20261104 Advies griffie inzake initiatiefvoorstel RvO en verordening raadscommissies (G26-001931)
Tekst van het document
Staf memo AAN : de leden van de raad VAN : P. van Oosten – Meester C.C. : DATUM : 5 november 2026 BETREFT : Initiatiefvoorstel wijziging Reglement van orde en Verordening op de raadscommissies Westland 2026 1 ALG HS 002 (GRF) G26-001931 Aanleiding Voor uw gemeenteraad ligt een initiatiefvoorstel tot wijziging van het Reglement van orde (hierna: RvO) en de Verordening op de raadscommissies. Het voorstel beoogd de informatievoorziening en het vergaderproces doelmatiger en beter beheersbaar te maken. De voorgestelde wijzigingen hebben betrekking op drie onderdelen: • De vormvereisten en beantwoordingstermijnen van schriftelijke vragen (artikel 42 RvO) • De bevoegdheid van commissievoorzitters omtrent agenderingsverzoeken (artikel 14 Verordening op de raadscommissies) • De inrichting en behandeling van het vragenhalfuur (artikel 20 Verordening op de raadscommissies) De griffie is gevraagd het initiatiefvoorstel vanuit haar onafhankelijke, ondersteunende en adviserende rol te beoordelen en toetsen. Dit advies richt zich op de juridische kaders, de procedurele betekenis van de wijzigingen en de verschillen ten opzichte van de huidige verordeningen. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de praktische uitvoerbaarheid en de verhouding tussen de voorgestelde bevoegdheden en de bestaande rechten van individuele raads- en commissieleden.
Algemene beoordeling en verantwoordelijkheid van de raad De gemeenteraad stelt op grond van de artikelen 16 en 82 van de Gemeentewet zijn eigen RvO en de Verordening op de raadscommissies vast. Daarmee bepaalt de raad, binnen de wettelijke kaders, hoe hij zijn werkzaamheden organiseert en welke procedures daarbij worden gehanteerd. Het vragenrecht van individuele raadsleden is wettelijk verankerd in artikel 155 van de Gemeentewet. Dit artikel bepaalt dat ieder raadslid het college of de burgemeester mondeling of schriftelijk vragen kan stellen. Daarnaast volgt uit de artikelen 169 en 180 van de Gemeentewet dat het college en de burgemeester gehouden zijn de door één of meer raadsleden gevraagde inlichtingen te verstrekken, tenzij het openbaar belang zich daartegen verzet. Ook de artikelen 147a en 147b van de Gemeentewet zijn relevant voor de positie van individuele raadsleden. Deze artikelen regelen onder meer het recht van raadsleden om voorstellen en wijzigingsvoorstellen in te dienen. De Gemeentewet biedt de raad ruimte om nadere procedurele regels te stellen aan de wijze waarop deze instrumenten worden ingezet. De voorgestelde wijzigingen laten het wettelijke vragenrecht als zodanig onverlet. Bij toetsing aan de Gemeentewet zijn geen bepalingen 2 G26-001931 aangetroffen die de voorgestelde nadere procedureregels op voorhand uitsluiten.
Wel blijft van belang dat deze regels in hun toepassing geen afbreuk doen aan de wettelijke rechten van individuele raadsleden. De voorgestelde wijzigingen betreffen deels een nadere regulering van bestaande procedures. Op onderdelen gaan zij verder en wordt ook de bestaande verdeling van bevoegdheden aangepast. Dit geldt met name voor de voorgestelde verruiming van de bevoegdheden van commissievoorzitters. Het is aan de raad om te beoordelen of de bestaande werkwijze aanpassing behoeft en zo ja, welke maatregelen zij daarvoor passend acht. Daarbij kan de raad verschillende belangen afwegen, zoals een doelmatig vergaderproces, een beheersbare informatievoorziening en de mogelijkheden van individuele raads- en commissieleden om hun werkzaamheden uit te oefenen. Toelichting op de voorgestelde wijzigingen Artikel 42 RvO – Schriftelijke vragen De voorgestelde wijzigingen hebben betrekking op de vormvereisten voor schriftelijke vragen en de termijnen waarbinnen deze worden beantwoord. Het stellen van nadere vormvereisten en het aanpassen van de beantwoordingstermijnen zijn keuzes die de raad binnen de daarvoor geldende kaders kan maken. Het wettelijke recht om vragen te stellen en de verplichting tot het verstrekken van inlichtingen blijven daarbij bestaan.
De aanvullende vormvereisten bieden meer handvatten voor het beoordelen van schriftelijke vragen, maar laten ook ruimte voor interpretatie. Begrippen als 'kort, duidelijk en beheersbaar' bevatten een zekere beoordelingsruimte. Het is daarom van belang dat duidelijk is op welke wijze deze vereisten worden toegepast. De griffie kan hierin een ondersteunende en adviserende rol vervullen richting de raadsvoorzitter en de indiener van de schriftelijke vragen. Artikel 14 Verordening op de raadscommissies – Agenderingsverzoeken De voorgestelde wijziging geeft commissievoorzitters en de agendacommissie de mogelijkheid om een verzoek tot agendering niet op de concept-agenda te plaatsen indien: - het onderwerp recentelijk is besproken en zich geen nieuwe ontwikkelingen hebben voorgedaan; - het verzoek hoofdzakelijk bestaat uit het uiten van een mening, zonder een concrete vraag, bespreekdoelstelling of verzoek om politieke behandeling; - Beheersbaar houden van de vergadering en dezelfde vragen of onderwerpen die reeds via een ander instrument van het Reglement van Orde aan de orde zijn gesteld. Bij een onderwerp dat recentelijk is besproken, kan discussie ontstaan over wat als recent wordt beschouwd en wanneer sprake is van nieuwe feiten of gewijzigde omstandigheden. Het eerder bespreken van een onderwerp kan aanleiding zijn om een verzoek niet op de voorlopige agenda te plaatsen.
Daarbij is het van belang dat niet uitsluitend wordt gekeken naar de vraag of een onderwerp eerder aan de orde is geweest, maar of een nieuwe bespreking op dat moment voldoende zelfstandige toegevoegde waarde heeft. De indiener dient gemotiveerd aan de hand van de actualiteit, de inhoudelijke meerwaarde en het doel van de gevraagde bespreking zijn verzoek nader te kunnen toelichten. Wij adviseren de tekst aan te passen, zodat duidelijker naar voren komt dat het criterium niet moet zijn dat een onderwerp al eerder is besproken, maar dat een nieuwe bespreking op dat moment onvoldoende zelfstandige toegevoegde waarde heeft. 3 G26-001931 Bij het onderwerp als de motivering van een verzoek onvoldoende concreet is of gebaseerd is op een mening, vraagt om een nadere afbakening. Politieke standpunten en afwegingen maken immers onderdeel uit van het werk van de raadscommissies. Als hier bedoeld wordt dat de motivering voor een agenderingsverzoek bestaat uit “hier ben ik het niet mee eens” kan verlangd worden van de verzoeker om het agenderingsverzoek te concretiseren en duidelijk te maken wat met de bespreking wordt beoogd. Wij adviseren de tekst hierop aan te passen. Daarbij dient te worden voorkomen dat politieke standpunten of meningen op zichzelf aanleiding kunnen zijn om een agenderingsverzoek te weigeren. Tot slot het onderdeel over de beheersbaarheid.
Een doelmatige vergaderorde, een beheersbare agenda en een effectieve inzet van de beschikbare vergadertijd is een legitiem doel. Binnen het gemeentelijke bestel bestaan verschillende instrumenten om het college of de burgemeester om informatie te vragen, zoals schriftelijke vragen, mondelinge vragen, interpellaties en bespreking in een raadscommissie. In de Gedragscode Integriteit raadsleden is in artikel 6, lid 5 opgenomen dat raadsleden zich onthouden van verzoeken om nog meer informatie als het college voldoet aan hun informatieplicht. Deze gedragsregel kan worden betrokken bij het bredere uitgangspunt van zorgvuldig gebruik van de beschikbare instrumenten, maar vormt geen zelfstandige juridische grondslag om wettelijke rechten van raadsleden te beperken. Indien de voorlopige agenda de agenderingsverzoeken niet toelaat, zal de commissievoorzitter en/of Agendacommissie hierin een standpunt moeten bepalen voor het beheersbaar houden van de agenda. Bevoegdheid en rol van de commissievoorzitter De voorgestelde wijziging brengt een uitbreiding van de rol van de commissievoorzitter met zich mee. Naast het leiden van de vergadering en het bewaken van de vergaderorde krijgt de voorzitter een expliciete bevoegdheid om agenderingsverzoeken voorafgaand aan de vergadering te weigeren.
De toepassing van de voorgestelde criteria vraagt op onderdelen om een inhoudelijke beoordeling van het agenderingsverzoek. Daarbij bestaat het risico dat de voorzitter betrokken raakt bij een beoordeling van de politieke relevantie of wenselijkheid van een onderwerp. Dit vraagt om een zorgvuldige afbakening van de bevoegdheid, mede gelet op de politiek-neutrale positie die van een commissievoorzitter wordt verwacht. Vanuit procedureel oogpunt adviseren wij de bevoegdheid zoveel mogelijk te beperken tot een toetsing vooraf. Daarbij verdient het aanbeveling om vast te leggen dat een weigering wordt gemotiveerd en dat de indiener de mogelijkheid heeft het verzoek nader toe te lichten of aan te passen. Daarnaast dient expliciet te worden aangegeven dat de voorgestelde bevoegdheid van de voorzitter alleen betrekking heeft op de voorlopige agenda. Het huidige artikel 14, tweede lid, biedt commissieleden immers de mogelijkheid agenderingsverzoeken toe te voegen aan de voorlopige agenda en het verzoek aan de commissie voor te leggen. Het is van belang dat duidelijk blijft hoe deze bestaande mogelijkheid zich verhoudt tot de nieuwe weigeringsbevoegdheid. Artikel 20 Verordening op de raadscommissies – Vragenhalfuur Met de voorgestelde wijziging wordt het vragenhalfuur nader gereguleerd in lijn met het RvO.
Daarbij worden onder meer voorwaarden gesteld aan de indiening, het aantal en de behandeling 4 G26-001931 van vragen. Ook krijgt de voorzitter aanvullende mogelijkheden om vragen niet voor behandeling toe te laten. Het is aan de raad om te bepalen welke voorwaarden hij aan het vragenhalfuur wil verbinden en welke mate van procesregie hij daarbij wenselijk acht. Vanuit procedureel oogpunt vraagt de afbakening van de beoordelingsruimte aandacht. Conclusie en advies Het initiatiefvoorstel beoogt de werkwijze rondom schriftelijke vragen, agenderingsverzoeken en het vragenhalfuur nader te reguleren. De voorgestelde wijzigingen passen in beginsel binnen de bevoegdheid van de gemeenteraad om op grond van de artikelen 16 en 82 van de Gemeentewet zijn eigen werkwijze en die van de raadscommissies vast te stellen. Ook geeft artikel 27 Onvoorzien de voorzitter de mogelijkheid om bij onvoorziene vraagstukken een besluit te nemen. De voorgestelde wijzigingen passen in beginsel binnen de ruimte die de Gemeentewet de raad biedt om zijn eigen werkwijze te regelen. Daarbij blijft het wettelijke vragen- en inlichtingenrecht van individuele raadsleden het uitgangspunt. Het is aan de raad om te beoordelen of deze wijzigingen wenselijk zijn en welke mate van procesregie en bevoegdheidsverdeling hij passend acht.
De griffie ziet bij de voorgestelde wijzigingen een aantal aandachtspunten: • Schriftelijke vragen: de term kort, duidelijk en beheersbaar geeft ruimte voor interpretatie. De griffie kan hierin een ondersteunende en adviserende rol vervullen richting de raadsvoorzitter en de indiener van de schriftelijke vragen. • Agenderingsverzoeken (recent besproken): het criterium niet moet zijn dat een onderwerp al eerder is besproken, maar dat een nieuwe bespreking op dat moment onvoldoende zelfstandige toegevoegde waarde heeft. • Agenderingsverzoeken (onvoldoende concreet of mening): verduidelijking van de weigeringsgrond: het agenderingsverzoek te concretiseren en duidelijk te maken wat met de bespreking wordt beoogd. • Bestaande agenderingsrechten: o verduidelijking van de verhouding tussen de nieuwe bevoegdheid van de commissievoorzitter met betrekking tot de voorbereidingen van de voorlopige agenda en de bestaande mogelijkheden van commissieleden om onderwerpen aan de voorlopige agenda toe te voegen en aan de commissie voor te leggen. o het risico van een voorzitter om betrokken te raken bij een beoordeling van de politieke relevantie of wenselijkheid van een onderwerp, zorgvuldige afbakening van de bevoegdheid, mede gelet op de politiek-neutrale positie van een commissievoorzitter.
• Vragenhalfuur: nadere verduidelijking van de verhouding tussen het vragenhalfuur en het schriftelijke vragenrecht, zodat het voorkomen van dubbele behandeling niet leidt tot een onbedoelde beperking van de mogelijkheden om actuele onderwerpen mondeling aan de orde te stellen. • Uitvoerbaarheid: verduidelijking van de praktische toepassing van de nieuwe regels en een eenduidige werkwijze binnen de verschillende raadscommissies. De griffie adviseert de raad om bij de besluitvorming in het bijzonder aandacht te besteden aan de duidelijkheid van de beoordelingscriteria, de verhouding tussen de bevoegdheden van commissievoorzitters en de bestaande agenderingsrechten en de wijze waarop het vragenrecht in de praktijk gewaarborgd blijft. Daarbij verdient het aanbeveling te verduidelijken hoe de aanvullende weigeringsbevoegdheid van commissievoorzitters zich verhoudt tot hun politiek- 5 G26-001931 neutrale rol en tot de bevoegdheden die op grond van de bestaande verordening bij commissieleden en de agendacommissie zijn belegd. De griffie spreekt zich niet uit over de politieke wenselijkheid van het initiatiefvoorstel of de mate waarin de raad de beschikbare instrumenten wil reguleren. Die afweging is aan de gemeenteraad.
Het is aan de raad om, met inachtneming van de wettelijke kaders, te bepalen welke balans hij wenselijk acht tussen een doelmatig vergaderproces, een beheersbare informatievoorziening en de mogelijkheden van individuele raadsleden om hun controlerende en kaderstellende taak uit te oefenen.