B16-20210927-34-vka-hofland-ontwikkeling-biodiversitei-de-schans.docx

Onderwerp: Ontwikkeling biodiversiteit op Geldersoord te Westervoort d.d. 2021 Auteur/Onderzoeker: Jur Hofland (inwoner Westervoort / raadslid gemeente Westervoort) Bestemd voor: H.Aalders (1 Stroom) - commissie- en gemeenteraadsleden gemeente Westervoort en college gemeente Westervoort Datum: 1 augustus 2021 1. Algemeen: We lezen overal : “de biodiversiteit in de wereld , in Nederland en in Westervoort is de laatste decennia sterk afgenomen”. Het begrip biodiversiteit is echter tot een containerbegrip geworden. Daarom is het goed om een definitie van het begrip biodiversiteit nogmaals te benoemen: biodiversiteit verwijst naar het aantal, de verscheidenheid en de variabiliteit van alle organismen: planten ,dieren , zwammen en micro-organismen. Westervoort heeft het voornemen om over te gaan naar een aangepast maaibeleid van wegbermen ,dijken en waar mogelijk gazons. Bij realisatie betekent dit, dat overgegaan wordt op het ecologisch maaien van de bermen. Ecologisch maaien betekent, dat er beperkt gemaaid wordt ( 1x per jaar) en dat het maaisel wordt afgevoerd. Hierdoor verarmd de grond, waardoor meer wilde plantensoorten een kans krijgen om zich te vestigen. Andere plantensoorten trekken andere insecten aan en het hoge gras is een goede schuilplaats voor andere diersoorten. Dus een ecologisch maaibeleid leidt tot meer biodiversiteit.

Op Geldersoord in Westervoort wordt door de gemeente Westervoort al geëxperimenteerd met een aangepast maaibeleid ( zie punt 4). Op basis hiervan is besloten om in de komende jaren gedeelten van de Schans 1x per jaar te maaien en het maaisel af te voeren. Waar dit toe leidt, voor wat betreft de biodiversiteit, is een belangrijke vraag. Om die reden heeft de samensteller van deze notitie het initiatief genomen om in 2021 een o meting ( qua plantensoorten) vast te stellen. De resultaten worden in deze notitie weergegeven ( tabel 1 ) Op deze manier kan de ontwikkeling qua biodiversiteit de komende jaren gevolgd worden.

2. Inventarisatiegebied op Geldersoord Het onderzoeksgebied is ongeveer 200 m 2 groot en ligt aan en ligt aan de de rijnzijde van het gebied Geldersoord ( paars omlijnt) Kaart: Op de kaart (PDF file) is het gebied van Geldersoord weergegeven. Het onderzoek gebied is met een paarse omlijning weergegeven (onderaan kaart) Click op pictogram.

1

2

3. Grondsoort inventarisatiegebied De grondsoort bepaalt voor een groot deel welke plantensoorten zich uit eindelijk vestigen. In zijn algemeenheid kan gezegd worden ,dat de grondsoort gedefinieerd kan worden als “lichte rivierklei “ De huidige begroeiing komt heel aardig overeen met wat , als de grondsoort in ogenschouw genomen wordt, verwacht kan worden. Het nieuwe maaibeleid zal uiteindelijk mede bepalen ,welke plantensoorten zich blijvend vestigen en welke plantensoorten minder gaan overheersen. 4. Maaibeleid op Geldersoord – verleden en toekomst De aanleg van de structuren van Geldersoord (contouren van de vesting Gelderoord) is gestart in 2011 en opgeleverd in 2014. In 2014 is er voor gekozen om op Geldersoord 4x per jaar te maaien. In 2019 is er 1x gemaaid en in 2020 2x per jaar. De bedoeling is nu ,in het kader van meer biodiversiteit, vanaf 2021 1x per jaar te maaien en het maaisel af te voeren. Alleen de contouren : muurtjes, houtenkeerwanden en paden worden 3x gemaaide ( breedte 1 m). 5. Weer tijdens de inventarisatieperiode 2021 De maanden april en mei waren zonnig maar erg koud voor de tijd van het jaar. De maand juni was zonnig en nat. Het weer heeft zeker invloed op het tijdstip dat de plant bloeit en gedetermineerd kan worden. 6.

Resultaten inventarisatie Geldersoord te Westervoort in 2021 In de onderstaande tabel worden de resultaten van de inventarisaties van de planten weergegeven. In het jaar 2021 is 7 keer geïnventariseerd (25 maart -9 april -7 mei 21 mei 4 juni18 juni – 2 juli 2021- 16 juli 2021) De data van inventariseren zijn in tabel 1 weergegeven. De Latijnse namen zijn toegevoegd. In 2020 is al een begin gemaakt met inventariseren. In juni van dat jaar bleek dat het proefstuk al gemaaid was. Er zijn toen een 30 tal bloeiende wilde plantensoorten geteld. Het overgrote deel (vlakje soort blauw gemaakt) van deze soorten zijn in 2021 opnieuw vastgesteld. Een 4 tal plantensoorten ,welke in 2020 geïnventariseerd zijn, zijn in 2021 niet waargenomen. Of ze zijn niet teruggekomen of ze zijn “over het hoofd gezien”. In 2021 zijn voor het eerst de grassoorten meegenomen. Wat de schrijver betreft kan de inventarisatie van 2021 goed dienen als 0 meting. Diverse insectensoorten, welke we als niet specialisten , zijn tegengekomen, worden eveneens in deze notitie genoemd.

Tabel 1: resultaten inventarisatie bloeiende wilde planten en grassen 2021 Bloeiende wilde planten op Geldersoord 2021 Datum 2021 25 maart 1 2

plantensoort

Latijnse naam

Herderstasje Paarse dovenetel

Capsella bursa -pastores Lamium 3

3 4 5 6 7 9 april 8 9 10 11 7 mei 12 13 14 15 21 mei 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 4 juni 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 18 juni 42 43 44 45 46

Paardenbloem Madeliefje Ereprijs Klein kruiskruid Veldkers

Taraxactum officinale Bellis perennis Veronica Senécio Cardámine

Hondsdraf Reukloze kamille Pinksterbloem Weegbree (breedbladig)

Glechóma hederacéa Matricaria maritima Cardámine pratensis Plántágo

Grote Vossenstaart (gras) Akkerhoornbloem Beemdooievaarsbek Zachte Dravik (gras)

Alopecúrus pratensis Cerástium Arvense Geranium praténse Bromus hordeaceus

Akkermelkdistel Brandnetel Ridderzuring Fluitekruid Smeerwortel (paars) Boerenwormkruid Kropaar (gras) Gewoon Struisgras Rode Klaver Bijvoet Jacobskruiskruid Klaproos Akkerdistel Boterbloem Reigersbek

Sanchus arvensis Urtica Rumex Anthriscus sylvestris Symphytum officinale Tanacétum vulgare Dáctylis glomeráta Agrostis capillaris Trifolium Artemisia vulgare Senécio jacobanea Papaver rhoeas Cirsium arvénse Ranunculus Erodium

Heermoes Echte Kamille Speerdistel Witte Klaver Hopklaver Smeerwortel (wit) Smalbladerige Weegbree Zegge Zachte Dravik (gras) Veldbeemdgras (gras) Engels Raaigras (gras)

Equisétum arvénse Matricaria chamomilla Cirsium vulgare Trifolium répens Medicágo Lupulina Symphytum officinale Plantago lanceolata Carex Brómus hordeaceus Poa pratensis Lolium perenne

Bereklauw Veenwortel Ruwbeemdgras Gestreepte Witbol Italiaans Raaigras

Heradéum sphondylium Polygonum amphibium Poa trivialis Holcus Lanatus Lolium multiflorum 4

2 juli 47 48 49 50

Wilde peen Streepzaad Kale Jonker Duizendblad = planten, welke zowel in 2020 als in 2021 zijn vastgesteld

Daucus caróla Crépis capilláris Cirsium palústre Achillea millefolium

Grassen in 2021 vastgesteld Grote Vossenstaart Grassen in 2021 vastgesteld Grote Vossenstaart Zachte Dravik Kropaar Gewoon Struisgras Veldbeemdgras Engels raaigras Ruwbeemdgras Gestreepte Witbol Italiaans raaigras

Latijnse naam Alopecurus pratensis Latijnse naam Alopecurus pratensis Bromus hordeaceus Dactylis glomerata Agrostus capilaris Poa pretensis Lolium perenne Poa trivialis Holcus lanatus Lolium multiflorum

7. Waarnemingen vlinders en insecten 7.a Vlinder Bruinblauwtje (Aricia agestis) Tijdens één van de waarnemingen, beginnend op 7 mei , is de vlinder het bruinblauwtje voor het eerst vastgesteld. Het vlindertje ( ongeveer 2 cm groot) heeft als waardplant de reigersbek en de ooievaarsbek. Beide planten komen veelvuldig in het inventarisatiegebied voor. Het vlindertje is van mei t/m oktober waar te nemen. .Het is een schaarse stand vlinder. Het is niet vanzelfsprekend dat dit vlindertje gesignaleerd wordt in Westervoort. Door de opwarming van de aarde heeft het vlindertje zich vanuit Zuid Europa naar het noorden verspreid. Op dit moment ligt de meest noordelijke grens van het verspreidingsgebied in Nederland van Amsterdam naar Zevenaar.

5

Verspreidingsgebied in Nederland van het Bruinblauwtje

6

7.b Andere waarnemingen op 12 juli 2021 12 juli was het een warme zwoele dag en nagenoeg windstil. Een goed moment om het onderzoeksgebied nog eens te bezoeken, om vast te stellen of de volop bloeiende Jacobskruiskruid (zie afbeelding)ook aantrekkingskracht had voor insecten (ook al is het mijn expertise niet). Biodiversiteit is immers meer dan alleen bloeiende wilde planten. Het was een feest om in het onderzoek gebied te zijn. Naast diverse vlindersoorten ( Atalanta – Dagpauwoog –Koolwitje en Hooibeestje) deden (verschillende) hommelsoorten (aardhommel –steenhommel) – (wilde) bijenvliegen en (zweefvliegen) zich te goed aan de weelderig bloeiende Jacobskruiskruid. En of het nog niet genoeg was stond de torenvalk boven het onderzoeksgebied te bidden op zoek naar een prooi. Het is voor de onderzoeker duidelijk dat door het nieuwe maaibeleid de biodiversiteit op Geldersoord is toe genomen.

Op de volgende pagina‘s worden enkele waarnemingen weergegeven.

7

Enkele waarnemingen worden als afbeelding weergegeven: Vlinders

Atalanta (Vanessa atlanta) Waardplant: brandnetel

Dagpauwoog (Inachis io) Waardplant: brandnetel

Klein Koolwitje (Pieris rapae) Waardplant: kruisbloemenfamilie en koolsoorten

Hooibeestje (Coenonympha pamphilus) Waardplant: diverse grassoorten

8

Andere insecten:

Aardhommel (Bombus terrestris)

Steenhommel (Bombus lapidarius)

(wilde) bijen soort

zweefvliegen soort

Groene Sabelsprinkhaan ( Tettigonia viridissima)

9

Coloradokever

Torenvalk

8. Ontwikkelingen in de toekomst Met de ervaring van de onderzoeker opgedaan in de heemtuin van Arnhem kan gesteld worden, dat het onderzoek gebied op Geldersoord nog niet in evenwicht is. Naarmate de verarming van de grond door het maaibeleid toeneemt zullen de grote aantallen van sommige soorten afnemen en zullen ander planten zich vestigen. Dit is een kwestie van tijd . Het is dan ook de moeite waard om het onderzoekgebied te blijven volgen. Het effect van het maaibeheer wordt dan op termijn duidelijk. De 0 meting ligt nu voor. 9. Dankwoord:: hierbij wil ik Kees Roelse bedanken voor de hulp bij het inventariseren , het opstellen en het corrigeren van dit rapport.

10. Algemene conclusies - De plantensoorten welke in 2020 , bij een proefinventarisatie zijn vastgesteld, zijn op 4 na ook weer in 2021 waargenomen. - De uitvoerige inventarisatie in 2021 is een goede 0 meting van het huidige maaibeheer op Geldersoord. - De 0 meting is een goed uitgangspunt om de ontwikkelingen ,door het nieuwe maaibeleid, te blijven volgen. - Over 5-10 jaar zal er een evenwicht ontstaan. Het effect van het ecologisch maaien moet dan goed zichtbaar zijn. - Het onderzoek is een mooie vorm van Burgerparticipatie. Samen met de gemeente komen tot een meer ecologisch Westervoort. 10

11