B04-20250310-05-vka-rapport-gezondheidsmonitor-jongvolwassenen-westervoort

Inhoud • • • • • • • • • • • • • • •

Over de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen Rapportage van de resultaten Achtergrondkenmerken Woon- en werksituatie en financiën Gezondheid en geluk Mentaal welbevinden Stress en prestatiedruk Beschermende factoren Bewegen en sporten Middelengebruik Seksualiteit Digitale leefomgeving De coronaperiode Kernboodschappen Contact

Rapport Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024

Westervoort Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 Resultaten 21 januari 2025

Over de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen In de periode april tot juli 2024 vond de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen plaats. Dit is een groot onderzoek naar de (mentale) gezondheid, de leefstijl en het welzijn van jongvolwassenen tussen de 16 en 25 jaar. Voor de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 is geen steekproef getrokken. De vragenlijst was in te vullen via een open link en respondenten zijn geworven via een online sociale media campagne. In totaal hebben 6613 jongvolwassenen uit de regio Gelderland-Midden de vragenlijst ingevuld. Van deze respondenten komen 162 jongvolwassenen uit de gemeente Westervoort. De resultaten kunnen helpen bij de invulling en ontwikkeling van het gezondheidsbeleid. De Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 is onderdeel van het Gezondheidsonderzoek COVID-19 van Netwerk GOR. Daarin brengen het RIVM, GGD’en, GGD GHOR Nederland, het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum de gevolgen van de coronaperiode voor de gezondheid in kaart. Dit doen zij in opdracht van het ministerie van VWS en ZonMw.

Rapportage van de resultaten Vanwege de betrouwbaarheid van de resultaten en de privacy van de respondenten hanteren wij bij de rapportage een minimum van 10 respondenten per specifieke antwoordcategorie. Indien de aantallen lager liggen dan dit minimum worden de cijfers niet weergegeven. Er wordt in dit geval een streepje (-) weergegeven. De cijfers die hier worden gepresenteerd zijn gestandaardiseerd naar GGD-regio, leeftijd (16-17 jaar, 18-20 jaar en 21-25 jaar) en gender (in twee groepen: mannen en vrouwen). Op deze manier geven de cijfers een zo representatief mogelijk beeld van alle jongvolwassenen in uw gemeente en de regio. Ten behoeve van de standaardisatie zijn mensen met gender “non-binair” of “anders” willekeurig toegevoegd als man of vrouw (landelijk 0,9%).

Achtergrondkenmerken 52% van de jongvolwassenen in uw gemeente is man en 48% is vrouw. Van de jongvolwassenen in uw gemeente is 22% tussen 16 t/m 17 jaar, 32% is 18 t/m 20 jaar en 46% is 21 t/m 25 jaar.

20% van de jongvolwassenen uit uw gemeente heeft (nog) geen opleiding afgerond of heeft vso, po, vmbo of mbo 1 als huidige/hoogst afgeronde opleiding. Voor 48% is dit havo, vwo of mbo 2/3/4 en voor 32% is dit hbo of wo. 83% van de jongvolwassenen heeft een Nederlandse herkomst (zowel jongvolwassene als ouders in Nederland geboren).

Woon- en werksituatie en financiën De woon-, werk- en financiële situatie kan veel invloed hebben op het welzijn en de mentale en fysieke gezondheid van jongvolwassenen. In een tijd waarin er sprake is van een woningcrisis en een onzekere financiële situatie is het van belang om deze aspecten goed te monitoren.

Woonsituatie De meest voorkomende woonsituaties van jongvolwassenen in uw gemeente: • • •

woont bij ouder(s)/verzorger(s) (88%) woont alleen (-%) woont in een huis samen met anderen (-%)

Werk en studie 85% van de jongvolwassenen in uw gemeente heeft een betaalde baan en 70% volgt op dit moment een opleiding.

Financiële situatie Moeite hebben om rond te komen is een belangrijke voorspeller van een slechte gezondheid. Mensen met een laag inkomen leven gemiddeld korter, ervaren meer stress en hebben vaker last van slapeloosheid en depressie (Movisie).

Van de jongvolwassenen in uw gemeente geeft 25% aan moeite te hebben om alles te betalen wat moet. Daarnaast geeft 13% aan schulden te hebben (exclusief studieschuld of hypotheek).

Het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) geeft advies over onder andere rondkomen, sparen en geldproblemen.

Gezondheid en geluk Ervaren gezondheid en geluk Gezondheid is meer dan de afwezigheid van lichamelijke en mentale klachten. Iedereen geeft zijn eigen betekenis aan gezondheid en jongvolwassenen kunnen zelf het beste aangeven hoe zij hun eigen gezondheid ervaren. Dit is een betrouwbare indicator voor de algehele gezondheidstoestand. 68% van de jongvolwassenen in uw gemeente heeft een (zeer) goede ervaren gezondheid. Daarnaast voelt 74% zich vaak tot voortdurend gelukkig.

Slaap Slaap is belangrijk voor het ‘schoonmaken’ van de hersenen, het onthouden van belangrijke dingen en het verwerken van emoties. Slapen is daarom net zo belangrijk als voeding en beweging om gezond te blijven. 19% Gemeente 17% Regio slaapt meestal (zeer) slecht. 20% Gemeente 18% Regio voelt zich (bijna) dagelijks slaperig of moevanwege niet goed slapen.

Tevredenheid met jezelf, je lichaam en je leven 88% van de jongvolwassenen in uw gemeente geeft aan tevreden te zijn met zichzelf. 75% is tevreden met het eigen lichaam en 86% is tevreden met het eigen leven.

Mentaal welbevinden Mentale gezondheid en weerbaarheid zijn belangrijke voorwaarden om gezond te leven en gezond op te groeien. Bijna twee derde van de psychische aandoeningen begint voor de leeftijd van 25 jaar, met grote risico’s op langdurige mentale gezondheidsproblemen (Mentale gezondheid van de jeugd - Trimbos-instituut).

Mentale gezondheid Net als met de ervaren gezondheid kunnen jongvolwassenen zelf het beste aangeven hoe het gaat met hun eigen mentale gezondheid. 53% van de jongvolwassenen geeft aan een (zeer) goede mentale gezondheid te hebben. 13% geeft aan een (zeer) slechte mentale gezondheid te hebben en 13% van de jongvolwassenen in uw gemeente voelt zich vaak tot voortdurend beperkt door psychische klachten.

Happyles is een klassikale interventie ter bevordering van welbevinden en geluk en ter preventie van depressieklachten bij jongvolwassenen.

Vertrouwen in de toekomst Van de jongvolwassenen in uw gemeente heeft 51% (heel) veel vertrouwen in de eigen toekomst. 90% van de jongvolwassenen in uw gemeente maakt zich (heel) veel zorgen om één of meer maatschappelijke thema’s.

Maatschappelijke thema’s waar jongvolwassenen in uw gemeente zich het meest zorgen om maken zijn: • • •

stijgende prijzen (65%) woningmarkt (62%) oorlogen (34%)

Sociale steun 90% van de jongvolwassenen in uw gemeente kan bij iemand terecht bij een probleem of als die ergens mee zit. Jongvolwassenen kunnen bij problemen of wanneer zij ergens mee zitten terecht bij: • • •

ouder(s)/verzorger(s) (74%) vriend(en)/vriendin(nen) (70%) familieleden (anders dan ouder(s)) (39%)

Suïcidegedachten Suïcide betekent zelfmoord en is het opzettelijk een einde maken aan het eigen leven. Mensen die aan suïcide denken voelen zich vaak al langer depressief, angstig, ongelukkig of alleen. Ze hebben misschien het gevoel dat niemand ze begrijpt en willen niet langer door met hun leven (113.nl). -% Gemeente 5% Regio heeft er in de laatste 12 maanden (heel) vaak serieus over gedacht een einde te maken aan het leven. -% Gemeente 3% Regio heeft het afgelopen jaar een suïcidepoging ondernomen. Zelfgerapporteerde cijfers over suïcide moeten voorzichtig geïnterpreteerd worden. Veel jongvolwassenen hebben in hun leven wel eens suïcidegedachten. Dit hoeft niet altijd erg te zijn. Antwoorden op vragen over suïcidegdachten zijn erg afhankelijk van de emotionele toestand van de jongvolwassene op het moment van het invullen van de vragenlijst. Een jongvolwassene die zich op het moment van invullen toevallig slecht voelt beantwoordt de vraag anders dan dezelfde

jongvolwassene die zich op dat moment goed voelt. Wel is er al jaren een toenemende trend van suïcide onder jongvolwassenen. Het blijft daarom belangrijk om de mentale gezondheid van jongvolwassenen in de gaten te houden.

113 Zelfmoordpreventie is er voor inwoners en professionals. Op de website is veel informatie te vinden over het herkennen van suïcidaliteit en het bieden van hulp. Ook zijn er handvatten te vinden voor ouders, scholen en huisartsen die te maken hebben met een jongvolwassene die met suïcidegedachten rondloopt. Voor gemeenten zijn er meerdere factsheets te vinden met meer informatie over dit onderwerp. Voor jongvolwassenen die nadenken over zelfdoding is er de website ikvoelmerot.nl.

Eenzaamheid Eenzaamheid is één van de belangrijkste risicofactoren voor het ontwikkelen van mentale klachten. Er bestaan twee soorten eenzaamheid. Emotionele eenzaamheid is het missen van een verbondenheid met anderen, iemand met wie je je gevoelens kunt delen. Sociale eenzaamheid is het missen van betekenisvolle vriendschappen. 58% van de jongvolwassenen in uw gemeente is enigszins tot sterk eenzaam. 17% is sterk eenzaam. 59% van de jongvolwassenen is enigszins tot sterk sociaal eenzaam en 61% is enigszins tot sterk emotioneel eenzaam.

Stress en prestatiedruk Stress Wanneer (ongezonde) stress optreedt, is er tijd nodig om ervan te herstellen. Bij te veel stress is er te weinig tijd om tussendoor te herstellen en kan dit leiden tot spanningsklachten en een burn-out.

32% van de jongvolwassenen in uw gemeente geeft aan zich (heel) vaak gestrest te voelen. De meest voorkomende bron van stress is studie of school (69%).

Top 5 bronnen van stress in uw gemeente: • • • •

studie of school (69%) werk of bijbaan (43%) de eisen die de jongvolwassene aan zichzelf stelt (38%) familie, vrienden of relatie (34%)

•

de combinatie van alles wat de jongvolwassene moet doen (34%)

Prestatiedruk Sommige jongvolwassenen voelen druk om aan verwachtingen te voldoen. Ze hebben vaak het gevoel dat ze iets goed of beter moeten doen. Ze willen hoge cijfers halen, een goede baan hebben of voldoen aan het perfecte plaatje.

54% van de jongvolwassenen in uw gemeente geeft aan regelmatig of vaak prestatiedruk te ervaren. De meest voorkomende bron van prestatiedruk voor jongvolwassenen is: ouder(s)/verzorger(s) (40%).

Top 5 bronnen van prestatiedruk in uw gemeente: • • • • •

ouder(s)/verzorger(s) (40%) docenten of klasgenoten van school of opleiding (29%) maatschappij/samenleving (23%) vrienden/vriendinnen (22%) leidinggevende of collega’s op werk (22%)

Beschermende factoren Hoe jongvolwassenen omgaan met de uitdagingen van het leven wordt mede bepaald door hun veerkracht en weerbaarheid.

Veerkracht Veerkracht is het vermogen om te herstellen van tegenslagen in het leven. 29% Gemeente 29% Regio vindt het moeilijk om stressvollegebeurtenissen te doorstaan. 64% Gemeente 59% Regio herstelt na een moeilijke periode meestal weer snel. Institute for positive health zet in op positieve gezondheid. Door in gesprek te gaan met jongvolwassenen wordt duidelijk waar hun kracht zit en wat hen helpt om sterker uit een stressvolle of moeilijke periode te komen. Het concept van positieve gezondheid biedt daarvoor aanknopingspunten.

Weerbaarheid Weerbaarheid is de basis voor een goede psychische gezondheid. Weerbare jongvolwassenen hebben zelfvertrouwen en kunnen goed voor zichzelf opkomen, met respect voor anderen. Zij kunnen ook, al dan niet na een periode van experimenteren, gezonde keuzes maken ten aanzien van de eigen leefstijl. 90% van de jongvolwassenen in uw gemeente is voldoende weerbaar.

Movisie legt uit wat werkt voor het versterken van weerbaarheid bij jongvolwassenen.

Bewegen en sporten Sporten en bewegen is goed voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Het vermindert de kans op een aantal chronische aandoeningen. Daarnaast kan bewegen sociale interactie bevorderen en mensen helpen beter in hun vel te zitten (Kenniscentrum sport & bewegen).

59% van de jongvolwassenen in uw gemeente beweegt 5 of meer dagen per week minimaal een half uur. 67% is lid van een sportclub, sportschool of heeft een (online) sportabonnement. 28% Gemeente 29% Regio beweegt dagelijks minimaal een half uur.

Middelengebruik Alcohol De hersenen van jongvolwassenen zijn tot het 25e levensjaar volop in ontwikkeling. Het drinken van alcohol kan op langere termijn de kans op het krijgen van overgewicht, hart- en vaatziekten, leverziektes, hersenziektes en kanker verhogen. Het advies van de Gezondheidsraad is: drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. 43% van de jongvolwassenen in uw gemeente voldoet aan dit advies.

Roken, vapen en snus

Roken is een belangrijke oorzaak van ziekte en sterfte in Nederland. Hoe jonger iemand start met roken, hoe groter de kans is op een rookverslaving. Vapen is een vorm van roken, waarbij vloeistof opgewarmd wordt en niet verbrand. Net als bij roken, zitten in vapes veel stoffen die slecht zijn voor de gezondheid. De nicotinezouten die in sommige vapes zitten, zijn vele malen sterker dan nicotine in een sigaret. 27% Gemeente 20% Regio rookt minimaal één keer per week tabak. 11% Gemeente 6% Regio vapet minimaal één keer per week.

Snus zijn nicotinezakjes die in de mond worden gestopt. Nicotinezakjes verhogen het risico op bepaalde vormen van kanker, zoals kanker in de mondholte. Het gebruik van snus in uw gemeente is erg laag. In de regio Gelderland-Midden gebruikt (1%) van de jongvolwassenen snus.

Drugs Drugs kunnen bij langdurig en regelmatig gebruik leiden tot (geestelijke) afhankelijkheid, psychische stoornissen en andere gezondheidsrisico’s.

In uw gemeente heeft 15% van de jongvolwassenen cannabis gebruikt in de laatste 4 weken.

Drugs anders dan cannabis die in de laatste 4 weken het vaakst door jongvolwassenen in de regio Gelderland-Midden zijn gebruikt (de aantallen in uw gemeenten zijn te klein om te kunnen rapporteren): • • •

3-mmc of 4-mmc (5%) xtc (4%) adhd medicijnen zonder doktersrecept (1%)

Seksualiteit Seksualiteit is een onderdeel van gezondheid, net zoals gezond eten, bewegen, slapen en hoe je je mentaal voelt. Onder seksualiteit verstaan we diversiteit in gender, sekse en seksuele oriëntatie, maar ook veilige seks en seksueel risicogedrag.

LHBTQIA+ LHBTQIA+ staat voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, queer, intersekse en aseksueel. De + staat voor alle andere vormen die niet heteroseksueel en cisgender zijn (NJI). Uit de rapportage van Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 bleek dat jongvolwassenen die zichzelf identificeren als LHBTQIA+ vaker een slechtere gezondheid ervaren.

In uw gemeente zijn de aantallen te klein om gemeentecijfers te kunnen rapporteren. Op regionaal niveau ziet 12% van de jongvolwassenen zichzelf als LHBTQIA+. 69% van de jongvolwassenen die zichzelf zien als LHBTQIA+ hebben meestal tot altijd het gevoel zichzelf te mogen zijn bij anderen.

Seksualiteit en risicogedrag In uw gemeente heeft 74% van de jongvolwassenen ooit seks gehad. 17% heeft seks gehad met meerdere verschillende personen in het laatste halfjaar. De meest gebruikte anticonceptiemethodes bij de laatste keer vaginale seks zijn: • • •

de pil (49%) condoom (29%) spiraaltje (23%)

In de regio Gelderland-Midden gaf 7% aan geen of alleen een onbetrouwbare methode van anticonceptie gebruikt te hebben tijdens de laatste keer dat zij seks hadden. De aantallen in uw gemeente zijn erg klein en kunnen daarom niet gerapporteerd worden. Een voorbeeld van een onbetrouwbare methode van anticonceptie is voortijdig terugtrekken of het bijhouden van de cyclus. Het hebben van verschillende sekspartners en niet altijd gebruiken van een condoom of beflapje is een risico voor SOA. 12% Gemeente 8% Regio heeft het afgelopen half jaar seks gehad metverschillende partners en gebruikte soms of nooiteen condoom of beflapje. Sense is een voorlichtingswebsite met betrouwbare informatie over relaties en seksualiteit voor jongvolwassenen. Sense maakt gebruik van video’s, podcasts, games en andere technieken om betrouwbare informatie te delen over onder andere seksueel plezier, veilige seks en wensen en grenzen. Jongvolwassenen kunnen via chat, Whatsapp, telefoon, etc. contact leggen met een hulpverlener of een afspraak

maken voor een jongvolwassenenspreekuur. Ook kunnen jongvolwassenen contact zoeken met de regionale Sense afdeling.

Digitale leefomgeving Sociale media en gamen Als jongvolwassenen het gebruik van sociale media en/of gamen niet meer onder controle hebben, kunnen er problemen ontstaan in het dagelijks functioneren (bijvoorbeeld sociale conflicten, onthoudingsverschijnselen en vluchtgedrag). Dit kan negatieve effecten hebben op verschillende aspecten van gezondheid, zoals mentaal welbevinden, eenzaamheid en slaap. 31% Gemeente 26% Regio vertoont risicovolsocialemediagebruik. -% Gemeente 4% Regio vertoont risicovolgamegedrag.

Online gokken Online gokken gaat over het spelen van online gokspellen (bijvoorbeeld fruitautomaat/slots, sportweddenschappen zoals Toto of casinogames zoals roulette, kaartspellen of Rad van Fortuin). 20% van de jongvolwassenen in uw gemeente heeft de laatste 12 maanden online gegokt voor geld. -% gokt minimaal één keer per week online voor geld. -% heeft in de laatste 12 maanden één of meerdere keren geldproblemen gehad door online gokken.

De coronaperiode De coronaperiode ligt inmiddels achter ons, maar de gevolgen kunnen nog wel merkbaar zijn. Jongvolwassen geven aan dat zij zowel positieve als negatieve gevolgen ervaren van de coronaperiode. 59% Gemeente 63% Regio ervaart op dit moment nog negatieve gevolgen van de coronaperiode. 45% Gemeente 47% Regio ervaart op dit moment nog positieve gevolgen van de coronaperiode. Top 3 negatieve gevolgen: • • •

studievoortgang (26%) eigen ontwikkeling (25%) mentale (psychische) gezondheid (20%)

Top 3 positieve gevolgen: • • •

eigen ontwikkeling (20%) balans tussen werk/studie en privé (11%) het aangaan en onderhouden van contacten (10%)

Post-covid Sommige mensen houden langdurige klachten nadat ze COVID-19 (corona) hebben gehad. Als de klachten minimaal drie maanden aanhouden is er sprake van post-COVID. -% Gemeente 8% Regio heeft 3 maanden of langer gezondheidsklachten die (mogelijk) door het coronavirus komen. -% Gemeente 1% Regio heeft door een arts vastgesteldepost-COVID. -% Gemeente 5% Regio is (ernstig) beperkt in het dagelijks leven vanwege (mogelijke) post-COVID. Meer informatie over post-covid en (financiële) hulp bij post-covid is te vinden op de website van de rijksoverheid.

Kernboodschappen Jongvolwassenen in de gemeente Westervoort zijn iets gezonder dan die in de regio en in Nederland 74% van de jongvolwassenen voelt zich vaak tot voortdurend gelukkig vergeleken met 64% in de regio. Ook zijn veel jongvolwassenen voldoende weerbaar (90% vergeleken met 83% in de regio). Wel wordt er in de gemeente veel gerookt. 32% van de jongvolwassenen rookt tabak en 15% vapet. In totaal rookt en/of vapet 37% van de jongvolwassenen vergeleken met 31% van de jongvolwassenen in de regio.

Mentale gezondheid laat te wensen over Mentale problemen horen bij het leven en niet iedereen die aangeeft zich mentaal niet gezond te voelen heeft direct hulp nodig. Toch blijven er zorgen rondom het mentaal welzijn van jongvolwassenen. Slechts 53% van de jongvolwassenen in de gemeente Westervoort beoordeelt de eigen mentale gezondheid als (zeer) goed en 51% heeft (heel) veel vertrouwen in de toekomst. Ook eenzaamheid blijft een probleem, 17% van de jongvolwassenen in de gemeente geeft aan sterk eenzaam te zijn.

Veel stress en prestatiedruk 32% van de jongvolwassenen in de gemeente heeft aan zich (heel) vaak gestrest te voelen en 54% ervaart prestatiedruk. Ook hebben jongvolwassenen veel zorgen. 65% maakt zich (heel) veel zorgen over stijgende prijzen en 62% over de woningmarkt. Het blijft daarom belangrijk om te investeren in weerbare en veerkrachtige jongvolwassenen die goed uitgerust zijn om met de uitdagingen in het leven om te gaan.

Wat kan de gemeente doen? •

•

•

•

•

Op loketgezondleven.nl zijn voor veel verschillende thema’s interventies die ingezet kunnen worden voor het verbeteren van de (mentale) gezondheid van jongvolwassenen De Gezonde School helpt scholen en mbo’s om te werken aan een gezonde leefstijl en het bevorderen van het welbevinden van de leerlingen. De aanpak sluit aan bij wat de school of het mbo al doet en versterkt wat goed gaat. De Gezonde School adviseur van de GGD Gelderland-Midden kan scholen en mbo’s adviseren en begeleiden. Neem contact op met gezondeschool@vggm.nl voor meer informatie. Happyles is een klassikale interventie ter bevordering van welbevinden en geluk en ter preventie van depressieklachten bij jongvolwassenen. GGD Gelderland-Midden heeft een menukaart beschikbaar die inzichtelijk maakt hoe de gemeenten zich kunnen inzetten voor een rookvrije generatie Iriszorg Preventie is de expert in onze regio voor het voorkomen van middelengebruik en verslaving en biedt advies en handvatten

Contact Heeft u nog vragen over het onderzoek? Neem dan contact op met Team Onderzoek via onderzoek@vggm.nl.

Meer weten? In ons digitale dashboard vindt u de tabellenboeken van dit onderzoek. Deze en meer informatie over de gezondheid van de inwoners van deze regio vindt u op: incijfers.ggdgm.nl