Bijlage 4. Voorbeeldfolder gemeente Vlaardingen

Inspiratieboek klimaatadaptieve maatregelen particulier terrein

60 mm regenwater bergen op particulier terrein, hoe krijgen we dat voor elkaar? Gemeente Vlaardingen

Bron: GAW | Stichting RIONED

Postbus 4 4460 AA Goes Netherlands Water Trade register number 56515154 +31 88 348 98 00 T info.goes@nl.rhdhv.com E

royalhaskoningdhv.com W

Titel document:

Inspiratieboek klimaatadaptieve maatregelen

Ondertitel:

60 mm water bergen, hoe krijgen we dat voor elkaar

Referentie:

BI1672-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001

Status:

Definitief

Datum:

1 maart 2022

Projectnaam: Projectnummer: Auteur(s): Illustraties en vormgeving:

Gecontroleerd door: Datum: Goedgekeurd door: Datum:

Inspiratieboek klimaatadaptieve maatregelen BI1672 Jouke Verstappen, Marcel Zandee, Arnold Wielinga Lisa Verschuren, Abir Haidar, Suzanne Duursma

Emmely Schot 01-03-2022 André van de Waart 01-03-2022

Inhoudsopgave Inleiding��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 5 Regenwateropslag������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 7 Groene daken���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 9 Water ondergronds bergen�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������11 Grindkoffers en DIT-riool����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������13 Klimaatadaptieve tuinen�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������15 Regenton en

regenschutting���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������17 Stedelijke infiltratiestroken�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������19 Waterdak�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������21 Wadi’s�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������23 Hoe halen we 60 mm berging? ���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������25 Berekening 1 Rijtjeswoning schuin dak�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������26 Berekening 2 Rijtjeswoning plat dak������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������27 Berekening 3

Hoogbouw schuin dak�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������28 Berekening 4 Hoogbouw plat dak����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������29

3

4

Inleiding Omdat klimaatverandering verregaande gevolgen heeft voor onze stad, heeft de gemeente Vlaardingen in 2022 een klimaatadaptatiestrategie en een uitvoeringsagenda vastgesteld. In de klimaatadaptatiestrategie is een streefwaarde opgenomen dat bij een bui van 60 mm tenminste 90% van de panden droog blijft. Om de gestelde doelen uit deze klimaatadaptatiestrategie te kunnen halen, heeft de gemeente Vlaardingen een subsidieregeling voor collectieve initiatieven en zijn de verordeningen ‘Afvoer hemel- en grondwater Vlaardingen’ (“Hemelwaterverordening”) en ‘Waterbergingsfonds Vlaardingen’ vastgesteld. In de hemelwaterverordening (die is vastgesteld in 2022) stelt de gemeente Vlaardingen eisen aan het vasthouden van hemelwater op particulier terrein bij nieuwbouw, waaronder een bergingseis van 60 mm.

Voor u als initiatiefnemer, ontwikkelaar of bewoner hebben we daarom dit inspiratieboek ontwikkeld. In dit inspiratieboek zijn voorbeelden van klimaatadaptieve maatregelen opgenomen, zoals: groene daken, waterdaken, wadi’s, infiltratiestroken, regenschutting, regenton, drainage infiltratie transport riool, regenwateropslag onder woningen, etc. die u kunt toepassen bij uw ontwikkeling. Tevens geeft dit inspiratieboek aan de hand van rekenvoorbeelden hoeveel een maatregel bijdraagt aan de bergingseis van 60 mm. In het eerste gedeelte van dit inspiratieboek vindt u de klimaatadaptieve maatregelen waarin de nadruk is gelegd op het beheer, de aanleg, de kosten, de hoeveel m³ te bergen water en de voor- en nadelen. Na deze maatregelen vindt u de rekenvoorbeelden.

5

6

Regenwateropslag onder gebouwen met regenwaterzakken Werking waterzakken

Water kan onder een woning worden geborgen door regenwaterzakken in kruipruimtes te leggen of onder een vlonder of een terras. Een regenwaterzak-systeem is erg veilig omdat het is gemaakt van EPDM. Dit materiaal wordt ook gebruikt als dakbedekking voor platte daken en is erg robuust. Een regenwaterzak is altijd aangesloten op een overloop. De zakken moeten leeg zijn voordat er een hevige bui wordt verwacht zodat het water kan worden geborgen. Een besturingssysteem is gekoppeld aan de zak zodat deze na iedere bui kan worden leeggepompt. Het gefilterde hemelwater kan onder andere worden hergebruikt voor besproeiing van de tuin, toiletten en de wasmachine.

Berging

Er kan 4500 liter (4,5 m³) hemelwater, bij een standaard maat van 3,5 x 3,5 x 0,5 m worden opgevangen. De waterberging is geheel afhankelijk van de grootte van de zak.

Kostenindicatie

Aanleg □ □

□ □

Beheer

Het filter en de pomp hebben onderhoud nodig. Ook moet de zak (ongeveer eens per 10 jaar) ontdaan worden van een sliblaag.

Voordelen □ □ □

De kosten van een waterzak bedraagt:

~700 - 800 €/m3

1

□

2

Voor de maatregel is geen extra ruimte nodig. Het is een relatief goedkope maatregel. Het water kan worden hergebruikt voor andere doeleinden, zoals het water geven van de planten in de tuin of het hergebruik van water voor het doorspoelen van het toilet. De regenwaterzak kan aangesloten worden op de wasmachine, toiletten en op elk ander gewenste kraan. Als het water uit de waterzak wordt opgepompt, komt er gefilterd schoon water uit. Dat bespaart 50% van het drinkwater van een normaal huishouden.

Met regenwateropslag

Zonder regenwateropslag

1. 2.

1. 2.

3.

3

Zorg voor een goed filtersysteem, dit voorkomt dat de waterzak vervuild raakt. De waterzak kan door middel van een pomp ook gekoppeld worden aan een kraan. Het water uit de zak kan dan hergebruikt worden. De waterzakken zijn in meerdere formaten te verkrijgen. Een waterzak kan ook onder een vlonder of het terras worden gelegd.

Besparing op het drinkwaterverbruik met 50% Wasmachine en toilet maken gebruik van hergebruikt water Vermindert de kans op wateroverlast door het aanbrengen van extra waterberging

3.

Geen besparing op drinkwaterverbruik Wasmachine en toilet maken geen gebruik van hergebruikt water Vergroot kans op wateroverlast door het niet aanbrengen van extra waterberging

1

2

3

7

8

Met een groen dak leg je een laag begroeiing op je normale dak. Groene daken zijn er in verschillende soorten, maar ze vangen allen water op en dragen op verschillende manieren bij aan een gezondere en prettigere leefomgeving

Type groene daken Extensief groen dak

Dunste variant van een groen dak. Zij hebben een dunne substraatlaag en sedum als begroeiing. Benodigde draagcapaciteit vanaf 60 kg/m2.

50 - 80 €/m2

Op dit type groen dak worden niet alleen sedums, maar ook grassen, kruiden, bloemen, kleine heesters geplant. Intensieve daken zijn zwaarder dan extensieve groene daken. Het is daarom extra van belang dat de dakconstructie goed is. Benodigde draagcapaciteit vanaf 240 kg/m2.

60 - 110 €/m

15 - 30 mm

2

Het polderdak (groen blauwe daken)

Groene daken met onder de groene laag een extra laag om regenwater vast te houden. Dit water wordt gecontroleerd afgevoerd voordat er weer een regenbui aankomt, waardoor de belasting op het riool kan worden verminderd tijdens een extreme regenbui. Dit type groen dak ontlast het riool het best. Benodigde draagcapaciteit tussen de 80 en 140 kg/m2.

100 €/m2

Aanleg □

□ □

□

Groene daken zijn het meest geschikt voor platte daken, maar kunnen ook worden toegepast op schuine daken. Houd bij de aanleg van een groen dak altijd rekening met de draagkracht van de constructie. Bij het ontwerp en het uitvoeren van dit werk is het slim om experts te raadplegen. Dit is raadzaam voor zowel het constructieve ontwerp, waarbij o.a. de draagkracht berekend wordt, als voor het beplantingsplan van het groene dak (in verband met de keuze van de juiste soorten beplanting op het dak). Groene daken kunnen ook goed gecombineerd worden met zonnepanelen.

Beheer

Afhankelijk van de plantenkeuze heeft het dak meer of minder onderhoud nodig. Dit betreft bemesten, water geven, snoeien en onkruid wieden. Dit is vergelijkbaar met een gewone tuin. Extensieve groene daken behoeven het minste onderhoud. Intensieve groene daken en polderdaken hebben vaker onderhoud nodig.

60 - 100 mm

Zomer

2

4

Met een groen dak leg je een laag begroeiing op je normale dak. Groene daken zijn er in verschillende soorten, maar ze vangen allen water op en dragen op verschillende manieren bij aan een gezondere en prettigere leefomgeving.

<15mm

Intensief groen dak

1

Groene daken

1.

3

2. 3. 4.

Kan gebruikt worden als park of tuin en biedt daarmee verblijfs/recreatiemogelijkheden. Heeft een positieve invloed op de biodiversiteit Door de isolerende werking bespaar je energie (7% besparing op de energierekening in de zomer) Creëert een prettig binnenklimaat.

Winter

Door de isolerende werking: 1. Bespaar je energie (tot 3% besparing op je gasverbruik in de winter door isolatie) 2. Creëert een prettig binnenklimaat.

2

1

9

10

Infiltratiekratten: Een infiltratiekrat is een waterdoorlatende box van kunststof waarin water tijdelijk geborgen kan worden voordat het in de ondergrond infiltreert. De kratten worden omwikkeld met geotextiel om te voorkomen dat bodemmateriaal in de kratten terechtkomt. Infiltratieblokken: Infiltratieblokken werken op dezelfde manier als infiltratiekratten. Ze worden gemaakt van natuurlijke materialen die goed water kunnen absorberen, zoals steenwol. Steenwol bestaat voor 95 procent uit holle ruimte. Dit betekent dat er veel ruimte overblijft voor waterberging.

Waterberging

De waterberging is afhankelijk van de hoeveelheid aan elkaar aangesloten kratten of blokken. Het infiltratie krat: van 150 liter tot en met 1200 liter per krat. Rockwool kan 95% van het volume aan water bergen.

Kostenindicatie Infiltratiekrat:

165 €/m3 Infiltratieblokken (rockwool):

300€/m3

Water ondergronds bergen Aanleg □

□

□

2

□ □ □

Het grote voordeel is dat er weinig ruimte bovengronds wordt ingenomen Door de extra infiltratie van regenwater in de bodem treedt er minder droogteschade op. Infiltratieblokken zijn gemaakt van natuurlijke prducten en er is voor de aanleg geen scheidingsdoek nodig van geotextiel (plastic).

□ □

Infiltratieblokken passen goed in de circulaire economie. De kratten of blokken zijn gemakkelijk in diverse vormen en afmetingen naast elkaar te leggen. Dit maakt dat deze maatregel op verschillende schalen is toe te passen.

Beheer

Na verloop van tijd kan de infiltratiecapaciteit vanuit de kratten of blokken afnemen. Daarom is het belangrijk om 1x per tien jaar de voorziening te laten schoonmaken door een professioneel bedrijf. Om extra schoonmaken bij kratten te voorkomen, is het belangrijk om bij de regenpijpen op het dak of in de dakgoot of in de regenpijpen een bladvanger te plaatsen. Een bladvanger zorgt ervoor dat bladeren van bomen en struiken niet in de infiltratievoorziening terecht komen. Het afvoerputje in de tuin moet zo zijn aangelegd dat de meeste vaste stoffen die in het regenwater mee afstromen vanaf het oppervlak in de put kunnen bezinken. Een dergelijk putje noemt men een zandvang. Dit om te voorkomen dat er bladafval e.d in de infiltratievoorziening terecht komt.

Met ondergrondse berging

Zonder ondergrondse berging

2.

2.

1.

1

Ondergrondse waterbergingssystemen kunnen alleen worden toegepast in gebieden waar de grondwaterstand niet hoger is dan 70 cm onder het maaiveld, anders staat de infiltratievoorziening al in het grondwater en vervalt de waterbergende functie. De kratten kunnen bijvoorbeeld toegepast worden onder een terras of parkeerplaats voor de auto wat dubbel grondgebruik mogelijk maakt. De kratten zijn wel kwetsbaarder voor zware belasting door bijvoorbeeld een grote camper of caravan die op de parkeerplaats wordt gezet. In dat geval het onder een parkeerplaats aanbrengen van kratten minder geschikt.

Voordelen

Met infiltratievoorziening kleinere kans op water op straat en water in de woning. Het grondwater wordt aangevuld wat goed is voor beplanting in de tuin

1.

Zonder infiltratievoorziening grotere kans op water op straat en water in de woning. Het grondwater wordt bij droogte minder snel aangevuld. Er wordt meer ‘schoon’ water afgevoerd naar het rioolstelsel.

1

2

11

12

Een grindkoffer is een kuil gevuld met grind. In de holle ruimtes tussen het grind kan water worden geborgen. Het hemelwater infiltreert daarna langzaam in de grond. Een DIT-riool (drainage infiltratie transportriool) is een met geotextiel omwikkelde ‘lekkende’ horizontale buis. Net zoals in een grindkoffer kan in een DIT-riool hemelwater tijdelijk worden geborgen, als deze boven de grondwaterstand worden aangelegd. Bij hevige neerslag kan het voorkomen dat een grindkoffer vol loopt. Daarom moet deze altijd van een overloop worden voorzien. Vaak wordt hiervoor een DIT-riool gebruikt. Zo combineer je de vereiste overloop met verdere waterberging of afvoermogelijkheid. De overloop en/ of het DIT-riool stroomt af naar oppervlaktewater. Als er geen oppervlaktewater in de buurt is kan de overloop op het riool worden aangesloten (het liefst een hemelwaterrriool).

Berging

Grindkoffer: 0,4 m³ effectieve uitgaande van 40% holle ruimte

waterberging

DIT-riool: Afhankelijk van de diameter van het riool. Als het DIT-onder de grondwaterspiegel ligt is de waterberging 0.

Kostenindicatie Grindkoffer: DIT-riool:

100 - 150 €/m3 670 €/m3

Grindkoffers en DIT-riool Aanleg □

□

□ □ □ □

Voorwaarde voor een goede werking van een DITriool is het grondwaterpeil. Het DIT-riool moet met de bovenkant tenminste 50 centimeter onder het maaiveld worden aangebracht. Als het DIT-riool dan een diameter heeft van 400 millimeter, dan mag de grondwaterstand niet hoger zijn dan 1 meter onder het maaiveld. Anders kan het water niet in de grond infiltreren. Zorg voor een goed scheidingsdoek van geotextiel zodat er geen grond in de grindkoffer of DIT-riool kan doordringen. De verharding moet zo worden aangelegd, dat het hemelwater afstroomt richting de grindkoffer. Zorg voor een goede zandvang en bladvanger. Ook hemelwaterafvoeren van dakoppervlakken kunnen erop worden aangesloten. Een grindkoffer moet vaak worden voorzien van een overloop. Meestal wordt daarom nog een DIT-riool of drain aangebracht.

Voordelen □

□

Een grindkoffer en een DIT-Riool zorgen voor infiltratie van water in de grond. Daarmee helpt de maatregel ook tegen de droogte problematiek. Een DIT-riolering kan ook ingezet worden voor grondwater-regulatie, omdat de buis ook drainerend werkt als deze leeg staat.

Beheer

Een grindkoffer behoeft weinig onderhoud. De vuiligheid dient uit de grindkoffer gehaald te worden. Vervolgens dient het grind schoongespoeld te worden en weer terug in de koffer geplaatst te worden. Dit kunt u doen op het moment dat u ziet dat de grindkoffer het hemelwater niet snel genoeg meer kan verwerken bij normale neerslaggebeurtenissen. Een DIT-riool moet 1x per 10 jaar worden gereinigd. Om extra schoonmaken bij DIT-riolen te voorkomen, is het belangrijk om bij de regenpijpen op het dak of in de dakgoot of in de regenpijpen een bladvanger te plaatsen,. Een bladvanger zorgt ervoor dat bladeren van bomen en

Met grindkoffers en DIT-riool 1.

1

struiken niet in het DIT-riool komen. Het afvoerputje in de tuin moet zo zijn vormgegeven, dat de meeste vaste stoffen, zoals zand, die in het hemelwater mee afstromen vanaf het oppervlak hierin kan bezinken, voordat het in het DIT-riool komt. Een dergelijk afvoerputje wordt een zandvang genoemd. De bladvanger en de zandvang zijn niet nodig als het hemelwater alleen via de grindkoffer in de DIT-riool kan komen.

Kleinere kans op water op straat en water in de woning omdat het water infiltreert in de ondergrond

Zonder grindkoffers en DIT-riool

2. Grotere kans op water op straat en water in de woning wanneer water niet infiltreert maar afvoert naar de riolering

2

13

14

Klimaatadaptieve tuinen Door het groener inrichten van de omgeving kan regenwater beter in de bodem wegzakken. Groen is makkelijk in te passen in de omgeving. Zo kunnen restruimtes op een perceel opgevuld worden met groen in plaats van verharding. Groen kan ook goed gecombineerd worden met andere functies zoals erfafscheidingen en parkeerplaatsen. Enkele voorbeelden van groene maatregelen: het planten van bomen, groene gevels, groene erfafscheidingen en beplantingzones.

Waterberging

De waterbergingscapaciteit van alleen groen tijdens een hevige bui is niet heel groot. De toplaag van de bodem raakt snel verzadigd en neemt dan geen extra water meer op. Door delen van de bodem met 30 cm te verlagen, ontstaan er in het groen extra waterbergingsmogelijkheden, waar het hemelwater tijdelijk kan worden geborgen totdat het kan infiltreren in de bodem.

Kostenindicatie

Waterberging (per m2, zonder hoogteverschillen):

5 MM De kosten zijn afhankelijk van het type beplanting. Zo kost gras ongeveer €5 per m2 en zijn de aanlegkosten voor heesters en struiken ongeveer €14 per m2 . Voor nieuwbouw zijn er ook kosten verbonden aan het verwijderen van puinlaag en aanvullen met zand.

Aanleg

Voordelen

□

□

□

□

□

Essentieel is bewoners te betrekken bij het onderhoud en beheer van het groen. Organiseer bijvoorbeeld een groencommissie samen met de buurtbewoners. Zorg dat er voldoende water beschikbaar is voor planten in droge tijden of gebruik droogte bestendige beplanting. Plant een mix van passende inheemse boom- en struiksoorten. Zo’n mix is beter bestand tegen ziekten, plagen en stormen. Ook kan het sterk bijdragen aan de lokale biodiversiteit. Door hoogteverschillen in het groen aan te brengen, stroomt het water naar een plek waar het geen kwaad kan. Zo blijven de hoger gelegen delen na een zware regenbui droog. In de lagere delen kan het water even blijven staan en geleidelijk wegzakken zonder dat er hier hinder van wordt ondervonden. Dit verhoogt de waterbergende capaciteit.

□ □

De meeste mensen vinden het fijn om in een groene omgeving wonen. Het geeft de buurt een prettige uitstraling. Door het groen kan veel water beter infiltreren en het grondwater aanvullen, doordat door de wortels de structuur van de bodem opener blijft. Groen zorgt dus voor verkleining van de droogte problematiek. Doordat beplanting minder opwarmt en vasthoudt dan verharding, wordt de hittestress in de stad verminderd. Verdamping door grotere (groepen) planten zorgt voor

□

Beheer

Het onderhoud van groen bestaat voornamelijk uit het snoeien en maaien en het water geven in droge periodes. Vaak wordt er gekozen om verharding aan te leggen in plaats van groen omdat de onderhoudsvraag van verhard oppervlak lager is. Groen vraagt inderdaad vaak iets meer onderhoud maar heeft veel positieve effecten op de omgeving.

Met klimaatadaptieve tuinen 1

□

verkoeling, evenals de schaduwvorming van bomen. Groen is ook goed voor het behoud van de biodiversiteit. Het type groen is hier wel van belang: gras heeft weinig effect op de biodiversiteit.

1.

Grotere kans op water op straat en water in de woning, omdat er geen aanvulling van het grondwater plaatvindt wanneer water niet infiltreert in de bodem maar direct afvoert naar het riool of oppervlaktewater.

Zonder klimaatadaptieve tuinen 2.

Kleinere kans op water op straat en water in de woning, omdat het water infiltreert in de ondergrond

2

15

16

Regenton en regenschutting Regentonnen en regenschuttingen zijn kleinschalige maatregelen om water te bergen van kleinere dakoppervlakken. Regentonnen en schuttingen zijn gemakkelijk aan te sluiten op regenpijpen en zijn in allerlei vormen en maten verkrijgbaar. Regentonnen en schuttingen zijn gemakkelijk te installeren bij rijtjeswoningen. Bij extreme regenbuien kan meer water door de regenpijp stromen dan de ton of schutting kan opvangen. Ook bij langere periodes van regen zal de schutting of ton vol lopen. Om overloop te voorkomen, wordt de maatregel voorzien van een overloop.

Waterberging

De waterberging is afhankelijk van de grote van de ton en de schutting. Regenton: 100 tot 320 liter (0,10 – 0,32 m³) Regenschutting: 110 liter per paneel (0,11 m³)

Kostenindicatie

□

□ □

□

200 liter/0,2M³

Regenschutting:

Beheer

Een ton of schutting behoeft weinig onderhoud. Verder is het belangrijk dat de regenton leeg is wanneer het gaat vriezen, anders kan de ton kapot vriezen.

□

□

€ 500

De gangbare regentonnen zijn beperkt van inhoud en moeten dus voorzien worden van een overstort als het aangesloten dakvlak groot is. Kunststof modellen zijn minder gevoelig voor vorst en gaan langer mee. Tonnen en schuttingen kunnen worden voorzien van een kraantje zodat het opgevangen water hergebruikt kan worden. De regenwaterschutting moet goed verankerd worden en waterpas staan.

Voordelen

Regenton:

€ 80 - 100

Aanleg

Het water kan worden hergebruikt voor besproeiing en begieting, daarmee wordt bespaard op het waterverbruik. Het is een relatief goedkope maatregel.

330 liter/0,33 M³

Met regenwateropslag 1.

1

Water wordt opgevangen en kan worden hergebruikt voor besproeiing van de tuin. Hiermee wordt er bespaard op het waterverbruik van leidingwater.

Zonder regenwateropslag 2.

Er wordt niet bespaard op het waterverbruik. De tuin wordt besproeid met drinkwater.

2

17

18

Infiltratiestroken In dichtbebouwd gebied is er minder ruimte beschikbaar voor infiltratievoorzieningen zoals wadi’s. Hier zijn infiltratiestroken een goede oplossing. Het zijn verdiepte, beplante stroken die begrensd zijn door betonnen opsluitbanden. Aan de onderkant zijn ze open zodat het hemelwater kan infiltreren in de bodem. Hemelwater stroomt via goten vanaf dakoppervlakken of de verharding naar de infiltratiestroken. Infiltratiestroken kunnen diep of minder diep uitgevoerd worden. Maar een gebruikelijke diepte is rond de 30 cm. De diepte en het oppervlak bepalen het bergend vermogen. Een dieper aangelegde strook kan meer hemelwater bufferen, maar hierdoor is de zichtbaarheid van de beplanting minder.

Aanleg □ □

□

□

De strook moet een overloop hebben, zodat de infiltratiestrook niet overstroomt bij zware regenval. De opsluitbanden rondom de infiltratiestrook zijn voorzien van openingen om het hemelwater in de strook te laten stromen. Soms zijn de infiltratiestroken voorzien van een extra grindlaag onder de eerste laag aarde. Dit maakt een grotere berging mogelijk. Bij beplanting met heesters en vaste planten moet erop gelet worden dat ze goed tegen wisselende waterstanden bestand zijn.

Beheer

Een infiltratiestrook is onderhoudsarm. Het groen moet worden beheerd net als bij een normale groenvoorziening.

Voordelen □

□

Met infiltratiestroken

Zonder infiltratiestroken

2.

2.

1.

2

1

Doordat er water in de grond infiltreert draagt deze maatregel bij aan het verkleinen van de droogte problematiek. De groene uitstraling vergroot de belevingswaarde van de buurt.

Hemelwater infiltreert in de bodem en vult het grondwater aan (goed voor het groen) Kleinere kans op water op straat en water in de woning bij infiltreren van het hemelwater

1.

Kans water op straat en water in de woning groter bij afvoer van het hemelwater naar de riolering. Minder aanvulling van het grondwater, heeft invloed op het groen.

1 2

19

20

Waterdak Een waterdak is een dak waarop tijdelijk een laag water kan staan. Dit komt omdat de ‘afvoer van de regenpijp’ hoger geplaatst is dan bij een standaard dak. Het riool wordt daardoor bij een regenbui minder belast. Hoe hoger de afvoer ten zichte van het dak wordt aangebracht, hoe meer hemelwater er kan worden geborgen op het dak. Het hemelwater stroomt vervolgens geleidelijk van het dak af door een extra geknepen afvoer die op de normale hoogte is geplaatst.

Waterberging

De waterberging is geheel afhankelijk van de hoogte van de afvoer. Vaak heeft een waterdak een waterberging van 60 mm.

Kostenindicatie (¤/m²)

Een waterdak kost circa €100,- tot €150,- euro per m2 . De kosten per m2 dalen snel bij grotere dakoppervlakken.

€ 100-150/m2

Aanleg □

□

□

Zorg dat je dak voldoende draagkracht heeft. De gevraagde draagkracht is afhankelijk van de hoeveelheid water die op het dak wordt opgeslagen. Deze berekening kan worden gedaan door een constructeur. Er moet rekening gehouden worden met 10kg/m2 voor iedere 10mm waterberging. Leg een waterdak alleen aan op vlakke daken. Ontwerp een waterdak dat uiteindelijk binnen een paar dagen leegloopt. Zo voorkom je dat muggenlarven verpoppen. Zorg voor meerdere afvoerpunten. Zo wordt voorkomen dat het dak overstroomt bij een verstopping.

Beheer

Het beheer van een waterdak verschilt niet veel van een standaard dak. Er kan vuil op het dak terechtkomen, zoals takjes, blaadjes en afval, waardoor de afvoer verstopt raakt. Het beheer bestaat dan ook vooral van het schoonhouden van de afvoeren van het dak.

Voordelen

Het voordeel van een waterdak is, dat je het hemelwater daar waar het valt direct bergt en dan langzaam laat afvoeren naar de riolering. Tevens zal een deel van het water verdampen, waardoor uiteindelijk ook minder hemelwater via de riolering hoeft te worden afgevoerd.

Met een waterdak 1.

Creëert een prettig binnenklimaat

Zonder een waterdak 2.

1

2

Onaangenaam binnenklimaat, hogere stroomkosten voor bijvoorbeeld airconditioning.

21

22

Wadi’s Een wadi is een ondiepe brede groenstrook waarin het hemelwater wordt verzameld. Het hemelwater stroomt van de verharding eerst in de wadi, waarna het naar het grondwater zakt of afgevoerd wordt naar oppervlaktewater. Een wadi bestaat uit verschillende lagen. De toplaag heeft een zuiverende werking. Na infiltratie door de toplaag wordt het water wanneer noodzakelijk door een drain afgevoerd naar het oppervlaktewater. Indien er geen oppervlaktewater in de buurt is kan deze aangesloten worden op de riolering (het liefst een hemelwaterriool). In het geval er meer regen valt dan in de wadi kan worden geborgen, zal het hemelwater via een overloop worden afgevoerd naar de drain onder de wadi. Wadi’s zijn vaak begroeid met gras, maar kunnen ook natuurvriendelijk worden aangelegd. Deze zijn dan beplant met hoog opgaande vegetatie en vochtminnende planten.

Waterberging

Afhankelijk van de diepte en grootte van de wadi.

Kostenindicatie

□ □

□

□

Het water wordt bovengronds of via een hemelwaterleiding naar de wadi afgevoerd. Om een overstroming van de wadi tijdens een hevige bui te voorkomen kan de wadi voorzien worden van een overloop (zogeheten slok-op). Dat zijn overloopvoorzieningen die direct op het riool of drain zijn aangesloten. Het voor de aanleg van een wadisysteem is relatief veel oppervlak nodig omdat er ook ruimte moet zijn voor flauw taluds. Meestal wordt een wadi niet dieper dan 30 cm gemaakt. Een wadi kan in gebieden met een hoge grondwaterstand worden toegepast (grondwaterstand tot 70 cm onder maaiveld).

Beheer

Wadi’s met gras moeten in de zomerperiodes gemaaid worden. Om dichtslibbing en verontreiniging te voorkomen moet bladafval en zwerfvuil worden verwijderd. Ook zal de overloop en de drain eens in de 10 jaar schoongemaakt moeten worden.

Voordelen

Wadi:

100 - 145 €

Aanleg

per M³

□ □ □ □

Draagt bij aan de vermindering van de droogte problematiek Een wadi draagt bij aan de biodiversiteit. Vooral natuurlijke wadi’s Een groene uitstraling vergroot de belevingswaarde Meervoudig ruimtegebruik van de wadi.

Met wadi’s 1. 2.

2

1

Regenwater infiltreert in de bodem en vult het grondwater aan (goed voor het groen) Kleinere kans op water op straat en water in de woning bij infiltreren van het regenwater.

Zonder wadi’s 1. 2.

Kans water op straat en water in de woning groter bij afvoer van het regenwater naar de riolering. Minder aanvulling van het grondwater, heeft invloed op het groen.

1

2

23

24

Om de 60 mm berging te realiseren, kunt u één type voorziening toepassen, maar ook een combinatie van meerdere voorzieningen. Op de volgende pagina’s vindt u ter inspiratie acht voorbeeld berekeningen voor typisch Vlaardingse situaties. Zo krijgt u een beeld wat het betekent en helpt het u bij het maken van een keuze op welke wijze u die 60 mm berging gaat realiseren.

Algemene uitgangspunten

Hoe halen we 60 mm berging? Minimale hoeveelheid neerslag die geborgen moet worden

:

60

mm

Maximale diepte wadi's/laagtes in tuin/ watervertragede groenstroken

:

0,3

m

Percentage holle ruimte grind- of lavakoffer

:

40

%

Dikte regenwaterschutting (inwendige afmeting)

:

0,2

m

Percentage holle ruimte kratten/regenwatertank t.o.v. bruto volume voorziening

:

95

%

Inhoud regenton

:

0,2

m³

Gronddekking op kratten/regenwatertank

:

50

cm

Gemiddeld hoogste grondwater- : stand t.o.v. maaiveld

0,7

m

Grind-, lavakoffers en kratten/regenwatertank dienen boven de gemiddeld hoogste grondwaterstand te worden aangebracht.

25

Berekening 1: rijtjeswoning schuin dak Voorbeeld A A

Gemiddeld perceeloppervlak

140 m2

Gemiddeld dakoppervlak

60 m2

Gemiddeld oppervlak uitbouw (optioneel)

10 m2

□ □ □ □ □

Voorbeeld Voorbeeld BB

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 70 m² (dakoppervlak + oppervlak uitbouw). Benodigde waterberging is dan 70 m2 x (60 mm/1000) = 4.2 m3. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van waterberging in een regenwaterschutting, wadi en kratten. Uitgaande van een lengte van 6 m en hoogte van 2 m voor de regenwaterschutting, kan hier dan 2.4 m3 geborgen worden. Bij gelijke verdeling van resterende benodigde waterberging over wadi en kratten, dient 3 m2 van het perceel te worden ingericht als wadi en 4.74 m2 met kratten. De wadi en kratten beslaan dan 11% van de tuin.

Gemiddeld perceeloppervlak

120 m2

Gemiddeld dakoppervlak

60 m2

Gemiddeld oppervlak uitbouw (optioneel)

10 m2

□ □ □ □

□

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 70 m2 (dakoppervlak + oppervlak uitbouw). Benodigde waterberging is dan 70 m2 x (60 mm/1000)= 4.2m3. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van waterberging in een regenwaterschutting, watervertragende groenstrook en grindkoffer. Uitgaande van een lengte van 6 m en hoogte van 2 m voor de regenwaterschutting, kan hier dan 2.4 m3 geborgen worden. Bij een verdeling van resterende benodige waterberging van 70% over de grindkoffer en 30% over de watervertragende groenstrook, dient 6.3 m2 van het perceel te worden ingericht met grindkoffer en 1.8 m2 met watervertragende groenstrook. De grindkoffer en watervertragende groenstrook beslaan dan 12% van de tuin.

26

Berekening 2: rijtjeswoning plat dak Voorbeeld A

Gemiddeld perceeloppervlak

115 m²

Gemiddeld dakoppervlak

54 m²

Gemiddeld oppervlak uitbouw (optioneel)

12 m²

□

□ □ □

□

Voorbeeld B

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 66 m² (dakoppervlak + oppervlak uitbouw). Benodigde waterberging is dan 66 m² x (60 mm/1000) = 4 m³. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van een waterdak, regenwatertank en watervertragende groenstrook. Stel op het waterdak kan 30 mm neerslag worden geborgen. Op basis van het dakoppervlak van 66 m² kan 2 m³ geborgen worden. Bij een verdeling van resterende benodige waterberging van 70% over de regenwatertank en 30% over de watervertragende groenstrook, neemt de regenwatertank 7.4 m² van het perceel in beslag en 2 m² met watervertragende groenstrook. De regenwatertank en watervertragende groenstrook beslaan dan 19% van de tuin.

Gemiddeld perceeloppervlak

90 m2

Gemiddeld dakoppervlak

54 m2

Gemiddeld oppervlak berging

12 m2

□

□ □ □ □

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 66 m2 (dakoppervlak + oppervlak uitbouw). Benodigde waterberging is dan 66 m2 x (60 mm/1000) = 4 m 3. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van waterberging op een groen dak, in een regenwaterschutting en een grindkoffer. Stel op het groene dak kan 20 mm neerslag worden geborgen. Op basis van het dakoppervlak van 54 m2 kan 1 m3 geborgen worden. Uitgaande van een lengte van 5 m en hoogte van 2 m voor de regenwaterschutting, kan hier dan 2 m³ geborgen worden. In de grindkoffer dient dan nog 1 m3 berging worden gerealiseerd, wat dan overeenkomt met een ruimtebeslag van 5 m2 (21% van het tuinoppervlak).

27

Berekening 3: hoogbouw schuin dak Voorbeeld A

Gemiddeld perceeloppervlak

1260 m²

Gemiddeld dakoppervlak

765 m²

□ □ □ □ □ □

Voorbeeld B

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 765 m² (dakoppervlak). Benodigde waterberging is dan 765 m² x (60 mm/1000) = 46 m³. Gekozen kan worden voor een gelijke verdeling over bijvoorbeeld de combinatie van waterberging onder het gebouw, grindkoffer en watervertragende groenstrook. Waterberging onder het gebouw dient dan 15 m³ groot te zijn. Voor waterberging in grindkoffer dient 77 m² van het perceeloppervlak te worden gereserveerd. Voor waterberging in watervertragende groenstrook dient 51 m² van het perceeloppervlak te worden gereserveerd. Samen beslaan de grindkoffer en de groenstrook dan 26% van het oppervlak van de grond rondom het gebouw.

Gemiddeld perceeloppervlak

960 m²

Gemiddeld dakoppervlak

600 m²

□ □ □ □ □ □

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 600 m² (dakoppervlak). Benodigde waterberging is dan 600 m² x (60 mm/1000) = 36 m³. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van waterberging onder het gebouw (50%), regenwatertank (25%) en wadi (25%). Waterberging onder het gebouw dient dan 18 m³ groot te zijn. Voor waterberging in regenwatertank dient 47 m² van het perceeloppervlak te worden gereserveerd. Voor waterberging in wadi dient 30 m² van het perceeloppervlak te worden gereserveerd. Samen beslaan de regenwatertank en wadi dan 21% van het oppervlak van de grond rondom het gebouw.

28

Berekening 4: hoogbouw plat dak Voorbeeld A

Gemiddeld perceeloppervlak

2920 m²

Gemiddeld dakoppervlak

1100 m²

□ □ □ □ □

Voorbeeld B

Hoeveelheid oppervlak waarover waterberging mag worden berekend, bedraagt 1100 m² (dakoppervlak). Benodigde waterberging is dan 1100 m² x (60 mm/1000) = 66 m³. Gekozen kan worden voor bijvoorbeeld een combinatie van een groen dak, wadi en een grindkoffer. Stel op het groene dak kan 20 mm neerslag worden geborgen. Op basis van het dakoppervlak van 1100 m² kan 22 m³ geborgen worden. Bij een verdeling van resterende benodige waterberging van 70% over de wadi en 30% over de grindkoffer, neemt de wadi 103 m² van het perceel in beslag en 65 m² met grindkoffer. De wadi en grindkoffer beslaan dan 9% van de grond rondom het gebouw.

Gemiddeld perceeloppervlak

1500 m²

Gemiddeld dakoppervlak

1500 m²

□ □

□

Maximaal benodigde waterberging op perceel is 1500 m² x (60 mm/1000) = 90 m³. Omdat het perceel volledig wordt bebouwd door een appartementencomplex, zijn er maar drie mogelijkheden voor realiseren van waterberging, namelijk op het dak (waterdak of groen dak) en waterberging onder het gebouw. Stel dat je de helft van de berging als waterdak wilt inrichten en de andere helft onder het gebouw, dan moet het waterdak en de waterberging onder het gebouw ieder 45 m³ water kunnen bergen.

29

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. Aan de inhoud van dit inspiratieboek kunnen op geen enkele wijze rechten worden ontleend.