningen Mobiliteitsplannen, verkeerscirculatieplannen, gedragsbeïnvloeding, smart mobility, straatmeubilair, vergunningen voor het tijdelijk plaatsen van voorwerpen op de openbare weg (Wiorvergunning), kabels en leidingen, kunst in de openbare ruimte (Kior), uitritvergunning, fonteinen (niet in groengebieden), openbare toiletten, abri’s, verkeersonderwijs. Reinigen openbare ruimte, incl. onkruidbestrijding (op verhardingen), graffiti, zwerfvuil (ook in het water en bij stranden), gladheidsbestrijding en sneeuwruimen.

Infrastructurele aanpassingen voor metro-, tram- en bus, (gescheiden) busbanen, P+R-terreinen. Exploitatie OV-voorzieningen. Exploitatie en bijdragen aan kanaalmaatschappijen. Baggeren, oevervoorzieningen, beschoeiingen, inspecties, beheersing oppervlaktewater, bemalingen. Onderhoud sloten/vijvers. Havenmeester, laad/loswal, walstroom, havengelden. Aanleg en onderhoud riolering en gemalen, rioolheffing (rioolwater, hemelwater, grondwater), heffing en invordering Inzameling van huis- en bedrijfsafval, inkomsten afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Bestemmingsplannen (ontwikkelen, digitaliseren, actualiseren, herzien),beheersverordeningen, wijzigingsplannen, voorbereiden en vaststellen structuurplannen en -visies, beeldkwaliteitsplannen, omgevingsplannen Kadastrale informatie, leegstandsregister, vastgoedsystemen/-informatieplan, cyclorama foto’s, registratie in het kader van Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb), Inspire, Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), geografische informatie Bouwvergunning, sloopvergunning, kapvergunning, aanlegvergunning, projectbesluiten, ontheffing bestemmingsplan, monumentenvergunning, bezwaar en beroep, Wabo Toezicht en handhaving omgevingsvergunningen (incl.

welstand) Woonruimteverdeling, woningsplitsingsvergunning, woonvergunningen, ambulant wonen, wonen boven winkels, doorstroming woningmarkt, overige woonbeleid (woon-visies, prestatieafspraken, bouw- en huisvestingsverordeningen, startersleningen Herstructureringen, stedelijke vernieuwing, krimp, inbreiding en uitbreiding/uitleglocaties, planvorming, grond verwerven of verkopen, sanering (bedrijven)terreinen, besluiten Locatie- en Woninggebonden Subsidies (BLS en BWS), particulier opdrachtgeverschap, kosten projectmanagementbureau (PMB), invoering Omgevingswet Milieuvergunningen, vergunningen indirecte lozingen, meldingsplicht inrichtingen, mijnbouw milieuvergunningen, omgevingsdienst, milieupolitie, controles, boetes, dwangsommen, klachten Energiebesparing, klimaatbeheersing (zonnepanelen, duurzaam bouwen, klimaatbeleid), energietransitie, aardgasvrij bodemonderzoek/-sanering/- bescherming/-beleid, bouwstoffenbesluit Luchtverontreiniging, stank, milieuzones Industrielawaai, geluidsschermen, geluidsisolatie, geluidsanering, ongediertebestrijding, beleid, voorlichting, stikstof Onderhoud en exploitatie van begraafplaatsen en crematoria (inclusief leges)

26

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Bestuur en ondersteuning College B&W

Gemeenteraad

Voormalige bestuurders Griffie en rekenkamer Bestuurlijke samenwerking Accountantscontrole Burgerzaken

Basisregistratie personen Verkiezingen Burgerlijke stand Financiën P&O Communicatie Automatisering Huisvesting Facilitaire zaken Interne zaken Juridische zaken Bestuursondersteuning

Toelichting taakonderdelen Kosten voor vergoeding en tegemoetkomingen aan het college van burgemeester en wethouder, salarissen en overige personele kosten van het college van burgemeester en wethouders (vergoedingen, bezoldigingen etc), representatiekosten van college van B&W-leden (o.a. directe loonkosten, reis- en verblijfskosten, ambtswoning, de huistelefoon etc.), opleidingen, verzekeringen, ICT-voorzieningen. Overige lasten aan bestuur waaronder de gemeentelijke ombudsman, wijkraden. Kosten voor vergoeding en tegemoetkomingen aan de gemeenteraad, vergoedingen en overige personele kosten van de gemeenteraad (inclusief vergoeding voor commissieleden, niet zijnde raadsleden), representatiekosten van raadsleden, vergoedingen en overige personele kosten van de leden (niet zijnde raadsleden) van commissies ex artikel 96, fractie-ondersteuning en ambtelijke ondersteuning van de raad. Uitkeringen aan bestuurders/raadsleden of hun nabestaanden zoals wachtgelden, pensioenen en sociale uitkeringen in natura. Kosten van de griffier/notubiz, kosten voor huisvesting en overige ondersteuning van de griffie(r), budget voor het uitvoeren van wettelijke taak van de gemeentelijke rekenkamerfunctie, inclusief ambtelijke ondersteuning en huisvesting.

Gemeentelijke/regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking, lidmaatschap VNG, stedenbanden/zustersteden, ontwikkelingssamenwerking, dienstreizen buitenlandse steden Betreft zowel de uitbestede kosten van de accountant als ambtelijke inzet dat hiermee is gemoeid Verstrekkingen reisdocumenten (paspoorten, identiteitskaarten, zakenpaspoorten, e.d.), rijbewijzen, uittreksels en verklaringen (uittreksel uit het geboorteregister en verklaringen omtrent gedrag (VOG). Het gaat zowel om kosten als opbrengsten (leges, inclusief afdracht aan Rijk). Aanvragen van Nederlandse nationaliteit, naturalisatieceremonies, overige taken burgerzaken waaronder straatnaamgeving en huisnummering, Donorwet, gevonden voorwerpen. Inclusief onderzoeken naar de juistheid van BRP, loket Register Niet-Ingezetenen (RNI). CRIB Centraal Registratie- en Informatiebureau van mens en dier. Organiseren van verkiezingen en referenda Het afsluiten van huwelijken (inclusief vergoeding Babs), aangifte geboorten/overlijden en echtscheidingen, naamswijzigingen Planning en control (opstellen begroting, jaarrekening, voorjaarsnota), financiële administratie (debiteuren, crediteuren), salarisadministratie (PSA), concernfinanciën. Arbeidsvoorwaardenbeleid, arbo-diensten, duurzaam vitaal (& gezondheid), organisatieontwikkeling, WKR, werving en selectie, loopbaanbegeleiding.

Concern communicatie, gemeentewebsite (internet/intranet), gemeentepagina in lokale media, (bestuurs)voorlichting. Exclusief communicatie primaire dienstverlening Concernbreed automatisering/ICT (hardware, werkplekken, netwerk/infrastructuur, software/licenties), informatiemanagement, telefonie. Aankoop/huur, instandhouding en onderhoud van centrale huisvesting (gemeentehuis, stadskantoor), nutsvoorzieningen, heffingen, verzekeringen Schoonmaak, catering (restaurant, koffievoorziening), kantoorkosten, inventaris/interieur Post en repro, archief documentaire informatievoorziening (DIV), receptie/bodes, inkoop, onderzoek & statistiek, beveiliging, representatie, nieuwjaarsreceptie, bedrijfshulpverlening/EHBO, balie. Concern juridische zaken, commissie bezwaarschriften, klachtenafhandeling. Gemeentesecretaris en de ondersteuning daarvan, bestuurssecretariaat, ondernemingsraad, (strategische) ondersteuning en advies college.

27

Bijlage toelichting inhoud taakgebieden Algemene eigen middelen OZB woningen OZB niet-woningen Reclame-/precariobelasting Toeristenbelasting Overige heffingen Deelnemingen Renteresultaat Mutaties algemene reserves Stelposten en onvoorzien

Grondexploitaties Erfpacht Vastgoed

Toelichting taakonderdelen Belastinginkomsten OZB woningen, inclusief heffing en invordering en waardering onroerende zaken (WOZ) Belastinginkomsten OZB niet-woningen eigenaren en gebruikers, inclusief heffing en invordering en waardering onroerende zaken (WOZ) Opbrengst belastingen, inclusief kosten van heffing en invordering voor het plaatsen van objecten op gemeentegrond of zichtbaar vanaf de openbare weg (terrassen, lichtbakken) Opbrengst en heffing van toeristen- en forensenbelasting Opbrengst en heffing overige lokale heffingen, zoals hondenbelasting, roerende woon en bedrijfsruimten en baatbelasting. Opbrengsten dividend of verkoop aandelen, evenals kosten voor energie, water, stadsverwarming, afvalverwerking, internet. Bedrijfsmatige activiteiten door gemeenten Werkelijke en toegerekende betaalde of ontvangen rente, inclusief rente over eigen vermogen (bespaarde rente). Toevoeging en onttrekking algemene (vrij inzetbare) reserves en bestemmingsreserves die geen specifiek karakter hebben, zoals gevormd door fondsen voor ontwikkeling, transitorische posten (overboekingen tussen jaren), reserves ter dekking van kapitaallasten (voor investeringen in maatschappelijk nut) en vrijval van (bestemmings)reserves, resultaat rekening.

Stelposten voor nog in te vullen bezuinigingen, nog niet toegerekende posten voor bijv loon/prijsstijgingen, begrotingsruimte, post onvoorzien, algemene baten en lasten, nagekomen lasten en baten van voorgaande jaren, vennootschapsbelasting. Resultaten grondexploitaties woningen, bedrijventerreinen, grondaankopen/-verkopen, projectbureaus, bouwrijp maken, woonrijp maken, planontwikkeling, bovenwijkse voorzieningen ten behoeve van bouwgrondcomplexen. Inkomsten erfpachtcanon en afkoopsommen. Accommodaties en gronden die gemeenten in eigendom hebben, maar die niet voor gemeentelijke taken worden aangewend. Het gaat veelal om onroerend goed dat wordt verhuurd of is afgestoten. De kosten van accommodaties die wel worden gebruikt voor gemeentelijke taken zijn bij de betreffende taak ondergebracht.

28