1e termijn wethouder Van Staalduinen begroting 2026 [25-0187106]

Geachte Raad, Met belangstelling heb ik kennisgenomen van uw bijdragen in de eerste termijn. Dank voor uw betrokkenheid en de scherpe vragen die u heeft gesteld. In deze eerste termijn neem ik u mee in de actuele ontwikkelingen binnen mijn portefeuille en beantwoord ik uw vragen op hoofdlijnen. Deze begroting markeert niet alleen een nieuwe uitvoeringsfase, maar ook het begin van de laatste begrotingsperiode van deze bestuursperiode. Dat moment nodigt uit tot reflectie. Daarom kijk ik kort terug op de afgelopen vier jaar: een periode waarin we samen stappen hebben gezet om het Sociaal Domein toegankelijker te maken, de woningmarkt eerlijker te verdelen en de culturele infrastructuur sterker te verankeren in onze kernen. Binnen het Sociaal Domein zien we dat het normaliseren binnen de jeugdhulp zijn vruchten begint af te werpen. Ook is het Strategisch Beleidsplan Sociaal Domein vastgesteld – een stevig fundament voor de komende jaren. Tegelijkertijd vragen onderwerpen zoals het Carlton, woonunits en het terugdringen van wachtlijsten op het gebied van Wmo nog onze aandacht. Een besluit waar ik trots op ben, is het Kunstmuseum Westland – dat een belangrijke stap voor de culturele ontwikkeling en identiteit van onze gemeente is. Ook heeft de gemeenteraad middelen beschikbaar gesteld voor Theater de Naald.

Hoewel hierover verschillende opvattingen bestaan, is het goed dat we gezamenlijk hebben gekozen voor behoud en versterking van deze culturele voorziening. Daarnaast zijn we gestart met de realisatie van 151 tijdelijke woningen op Flora, waarmee we concreet invulling geven aan onze ambitie om meer inwoners een plek te bieden in Westland. Hierbij gaat het voornamelijk om 1 a 2 persoonshuishoudens.

Sociaal Domein We hechten waarde aan het bieden van kwalitatief goede zorg en ondersteuning. Op het gebied van jeugd zijn we een voorbeeld voor andere gemeenten. Financieel hebben we in tegenstelling tot veel andere gemeenten geen tekorten. Voor de taakstellende maatregelen volgen we het advies van de VNG. Dit kan betekenen dat er wetswijzigingen nodig zijn voor wijzigingen m.b.t trajectduur, eigen bijdrage en indexering. Deze zijn in voorbereiding. Zo blijft de zorg toegankelijk voor de meest kwetsbare jongeren.1 Zoals eerder benoemd, blijven de wachtlijsten Wmo een aandachtspunt. We werken aan een inhaalslag. Binnenkort start Bender met het oppakken van 200 dossiers in de categorie Wmo overig en naar verwachting worden deze in maart afgerond.

1 Beantwoording vraag CU SGP

1

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

Naar verwachting start Bender eveneens eind november met nog eens 100 dossiers in dezelfde categorie. Naast extra inzet kijken we bij het eerste huisbezoek al naar mogelijke toekomstige hulpvragen en optimaliseren we onze processen. Ook vindt binnen 14 dagen na aanmelding een eerste check plaats op urgentie. We zijn afhankelijk van onze zorgaanbieders, waar een tekort aan personeel speelt. Op het personeelsbeleid van aanbieders hebben wij geen invloed. Bij een volgende aanbesteding vragen we de regio hier aandacht voor te hebben.2 We zijn trots op onze schuldhulpverlening. De afdeling won de landelijke Expeditie Vroegsignalering met hun proactieve en op maat gemaakte aanpak. Dit is een mooie erkenning. Het minimabeleid evalueren we, dat kan leiden tot aanpassing van het beleid, waaronder het kindpakket. Hoeveel middelen daadwerkelijk bij de inwoner terecht komen, laat zich moeilijk meten. Naast directe verstrekking, wordt er ook veel hulp via onze partners verstrekt. Dit geldt ook voor het meten van allerlei effecten waaronder preventie. Via vastgestelde KPI’s en via vast te stellen KPI‘s in beleidsregels kan er gedeeltelijke sturing plaatsvinden.3 Als het gaat over SROI zijn de afgelopen periode belangrijke stappen gezet rondom de effectiviteit van het SROI-instrument.

We werken nog aan de doorontwikkeling van de regionale samenwerking in H5-verband en de controle op de uitvoering van de verplichting.4 Motie - Betrekken raad bij ontwikkelingen Sociaal Domein Zoals toegezegd kom ik in mijn eerste termijn terug op de motie ‘Betrekken raad bij ontwikkelingen Sociaal Domein’. In reactie op deze motie onderstrepen wij het belang van een goede samenwerking met uw raad en het betrekken van de raad bij relevante onderwerpen. Vanuit die gedachte bent u betrokken geweest bij diverse werksessies Sociaal Domein, gericht op jeugd, Wmo en financiën. Deze sessies boden ruimte voor inhoudelijke verdieping, dialoog en gezamenlijke reflectie op actuele vraagstukken. Kostenontwikkeling Sociaal Domein Er is geen sprake van een tekort. Uit het recente benchmarkonderzoek van Cebeon blijkt dat de gemeente Westland niet meer uitgeeft aan het Sociaal Domein dan er via het Gemeentefonds binnenkomt. Andere domeinen dragen dus niet bij aan het Sociaal Domein. Vergeleken met andere gemeenten geeft Westland minder uit aan het Sociaal Domein. Wel zijn de uitgaven aan het SKT hoger dan gemiddeld, echter de uitgaven aan individuele jeugdvoorzieningen zijn fors lager. Per saldo is dit een voordeel.

2 Beantwoording vraag Gl-PvdA 3 Beantwoording vraag LPF

4 Beantwoording vraag GL-PvdA

2 Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

De kosten stijgen door toename van het aantal inwoners, dubbele vergrijzing, het langer thuis wonen, toename van complexe casuïstiek en door inflatie en indexatie. De Wmo laat door vergrijzing en langer thuis wonen een stijging van het aantal cliënten zien. Bij Jeugd is het aantal cliënten redelijk stabiel. In de begroting 2026 bedraagt het budget voor het Sociaal Domein circa € 110 miljoen (exclusief indexatie), dit is als volgt verdeeld: O ms ch ri jv in g J eu g d ( i n di v i d ue l e v o o r zi en i n ge n) W m o (ind i v i du e l e v oor zi e n i ng e n) M in im are g e li n ge n S oc i a a l K er nt eam Re- i nt e gra t ie (m .n. P a tij n en b urg) A lg em en e v o or zi e n i ng en Ui t v oer i n gs k os te n ( lok aa l e n re g i on a al ) Sc hu l d hu l p ver l e n in g T otaal

Bed r ag in € mln 32 24 4 11 10 16 11 2 11 0

Kostenbeheersing De voorgestelde uitgaven vallen binnen de begroting zoals afgesproken met de raad. In de begroting 2025 werd voorzien dat kostenstijging ten koste zou gaan van ambities in andere programma’s. Daarom zijn maatregelen getroffen. Het ombuigingsprogramma Jeugd is succesvol gebleken. Daarnaast heeft het Rijk via de meicirculaire 2025 extra structurele en incidentele middelen beschikbaar gesteld. Hierdoor is het niet nodig om in de begroting 2026 te snijden in de uitgaven. Hoewel de uitgaven o.a. door dubbele vergrijzing zullen toenemen, zijn de maatregelen uit het Strategisch Beleidskader gericht op het dempen van kosten, niet op bezuinigen. Deze maatregelen worden uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Sociaal Domein. Voor de (middel)lange termijn is het van belang om zorg en ondersteuning toegankelijk te houden voor wie het echt nodig heeft en tegelijkertijd de kosten beheersbaar te houden. Zo blijft zorg ook in de toekomst beschikbaar voor de meest kwetsbare inwoners. Daarbij is het belangrijk om de vraag te beantwoorden: wat voor gemeente willen wij zijn? Wij staan voor dienstbaarheid en het voorkomen van zwaardere zorg. Dat vraagt om meer inzet aan de voorkant op het gebied van preventie. De keuzes die we maken zijn direct van invloed op hoe en in welke richting aan de knoppen wordt gedraaid.

Deze knoppen kunnen bijvoorbeeld worden onderverdeeld in de volgende categorieën:

3

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen



Werkprocessen: zoals procesoptimalisatie en digitalisering, waarmee versnelling in het aanvraagproces mogelijk is.



Inhoud van beleid: door te anticiperen op trends en beleidsregels daarop aan te passen en te sturen op voorliggende voorzieningen.



Efficiëntie: door te leren van benchmarks en door monitoring en evaluatie van beleid en uitvoering.



Financiële sturing via P&C-cyclus: door te sturen via begroting en verordeningen.

Volkshuisvesting Realisatie en samenwerking De afgelopen periode hebben we ons actief ingezet om zoveel mogelijk woningen te realiseren. De komende jaren staan in het teken van uitvoering. Daarbij is samenwerking met woningcorporaties, projectontwikkelaars en particuliere verhuurders essentieel voor de uitvoering van het lokale woonbeleid, ieder vanuit hun eigen rol: 

Woningcorporaties zijn verantwoordelijk voor de bouw en het beheer van sociale huurwoningen voor de doelgroep.



Projectontwikkelaars dragen bij aan de woningbouwopgave door het realiseren van nieuwbouwprojecten in zowel het koop- als huursegment.



Particuliere verhuurders leveren een bijdrage aan het middensegment van de huurmarkt.

Op diverse locaties in Westland zijn projecten in aanbouw of reeds opgeleverd. Vooral in het komende jaar wordt een aanzienlijke groei van de woningvoorraad verwacht, voornamelijk door nieuwbouw. Aanpassing van de bestaande voorraad levert in Westland relatief weinig op, maar kansen worden benut zodra deze zich voordoen. Arcade heeft onderzocht bij welke complexen optopping technisch mogelijk is; inmiddels is gestart met een pilotproject.5 Regie en participatie We vervullen een regierol bij nieuwe woningbouwprojecten door in samenwerking met ontwikkelaars te komen tot een passend programma dat aansluit bij de ruimtelijke en maatschappelijke context. Conform de Omgevingswet ligt de verantwoordelijkheid voor participatie bij de initiatiefnemer, doorgaans de projectontwikkelaar. 6 5 Beantwoording vraag VVD

6 Beantwoording vraag CU/SGP

4 Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

In de praktijk vraagt dit om zorgvuldige afstemming van het moment waarop we als gemeente aanhaken. Wanneer er nog geen duidelijkheid is over de wenselijkheid of haalbaarheid van een initiatief, bestaat het risico dat vroegtijdige betrokkenheid leidt tot onnodige inzet van capaciteit bij projecten die uiteindelijk niet doorgaan. Tegelijkertijd kan een te late aansluiting ertoe leiden dat het participatieproces al ver gevorderd is, waardoor bijsturing lastig wordt of maatschappelijke onrust ontstaat. Het vinden van het juiste moment van betrokkenheid is daarmee een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van onze regierol. 7 Seniorenhuisvesting De afgelopen periode zijn diverse seniorenwoningen gerealiseerd, waaronder nultredenwoningen en zorggeschikte woningen. Regionaal werken we aan een gezamenlijke woon-zorgvisie, die moet zorgen voor een heldere definitie van wat een seniorenwoning is. Momenteel bestaan er per project verschillende definities, waardoor het lastig is om exact aan te geven hoeveel seniorenwoningen zijn gerealiseerd. Voor de komende vijf jaar zetten we stevig in op het vergroten van het aanbod voor senioren. Bij elk project sturen we actief op een aandeel woningen dat aansluit bij hun woonwensen en zorgbehoeften. 8 We vinden het van belang dat ouderen bijdragen aan doorstroming op de woningmarkt. Dit hangt sterk samen met hun verhuisgeneigdheid.

De doorstroming is momenteel te laag, maar wel essentieel om ruimte te creëren. In de prestatieafspraken is vastgelegd dat corporaties waar mogelijk bouwen voor senioren en dat nultredenwoningen nabij voorzieningen worden gelabeld.9 Woonverdeelsysteem In oktober is aan uw Commissie Wonen en Flora het woonverdeelsysteem toegelicht, inclusief de voor- en nadelen en risico’s. We volgen de ontwikkelingen nauwgezet, mede naar aanleiding van recente berichten dat het besluitvormingsproces in een andere gemeente tijdelijk is stilgelegd en ingezet wordt op mediation. We blijven alert op mogelijke verbeteringen binnen het regionale systeem, waaronder het optimaal benutten van lokaal maatwerk. 10

7 Beantwoording vragen VVD 8 Beantwoording vraag VVD

9 Beantwoording vraag VVD

5

10 Beantwoording vragen van WV en GBW

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

Woningtoewijzing en opvang Westlandse inwoners We sturen woningcorporaties aan om optimaal gebruik te maken van lokaal maatwerk, zodat Westlandse inwoners beter gehuisvest worden. Dit heeft ertoe geleid dat dit jaar 300 Westlanders een woning hebben gekregen. Statushouders Elke gemeente heeft een wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders. In Westland maken we zoveel mogelijk gebruik van de doorstroomlocatie Carlton, maar dit is niet toereikend. Tot nu toe zijn 45 statushouders via corporaties gehuisvest. 11 Spreidingswet en opvanglocatie Carlton In lijn met de motie van 9 juli 2025 volgen we de landelijke ontwikkelingen op het gebied van asiel en migratie, ook in financiële zin. Eind oktober is via de VNG het concept van de nieuwe “Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten” bekendgemaakt. Deze regeling loopt tot 2034 en dekt de kosten van opvanglocaties zoals het Carlton volledig. Dit maakt het financieel haalbaar om het Carlton te blijven inzetten voor de opvang van statushouders en Oekraïense ontheemden. Per 1 januari 2025 is de financiële bijdrage voor statushouders verhoogd van € 14.800 naar € 38.000 per persoon per jaar. Dit levert een incidenteel voordeel van € 1.644.000 op, waardoor het tekort op de exploitatie van het Carltonhotel fors lager uitvalt dan geraamd.

Het is nog onduidelijk of deze regeling in 2026 wordt voortgezet maar het voornemen van het Rijk is deze regeling te laten opgaan in nieuwe “Regeling tijdelijke bekostiging opvang en huisvesting gemeenten”. Ten aanzien van de toekomst van de locatie is een solide rijksbegroting van belang. Echter de rijksbegroting voor asiel en migratie laat nog steeds zien dat het budget tussen 2025 en 2030 met ongeveer 7 miljard euro (77%) wordt verlaagd en het is daarmee het dossier waarop het meest wordt bezuinigd. Daarom onderzoeken we de mogelijkheid van een toekomstbestendige voorziening met zelfstandige en/of onzelfstandige wooneenheden die op termijn ook geschikt is als woonfunctie. 12 Opvangcapaciteit en participatie Westland vangt momenteel 2.075 Oekraïense ontheemden op, waarvan 1.660 in particuliere opvang. Daarnaast huisvesten we 5.000 arbeidsmigranten en zijn er 3.000 plekken in ontwikkeling. Sinds 2022 zijn 450 statushouders via de HARvoorziening opgevangen.

11 Beantwoording vraag LPF

12 Beantwoording vragen van de fracties WV, GBW,

CDA, D66 en LPF

6 Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

De opvangdruk is hoog, waardoor er beperkt ruimte is voor de opvang van asielzoekers. We volgen de ontwikkelingen rond de Spreidingswet en de rijksbegroting nauwgezet. Echter de randvoorwaarden zijn tot op heden onvoldoende ingevuld. Zolang de Wet van kracht is, blijven we ons ertoe verhouden, en informeren u als er concreet voorstel zich voor een locaties zich voordoet13 Sinds de invoering van de Wet Inburgering 2021 hebben we meer grip op het taalonderwijs. Bij de start van de inburgering wordt de leerbaarheid getoetst, waarna gerichte leertrajecten worden ingezet. Participatiecoaches begeleiden statushouders sneller naar werk.14 Flexwoningen en units Bouwen voor onze bevolking betekent ook bouwen voor de nieuwkomers in onze samenleving. We blijven ons inzetten voor de flexroute. Wel zijn we gestart met een minimale vertraging met de bouw van 151 flexwoningen op de Flora Campus, hard nodig gezien het tekort aan woningen voor alleenstaanden.15 Tot slot: het is tot nu toe lastig gebleken om de 39 units die opgeslagen staan in De Lier te plaatsen. We hebben hierover eerder gecommuniceerd en komen hierop terug. 16 We blijven ons inzetten om zoveel mogelijk te bouwen voor de Westlandse inwoners.

13 Beantwoording vragen D66 en GL

14 Beantwoording vraag VVD

15 Beantwoording vraag CU SGP

7

16 Beantwoording vraag WV

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

Kunst en Cultuur We besloten om een kunstmuseum toe te voegen aan het Westlands Museum. De voorbereidingen voor de bouw zijn inmiddels in volle gang. Naar verwachting zal eind 2026 een duurzaam en gemoderniseerd museum worden opgeleverd waar meer ruimte is voor de Westlandse cultuur. In december ligt de erfgoednota bij uw raad voor ter besluitvorming. Dit voorstel beschrijft hoe we het erfgoedbeleid in de komende periode willen vormgeven. In september opende de bibliotheek haar vernieuwde vestiging in ’s-Gravenzande – een open en toegankelijke locatie waar Westland met recht trots op mag zijn. Vanaf 2026 krijgen gemeenten een wettelijke zorgplicht voor bibliotheken. Dit betekent dat we verplicht zijn om te zorgen voor een volwaardige bibliotheekvoorziening voor onze inwoners binnen een straal van ongeveer 3 km. Bibliotheek Westland is goed voorbereid op deze nieuwe verantwoordelijkheid: zij beschikt over voldoende structurele en incidentele middelen als het gaat om zorgplicht en IDO. We zullen bij een volgend overleg met de bibliotheek de voorleesmomenten bespreken. 17 U heeft dit jaar besloten om middelen te reserveren voor een nieuw Theater de Naald. Wij zijn aan de slag gegaan om te werken aan een uitwerking van de business case, gericht op de programmering en exploitatie van een nieuw Theater de Naald.

Deze uitwerking geeft inzicht in de onderbouwing voor verschillende mogelijkheden. Wij verwachten u op korte termijn te informeren. In deze fase werken het Programma van Eisen uit zodat het project in een volgende fase kan worden gebracht. In een later stadium kunnen de ervaringen en inzichten die we hebben opgedaan bij de contracten voor het gemeentehuis, waardevol zijn bij het bepalen van de meest passende contract- en uitvoeringsvorm. Echter het ligt niet voor de hand dat we eenzelfde constructie zullen toepassen.18 We hebben helaas geen extra kunst kunnen plaatsen in de openbare ruimte vanwege het gebrek aan financiële middelen en om die reden is er ingezet op behoud en beheer. We onderzoeken of er bijvoorbeeld een percentageregeling voor kunst in de openbare ruimte een oplossing kan bieden. Op basis van de percentageregeling kan over de gemeentelijke bijdrage in de kosten van gemeentelijke gebouwen en infrastructurele werken een bedrag gereserveerd worden voor kunst in de openbare ruimte. 19

17 Beantwoording vraag VVD

18 Beantwoording vragen WV

19 Beantwoording vraag WV en nadere toelichting op motie 22.

8 Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

Amendement B - WV Versterking armoedebeleid en bestaanszekerheid Westlandse inwoners. Zoals toegezegd evalueren we eerst het minimabeleid dat mogelijk aanleiding geeft tot concrete aanbevelingen waardoor beleid wordt herzien. Indien middelen benodigd zijn, wordt uw raad een voorstel voorgelegd. Amendement F - D’66 Ruimte voor elk kind Wij ontraden dit amendement. Zoals eerder toegezegd, evalueren wij eerst het minimabeleid. Deze evaluatie kan aanleiding geven tot concrete aanbevelingen die kunnen leiden tot herziening van het beleid, waaronder het kindpakket. De werking van het amendement kan tot gevolg hebben dat de financiële prikkel om te gaan werken verdwijnt. In sommige gevallen ontvangen mensen via regelingen meer dan het minimumloon, waardoor werken financieel niet aantrekkelijk is. Dit ondermijnt het uitgangspunt dat werk moet lonen. Motie 03 WV - Oprichting gemeentelijk woningbedrijf voor sociale huurwoningen De doelstelling – meer sociale huur en versnelling – onderschrijven wij, maar een gemeentelijk woningbedrijf brengt te grote juridische en financiële risico’s. We versterken liever de bestaande samenwerking met corporaties en benutten gronden prestatieafspraken maximaal voor versnelling. Om die reden ontraden we deze motie. Motie 22 D’66 - Kunst in de wijk Wij beschouwen deze motie als een mooie en sympathieke oproep.

Op dit moment ontbreken echter de benodigde middelen om uitvoering te geven aan het voorstel. Indien we deze motie willen realiseren, is het noodzakelijk dat er financiële middelen beschikbaar worden gesteld. Motie 26 CU-SGP -Huurgewenning ter bevordering van seniorendoorstroming Omdat het onderwerp reeds onderdeel is van lopende verkenningen met woningcorporaties over doorstroming en betaalbaarheid, is deze motie overbodig. Motie 30 CDA - Rabobanklocatie de Lier Op 11 juli 2024 zijn raadsvragen beantwoord van de fractie VVD die op 13 mei 2024 zijn gesteld over deze locatie, namelijk of dit een kansrijke locatie is voor Westlandse starters. Het antwoord is ongewijzigd. In aanvulling daarop is deze locatie niet geschikt voor wonen omdat het gelegen is op een bedrijventerrein met een hoge milieucategorie. Dit geeft ruime mogelijkheden voor bedrijfsactiviteiten, wat direct invloed heeft op de waarde van de grond. Wij verwachten bij een wijziging van bestemming mogelijk schadeclaims. Tevens ligt deze locatie nabij een druk kruispunt en is er sprake van een lastige ontsluiting. Om die redenen ontraden we de motie.

9

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen

Motie 31 WV - Woonbemiddelaar Seniorendoorstroming Westland De bestaande structuren voor ondersteuning worden gehandhaafd en zo mogelijk verbeterd. De uitvoering rondom toewijzing behoort tot de taken van een woningcorporatie. In onze organisatie komt extra formatie voor wonen en zorg bij beleid die o.a. als opdracht heeft om in te zetten op het verbeteren van de doorstroming van senioren op de woningmarkt waarbij ook onderzoek gedaan zal worden naar welke maatregelen er nodig zijn. Eventuele nieuwe maatregelen om de doorstroming te verbeteren kunnen worden vastgelegd in een allonge bij de raamovereenkomst met de corporaties en extra middelen kunnen worden aangevraagd bij de raad indien nodig. Om die reden is de motie overbodig, doorstroming heeft al onze aandacht binnen alsook in de prestatieafspraken met de corporaties. Motie 32 WV - Deelname gemeente Westland aan Parkeren Plus app Hoewel wij in Westland nauwelijks betaald parkeren hebben zijn we op dit moment al het e.e.a. aan het onderzoeken en informeren u hierover zodra hier duidelijkheid in is. Om die reden is de motie overbodig. Motie 33 FVD - Beëindiging regenbooggemeente Westland De raad heeft het beleidsplan regenbooggemeente door uw raad vastgesteld en om die reden ontraden we de motie. Motie 34 FVD - Stoppen met de Westlandse flexroute We ontraden deze motie.

Stoppen met de Westlandse Flexroute betekent stoppen met bouwen en dat staan wij niet voor.

10

Begroting 2026 - 1e termijn wethouder Van Staalduinen