Advies Auditcommissie Begroting

AUDITCOMMISSIE

Postadres: Postbus 150 2670 AD Naaldwijk Bezoekadres: Laan van de Glazen Stad 1 2672 TA Naaldwijk T 14 0174 E info@gemeentewestland.nl I www.gemeentewestland.nl

UW BRIEF

UW KENMERK

ZAAK-/PROJECTNR.

DOCUMENTNR.

BIJLAGE(N)

G25-001696 CONTACTPERSOON

AFDELING

T. van der Kleij

TELEFOONNUMMER

DATUM VERZONDEN

06-20307369

21 oktober 2025

ONDERWERP

Advies Auditcommissie op de programmabegroting 2026 -2029

Geachte raadsleden, Voor u ligt het advies van de Auditcommissie inzake de programmabegroting 2026-2029. Dit advies is opgesteld na bestudering van de begrotingsstukken, de beantwoording van onze vragen en de beraadslagingen binnen de Auditcommissie. Het overleg met de wethouder Financiën, afdelingshoofd financiën, raadsaccountant en ondersteuning heeft plaatsgevonden op 15 oktober jl. Ons doel is u te voorzien van een onafhankelijk oordeel over de financiële positie van de gemeente en u te wijzen op de voornaamste risico’s en aandachtspunten die van belang zijn bij uw besluitvorming. In dit advies starten wij met een algemene beoordeling om vervolgens op een aantal specifieke punten in te gaan, alvorens wij ons eindadvies geven. Algemene beoordeling De Auditcommissie concludeert dat de gemeente Westland erin is geslaagd een structureel sluitende meerjarenbegroting voor te leggen, ondanks de bekende uitdagingen in de gemeentefinanciën. De begroting toont een gezonde reservepositie van circa 280 miljoen euro en een solvabiliteit die ook in 2029 naar verwachting ruim boven de VNG-norm van 20 procent blijft. Deze financiële buffers geven vertrouwen dat de gemeente tegenvallers kan opvangen en haar investeringsagenda kan uitvoeren. Tegelijkertijd constateren wij dat de schuldpositie de komende jaren aanzienlijk stijgt tot een niveau van 575 miljoen euro in 2029.

Daarmee loopt de schuldquote op tot boven de kritische grens van 130 procent. Dit betekent dat de ruimte voor toekomstige investeringen beperkter wordt en dat de gemeente sterk afhankelijk blijft van de voortgang van grondverkopen en de realisatie van grote projecten.

GRF 005

1. Opbouw, leesbaarheid en transparantie De Auditcommissie waardeert de inspanningen die zijn geleverd om de begroting overzichtelijker, beter leesbaar en beter navigeerbaar te maken. Ook worden de belangrijkste financiële

PAGINA 2

kengetallen prominenter toegelicht. Verder is het prettig om te zien wat met individuele moties is gebeurd en wat dit betekent voor de begroting. Dit is een stap vooruit ten opzichte van voorgaande jaren. Niettemin blijft de omvang en complexiteit van het document groot, wat het voor raadsleden en inwoners lastig maakt om de kernpunten te doorgronden. Wij achten het wenselijk dat de gemeente de volgende stap zet door de stukken te digitaliseren en meer gebruik te maken van visualisaties en interactieve overzichten. Daarmee wordt niet alleen de leesbaarheid verbeterd, maar ook de transparantie richting de samenleving. 2. Financieel beeld en risico’s De structurele sluitendheid van de begroting is een belangrijke prestatie, maar de onderliggende cijfers geven reden tot zorg en behoeven voortdurende aandacht. De toenemende schuldpositie en dalende solvabiliteit maken de gemeente kwetsbaarder voor rentestijgingen of tegenvallende opbrengsten. Het weerstandsvermogen is op dit moment ruim voldoende en laat zien dat de gemeente in staat is financiële risico’s op te vangen. Toch blijft het noodzakelijk om de weerstandsnorm strikt te handhaven, met name gezien de omvang van de lopende en geplande investeringen. Grote projecten zoals de Flora Campus Westland, de gebiedsontwikkeling van de Verdilaan en de bouw van een nieuw theater De Naald brengen forse financiële risico’s met zich mee.

De toekomstige kapitaallasten van deze grote projecten vallen buiten de huidige meerjarenraming. Daarbij merken wij op dat een aantal geplande investeringen en uitgaven wel al voorzien zijn, maar nog niet in de schuldgroei is opgenomen, omdat de realisatie daarvan pas na 2029 wordt verwacht. Dit vormt een extra financieel risico voor de komende jaren. Wij achten het van belang dat de raad zich realiseert dat de financiële druk na 2029 aanzienlijk groter zal worden. Het is daarom wenselijk dat de meerjarenbegroting niet stopt in 2029, maar wordt doorgetrokken tot minstens 2035, zodat ook de structurele lasten van deze projecten inzichtelijk zijn. Verder wordt in deze begroting het begrotingssaldo (de sluitpost) gestort in de reserve Verdilaan/De Naald. Naar onze mening is het aan de raad om hierover een besluit te nemen, aangezien het de bestemming van overschotten uit de begroting voor toekomstige investeringen betreft. Wij adviseren de raad om bij de behandeling expliciet stil te staan bij deze keuze en de gevolgen ervan voor de begrotingsruimte na 2029. 3.

Sociaal domein

Een ander belangrijk aandachtspunt is het sociaal domein. Het college heeft de resterende taakstelling met behulp van de meicirculaire weten op te lossen en bovendien incidentele middelen gestort in de reserve sociaal domein. Dit geeft lucht op de korte termijn. Tegelijkertijd blijft de onzekerheid groot.

G25-001696

PAGINA 3

Vanaf 2028 rekent het Rijk op structurele besparingen van bijna 5 miljoen euro, onder meer door invoering van een eigen bijdrage jeugdzorg. Deze maatregelen zijn echter nog niet in wetgeving verankerd en hun uitvoerbaarheid is onzeker. Voor 2026 en 2027 zijn de middelen beschikbaar gesteld, en in lijn met het advies van de VNG gaat het college ervan uit dat dit ook voor 2028 en verder het geval is.De Auditcommissie adviseert de raad om kritisch te blijven volgen of deze bezuinigingen daadwerkelijk haalbaar zijn. Wij achten het belangrijk dat de raad periodiek geïnformeerd wordt over de financiële stand van zaken in het sociaal domein, bijvoorbeeld via kwartaalrapportages. Dit stelt de raad in staat tijdig bij te sturen mocht blijken dat de kortingen uit het Rijk niet realiseerbaar zijn. 4.

Riool- en afvalstoffenheffing

Wij willen u wijzen op toenemende risico’s bij de riool- en afvalstoffenheffing. De huidige reserves en voorzieningen zijn op korte termijn toereikend, maar structureel is op dit moment nog geen helderheid over de borging. De kosten voor riolering zijn flink gestegen en blijven naar verwachting landelijk stijgen door hogere materiaal- en energiekosten en klimaatmaatregelen. De egalisatievoorziening riolering (€ 12,8 mln) biedt tijdelijk dekking, maar een kostendekkende heffing is op termijn onvermijdelijk. Ook de afvalbegroting is kwetsbaar. Kostendekkendheid wordt nu bereikt door forse onttrekkingen aan reserves (in totaal €3,5 mln in 2026). Tegelijkertijd wordt verwacht dat de kosten voor afvalinzameling en -verwerking de komende verder zullen stijgen. De landelijke discussie over de CO₂-heffing op afvalverbranding vergroot deze onzekerheid. Daarnaast daalt de reservepositie snel. Vanaf 31 december 2026 bedraagt het saldo van de reserve Afval nog slechts €6 mln, terwijl de egalisatievoorziening dan is uitgeput. Dit beperkt de financiële ruimte om toekomstige tegenvallers in het afvaldomein op te vangen. Indien deze trends zich voortzetten, is een hoge tariefstijging in de komende jaren realistisch om kostendekkendheid te behouden.

De Auditcommissie acht het daarom van belang dat het aangekondigde onderzoek voor de riolering met urgentie wordt uitgevoerd en dat de raad tijdig wordt geïnformeerd over de structurele gevolgen voor de woonlasten. 5.

Efficiëntie en monitoring

Tot slot wil de Auditcommissie wijzen op de aangekondigde efficiëntiemaatregelen, met name binnen het sociaal domein. Hoewel wij begrijpen dat de organisatie zoekt naar kostenbeheersing, is nog onvoldoende duidelijk welke concrete besparingen hiermee gerealiseerd zullen worden en hoe de kwaliteit van de dienstverlening behouden blijft. Wij achten het noodzakelijk dat er duidelijke doelstellingen en evaluaties worden opgesteld, zodat de raad inzicht krijgt in de resultaten van deze maatregelen.

G25-001696

PAGINA 4

Conclusie Samenvattend kan de Auditcommissie stellen dat de programmabegroting 2026-2029 financieel sluitend is en de basis vooralsnog solide blijft. De gemeente beschikt over sterke reserves en een gezonde solvabiliteit. Tegelijkertijd benadrukken wij de oplopende schuldquote, de afhankelijkheid van grondverkopen, de heffingen, de risico’s van grote investeringsprojecten en de onzekerheden binnen het sociaal domein. Wij adviseren uw raad om: -

in te stemmen met de programmabegroting 2026 – 2029;

-

nadrukkelijk aandacht te blijven besteden aan de genoemde risico.

Met vriendelijke groet, de Auditcommissie Westland, Peter Duijsens, voorzitter Peter Voskamp Stefan Kester Janice de Jong Suzanne van Erven Ted van der Kleij, secretaris

G25-001696