3.2) Schrijven Bureau Objectief d.d. 23-04-21 inzake Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop 2020 (G21-000917)
Tekst van het document
Figuur 7. Gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfer alcohol per verkoopkanaal 2020* Avondwinkels
41.0%
[31.9, 50.8], n=100
Cafetaria’s
29.8%
[24.8, 35.4], n=285
Horecagelegenheden
29.0%
[23.2, 35.6], n=200
NS Kiosk
43.5%
[33.5, 54.1], n=85
Slijterijen
66.3%
[64.3, 68.2], n=617
• Borrelshops
77.3%
[71.3, 82.3], n=220
• Ketenslijterijen
81.1%
[75.1, 86.0], n=196
• Zelfstandige slijterijen
26.4%
[20.8, 32.9], n=201
Sportkantines [18.2, 30.7], n=176
23.9%
Supermarkten
58.1%
[56.7, 59.5], n=408
• Ketensupermarkten
59.3%
[53.6, 64.7], n=297
• Zelfstandige supermarkten 27.9%
[20.4, 36.9], n=111
Thuisbezorgkanalen 12.4%
[12.2, 12.7], n=275
• Maaltijdbezorgdiensten 2.2%
[0.6, 7.5], n=93
• Thuisbezorgende landelijke ketens
26.4%
[18.4, 36.3], n=91
• Webshops
8.8%
[4.5, 16.4], n=91
Gewogen totale nalevingscijfer (excl. thuisbezorgkanalen) [37.3, 38.6], n=2146
38.0%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
*Aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn gedeeltelijk bij onbemande kassa’s gedaan.
44
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
45
NALEVING ALCOHOLVERKOOP SLIJTERIJEN
66.3% [64.3, 68.2] In dit onderzoek zijn er drie subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal slijterijen: borrelshops, ketenslijterijen en zelfstandige slijterijen. Het gewogen totale nalevingscijfer van het verkoopkanaal slijterijen bedraagt 66.3%. Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscijfers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast.
Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.
NALEVING ALCOHOLVERKOOP SUPERMARKTEN
58.1% [56.7, 59.5] In dit onderzoek zijn er twee subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal supermarkten ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Het gewogen nalevingscijfers van het verkoopkanaal supermarkten bedraagt 58.1%. Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscijfers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast.
Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.
Naleving alcoholverkoop 2018 versus 2020 Door de naleving in 2020 te vergelijken met de naleving in 2018 is te zien of de naleving veranderd is. De nalevingscijfers zijn over het gewogen totaal en per verkoopkanaal vergeleken. Figuur 8 geeft de nalevingspercentages weer voor alcoholverkoop in 2018 en 2020. Het gewogen totale nalevingscijfer (exclusief NS kiosken en thuisbezorgdkanalen) in 2020 (37.9%) is niet significant hoger dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2018 (37.7%). Bij cafetaria’s is de naleving in 2020 (29.8%) significant hoger dan de naleving in 2018 (20.7%). Ook in de horeca is de naleving in 2020 (29.0%) significant hoger dan de naleving in 2018 (17.5%). Bij webshops is de naleving in 2020 significant gestegen naar 8.8% ten opzichte van 2.2% in 2018. Bij slijterijen is de naleving in 2020 (66.3%) significant lager dan de naleving in 2018 (73.3%). In het subverkoopkanaal zelfstandige slijterijen is de naleving in 2020 (26.4%) significant lager dan de naleving in 2018 (35.6%). Bij supermarkten is de naleving in 2020 (58.1%) significant lager dan de naleving in 2018 (68.9%). Bij het subverkoopkanaal ketensupermarkten is de naleving in 2020 significant gedaald naar 59.3% ten opzichte van 71.8% in 2018. In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen in de naleving geconstateerd.
Zie Appendix B voor de betrouwbaarheidsintervallen en significantietoetsen van het totale nalevingscijfer en van de nalevingscijfers per verkoopkanaal.
Figuur 8. Nalevingspercentages alcohol per verkoopkanaal in 2018 en 2020* 34.7% 41.0%
Avondwinkels
n= 98 n= 285
Cafetaria’s*
20.7% n= 300 29.8% n= 200
Horecagelegenheden*
17.5% n= 297 29.0% n= 85 73.3% 66.3%
Slijterijen* • Borrelshops
82.9% 77.3%
• Ketenslijterijen
88.0% 81.1%
• Zelfstandige slijterijen*
35.6% 26.4%
Sportkantines
20.2% 23.9%
n= 658 n= 617 n= 211 n= 220 n= 225 n= 196
n= 222 n= 201 n= 302 n= 176
Supermarkten*
68.9% 58.1%
n= 380 n= 408
• Ketensupermarkten*
71.8% 59.3%
n= 255 n= 297
25.6% 27.9%
• Zelfstandige supermarkten
n= 125 n= 111
9.5% n= 274 12.4% n= 275
Thuisbezorgkanalen • Maaltijdbezorgdiensten
1.1% n= 92 2.2% n= 93
• Thuisbezorgende landelijke ketens
25.6% 26.4%
• Webshops*
2.2% n= 92 8.8% n= 91 37.7% 37.9%
Gewogen totale nalevingscijfer 0%
20%
n= 90 n= 91
n= 2035 n= 1771 40%
Nalevingscijfer 2018
60%
80%
100%
Nalevingscijfer 2020
* Significant verschillend * Het verkoopkanaal NS kiosken is in het onderzoek in 2018 niet meegenomen en ontbreekt daarom in deze figuur. Dit kanaal is ook niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer dat in deze vergelijking is gebruikt. Verder is het nalevingspercentage van thuisbezorgkanalen niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer, omdat er geen realistische schatting van het totaal aanbod van thuisbezorgkanalen gemaakt kan worden. In 2020 zijn de aankooppogingen bij ketensupermarkten gedeeltelijk bij onbemande kassa’s gedaan. In 2018 was dit niet het geval.
78
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
79
RESULTATEN TABAKSVERKOOP
Figuur 9. Gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfer tabak per verkoopkanaal
Het gewogen totale nalevingscijfer voor alle verkoopkanalen (exclusief thuisbezorgkanalenIX) bij tabaksverkoop in 2020 is 50.2%. Figuur 9 geeft het gewogen totale nalevingscijfer en de nalevingscijfers per verkoopkanaal weer.
2020* Avondwinkels
43.8%
[34.7, 53.4], n=105
Cafetaria’s
40.2%
[34.2, 46.5], n=239
Bij 46 van de 105 aankooppogingen bij avondwinkels is er nageleefd (43.8%). Bij cafetaria’s is er bij 96 van de 239 aankooppogingen nageleefd (40.2%). Bij de horecagelegenheden is er bij 22 van de 68 aankooppogingen nageleefd (32.4%). De gewogen totale naleving van de overkoepelende verkoopkanaal supermarkten is 66.6%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen: ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Bij ketensupermarkten is er bij 178 van de 261 aankooppogingen nageleefd (68.2%). Bij 25 van de 99 aankooppogingen bij zelfstandige supermarkten is er nageleefd (25.3%). Bij tabaksspeciaalzaken is er bij 120 van de 247 aankooppogingen nageleefd (48.6%). Bij 100 van de 245 aankooppogingen bij tankstations is er nageleefd (40.8%). Bij thuisbezorgkanalen is er bij 10 van de 89 bestellingen nageleefd (11.2%).
Horecagelegenheden
32.4%
[22.4, 44.2], n=68
Supermarkten
66.6%
[65.2, 67.9], n=360
• Ketensupermarkten
68.2%
[62.3, 73.6], n=261
• Zelfstandige supermarkten [17.7, 34.6], n=99
25.3%
Tabaksspeciaalzaken
48.6%
[42.4, 54.8], n=247
Tankstations
40.8%
[34.8, 47.1], n=245
Thuisbezorgkanalen
11.2%
[6.2, 19.5], n=89
Gewogen totale nalevingscijfer
50.2%
(excl. thuisbezorgkanalen) [49.3, 51.1], n=1264
0%
20%
40%
60%
80%
100%
*Aankooppogingen bij cafetaria’s en horecagelegenheden zijn gedeeltelijk bij tabaksautomaten gedaan.
IX Dit verkoopkanaal is niet meegenomen in het gewogen totale nalevingscijfer voor alcoholverkoop omdat er geen realistische schatting van het totale aanbod van thuisbezorgkanalen gemaakt kan worden.
80
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
81
NALEVING TABAKSVERKOOP CAFETARIA’S HORECAGELEGENHEDEN INTERVENTIES
Interventies
Bij 95 van de 239 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (39.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
n=239
40+48 68+32 25+75 7.5%
Bij 10 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (4.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 116 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (48.5%). Dit leidde in 80 gevallen tot naleving (69.0%).
Naleving
48.5%
Bij 18 van de 239 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.5%). Dit leidde in 16 gevallen tot naleving (88.9%).
100.0%
Leeftijd gevraagd
100.0%
39.7% 69.0%
ID gevraagd
Leeftijd & ID gevraagd
Hulpmiddelgebruik
Van de 134 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 42 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (31.3%).
n=134
31.0%
88.9%
4.2%
HULPMIDDELGEBRUIK
11.1% NIET NAGELEEFD
NAGELEEEFD
Naleving
31.3%
• 40 verkopers gebruikten een ID-scanner; • 1 verkoper gebruikte een rekenmachine; • 1 verkoper gebruikte een briefje met datums. In 29 van de 42 gevallen leidde hulpmiddelgebruik tot naleving (69.0%). Van de 92 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (68.7%), is er 67 keer nageleefd (72.8%).
Hulpmiddel gebruikt
69.0%
31.0%
Geen hulpmiddel gebruikt
72.8%
27.2%
68.7%
NAGELEEEFD
DIRECTE VERKOOP / TABAKSAUTOMAAT
Directe verkoop / tabaksautomaat
Van de 239 aankooppogingen bij cafetaria’s zijn 177 aankooppogingen (74.1%) uitgevoerd via directe verkoop en 62 aankooppogingen bij tabaksautomaten (25.9%).
n=239
25.9%
Van de 239 aankooppogingen via directe verkoop is er 63 keer nageleefd (35.6%). Van de 62 aankooppogingen bij tabaksautomaten is er 33 keer nageleefd (53.2%).
74.1%
De naleving bij tabaksautomaten is significant hoger dan de naleving bij directe verkoop.
NALEVING
Naleving
Bij 96 van de 239 aankooppogingen is er nageleefd (40.2%).
100%
Directe verkoop
Tabaksautomaat
35.6%
64.4% 46.8%
53.2%
NIET NAGELEEFD
NALEVING TABAK 2020 CAFETARIA’S 40.2% 30.1%
18.4%
0% 2015
NIET NAGELEEFD
NAGELEEEFD
De naleving in 2020 verschilt niet significant van de naleving in 2016 (30.1%).
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Achtergrond 84 Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.
Geen interventie
2016
2020
40.2% [34.2, 46.5]
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Achtergrond
85
NALEVING TABAKSVERKOOP SUPERMARKTEN
66.6% [65.2, 67.9] In dit onderzoek zijn er twee subverkoopkanalen bezocht die vallen onder het verkoopkanaal supermarkten: ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Het gewogen totale nalevingscijfer van het verkoopkanaal supermarkten bedraagt 66.6%. Op de volgende pagina’s worden per subverkoopkanaal de nalevingscijfers gerapporteerd en wordt weergegeven welke interventies er zijn toegepast.
Het onderzoek is gedeeltelijk tijdens de COVID-19-pandemie uitgevoerd. Zie ‘Methode’ en ‘Resultaten’ voor meer informatie.
Naleving tabaksverkoop 2016 versus 2020 Door de naleving in 2020 te vergelijken met de naleving in 2016 is te zien of de naleving bij tabaksverkoop verbeterd is. Zoals beschreven in het hoofdstuk ‘Methode’ komt de indeling van verkoopkanalen in 2016 niet overeen met die in 2020. Daarom is voor beide jaren een alternatief gewogen totale nalevingscijfer berekend, bestaande uit de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, tabaksspeciaalzaken, tankstations en ketensupermarkten.
Figuur 10. Vergelijking nalevingscijfers tabak per verkoopkanaal 2016 en 2020*
Figuur 10 geeft de nalevingspercentages weer voor tabaksverkoop in 2016 en 2020. Het gewogen totale nalevingscijfer in 2020 (50.6%) is niet significant lager dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2016 (51.4%).
Tabaksspeciaalzaken
30.1%
Cafetaria’s
Horecagelegenheden
23.5%
n= 239 n= 306
32.4%
n= 68
71.8%
Ketensupermarkten
n= 401
68.2%
n= 261
56.7%
n= 201
48.6%
n= 247
52.9%
Tankstations*
n= 104
40.8%
n= 245
9.3% n= 54 11.2% n= 89
Thuisbezorgkanalen
Bij tankstations is de naleving in 2020 (40.8%) significant lager dan de naleving in 2016 (52.9%). In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen in de naleving geconstateerd. Zie Appendix B voor de betrouwbaarheidsintervallen en significantietoetsen van het alternatieve gewogen totale nalevingscijfer en van de nalevingscijfers per verkoopkanaal.
n= 103
40.2%
Gewogen totale nalevingscijfer (excl. thuisbezorgkanalen)
0%
51.4%
n= 1115
50.6%
n= 1060
20%
40%
Nalevingscijfer 2016
60%
80%
100%
Nalevingscijfer 2020
* Significant verschillend *In het onderzoek van 2016 is gebruik gemaakt van een andere indeling van verkoopkanalen dan in het huidige onderzoek. Daarom is voor beide jaren een alternatief gewogen totale nalevingscijfer berekend, bestaande uit de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, tabaksspeciaalzaken, tankstations en ketensupermarkten. Deze berekening is gemaakt op basis van de populatiegrootten van 2020. Door het verschil in verkoopkanalen verschillen de gewogen totale nalevingscijfers in dit figuur van de complete gewogen totale nalevingscijfers van 2016 en 2020. Een nadere toelichting over hoe deze data wordt vergeleken wordt beschreven in het hoofdstuk ‘Methode’.
100
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Resultaten
101
CONCLUSIE Voor de verkoop van alcohol- en tabaksproducten geldt een leeftijdsgrens van 18 jaar. Het naleven van deze leeftijdsgrens houdt in dat een verkoper weigert om alcohol of tabak te verkopen aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens in 2020. Aan de hand van mysteryshoponderzoek is de naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol- en tabaksverkoop in 2020 vastgesteld met een landelijk nalevingscijfer (gewogen totale nalevingscijfer) en nalevingscijfers per verkoopkanaal. Ook is onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Daarnaast is onderzocht of de cijfers voor alcohol veranderd zijn ten opzichte van 2018 en of de cijfers voor tabak veranderd zijn ten opzichte van 2016.
NALEVING ALCOHOLVERKOOP 2020 Uit de resultaten blijkt dat voor de verkoop van alcohol het landelijke, gewogen totale nalevingscijfer 38.0% is in 2020. Dat betekent dat jongeren van 17 jaar oud in 38.0% van alle aankooppogingen géén alcoholhoudende drank konden kopen.
relshops, ketenslijterijen en zelfstandige slijterijen. De naleving bij deze subverkoopkanalen is respectievelijk 77.3%, 81.1% en 26.4%. Bij sportkantines is de naleving 23.9%. De gewogen naleving van de overkoepelende verkoopkanaal supermarkten is 58.1%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Bij ketensupermarkten is de naleving 59.3% en bij zelfstandige supermarkten 27.9%. Bij thuisbezorgkanalen is de naleving 12.4%. Hieronder vallen maaltijdbezorgdiensten met een naleving van 2.2%, thuisbezorgende landelijke ketens met een naleving van 26.4% en webshops met een naleving van 8.8%.
NALEVING TABAKSVERKOOP 2020 Uit de resultaten blijkt dat voor de verkoop van tabak het landelijke, gewogen totale nalevingscijfer 50.2% is in 2020. Dat betekent dat jongeren van 17 jaar oud in 50.2% van alle aankooppogingen géén tabak konden kopen. Bij avondwinkels is de naleving 43.8%. Bij cafetaria’s en bij horecagelegenheden is de naleving respectievelijk 40.2% en 32.4%. De gewogen naleving van het overkoepelende verkoopkanaal supermarkten is 66.6%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten. Bij ketensupermarkten is de naleving 68.2% en bij zelfstandige supermarkten 25.3%. Bij tabaksspeciaalzaken is een naleving geconstateerd van 48.6%. Bij tankstations is de naleving 40.8%. Bij thuisbezorgkanalen is de naleving 11.2%.
Bij avondwinkels is de naleving 41.0%. Bij cafetaria’s en bij horecagelegenheden is de naleving respectievelijk 29.8% en 29.0%. Bij NS kiosken is er een naleving van 43.5% geconstateerd. De gewogen totale naleving van het overkoepelende verkoopkanaal slijterijen is 66.3%. Onder dit verkoopkanaal vallen de subverkoopkanalen: bor-
INTERVENTIES IN HET LEEFTIJDSCONTROLEPROCES
102
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie
In het hoofdstuk ‘Resultaten’ is per verkoopkanaal gerapporteerd in hoeveel procent van de aankooppogingen er interventies zijn toe-
103
gepast door de verkoper (het vragen naar leeftijd en/of naar een geldig legitimatiebewijs en/of het gebruiken van een hulpmiddel), inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Uit de resultaten blijkt dat naar ID vragen een belangrijke voorspeller is voor naleving. Verder blijkt in verkoopkanalen waar relatief veel gebruik wordt gemaakt van hulpmiddelen om het ID van de mysterykid te controleren dat de naleving na ID-vraag met hulpmiddel hoger is dan de naleving na ID-vraag zonder hulpmiddel.
ONTWIKKELING NALEVINGSCIJFERS De afgelopen jaren zijn er een aantal landelijke nalevingsonderzoeken uitgevoerd. Voor de verkoop van alcohol was in 2015 het nalevingscijfer 21.5%1. In 2016 steeg het nalevingscijfer significant tot 35.8%2. In 2018 was het nalevingscijfer 37.7%3. In 2020 is het nalevingscijfer 38.0%. Uit de vergelijkende analyses blijkt dat de gewogen totale nalevingscijfers van 2018 en 2020 niet significant van elkaar verschillen. Dat betekent dat in 2020 de naleving niet gestegen is ten opzichte van de naleving in 2018. Voor de verkoop van tabak was in 2015 het nalevingscijfer 27.4%1. In 2016 steeg het nalevingscijfer significant tot 43.1%2. In 2020 is het nalevingscijfer 47.1%. Uit de vergelijkende analyses blijkt dat het gewogen totale nalevingscijfer in 2020 niet significant hoger is dan het gewogen totale nalevingscijfer in 2016. Dat betekent dat de naleving van de leeftijdsgrens bij tabaksverkoop in 2020 niet is gestegen ten opzichte van de naleving in 2016. Verandering naleving bij alcoholverkoop per verkoopkanaal tussen 2018 en 2020 Bij cafetaria’s, horecagelegenheden en webshops is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2020 significant hoger
104
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie
dan de naleving in 2018. Cafetaria’s stegen van 20.7% in 2018 naar 29.8% in 2020. Horecagelegenheden stegen van 17.5% in 2018 naar 29.0% in 2020. Webshops hadden in 2018 een naleving van 2.2% en stegen in 2020 naar een naleving van 8.8%. De naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in slijterijen, zelfstandige slijteren, supermarkten en ketensupermarkten is in 2020 gedaald ten opzichte van 2018. Slijterijen daalden van een naleving van 73.3% in 2018 naar een naleving van 66.3% in 2020. Zelfstandige slijterijen hadden in 2018 een naleving van 35.6% en daalden in 2020 naar 26.4%. Supermarkten daalden van een naleving van 68.9% in 2018 naar een naleving van 58.1% in 2020. De naleving in ketensupermarkten was 71.8% in 2018 en daalde in 2020 naar 59.3%. Bij avondwinkels, borrelshops, ketenslijterijen, sportkantines en zelfstandige supermarkten is de naleving bij alcoholverkoop in 2020 niet veranderd ten opzichte van de naleving in 2018. Ook bij het overkoepelende verkoopkanaal thuisbezorgkanalen en de subverkoopkanalen maaltijdbezorgdiensten en thuisbezorgende landelijke ketens is de naleving bij alcoholverkoop in 2020 niet veranderd ten opzichte van 2018. Verandering naleving bij tabaksverkoop per verkoopkanaal tussen 2016 en 2020 Bij tankstations is de naleving van de leeftijdsgrens bij tabaksverkoop in 2020 gedaald.
Tankstations hadden in 2016 een naleving van 52.9% en daalden naar een naleving van 40.8% in 2020. Bij cafetaria’s, horecagelegenheden, ketensupermarkten, tabaksspeciaalzaken en thuisbezorgkanalen is de naleving bij tabaksverkoop in 2020 niet veranderd ten opzichte van de naleving 2016.
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie
105
AFSLUITENDE CONCLUSIE Dit onderzoek is een vervolgmeting op het nalevingsonderzoek voor alcoholverkoop in 2018 en het nalevingsonderzoek voor tabaksverkoop in 2016. De gewogen totale landelijke naleving en de naleving per verkoopkanaal in 2020 is vastgesteld voor zowel alcohol- als tabaksverkoop. Om de verandering van de naleving van de verkoopkanalen nauwkeurig te kunnen meten is er voor alcohol gebruik gemaakt van dezelfde indeling van de verkoopkanalen als het onderzoek in 2018. Voor de nalevingscijfers voor tabaksverkoop is er in dit onderzoek gebruik gemaakt van een andere indeling van de verkoopkanalen dan in het onderzoek van 2016, vanwege ontwikkelingen in de verkoopkanalen van tabak. De nieuwe indeling maakt het mogelijk om verschillen tussen subverkoopkanalen inzichtelijk te maken. Voor zowel alcohol- als voor tabaksverkoop heeft er geen significante toe- of afname plaatsgevonden in de gewogen totale naleving over de laatste 2, respectievelijk 4 jaar. Er bestaan wel verschillen op het niveau van enkele individuele verkoopkanalen.
REFERENTIES 1 Schelleman-Offermans, K. & Roodbeen, R. (2015). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2015. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 2 Roodbeen, R. & Schelleman-Offermans, K. (2016). Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren 2016. Nijmegen: Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. 3 Bureau Objectief (2019). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop aan minderjarigen in 2018. 4 Drank- en Horecawet (2020). Artikel 20, lid 1. Geraadpleegd via: https://wetten.overheid.nl/BWBR0002458/2017-12-31#Paragraaf3 5 Tabaks- en Rookwarenwet (2020). Artikel 8, lid 1. Geraadpleegd via: https:// wetten.overheid.nl/BWBR0004302/2020-01-23#Paragraaf4 6 Van Hoof, J.J., Roodbeen, R.T., Krokké, J., Gosselt, J.F., & Schelleman-Offermans, K. (2015). Alcohol sales to underage buyers in the Netherlands in 2011 and 2013. Journal of adolescent health, 56(4), 468-470.
106
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Conclusie
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Referenties
107
APPENDIX A:
APPENDIX B:
ETHISCHE NORMEN MYSTERYSHOPONDERZOEK VERKOPERS
MYSTERYKIDS
• De namen van verkopers en de namen van specifieke locaties waar zij werkzaam zijn blijven anoniem;
• Van alle deelnemende mysterykids is schriftelijk toestemming verkregen van ouders/verzorgers (wettelijke voogd) voor deelname;
• De data en tijdstippen waarop aankooppogingen zijn uitgevoerd worden niet gecommuniceerd met de opdrachtgever. Aankooppogingen zijn niet herleidbaar tot individuen;
• De namen van mysterykids blijven anoniem;
• Op basis van onderzoeksresultaten zijn sancties niet toegestaan; • Alle auditoren informeren actieve gemeentelijke handhavers wanneer zij op basis van een aankooppoging een verkoper willen sanctioneren.
• Tijdens aankooppogingen zijn altijd volwassen en ervaren auditoren aanwezig (zij hebben geen interactie tijdens de aankooppoging) om mysterykids te begeleiden, te beschermen en te corrigeren wanneer wordt afgeweken van protocol; • De mysterykids begaan géén strafbaar feit tijdens hun werkzaamheden, de alcoholproducten worden direct bij het verlaten van de locatie door de auditor overgenomen of worden onaangeroerd op de bar achtergelaten;
In onderstaande tabellen wordt de naleving in 2020 per verkoopkanaal vergeleken met de naleving in 2018 (voor alcoholverkoop) en in 2016 (voor tabaksverkoop). Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval vermeld. Om te toetsen of het om een significant verschil gaat, wordt het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekend rondom het gemeten verschil in de nalevingscijfers. Als dit 95%-betrouwbaarheidsinterval de waarde 0% bevat, zijn de twee nalevingscijfers niet significant verschillend. Als dit niet het geval is, zijn de twee nalevingscijfers wel significant verschillend. Tabel 7. Verschil in naleving bij alcoholverkoop tussen 2018 en 2020
2018 Gewogen totale nalevingscijfer
• Alle mysterykids zijn altijd in de mogelijkheid om aankooppogingen te weigeren of een onderzoeksdag af te breken;
Avondwinkels
• Alle mysterykids ontvangen bij aanmelding informatie, waarin zij worden gewezen op de nadelige gevolgen van vroegtijdige consumptie van leeftijdsgebonden producten, aanvullend hieraan worden de mysterykids voor, tijdens en na een onderzoekroute gecoacht en begeleid door de auditor;
Cafetaria’s
• Alle ingenomen leeftijdsgebonden producten worden collectief vernietigd.
108
BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN & SIGNIFICANTIETOETSEN
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
Horecagelegenheden
Supermarkten
• Ketensupermarkten
2020
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
37.7%
37.9%
0.2%
(35.7% - 39.9%)
(37.3% - 38.6%)
(-2.9% - 3.3%)
34.7%
41.0%
6.3%
(26.0% - 44.5%)
(31.9% - 50.8%)
(-4.7 - 17.3)
20.7%
29.8%
9.1%
(16.5% - 25.6%)
(24.8% - 35.4%)
(1.3 - 17.0)
17.5%
29.0%
11.5%
(13.6% - 22.2%)
(23.2% - 35.6%)
(0.9 - 22.1)
68.9%
58.1%
-10.8%
(64.1% - 73.4%)
(56.7% - 59.5%)
(-17.5% - -4.2%)
71.8%
59.3%
-12.5%
(65.9% - 76.9%)
(53.6% - 64.7%)
(-20.4% - -4.7%)
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
Niet significant verschillend
Significant verschillend
Significant verschillend
Significant verschillend
Significant verschillend
109
Tabel 8. Verschil in naleving bij tabaksverkoop tussen 2016 en 2020 • Zelfstandige supermarkten
25.6%
27.9%
2.3%
(18.8% - 33.9%)
(20.4% - 36.9%)
(-9,0% - 13.7%)
73.3%
66.3%
-7.0%
(69.7% - 76.5%)
(64.3% - 68.2%)
(-12.1% - -2.0%)
Niet significant verschillend
2016 Slijterijen
• Borrelshops
• Ketenslijterijen
• Zelfstandige slijterijen
Sportkantines
Thuisbezorgkanalen • Maaltijdbezorgdiensten • Thuisbezorgende landelijke ketens
Webshops
110
82.9%
77.3%
-5.6%
(77.3% - 87.4%)
(71.3% - 82.3%)
(-13.1% - 1.9%)
88.0%
81.1%
-6.9%
(83.1% - 91.6%)
(75.1% - 86.0%)
(-13.8% - 0.1%)
35.6%
26.4%
-9.2%
(29.6% - 42.1%)
(20.8% - 32.9%)
(-18.0% - -0.5%)
20.2%
23.9%
3.7%
(16.1% - 25.1%)
(18.2% - 30.7%)
(-4.1% - 11.4%)
9.5%
12.4%
2.9%
(6.6% - 13.5%)
(12.2% - 12.7%)
(-2.3% - 8.2%)
1.1%
2.2%
1.1%
(0.2% - 5.9%)
(0.6% - 7.5%)
(-2.6% - 4.7%)
25.6%
26.4%
0.8%
(17.7% - 35.4%)
(18.4% - 36.3%)
(-12.0% - 13.6%)
2.2%
8.8%
6.6%
(0.6% - 7.6%)
(4.5% - 16.4%)
(0.1% - 13.1%)
2020
VERSCHIL
UITKOMST Niet significant verschillend
Significant verschillend
Gewogen totale nalevingscijfer
51.4%
50.6%
-0.8%
(50.5%- 52.3%)
(49.7% - 51.5%)
(-5.0% - 3.4%)
Niet significant verschillend
Cafetaria’s
30.1%
40.2%
10.1%
(22.1% - 39.5%)
(34.2% - 46.5%)
(-0.8% - 20.9%)
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Horecagelegenheden
23.5%
32.4%
8.9%
(19.1% - 28.6%)
(22.4% - 44.2%)
(-3.2% - 20.9%)
Niet significant verschillend
Significant verschillend
• Ketensupermarkten
71.8%
68.2%
-3.6%
(67.2% - 76.0%)
(62.3% - 73.6%)
(-10.8% - 3.6%)
Tabaksspeciaalzaken
56.7%
48.6%
-8.1%
(49.8% - 63.4%)
(42.4% - 54.8%)
(-17.4% - 1.1%)
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Tankstations Niet significant verschillend
Thuisbezorgkanalen
52.9%
40.8%
-12.1%
(43.4% - 62.2%)
(34.8% - 47.1%)
(-23.5% - -0.7%)
9.3%
11.2%
1.9%
(4.0% - 19.9%)
(6.2% - 19.5%)
(-8.2% - 12.1%)
Significant verschillend
Niet significant verschillend
Niet significant verschillend
Significant verschillend
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
111
APPENDIX C: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in context van dit nalevingsonderzoek. Aselecte steekproef | Een steekproef waarbij iedere locatie uit de populatie dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen. Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’). Betrouwbaarheidsniveau | De mate waarin het gevonden nalevingscijfer onafhankelijk is van toeval. Bij een betrouwbaarheid van bijvoorbeeld 90%, kan je met 90% zekerheid zeggen dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval geeft aan tussen welke waarden het werkelijke nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Gewogen totale nalevingscijfer | Een totaal gemiddelde van de nalevingscijfers waarbij rekening gehouden wordt met de ‘gewichten’ van de percentages; niet elk nalevingscijfer telt even zwaar mee, omdat de populaties van de verkoopkanalen verschillen in grootte. Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs.
Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een
112
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft. Interventies | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Mysterykid | Een 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens. Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcohol- of tabaksverkoop is nageleefd. Populatie | Alle verkooppunten van alcohol of tabak waarover je een conclusie wilt trekken. In dit onderzoek vormt ieder verkoopkanaal een aparte populatie. Populatiegrootte (N) | Het totaal aantal gelegenheden of locaties van een verkoopkanaal in Nederland, bijvoorbeeld het totaal aantal drankverstrekkende cafetaria’s of het totaal aantal ketensupermarkten. Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie. Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust. Steekproefgrootte (n) | Het aantal te onderzoeken locaties binnen een populatie.
Weegfactor | Een getal dat aangeeft hoe zwaar het nalevingspercentage van een verkoopkanaal meetelt ten opzichte van het nalevingspercentage van een ander verkoopkanaal.
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix
113
BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl
114
© Bureau Objectief, Nijmegen, januari 2021
Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2020 - Appendix