02_GBW Algemene Beschouwingen Kadernota 2025

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

Mijnheer de Voorzitter, leden van het college, leden van de raad, beste inwoners van Westland, Allereerst onze oprechte dank aan de ambtelijke organisatie en aan uw college voor de inzet en grondige voorbereiding die hebben geleid tot de Kadernota 2025 en de (investerings)voorstellen die vandaag op de agenda staan. Uw werk is de basis voor de belangrijke beslissingen die we bij de begroting voor 2026 nemen. Tot voor kort, mijnheer de voorzitter, waren we geconfronteerd met het voornemen van het Rijk om vanaf 2026 – het zogenoemde 'ravijnjaar' – aanzienlijke bezuinigingen door te voeren op het gemeentefonds. Dit leidde tot forse zorgen bij veel gemeenten, waaronder Westland, waar een tekort van circa € 6 miljoen per jaar dreigde. Bij zijn Voorjaarsnota heeft het kabinet-Schoof echter besloten gemeenten tegemoet te komen, waardoor de verwachte financiële kloof voor de komende twee jaar voorlopig is overbrugd. Daarom biedt de Kadernota 2025 nu – anders dan tot voor kort werd gevreesd – een positief financieel beeld. We zien een sluitende begroting voor 2026, ruimte voor noodzakelijke investeringen, en een gematigde stijging van de onroerendzaakbelasting (OZB), beperkt tot de CPI-index van 2,3%. Voor GBW is het van cruciaal belang dat de Kadernota bevestigt dat ook in de komende jaren stevig kan en zal worden geïnvesteerd in onderwijs-, sport- en cultuurvoorzieningen.

Denk hierbij aan de aanleg van kunstgrasvelden bij KMD en VELO, de modernisering van sportpark De Zweth in De Lier, nieuwbouw voor basisschool De Hoogvlieger in Naaldwijk, de aanleg van groenblauwe schoolpleinen, en de realisatie van een nieuw theatergebouw ‘De Naald’. Deze investeringen zijn essentieel voor de leefbaarheid en ontwikkeling van Westland.

Een positief beeld, maar geen structurele oplossing. Dat de Kadernota 2025 op dit moment een positief financieel beeld biedt voor het begrotingsjaar 2026, is naar de mening van GBW eerder het resultaat van gunstige omstandigheden dan van robuust financieel beleid. De sluitende begroting voor 2026 is immers in belangrijke mate mogelijk gemaakt door de extra middelen die het Rijk beschikbaar stelt als tijdelijke compensatie, vooruitlopend op een herziening van het gemeentefonds. Deze bijdrage is echter van incidentele aard en biedt geen structurele oplossing voor de financiële opgaven waarmee Westland de komende jaren wordt geconfronteerd. Daarnaast speelt het verhoogde dividend van JUVA een aanzienlijke rol. Met een toegezegde opbrengst van ruim € 4 miljoen extra per jaar levert deze deelneming

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

een substantiële bijdrage aan het sluitend maken van de begroting. Hoewel dit een welkome impuls is, blijft deze inkomstenbron afhankelijk van externe factoren zoals bedrijfsresultaten en marktontwikkelingen, en is daarmee op langere termijn onzeker. Het college vraagt de raad om richting aan te geven en keuzes te maken. Wat ons betreft, mijnheer de voorzitter, is de richting dus: rechtsaf! Er is alle reden om alert te zijn op zelfgenoegzaamheid of een afwachtende houding. Het kabinet-Schoof heeft het ravijnjaar immers niet gedempt, maar slechts vooruitgeschoven. De forse terugval in de uitkering uit het gemeentefonds komt dus nog steeds op ons af – zij het op een later moment. Daarom is het nu de tijd om proactief te handelen en structurele oplossingen te vinden. Bij de vorige Kadernota en de daaropvolgende begroting heeft GBW het voorstel gedaan om nu al vooruit te kijken, en inzichtelijk te maken welke keuzes voor ombuigingen haalbaar en verdedigbaar zijn. Het college heeft toen toegezegd om een afwegingskader te ontwikkelen en het zogeheten Cebéon-rapport te actualiseren. Dit rapport zou dienen om de eigen gemeentelijke uitgaven te analyseren en te toetsen aan andere gemeenten. Nu het ravijn voorlopig is uitgesteld en er een incidentele meevaller is uit dividendinkomsten, lijkt het college deze toezegging terzijde te schuiven. GBW acht dat een gemiste kans.

Het financieel perspectief van Westland verbetert zich immers niet vanzelf. Structurele keuzes rond uitgaven en inkomsten blijven noodzakelijk om het financiële vooruitzicht voor onze gemeente langdurig te versterken. Het is sowieso goed om regelmatig kritisch te kijken naar de besteding van het geld dat door onze inwoners wordt opgebracht. GBW ziet bij veel taken de ruimte om zuiniger, effectiever, slimmer en daarmee verstandiger om te gaan met het beschikbare budget − zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening. Er is een aantal taken waar GBW niet op wil korten. Wij willen niet bezuinigen op de openbare ruimte, wij willen niet bezuinigen op aantrekkelijke dorps- en winkelcentra, niet op sport-, cultuur- en onderwijsaccommodaties en niet op veiligheid. Naast het bouwen van mooie woningen, zijn dat de onderdelen die ervoor zorgen dat het hier in Westland goed wonen en leven, goed ondernemen en werken is. Dit zijn de topprioriteiten van GBW! Wij moeten ons daarnaast ook realiseren, mijnheer de voorzitter, dat dit de laatste Kadernota van deze coalitieperiode is. Daarbij past de verantwoordelijkheid om de financiële huishouding van de gemeente op orde en in balans over te dragen. Èn is het ook van belang om nú financiële ruimte vrij te houden voor het volgende college dat na de verkiezingen aan de slag gaat.

Zo versterken we het vertrouwen van inwoners in de lokale politiek en de continuïteit van het bestuur.

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

 Wij roepen het college dan ook op om de eerder gedane toezeggingen gestand te doen. GBW verwacht daarom in ieder geval bij de begroting 2026 een concreet afwegingskader en een geactualiseerd Cebéon-rapport.

Verbeteren van de financiële informatie. Voor veel gemeenteraadsleden en betrokken inwoners blijkt het overigens een groeiende uitdaging om de gemeentelijke begroting goed te lezen en daadwerkelijk te doorgronden. De opbouw van de stukken, de omvang ervan en het gebruik van boekhoudkundige termen − zoals afschrijvingen, reservemutaties, voorzieningen en herwaarderingen − maken het voor niet-financieel geschoolden lastig om een helder beeld te krijgen van de werkelijke financiële positie van de gemeente. Daarbij komt dat sommige posten, zoals afschrijvingen en herwaarderingen, boekhoudkundig weliswaar als uitgaven of inkomsten worden gepresenteerd, maar dat niet zijn. Je kunt er in ieder geval nog geen pak melk van kopen. In dat licht kan het toevoegen van overzichten van exploitatie-, investerings- en financieringskasstromen van grote meerwaarde zijn. Deze kasstroomoverzichten bieden een begrijpelijke weergave van waar daadwerkelijk geld binnenkomt, waaraan het wordt uitgegeven en hoe investeringen gefinancierd worden. Dat versterkt niet alleen het inzicht van raadsleden en geïnteresseerde inwoners, maar draagt tevens bij aan beter onderbouwde besluitvorming in de gemeenteraad. Want meer inzicht leidt ook tot meer betrokkenheid en draagvlak. Een begroting is immers geen doel op zich, maar een weergave van politieke keuzes en prioriteiten.

 Daarom verzoeken wij het college om voortaan standaard een overzicht van de

kasstromen op te nemen in ten minste de Kadernota, de programmabegroting en de jaarrekening.

Oog voor de toekomst. GBW acht het van groot belang dat de Kadernota niet uitsluitend gericht is op het eerstvolgende begrotingsjaar, maar dat tevens nadrukkelijk aandacht wordt besteed aan de langere termijn. Dit toekomstgerichte perspectief komt helder tot uiting in het ambitieuze MeerjarenInvesteringsPlan (MIP), waarin voor de komende tien jaar een investeringsvolume van bijna € 365 miljoen is opgenomen. Wij spreken graag onze waardering uit aan de ambtelijke organisatie voor het vele werk dat is verzet in de verbetering van de opzet en systematiek van het MIP. Door een heldere structuur, betere aansluiting op beleidsdoelstellingen en scherpere financiële ramingen is het investeringsinstrumentarium aanzienlijk geprofessionaliseerd. Deze verbeteringen stellen ons in staat om op basis van een integraal en overzichtelijk

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

planningskader beter inzicht te verkrijgen in de meerjarige investeringsbehoefte, de financiële impact en de uitvoerbaarheid van voorgenomen investeringen. Dit versterkt de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Het MIP omvat naast noodzakelijke vervangingsinvesteringen ook een aanzienlijk aantal nieuwe projecten die bijdragen aan de ruimtelijke, maatschappelijke en economische ontwikkeling van de gemeente Westland. Voorbeelden hiervan zijn investeringen in onderwijsvoorzieningen, sportaccommodaties, infrastructuur en groenvoorzieningen. Ook de verdere ontwikkeling van de FloraCampus vormt een belangrijk speerpunt. Nieuw in het investeringsprogramma is de (her)ontwikkeling van de ‘Verdizone’, met als eerste stap de realisatie van een nieuw gebouw voor theater 'De Naald'. De uitvoering van dit ambitieuze investeringsprogramma zal ertoe leiden dat enkele belangrijke financiële kengetallen, zoals de schuldquote en de grondexploitatie, boven signaalwaarden uitkomen. Voor GBW onderstreept dit de noodzaak van een strak en gedisciplineerd financieel beleid. Het is essentieel dat de gemeente haar financiële huishouding op orde houdt, zodat de oplopende schuldenlast beheersbaar blijft en tegelijkertijd ruimte behouden blijft voor investeringen in de groei en ontwikkeling van Westland.

GBW ondersteunt het voorstel om een ‘bestemmingsreserve kapitaalslasten Verdilaan/De Naald’ in te stellen voor het dekken van kapitaallasten van investeringen. Door vooraf middelen te reserveren, wordt voorkomen dat deze lasten in één keer drukken op de begroting. Dit bevordert de financiële stabiliteit en maakt het mogelijk om belangrijke voorzieningen te realiseren zonder directe druk op de lopende uitgaven. Tegelijkertijd acht GBW het financieel niet verantwoord om de dotatie aan deze reserve als sluitpost van de begroting te nemen door hiervoor het rekeningresultaat te bestemmen. Het rekeningresultaat is per definitie incidenteel van aard, terwijl de kapitaallasten structurele verplichtingen met zich meebrengen. Het inzetten van incidentele middelen voor structurele uitgaven brengt financiële risico’s met zich mee.

 GBW pleit er daarom voor om voor dit doel gebruik te maken van (een deel van) de

dividenduitkeringen uit gemeentelijke deelnemingen. Mits stabiel en voorspelbaar, vormen deze dividenden een meer structurele inkomstenbron. Dit stelt de gemeente in staat om toekomstige kapitaallasten op een constante wijze te dekken. Bovendien draagt een gerichte inzet van dividendinkomsten bij aan het versterken van de maatschappelijke meerwaarde van gemeentelijke deelnemingen.

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

Beteugelen van de kosten in het sociaal domein Het sociaal domein is weliswaar van groot belang voor onze gemeenschap, maar de financiële houdbaarheid staat onder druk. Niet alleen nu, maar al jaren. In de afgelopen vijf jaar is het totaal van de lasten in het sociaal domein opgelopen tot meer dan € 160 miljoen eind 2024, dat is bijna 40% van het begrotingstotaal! Voor GBW benadrukt dat in ieder geval de noodzaak om uitgaven terug te dringen en efficiënter te werken. Wij moeten durven om moeilijke beslissingen te nemen en bezuinigingen door te voeren waar dat nodig is en waar dit kan. Dit betekent niet dat we kwetsbare groepen in de steek laten, maar dat we kijken naar hoe we middelen efficiënter kunnen inzetten. Een aantal voorzieningen in het sociaal domein moeten heroverwogen worden. De effectiviteit van deze voorzieningen is niet altijd duidelijk. Wij moeten kritisch blijven kijken naar wat werkt en wat niet. Het is belangrijk dat we investeren in maatregelen die daadwerkelijk een verschil maken en kostenbesparingen opleveren. Niet alleen op de korte termijn, maar structureel.

Het kan niet zo zijn dat we minder kunnen investeren in sport of cultuur, minder kunnen investeren in de leefbaarheid van onze dorpen of in de economische groei om de steeds maar toenemende vraag naar financiële middelen voor het sociaal domein te kunnen bekostigen zonder naar de efficiëntie en effectiviteit ervan te kijken. Al vaker hebben we ons positief uitgelaten over de hervormingsagenda Jeugd. Wij willen dat de maatregelen van deze hervormingsagenda jeugd onverminderd en zonder voorbehoud worden doorgezet in Westland. GBW wil het sociaal beleid baseren op een uitgangspunt van ‘gerichte solidariteit’: hulp voor wie het echt nodig heeft, maar geen generieke ondersteuning die de eigen verantwoordelijkheid ondermijnt. Dat vraagt om scherpe keuzes en een herijking van minimaregelingen en kwijtscheldingsbeleid. Vooral ook omdat met deze regelingen de te betalen gemeentelijke belastingen en heffingen afhankelijk zijn van het individueel inkomen. Dat is klinkklare inkomenspolitiek en, zoals vaker gezegd, een gemeente hoort geen inkomenspolitiek te bedrijven. De bijstand is een bedrag dat toereikend is en een stimulans moet zijn om zo snel mogelijk weer je eigen brood te gaan verdienen. Het door de gemeente direct of indirect aanvullen van bijstandsuitkeringen is onwenselijk omdat het de stimulans om te werken wegneemt.

Mensen moeten gestimuleerd worden om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en welzijn. Dit betekent dat we moeten investeren in initiatieven die zelfredzaamheid bevorderen en mensen in staat stellen om actief deel te nemen aan de samenleving. Initiatieven zoals soepeler omgaan met regels voor vrijwilligerswerk kunnen werkzoekenden helpen bij het vinden van een baan en dragen bij aan het voorkomen van eenzaamheid.

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

 Wij willen graag de concrete toezegging van uw college dat u over de mogelijkheden tot versoberen van de maatregelen op het punt van inkomensondersteuning,

inclusief de kwijtscheldingsmaatregelen, vóór de begroting 2026 met de raad de discussie gaat voeren.

Lastendruk beheersbaar houden. De fractie van GBW stemt in met het voorstel om een deel van het jaarresultaat 2024 te storten in de egalisatievoorziening afval, met als doel om in de komende periode de basis op orde te brengen en de dienstverlening verder te verfijnen. Wij gaan hierover graag met uw college in gesprek om te komen tot een concreet en gedragen plan van aanpak. Voor GBW staat daarbij voorop dat zowel de afvalstoffenheffing als de rioolheffing op een transparante en financieel verantwoorde wijze worden bekostigd. Dat betekent voor ons: 100% kostendekking. Mocht volledige dekking niet worden behaald, dan dient eerst kritisch gekeken te worden naar de opbouw van de kosten en de wijze van toerekening. Waar mogelijk moeten efficiencymaatregelen worden getroffen om de lasten te beperken. Het verhogen van tarieven of het accepteren van minder dan volledige kostendekking kan volgens GBW pas aan de orde zijn als aantoonbaar is dat de uitgaven doelmatig, noodzakelijk en niet verder te reduceren zijn. Alleen dan kunnen we de lastendruk voor inwoners beheersbaar houden en blijft het kostendekkingsprincipe geloofwaardig.

Woningbouw en lokale doorstroming. Wie door Westland rijdt, ziet op tal van plekken de bouwkranen draaien en nieuwbouwprojecten verrijzen. Westland staat niet voor niets bovenaan de lijst van gemeenten in de regio die gestaag doorbouwen. Dat verdient een compliment aan zowel het college en de ambtelijke organisatie als aan de woningcorporaties en projectontwikkelaars en bouwers in Westland. In een tijd van oplopende bouwkosten, stikstofproblematiek en capaciteitsdruk is dit tenslotte niet vanzelfsprekend. Met de kwantiteit van de woningproductie zit het dus wel goed. Waar het GBW vooral om gaat, is wat we bouwen, waar we bouwen en voor wie. De focus moet liggen op woningen die aansluiten bij de behoeften van onze eigen Westlandse inwoners − starters, doorstromers, ouderen − die nú dringend op zoek zijn naar passende woonruimte. Alleen als we daarin slagen, versterken we de doorstroming op de lokale woningmarkt en voorkomen we dat inwoners hun vertrouwde omgeving moeten verlaten. In dat licht is het voor GBW des te belangrijker om niet alleen naar het woningaanbod te kijken, maar ook naar de toewijzing ervan. Door het huidige regionale systeem van

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BIJ KADERNOTA 2025

woonruimteverdeling stokt de lokale doorstroming. Als een woning wordt toegewezen aan iemand van buiten Westland, komt er tenslotte geen woning vrij in Westland. Alleen daarom al pleiten wij voor de invoering van een lokaal systeem van woonruimteverdeling. Alleen dan kunnen we werkelijk recht doen aan de Westlandse woningvraag en de doorstroming in onze lokale markt versterken. Een voorbeeld daarvan zien we in Ridderkerk, waar de gemeenteraad recent heeft besloten om uit het regionale systeem te stappen en een eigen, lokaal woonruimteverdelingssysteem op te zetten. Dit bewijst dat lokaal verdelen niet alleen wenselijk, maar ook bestuurlijk haalbaar is.

 Wij roepen het college dan ook met klem op om, samen met de gemeenteraad en

samenwerkingspartners zoals woningcorporaties en marktpartijen, de mogelijkheden te verkennen om – naar analogie van Ridderkerk – in Westland een eigen systeem van woonruimteverdeling te ontwikkelen. Tot slot, mijnheer de voorzitter De fractie van GBW neemt de Kadernota 2025 voor kennis aan. Wij maken ons echter zorgen over de houdbaarheid van de ambities, gegeven alle financiële onzekerheden. De fractie van GBW wil beslist niet somber besturen – voor ons is het glas ook altijd halfvol – maar positief richting geven aan een mooie toekomst. Westland is uniek en we zijn ervan overtuigd dat we het nog beter kunnen gaan hebben met z’n allen. We moeten dan soms wel meer onorthodox durven denken en meer lef tonen. Problemen benoemen en ze dan aanpakken, dat is Westlands lef! Fractie GBW (GemeenteBelang Westland)

Remmert Keizer

Waar wij in de marge een reactie van uw college.

 hebben geplaatst, verwachten wij een inhoudelijke