02a_Bijlage Algemene beschouwing WV Toegezegde beschouwing oorzaak enorme verhoging kosten afvalinzameling-afvalwerking vanaf 2019 (G21-001430)

WESTLANDVERSTANDIG

Toeaezeade beschouwing over oorzaak enorme verhoging kosten afvalinzameling I afvalverwerking vanaf 2019 Voorwoord Bij de extra Commissie EFO | Ruimte op 16 september 2020 gaf het College als de belangrijkste oorzaak van de kostenstijging afval van C 6 miljoen en tariefstijging met 310Zo aan: "duurdere contracten voor inzameling huisvuil met Renewi en voor

inzameling oud papier met HVC". Tijdens deze commissievergadering bleek al snel dat er mogelijk fouten gemaakt zijn in de diverse keuzemomenten bij het contracteren met Renewi, HVC papier en HVC afvalverwerker. Ook kwamen bij onze fractie berichten binnen van derden die ook wezen op "vreemde praktijken" en fouten voor het sluiten van de contracten, waardoor de kosten veel hoger zijn dan zonder die fouten en praktijken. Inleiding Westland Verstandig, daarbij gesteund door GBW en GroenLinks, wilde een Raadsonderzoek naar de manier waarop -kort gezegd- de contracten gesloten werden met Renewi ! HVC. De Raad doet dan zelf onderzoek met een enquêtecommissie bestaande uit raadsleden. Die kunnen dan het hele dossier opeisen en aangeven wat tot het dossier behoort, getuigen horen (onder ede) zoals ambtenaren, ex-ambtenaren, bestuurders maar ook medewerkers van de betrokken bedrijven, externen en eventueel deskundigen. Getuigen zijn verplicht om te verschijnen en ambtenaren kunnen dan vrij verklaren. Dit is een heel vergaand middel in de controlerende taak van de Raad, maar als op geen andere wijze duidelijkheid kan worden verkregen, en dat is het geval vanwege "de coalitiemuur" rondom het College, dan is een dergelijke commissie de laatste mogelijkheid.

Een dergelijke commissie zal al snel nieuwe feiten boven tafel krijgen omdat de informatie vanuit het College tot nog toe te mager was. Reden onderzoek Het onderzoek is niet in de eerste plaats bedoeld om vast te stellen wie verantwoordelijk is voor zaken die fout gelopen zijn, maar vooral om de kwestie in kaart te brengen zodat in de toekomst een beter beleid ontwikkeld kan worden. Dergelijke commissies worden in de Tweede Kamer vaker benoemd en hebben geleid tot belangrijke rapporten.

Recent voorbeeld

is het rapport in de

toeslagenaffaire, maar ook onderzoeken naar de aanbesteding en de keuze van de Fyra of het onderzoek naar de opzet en functioneren van de woningcorporaties.

WESTLANDVERSTANDIG

Wat is de aanleiding Plotsklaps rond de zomer van 2020 bleek dat vanaf 2019 de kosten van afvalinzameling en afvalverwerking in Westland meer dan C 6 miljoen hoger waren dan begroot en door het College eerder berekend. Deze kosten worden 1 op 1 doorbelast

in

de

door

onze

inwoners

en

ondernemers

te

betalen

afvalstoffenheffing. Voor 2021 leidde dit tot een tariefsverhoging tussen ca. 15Zo en ca. 25Zo. Het College gaf publiekelijk toe dat er fouten gemaakt waren, het College de controle kwijt was over de uitgaven en wethouder Snijders bood tot 3 keer excuses aan. Vragen om deze uitlatingen nader te verklaren -welke fout, wat was er gebeurd dat niemand de kostenverhoging in de gaten had- werden stelselmatig niet beantwoord of met een slalom omzeild. Ook financiënwethouder Van der Stee moest erkennen dat er "dingen niet goed gegaan waren". Hoe, wat, wanneer kon niet gezegd worden! Gevolg is dat Westland van de 100.000 gemeenten de hoogste stijging had in 2021. Omdat wethouder Snijders zich dat laatste blijkbaar niet kan herinneren -zie een recent interview- wijzen we op het Coelo-rapport "Kerngegevens belastingen grote gemeenten 2021", zie pag. 14: met een mutatie van 29.8 0Zo is Westland het hoogste van de 50 grootste gemeenten. Zie pag. 20 en

pag.

25

met de koppositie van Westland voor de woonlasten van

meerpersoonshuishoudens met eigen koopwoning. Met C 961,- staat Westland bovenaan! Ondanks de forse afvallastenstijging regent het klachten van onze inwoners. Voordat

dit

College

en

deze

wethouder

aantraden

waren

er

geen

noemenswaardige klachten over de afvalinzameling. Inmiddels is het meer de vraag wat er wel goed gaat omdat het aantal klachten zo groot is dat het bijna er op lijkt dat bijna alles fout gaat. Naar buiten valt niet te verdedigen dat de inwoners veel meer betalen voor de inzameling en de kwaliteit veel lager is dan voorheen. Dit laat zich lastig uitleggen. Wat zijn de feiten De feiten, voorzover ons bekend, zijn de navolgende, maar wel met het navolgende voorbehoud. De gevraagde en juiste stukken verstrekt het College niet aan de Raad. We baseren ons op wat we wel hebben mogen inzien in 2020, op verklaringen van de wethouders op 16 september 2020 en 8 oktober, stukken op 2

WESTLANDVERSTANDIG TenderNed en op informatie die we mondeling -onder embargo- kregen van derden die betrokken waren. Anders dan wethouder Snijders recent in een interview mededeelde en ook de coalitie aannam op 8 juni 2021, zijn recent zeker niet de gevraagde stukken beschikbaar gesteld of ter inzage gelegd. Er lagen wel stukken, maar die hadden geen betrekking op de zaken die in deze fout gegaan zouden zijn! 1.

Renewi was al jaren de afvalinzamelaar. Renewi verlengde op dezelfde prijscondities (C 30,--) als in 2017 de overeenkomst voor 1 jaar in 2018. Hoe dat in de jaren daarvoor ging, vroegen we het College, maar daarop werd geen antwoord gegeven. Het was -naar verluidt, hetgeen we niet konden en mochten checken- het College die voor 2019 en volgende jaren geen verlenging meer wenste, maar koos voor een Europese aanbesteding. Zou het College dat laatste niet gedaan hebben, dan zou Renewi wel weer verlengd hebben voor het lage tarief en in de jaren daarna waarschijnlijk hetzelfde gedaan hebben! In ieder geval zag Renewi geen enkele aanleiding om de tarieven in 2018 (bij de jaarverlenging) reeds te verdubbelen!

2.

Het College heeft op eigen initiatief op 4 juni 2018 een Europese aanbesteding gedaan van afvalinzameling van ca. 43.000 huishoudens in Westland. Tot die tijd was Renewi al sedert 2004 de contractant. Na de aanbesteding wilden een aantal bedrijven inschrijven. Zoals gebruikelijk stelden ze wel eerst vragen die rezen na lezing van de aanbesteding. Het complete Programma van eisen met alle bijlagen vroegen we op, maar kregen we nimmer van het College. Ook de adviezen Z interne memo's Z correspondentie over het Programma van eisen en bijlagen werden nimmer afgegeven. N.B. deze memo's etc. zijn wel van belang omdat intern al direct na de redactie gewaarschuwd werd dat het Programma te veel was gefocust op de bestaande contractant Renewi. De reacties van de geïnteresseerde bedrijven -zonder dat namen genoemd worden- zijn te lezen in de Nota 3

WESTLANDVERSTANDIG van inlichtingen. Volgens College een geheim stuk, maar dat stuk kan op TenderNed gewoon worden ingezien, dus openbaar, behalve de namen van de inschrijvers. Die namen weigert het College te geven en zijn wel bekend. De Nota van inlichtingen toont aan dat College geen goede aanbesteding deed. Enkele duidelijke voorbeelden, maar er staan er tientallen in. Eén van de geïnteresseerde bedrijven geeft o.m. aan: "zijn wij van mening dat op de aanbesteding zoals die nu is opgezet slechts

door één of hooguit twee partijen kan worden ingeschreven". En over de eis vanuit het College om op eigen kosten de overslag te regelen bij Renewi te Wateringen geeft een geïnteresseerd bedrijf aan: "echter er moeten dan wel locaties in de regio voorhanden zjn die bij

voorkeur niet beheerd worden door andere inschrijvende partijen en vergund zijn voor deze tonnages en bijbehorende transportbewegingen".

Het College weigerde echter op deze zienswijzen in te gaan en het Programma van eisen aan te passen. De Nota van inlichtingen geeft aan dat er 87 vragen | opmerkingen | wijzigingsverzoeken binnenkwamen van bedrijven die het plan hadden om in te schrijven. Dat zijn er veel. Op bijna alle vragen I verzoeken weigerde het College de aanbestedingsvoorwaarden te wijzigen, vaak -naar ons oordeel- op vreemde gronden. Het gevolg

was

-en

intern

werd

daar vele

malen

vooraf voor

gewaarschuwd- dat alle gegadigden behalve Renewi afhaakten en niet met de Gemeente in zee wensten te gaan. Het voorzienbare gevolg was dat er slechts één inschrijver -Renewioverbleef. Die wist dat al en dus kon inschrijven op de wijze zoals zij wenste. Het gevolg daarvan was weer: meer dan dubbele tarieven ten opzichte van het in 2017 door Renewi verlengde contract 2018 (van G 30,naar G 65,-- met nog een aantal belastende voorwaarden). We vroegen om de verdere reacties van geïnteresseerde bedrijven richting Gemeente en|of adviseurs. We vroegen om de interne reacties en de gegevens van eventueel externe bureaus. We kregen niets 4

WESTLANDVERSTANDIG

3.

Het College schrok van de enige (hoge) inschrijving door Renewi en vond die

onaanvaardbaar.

Het

College

stopt

vervolgens

de

onderhandelen

met

aanbestedingsprocedure en trekt deze formeel in. Daarna

gaat

College

verder met

onderhands

....Renewi. Op zich vreemd, gezien de eerdere te hoge inschrijving. Waarom geen ander bedrijf? Waarom ook de Raad niet geïnformeerd en stiekem gedaan! Omdat het College met de rug tegen de muur stond Renewi was de enige gegadigde en de datum van het lopende contract eindigde- werden in dat overleg nog een groot aantal toegiften gedaan (o.m. hogere rente van 20Zo naar 100Zo). Ook daarover werd het College (intern) negatief geadviseerd. Was natuurlijk niet verstandig omdat het Programma van eisen die "voordelen" ook niet bevatte, maar College deed dat toch. We vroegen ook om deze informatie, maar ook die werd geweigerd. Het lukte het College niet om op tijd voor 1 januari 2019 een akkoord te bereiken met Renewi. Gevolg was een overeenkomst voor 4 weken voor januari 2019 en met financieel zeer slechte condities voor de gemeente. In januari 2019 werd daarna alsnog overeenstemming bereikt op dezelfde condities als het tijdelijke contract. We vroegen om alle correspondentie, interne adviezen over deze "overgang", maar die kregen we niet. Dan wordt het contract Gemeente-Renewi gesloten begin februari 2019 en daarin staat nog steeds de veel hogere prijs (C 65,--) en de overige voordelen die Renewi kreeg in afwijking van het Programma van eisen. We vroegen ook hier alle informatie over op, maar College weigert deze te verstrekken. 4.

Het contract wordt gesloten voor 3 jaar en eindigt op 31-12-2021. Deze duur stond ook in Programma van eisen (nemen we aan). Het College moet dit een slecht contract gevonden hebben en Renewi speelde handig uit de

5

WESTLANDVERSTANDIG onderhandelingspositie als enig overgebleven aanbieder. Het College wist dat! 5.

Het is dan ook curieus -en zelfs Renewi vond dat ook- dat het College al enkele dagen na het sluiten van het contract in 2019 of zelf voorstelde of akkoord ging (blijkt niet duidelijk uit de antwoorden) met een verlenging voor de periode 31-12-2021 tot 31-12-2024. Waarom is niet duidelijk. Immers in het contract werd de Gemeente welhaast "gevild" met een tariefstijging van meer dan het dubbele en ondanks dat stemt het College in -onverplicht- met een verdubbeling van de termijn. Daarmee gaf het College nog meer voordelen aan Renewi (langere zekerheid, ook bij klachten zeker van 6 jaar durend contract, gedurende 6 jaar geen gevaar voor concurrentie etc.). We vroegen College naar adviezen, collegebesluiten, interne en externe correspondentie en adviezen. College weigerde deze te verstrekken.

6.

Het vervoer tussen Wateringen en de afvalverwerker HVC (Dordrecht Z Alkmaar) werd volgens het contract door Renewi verzorgd en daar werd Renewi ook extra voor betaald. Na enige tijd maakte HVC er bezwaar tegen dat zij zelf niet het vervoer deed. Dat zou eerder afgesproken of beloofd zijn. College bericht Renewi vervolgens dat zij moet stoppen met het vervoer en geeft dat vervoer aan HVC. Naar verluidt wordt voor het vervoer daarna betaald aan HVC en wordt Renewi niet of nauwelijks gekort op haar facturen. Dit laatste is niet zeker en ontlenen we aan bronnen die vooralsnog- anoniem willen blijven. We vroegen College om

stukken en alles wat in 2019 hiervan is

vastgelegd. Ook hoe het gegaan is met het transport. Helaas, College weigerde informatie te geven. 7.

De vele klachten van onze inwoners over de wijze van inzameling acht het College vaak terecht, maar gezien het contract met Renewi zit het College nu tot eind 2024 klem.

8.

College gaf wel ter inzage o.m. het contract en enige nietszeggende correspondentie. Duidelijk zal zijn dat onderzocht moet worden hoe een en 6

WESTLANDVERSTANDIG ander gelopen is voor het sluiten van het contract en daarna. Onderzoek moet plaatsvinden van het complete dossier en betrokken ambtenaren, exambtenaren en derden betrokkenen moeten in staat gesteld worden verklaringen af te leggen. 9.

Dan het inzamelen van papier. Tot en met 2019 haalde het bedrijf Peute het papier op met de inzet van vrijwilligers. Jaarlijks betaalde Peute aan de Gemeente en de verenigingen Z scholen Z kerken aanzienlijke bedragen uit van

meer dan C 100.000,--.

papierprijs. Echter

Uitgangspunt was een gegarandeerde

Peute klaagde dat vaker vrijwilligers niet kwamen

opdagen en dan stonden auto's en chauffeurs 's avonds voor niets te wachten. Met de Gemeente maakte Peute de afspraak dat zij op kosten van de Gemeente bij niet verschijnen van de vrijwilligers beroepskrachten kon inhuren. Peute wilde dan ook het liefst andere afspraken maken met de Gemeente. Zij verzocht schriftelijk om overleg met de Gemeente in 2019, maar die gaf geen reactie. We vroegen het College om alle informatie hierover. We kregen niets. Peute zegt daarna voor de zekerheid het contract op, maar geeft ook aan te willen overleggen over 2020 en contractvoortzetting op de oude condities. College doet niets richting Peute. Wel komen er 2 externe adviesbureaus en die adviseren College het papier opnieuw aan te besteden omdat papier inzameling een niche markt is met een 5-tal bedrijven die Nederland een beetje verdeeld hebben. Door aan te besteden zou een prijsvoordeel kunnen ontstaan. Die adviezen hebben we ingezien. College volgt daarna de externe adviezen niet op en "geeft" het papier zonder aanbesteding en zonder concurrentie aan HVC en neemt als conditie op dat inzameling via vrijwilligers gaat plaatsvinden. HVC gaat daarmee akkoord. In plaats van geld naar de Gemeente en de verenigingen zoals bij Peute, sluit HVC een contract af voor C 600.000,-- door de Gemeente te betalen aan HVC. Dus bijna C 1 miljoen duurder dan Peute.

Korte tijd na het aangaan van het contract en nog voor de ingangsdatum deelde HVC mede aan het College dat zij toch niet met vrijwilligers wilde werken. Het College gaat hiermee akkoord en verliest dus naast bijna C 1

7

WESTLANDVERSTANDIG miljoen ook nog eens de vrijwilligersbonus. Andere papierinzamelbedrijven, de 5 niche bedrijven uit de externe adviezen, werkten wel met vrijwilligers. We vroegen om alle info hierover. We kregen niets. HVC is geen grote papierinzamelaar. Zonder enige concurrentie gaat het College in zee met HVC op aanmerkelijk slechtere condities dan met Peute. Ook de dienstverleningskwaliteit is veel minder dan Peute. Zie de vele klachten. Ook inzamelen met vrijwilligers wordt zonder meer opgegeven door College richting HVC. 10. Afspraken HVC afvalverwerking Deze afspraken worden -naar het lijkt- steeds gewijzigd. Zo bijvoorbeeld het vervoer Wateringen - Dordrecht / Alkmaar, de verwerkingskosten en alle bijkomende bedragen die HVC in rekening brengt. We vroegen om nadere stukken en ook inzicht in de wijze waarop afspraken gemaakt werden en worden. Die informatie kregen we niet en we vragen ons af of het College zelf wel weet hoe HVC kosten doorberekent. HVC verwerkt deels op basis van nascheiding (o.m. hoogbouw in Westland) en deels op basis van bronscheiding. Het College gaf als reden aan dat Westland niet op nascheiding kan overgaan omdat HVC dat niet kan verwerken. Dit laatste is niet juist, voorzover wij weten. We probeerden info te krijgen hoe de vergoeding door HVC wordt opgebouwd, tevergeefs.

Ook over de bedragen die aan HVC betaald worden zal onderzoek moeten plaatsvinden. Wanneer en welke afspraken, welke wijzigingen, wie maakt die in de Gemeente en wat zijn de door HVC gemaakte kosten, wie controleert binnen de gemeente. Op vragen hierover en verzoeken om stukken wordt (uiteraard) negatief gereageerd. Enkele slotopmerkingen a.

Om te beoordelen of het College door de wijze van contracteren op de 3 hiervoor genoemde afvalzaken (veel) hogere kosten veroorzaakt heeft, dient de Raad te beschikken over informatie (stukken / verklaringen) die betrekking hebben op het tot stand komen van de afspraken. Voor onderzoek is des te meer reden nu zowel uit de Gemeente zelf als wel van 8

WESTLANDVERSTANDIG derden signalen komen en er voldoende signalen zijn dat het College niet juist of verstandig gehandeld heeft. Ook moeten onze inwoners de "rekening betalen" en schept een extra controledruk op de Raad. b.

De terinzagelegging van stukken voor de Raad die op andere zaken zien dan de wijze waarop contracten tot stand kwamen, draagt op geen enkele wijze bij aan opheldering van hetgeen hiervoor aan de orde is gesteld.

c.

Voor alle duidelijkheid heeft onze fractie recent nog een brief aan het College gezonden met het verzoek nu wel de verlangde stukken en informatie af te geven aan de Raad om de Raad in staat te stellen te controleren. Tot nog toe geen inhoudelijke reactie.

d.

De verhoging van de kosten in 2019 door Renewi wekt verbazing omdat Renewi over 2018 het contract nog verlengde met 1 jaar. De termijn van 1 jaar omdat het College dat wilde, anders zou er nog een langere tijd zijn verlengd -op dezelfde voorwaarden als in de jaren daarvoor- door Renewi. Renewi verlengde vrijwillig en had dat niet gedaan als de prijzen zo slecht waren.

e.

De burgemeester gaf laatst aan dat het College niet betrokken was bij de aanbestedingen van afval. Wethouder Snijders verklaart anders tijdens de commissievergadering van 16 september 2020.

f.

Wethouder Snijders gaf aan dat de contractduur nog was 3 jaar op 16 september 2020. Toen had het College al lang ingestemd met de 3 jaar verlenging in 2022, 2023 en 2024. Onjuiste informatie dus.

g.

Steeds wordt vanuit de Gemeente richting Renewi aangegeven dat slechts met een beperkt aantal ambtenaren informatie mag worden gedeeld. Bijv. enkel de personen die aanwezig waren op 27 september 2018 in een gesprek tussen ambtenaren en 2 Renewi-medewerkers. Waarom? Wie mocht zaken niet weten binnen de Gemeente?

11. En nu: a.

Door verkeerde keuzes in het Programma van eisen en bijlagen, de weigering van het College dat Programma aan te passen op verzoek van 9

WESTLANDVERSTANDIG wel geïnteresseerde bedrijven, was vooraf al te voorzien dat enkel Renewi zou overblijven. Interne waarschuwingen worden terzijde geschoven tijdens dit hele traject. b.

Renewi wist dat zij alleen nog over was en wist alsnog voor elkaar te krijgen dat de Gemeente klem kwam te zitten en dus wel veel hogere tarieven moest gaan accepteren en ook akkoord moest gaan met een aantal andere aanpassingen van het Programma van eisen, (bijna) allemaal ten

voordele

van

Renewi.

De

Gemeente

had

geen

enkele

onderhandelingspositie meer. Via een tijdelijk contract over januari 2019 werd de definitieve voor de Gemeente nadelige overeenkomst gesloten begin februari 2019 voor 3 jaar. Het College meldde niet bijtijds in al zijn facetten aan de Raad dat zij geen andere keuze meer had dan Renewi, zij de aanbestedingsprocedure had ingetrokken om daarna alleen met Renewi door te onderhandelen. c.

Onverklaarbaar is ook de nadere overeenkomst in februari 2019 (enkele dagen nadat College het Renewi "wurgcontract" moest ondertekenen) dat het contract al direct met 3 jaren werd verlengd, terwijl het contract eerst enkele dagen liep. Waarom? Waarom niet met opgave van reden aan de Raad gemeld.

d.

Intern werd College gewaarschuwd bij al deze stappen door ambtenaren en oud-ambtenaren. Deze zagen met lede ogen aan dat door de werkwijze Renewi in irreële en de Gemeente schadende positie gebracht werd.

e.

In 2019 wordt ook het vervoer Wateringen Z Dordrecht Z Alkmaar "verlegd" naar HVC zonder echt te kijken naar de financiële gevolgen voor de Gemeente.

f.

Bewust toewerken beëindiging contract Peute door niet te reageren op redelijke verzoeken om dan -in strijd met ingewonnen externe adviezenhet papier inzamelen voor een groot aantal jaren over te laten aan HVC zonder concurrentie. In plaats van een jaarlijkse betaling door Peute aan de Gemeente moet de Gemeente aan HVC gaan betalen C 600.000,--. HVC kwam met de Gemeente overeen met vrijwilligers en 's avonds te gaan werken. Enkele weken na het aangaan van het contract en voor de start 10

WESTLANDVERSTANDIG kwam HVC dat niet na en de Gemeente ging zonder meer akkoord. Hierop werd intern en extern (negatief voor HVC en Gemeente) gereageerd, maar College ging door met HVC. g.

De contracten met HVC voor verwerking en vervoer en de wijze waarop die gesloten worden en de financiële kaders, zijn onduidelijk en vaag en lijken ook op een voor de Gemeente nadelige wijze gesloten te zijn Z worden.

Conclusie: Foute, ongelukkige en onverstandige handelwijze van College is de oorzaak van (een groot deel) van de kostenstijging afval vanaf 2018. De Raad is voorts relevante informatie onthouden, zelfs nadat daar om gevraagd werd. 12. Stukken De navolgende stukken sturen we toe aan degene die deze wenst te ontvangen. 1.

Kerngegevens belastingen grote gemeenten, zie pagina 2, alinea 2;

2.

Recente mail, nog maar eens benadrukkend de "ellende" vanwege wegvallen vergoeding vrijwilligers. Verenigingen Z kerken Z scholen missen de papieropbrengst;

3.

Nota van inlichtingen; Zie de citaten op pagina 3 en de reactie College;

4.

Woordelijk verslag 16 september 2020; Zie opmerkingen Snijders over zijn betrokkenheid destijds;

5.

Mails Peute; Peute bevestigt de gang van zaken;

6.

Twee anonieme berichten 7-12-2018 en 24-9-2020; Spreken voor zich en sluiten aan;

7.

Brief van 4 juni 2021; Brief met verzoek om stukken!

8.

Brief van 9 juni 2021; Idem, maar nu meer toegesneden;

9.

PV mededingingsprocedure; Beschrijving procedure. Tal van fouten: 07: 31-12 = 31-1 en mededingingsprocedure werd niet gevolgd;

10.

Verslag van

8 oktober 2020;

Zie verklaring

wethouder:

Tal van

onjuistheden. Er zou gesproken zijn met Peute. Het College koos voor HVC "omdat deze partij aangaf met vrijwilligers te willen werken". College heeft marktverkenning gedaan. Wie en waar is die verkenning? Namens de fractie van Westland Verstandig, Peter Duijsens, Fractievoorzitter 11