Advies Auditcommissie programmabegroting 2025-2028 en 2e Afwijkingenrapportage

REKENKAMERCOMMISSIE WESTLAND

Postadres: Postbus 150 2670 AD Naaldwijk Bezoekadres: Laan van de Glazen Stad 1 2672 TA Naaldwijk T 14 0174 E info@gemeentewestland.nl I www.gemeentewestland.nl

Gemeenteraad Westland Postbus 150 2670 AD NAALDWIJK

UW BRIEF

UW KENMERK

ZAAK-/PROJECTNR.

DOCUMENTNR.

BIJLAGE(N)

CONTACTPERSOON

CLUSTER

TELEFOONNUMMER

DATUM VERZONDEN

T. van der Kleij

Griffie

(0174) 673 076

30 oktober 2024

ONDERWERP

Advies inzake programmabegroting 2025-2028 en 2e Afwijkingenrapportage

Geachte leden van de raad, In het kader van de behandeling van de programmabegroting 2025 -2028 en 2e Afwijkingenrapportage biedt de Auditcommissie u het volgende advies aan. Dit advies is gebaseerd op de bevindingen van de Auditcommissie en afstemming met de ambtelijke organisatie. Het advies richt zich op de vorm, leesbaarheid en inhoud van de rapportages. Verder heeft de Auditcommissie naar aanleiding van de programmabegroting schriftelijke vragen gesteld aan de organisatie. De antwoorden zijn mondeling behandeld tijdens de Au ditcommissie van 23 oktober jl. Programmabegroting 2025 -2028 1. Opbouw en leesbaarheid van de programmabegroting De Auditcommissie constateert dat de opbouw van de programmabegroting niet altijd helder is. Er wordt onvoldoende duidelijk gemaakt welke nieuwe zaken aan de orde zijn, waardoor de begroting meer op een afwijkingenrapportage lijkt dan een overzichtelijk document met nieuwe plannen . De essentie van de begroting wordt niet goed samengevat, en de financiële hoofdlijnen geven onvoldoende inzicht per programma. Het is van belang dat de begroting duidelijk de nieuwe ontwikkelingen per programma weergeeft, inclusief de financiële impact daarvan. Bovendien ontbreekt vaak een heldere weergave van het saldo per programma. De samenvatting op hoofdlijnen aan het begin v an het boekwerk zou de kernpunten beter moeten weerspiegelen.

te faciliteren voor efficiëntere raadpleging. Dit maakt het tev ens toegankelijker voor de niet -financiële lezer.

GRF 002

De Auditcommissie adviseert om bovenstaande verbeteringen door te voeren en het geheel te evalueren. Dit is lijn met de reeds gestarte onderzoek van de Rekenkamer en ambtelijke evaluatie van het Jaarrekeningproces.

*G23-000626*

Ook zien wij dat er veel wordt verwezen naar andere pagina’s zonder een goede doorklikfunctie. Dit maakt de begroting lastig leesbaar en navigeerbaar. Een verbeterpunt zou zijn om dit digitaal

PAGINA 2

Verder adviseren wij om gebruik te maken van (visuele) hulpmiddelen, zoals grafieken en risicoanalyses, om de financiële impact van risicovolle projecten zoals de Flora Campus duidelijker inzichtelijk te maken. Dit verhoogt de transparantie en het begrip van de financiële risico’s en mogelijkheden voor alle betrokkenen, inclusief raadsleden en inwoners. 2. Schuldenquote Een belangrijk aandachtspunt is de stijgende schuldenquote. In de begroting wordt aangegeven dat de schuldenquote een piek zal bereiken van 133,7% in 2027, terwijl de aanbevolen norm 1 3 0 % i s . Z i e t e v e n s o n z e b e v i n d i n g e n i n a d v i e s i n z a k e A a n b e v e l i n g e n A u d i t c o m mi s s i e G R E X Flora. Bovendien is er een achterstand van €64 miljoen aan investeringen, wat de begroting extra onder druk zet. Verder constateert de Auditcommissie dat de voortgang van de grondverkopen stagneert. In reactie op onze vraag met betrekking t ot de grondverkopen wordt toegelicht dat eerder gemaakte planning niet realistisch zijn gebleken en inmiddels zijn bijgesteld in de begroting. De Auditcommissie maakt zich zorgen over de haalbaarheid van de schuldenlast en adviseert om de impact van de investeringsachterstand op de schuldquote en de gemeentelijke financiën verder te onderzoeken.

Het zou waardevol zijn om scenario’s te ontwikkelen die laten zien hoe de schuldenquote zich ontwikkelt wanneer de investeringsachterstand wordt ingelopen. 3. Solvabiliteit De Auditcommissie merkt op dat de solvabiliteit naar verwachting boven de norm van 20% blijft . Dit is positief, maar gezien de stijgende schuldenlast constateren wij dat deze op lange termijn wel onder druk komt te staan. De Auditcommissie adviseert om regelmatig de solvabiliteit te toetsen en vroegtijdig maatregelen te nemen om te voorkomen dat deze onder de kritische grens zakt. 4. Weerstandnorm Het weerstandsvermogen van de gemeente is ruim voldoende om tegenvallers door risico’s op te vangen door het inzetten van vrije reserves. De beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit zijn beide gestegen met als resultaat een weerstandsratio van 3,7 (2. 0 tot x = uitstekend). Dit is een daling van 0,2 ten opzichte van vorig jaar. Westland heeft te maken met aanzienlijke (financiële) risico’s, vooral door grote investeringen zoals Flora Campus Westland. Het is belangrijk dat de gemeente voldoende reserves aanhoudt om onverwachte financiële tegenvallers te kunnen opvangen. De Auditcommissie adviseert om de weerstandsnorm strikt te handhaven en deze indien nodig te verhogen om te voorkomen dat de gemeente niet in staat is om toekomstige risico's te absorberen. 5.

Risico’s verbonden partijen In de begroting wordt een overzicht gegeven van de verbonden partijen , maar de Auditcommissie mist een gedetailleerde onderbouwing van de risico’s. Wij zien alleen de conclusies en niet hoe de risico’s van deze partijen inzichtelijk zijn gemaakt. Dit is z orgwekkend, aangezien verbonden partijen aanzienlijke financiële en juridische risico’s met zich mee kunnen brengen.

G23-000626

PAGINA 3

De Auditcommissie adviseert om in toekomstige rapportages de methodiek die wordt gebruikt voor de risicobeoordeling van verbonden partijen duidelijk toe te lichten, inclusief een overzicht van de financiële risico’s. Dit geeft de raad beter inzicht in de risico’s die worden gelopen en hoe deze kunnen worden beheerst. 6. Flora Campus Westland De Auditcommissie heeft eerder advies gegeven over de risico’s van de Flora Campus Westland . De Flora Campus Westland blijft een complex en risicovol project met potentiële financiële gevolgen voor de gemeente. De prognoses voor de parkeerexploitatie lijken bijvoorbeeld te optimistisch en de grondopbrengsten zijn onzeker. Dit verhoogt het risico op lagere opbrengsten en hogere kosten. De Auditcommissie adviseert de raad aan te dringen op een regelmatige herbeoordeling van de risico's en scenario -analyses om de financiële impact van tegenvallende resultaten bij te sturen. Het is van belang dat de grondopbrengsten zorgvuldig worden gemonitord en dat het parkeerplan kritisch wordt geëvalueerd. 7. Risico’s externe inhuur Het aandeel van externe inhuur blijft hoog, dit vormt een risico voor de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening. Verder maakt de Auditcommissie zich zorgen over de structurele afhankelijkheid van externe inhuur en het effect hiervan op de kennisopbouw binnen de organisatie.

Het is onduidelijk welke maatregelen de organisatie neemt en gaat nemen om deze afhankelijkheid te verminderen. De Auditcommissie adviseert om een strategisch plan te ontwikkelen om de interne capaciteit en kennis te versterken en de afhankelijkheid van externe inhuur te verminderen. 8. Efficiëntie De organisatie heeft efficiëntiemaatregelen aangekondigd, vooral binnen het sociaal domein maar het blijft onduidelijk wat de concrete verwachte resultaten hiervan zijn. De Auditcommissie vraagt om duidelijkheid over hoe de resultaten worden gemonitord en wat de verwachte besparingen zijn. Het is belangrijk dat deze maatregelen niet alleen kostenbesparend zijn, maar ook de kwaliteit van de dienstverlening behouden of verbeteren. De Auditcommissie adviseert de raad om te vragen naar concrete evaluaties en voortgangsrapportages van de geïmplementeerde efficiëntiemaatregelen. Inmiddels heeft de wethouder toegezegd v anaf 2025 elk kwart a a l d e R a p p o r t a g e S o c i a a l D o me i n a a n t e b i e d e n b i j d e r a a d e n b e t r e k t d e r e s u l t a t e n b i j d e P & C documenten.

2e Afwijkingenrapportage De 2e Afwijkingenrapportage is een rapportage op de afwijkingen t.o.v. de begroting en de bijstelling daarvoor via de 1e Afwijkingenrapportage . Ook wordt een voorstel gedaan welke budgetten moeten worden overgeheveld naar het volgende boekjaar. De 1e Afwijkingenrapportage 2024 sloot inclusief amendement met een voordeel van € 0,628 miljoen. Dit voordeel wordt nu gecorrigeerd met het saldo van de 2e Afwijkingenrapportage 2024 (€ G23-000626

PAGINA 4

1,775 miljoen voordelig). De septembercirculaire is hier nog niet in meegenomen. De verwachting is dat voor 2024 en 2025 een positieve bijstelling plaatsvindt . In december zal het college een slotwijziging voorleggen aan de raad. Daarmee wordt het te verwachten eindsaldo zo goed mogelijk benaderd. Op basis van de 2e Afwijkingenrapportage zijn enkele aandachtspunten te benoemen , onder andere met betrekking tot de splitsing tussen structurele en incidentele mutaties en de helderheid van de toelichtingen. 1. Splitsing structureel/incidenteel en toelichtingen Het is onvoldoende duidelijk waarom bepaalde posten als structureel of incidenteel zijn aangemerkt. Dit leidt tot verwarring over hoe structurele kosten gedurende het jaar worden beheerd en hoe incidentele mutaties in toekomstige begrotingen worden verwerkt. Verder is raadzaam om een betere onderbouwing te geven waarom deze posten structureel of incidenteel zijn, zodat de raad hier meer inzicht in heeft. De Auditcommissie adviseert om voor de volgende afwijkingenrapportage per mutatie een duidelijke toelichting te geven waarom deze als structureel of incidenteel wordt geclassificeerd. Dit kan helpen om meer consistentie te waarborgen en biedt de raad meer inzicht in de keuzes die gemaakt worden. 2.

Mutaties met grote financiële impact Verder constateert de Auditcommissie een aantal grote financiële mutaties door stijgende kosten die niet alleen een incidenteel maar ook een structureel risico vormen, zoals het structureel tekort minimabeleid (€608.000), jeugd (€1,4 miljoen) en voorziening grondexploitatie Flora Campus Westland door hoger uitgevallen rentelasten ( €2,6 miljoen). De structurele lasten die toenemen, zoals in het sociaal domein, kunnen toekomstige begrotingen verder onder druk zetten . Het is belangrijk om z org te dragen voor een integrale afweging tussen de kostenstijgingen en de beschikbare middelen binnen het sociaal domein en eventuele toekomstige tekorten nauwgezet te monitoren. Op dit moment is onduidelijk welke maatregelen worden genomen om deze kosten te beteugelen. 3. Dividend JUVA en BNG Een ander punt van zorg is het verschil in behandeling tussen het dividend van Juva en de BNG. Op basis van de rapportage is onduidelijk waarom het dividend van JUVA niet structureel hoger wordt gesteld . Dit roept vragen op over wie uiteindelijk het dividend bepaalt en of de raad voldoende invloed heeft op deze besluitvorming. Het zou raadzaam zijn om een meer gedetailleerde uitleg te geven over de procedure van dividenduitkering en de rol van de gemeente hierin, zodat de raad de mogelijkheid krijgt zich hierover uit te spreken.

Advies Programmabegroting 2025 -2028 en 2e Afwijkingenrapportage De Auditcommissie acht de programmabegroting 2025 -2028 op veel punten gedegen, maar signaleert ook belangrijke aandachtspunten en risico’s. Niet alleen inhoudelijk, maar ook op de vorm en leesbaarheid van de rapportages. De raad moet scherp blijven toezien op de ontwikkeling van deze risico’s en tijdig maatregelen nemen om de financiële stabiliteit van de gemeente te G23-000626

PAGINA 5

waarborgen. Een sterke focus op solvabiliteit, weerstandsnorm en efficiënte uitvoering van grote projecten blijft essentiee l. De 2e Afwijkingenrapportage toont eenzelfde beeld met enkele significante financiële risico's en punten van aandacht door grote mutaties. Daarbij is de druk op het meerjarenperspectief door stijgende structurele lasten van belang. Het is van belang om bij toekomstige afwijkingenrapportages meer transparantie en duidelijkheid te bieden, zodat de gemeenteraad beter inzicht krijgt in de financiële ontwikkelingen en de risico's voor de gemeente Westland. Met vriendelijke groet, de Auditcommissie Westland, Peter Duijsens, voorzitter Peter Voskamp Stefan Kester Janice de Jong Suzanne van Erven Ted van der Kleij, secretaris

G23-000626