A09-20220509-11-vka-coll-promotie-kerkenvisies-liemers-en-doesburg-bijlage-2-kerkenpaspoorten.pdf

Heilige Gerardus Majellakerk Spijk Toekomstperspectief Op dit moment onderzoekt Spectrum voor de gemeente Zevenaar met verschillende partijen (woningcoöperatie, het dorpshuis, Stichting Actief Spijk, de parochie en de gemeente Zevenaar) hoe om te gaan met de gemeenschapsaccommodaties in Spijk. Er zijn twee scenario's die verder onderzocht worden: - De kerk wordt de nieuwe gemeenschapsaccommodatie. Als het dorp hiervoor zou kiezen betekent het dat het huidige dorpshuis (De Spieker) haar activiteiten verplaatst naar de kerk en er op de plek van dorpshuis en aangrenzende leegstaande school woningen gerealiseerd zouden worden. De pastorie kan in de plan worden meegenomen. - Het huidige dorpshuis blijft de gemeenschapsaccommodatie van Spijk. In dat geval doet de parochie de kerk in de verkoop. Op dit moment (juni 2021) wordt er een werkgroep geformeerd om te onderzoeken of er een sluitende businesscase gemaakt kan worden voor scenario één, de kerk als gemeenschapshuis. Hiervoor krijgt de werkgroep in ieder geval de tijd tot eind 2022.

Behoefte Mocht er voor scenario 1 (kerk als gemeenschapsvoorziening) gekozen worden, is er ondersteuning nodig rondom de financiële haalbaarheid (investering en exploitatie).

Gereformeerde kerk Tolkamer

KERKENPASPOORT

nr.13

Stand van zaken & toekomstperspectief Dit kerkgebouw woont momenteel gebruikt als woonhuis. Voor de herbestemming behoorde deze kerk tot de Protestantse Gemeente Rijnwaarden. Nu zijn de kerkdiensten in de dorpskerk in Lobith, zie nr. 8.

Bijlandseweg 25 Tolkamer Particulier bezit (geen vrije toegang) 1947

Gereformeerde kerk Woning Duurzaam herbestemd CATEGORIE

D

KERKENPASPOORT

Gereformeerde kerk Tolkamer

nr.13

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Dit kleine protestantse kerkje met dakruiter is gebouwd in 1948, naar een ontwerp van de Arnhemse architect J.C. Spreij. In 1950 is er een aanbouw toegevoegd. De kerk staat op de plek van een oudere kerk (1936) die in 1945 is verwoest. De kerk is een typisch voorbeeld van een naoorlogs protestants kerkgebouw van zeer sobere opzet, met eenvoudige vormen en de bijna totale afwezigheid van versiering. b. Omgevingswaarde De kerk markeert de toegang tot de wijk Tuindorp bij Tolkamer en heeft daarmee waarde voor de omgeving. De kerk is verbonden met de geschiedenis van de bewoners van Tuindorp.

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: sobere en bescheiden architectuur • Ligging: markeert de toegang tot Tuindorp • Gebruik: duurzaam herbestemd tot woning

c. Gebruikswaarde Sinds 2003 is het gebouw buiten gebruik als kerk. In 2010 is de kerk in particuliere handen gekomen en is deze getransformeerd tot woning en uitgebreid. d. Toekomstwaarde Met de duurzame herbestemming tot woning is de toekomst van dit kerkgebouw veilig gesteld.

“van kerkbelang naar dorpsbelang”

St.-Andreaskerk Zevenaar

KERKENPASPOORT

nr.14

Stand van zaken Deze kerk is het eucharistisch centrum voor de gehele St. Willibrordus parochie. Op zondag zijn er normaal gesproken zo’n 150-200 bezoekers. Daarnaast is er een begraafplaats die door vrijwilligers onderhouden wordt, wordt er bezoekwerk gedaan en zijn er verschillende koren. De gemeente ziet wel een terugloop: bij de bezoekers in de dienst, bij de koren en de vrijwilligers. Daarnaast komt er ook amper aanwas van nieuwe parochianen.

De kerk is verschillende keren gerenoveerd. Op dit moment werkt het orgel niet, maar er is besloten deze vanwege de hoge kosten op dit moment niet te restaureren. Aangezien er verschillende kerken in de regio aan de eredienst worden onttrokken, worden er meer leden aangewezen op de St.-Andreaskerk. Markt 2 Zevenaar St. Willibrordus parochie

1532

RKK

Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

KERKENPASPOORT

St.-Andreaskerk Zevenaar

nr.14

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Deze gotische kerk (1532) werd in 1870 uitgebreid met een neogotische koorpartij en in 1884 met een neogotische toren, beide naar ontwerp van architect Alfred Tepe, een belangrijk kerkontwerper in die tijd. De kerk kent een aantal bijzondere historische interieurelementen, zoals een 17de eeuwse preekstoel, herenbanken, zandstenen doopvont, grafzerken, heiligenbeelden en orgel. De originele kerkbanken zijn niet meer aanwezig. In de jaren 50/60 is het hele interieur wit geschilderd, waarbij veel muurschilderingen zijn verdwenen en de sfeer ingrijpend is gewijzigd.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: een bijzondere combinatie van gotiek en neogotiek • Zintuigen: een lichte en ruime kerk • Ligging: markante ligging met groene setting in het hart van Zevenaar

b. Omgevingswaarde De kerk heeft een markante ligging in het hart van Zevenaar. Aan alle zijden wordt de kerk omgeven door gazon en bomen, en omgrensd door een lage stenen muur en hagen. Aan de westzijde bevindt zich een klein kerkplein. De groene setting is een bijzondere kwaliteit in de dichtbebouwde directe omgeving. c. Gebruikswaarde In de kerk staan losse stoelen in plaats van kerkbanken, dit maakt een flexibele indeling en dus multifunctioneel gebruik mogelijk. Door de grote ramen valt veel natuurlijk licht de kerkruimte binnen. Momenteel is het orgel dringend aan restauratie toe. d. Toekomstwaarde In 2018 is de Heilige Andreaskerk door de aartsbisschop aangewezen als eucharistisch centrum van de Willibrordusparochie. Hiermee blijft de kerk in religieus gebruik en is de toekomst van deze kerk voor de komende tijd veilig gesteld.

St.-Andreaskerk Zevenaar Toekomstperspectief Deze kerk is uitgekozen als eucharistisch centrum voor de Liemers en blijft dus in functie.

Behoefte De grootste zorg zit in het krijgen en behouden van vrijwilligers. Door de onttrekking van meerdere kerken binnen de Sint Willibrordus parochie, is de verwachting dat deze kerk kan voorzien in de behoefte van de uitingen van het geloof en een centralisatie van kerkgangers en vrijwilligers.

Ontmoetingskerk Zevenaar

KERKENPASPOORT

nr.15

Stand van zaken De kerk wordt gebruikt voor de zondagse diensten van de Protestante Gemeente in Zevenaar. Op zondag zijn er gemiddeld 80 bezoekers, de gemeente heeft 800 leden waarvan er zo’n 150 actief zijn in de kerk. De leeftijdsopbouw is hoog. De vrijgemaakte gereformeerde kerk Duiven-Velp houdt ook af en toe een dienst in de Ontmoetingskerk en de kerk wordt wel een gebruikt door koren. In 1999 heeft de kerk zelf groot onderhoud gehad. Het gebouw en de inventaris vergt veel onderhoud, maar wordt goed bijgehouden. Zo zijn rond 2018 de historische banken en de preekstoel grondig aangepakt en in 2020 is het torentje met de klokkenstoel compleet vervangen en zijn de klokken gerestaureerd en in 2021 is het orgel uit 1695 grondig schoongemaakt. Het hele jaar door is de kerk op bepaalde dagen, meestal de eerste vrijdagmiddag in de maand, open voor bezoekers en de rond kerst is de kerk vaak ook betrokken bij de midwinterhoornwandeling.

Hoek Marktstraat 24/ dr. Honigstraat Zevenaar Protestantse Gemeente Zevenaar

1658

Verbonden met de kerk ligt er “Ons Huis”, een zalencentrum dat door allerlei organisaties gebruikt wordt. Ons Huis ligt centraal in Zevenaar, de huurprijzen zijn laag en het draait goed. Het wordt gebruikt door verenigingen, voor recepties, medische-, sociale- en maatschappelijke groepen. Daarnaast wordt een deel gebruikt als woning. Er zijn twee beheerders, in dienst die de verhuur regelen en daarnaast zijn er veel vrijwilligers bij betrokken. Tot slot heeft de kerk ook een eigen begraafplaats, gelegen aan de Babberichse weg

PKN

Meer informatie over de kerk en gebruik zijn te vinden op: https://pkn.kerkenzevenaar.nl/. Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

KERKENPASPOORT

Ontmoetingskerk Zevenaar

nr.15

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Een 17de eeuws zaalkerkje van de architect Bastiaan Verhoeven. De kerk heeft een driezijdige koorsluiting en een houten klokkentorentje met slanke helmspits. De ankers in de westgevel tonen het jaartal 1658. Belangrijke interieuronderdelen zijn de 17de eeuwse eikenhouten kansel en de eikenhouten Avondmaalstafel. Tegen de westelijke wand domineert de 17de eeuwse orgelkast met rijk houtsnijwerk, gemaakt door Conrad Ruprecht. Het orgel heeft een 20ste eeuws binnenwerk van firma D.A. Flentrop. Klokkenstoel met gelui van twee klokken, waarvan één van P. van Trier en een moderne klok. Bijzonder is dat deze kerk tot de oudste, oorspronkelijk als protestants gebouwde, kerken van Nederland behoort. De Hervormde Kerk in Lobith vertoont veel overeenkomsten met de kerk in Zevenaar en is van 1661. De Hervormde Koepelkerk in Willemstad is de oudste. Deze dateert van 1607.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: unieke waarde als één van de oudste als protestantse kerk gebouwde kerken van Nederland • Ligging: centrale ligging in Zevenaar • Ensemble: combinatie met het naastgelegen verenigingsgebouw

b. Omgevingswaarde De ligging is zeer centraal in het winkelgebied van Zevenaar. De kerk ligt iets terug in de straatwand, op de hoek van de Marktstraat en de Dokter Honigstraat. Een gietijzeren hek en leilindes sluiten het terrein aan de Marktstraatzijde af. Aan de Dokter Honigstraat wordt het terrein met een moderner hekwerk afgesloten. De kerk is aan de westzijde verbonden met het kerkelijk Verenigingsgebouw “Ons Huis”.

c. Gebruikswaarde De combinatie met het naastgelegen Verenigingsgebouw maakt dat de kerk naast religieus gebruik ook voor diverse culturele functies (mede) te gebruiken is, zoals muziekuitvoeringen, recepties en uitvaarten. Sinds 2019 is deze kerk officieel een “Groene Kerk” wat betekent dat de kerk actief bezig is met duurzaamheid en vergroening. d. Toekomstwaarde De kerk is in religieus gebruik en heeft door de ligging, de afmetingen en de combinatie met het verenigingsgebouw veel mogelijkheden om multifunctioneel medegebruik verder uit te breiden.

Ontmoetingskerk Zevenaar Toekomstperspectief Op dit moment zijn er geen financiële zorgen. De onderhoudskosten worden opgebracht door de opbrengsten uit Ons huis, Kerkbalans en de landerijen. De PKN-gemeenten in de regio (Zevenaar, Duiven, Westervoort, Rijnwaarden, Lathum-Giesbeek) zijn wel met elkaar aan het onderzoeken of er op termijn meer kan worden samengewerkt.

Behoefte Vinden en vasthouden vrijwilligers

Molukse Kerk Zevenaar

KERKENPASPOORT

nr.16

Stand van zaken In dit gebouw houden drie Molukse kerkgemeenschappen hun vieringen: Geredja Protestan Indonesia (G.P.I.) Nood Gemeente Protestants Molukse Belanda ’53 (N.G.P.M.B. ’53) Geredja Injil Maluku (G.I.M.) In de loop der jaren zijn er verschillende Molukse kerken ontstaan, die elk verbonden zijn aan een specifieke cultuur. Twee van de drie gemeenschappen hebben een synode waar verantwoording aan af gelegd wordt en een financiële bijdrage aan geleverd wordt. De drie kerkelijke gemeenten hebben 100150 leden (G.P.I.), 40-50 leden (N.G.P.M.B. ’53) en 20-30 leden (G.I.M.). Deze aantallen zijn stabiel, maar er is wel een terugloop onder de jeugd.

Herman Gorterstraat 2 Zevenaar Drie Molukse Kerkelijke gemeenten en de Stichting Beheer Molukse Kerken Zevenaar 1963

Deze drie gemeenten en een opgerichte Stichting Beheer Molukse Kerken Zevenaar (SBMKZ) hebben gezamenlijk op 1 april 1989 het gebouw overgenomen van de gemeente Zevenaar. Bij de verkoop is er een bedrag voor onderhoud meegegeven. Inmiddels is dit bedrag bijna volledig besteed. De huidige inkomsten bestaan uit een te lage contributie van de drie gemeenschappen. De vaste lasten zijn hoog (met name qua energie) en nu de verwarming stuk is gegaan is er acuut een probleem. Op dit moment worden er offertes opgevraagd voor een nieuw systeem, inclusief airco. Daarnaast zou de SBMKZ graag het plafond verlagen om zo te besparen op energiekosten (de huidige kerkzaal is ongeveer 7 meter hoog en 15 meter lang). Hiervoor wordt contact gezocht met de gemeente Zevenaar. De gemeenten staan weinig open voor multifunctioneel gebruik of meer gezamenlijke activiteiten met andere culturele verenigingen. Daarnaast is er vlakbij een Moluks wijkcentrum waar diverse activiteiten georganiseerd worden.

Diverse Molukse Kerken

Naast een kerkzaal, heeft het gebouw verschillende kantoorruimten en een zaal waar bijv. koffie kan worden gedronken na de dienst en activiteiten voor de jeugd (Zondagschool) kunnen worden georganiseerd.

Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

KERKENPASPOORT

Molukse Kerk Zevenaar

nr.16

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Deze Molukse kerk is in 1962 gebouwd naar ontwerp van architect Ad Hutjes uit Arnhem. De kerk is van belang vanwege het sobere en modernistische ontwerp, dat zijn kracht voor een groot deel ontleent aan de symboliek van een naar het oosten oprijzend kerkgebouw met een sterke gerichtheid op het woord in een kerkzaal waarin de preekstoel oorspronkelijk centraal tegen de klokkentoren opgesteld was. Kenmerkend zijn de niet-afgewerkte wanden en waaiervormig plafond van houtwolcementplaten. Er is de wens om dit plafond aan te passen om de energiekosten te verlagen. In 1988 is de kerk gemoderniseerd, waarbij het jeugdcentrum aan de westzijde is uitgebreid. Ook zijn toen het liturgisch meubilair en de stoelen vervangen.

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: sober en modernistisch ontwerp • Ligging: vrije en groene situering • Opzet: verbondenheid met de Molukse geschiedenis in Zevenaar

b. Omgevingswaarde De kerk werd gebouwd middenin de buurt waar eind 1961 en begin 1962 enige tientallen Molukse gezinnen kwamen te wonen. De ruimtelijke situering in een groene omgeving maakt deel uit van de centrale groenstructuur van de Huygenslaan. c. Gebruikswaarde De kerk is in religieus gebruik en voldoet door de extra zaal en kantoorruimtes aan de gebruikerswensen. Wel is er een wens om de verwarmingskosten te verlagen.

d. Toekomstwaarde De wens om de verwarmingskosten te verlagen heeft geleid tot een plan om een verlaagd plafond aan te brengen. Dit zal de ruimtebeleving van het interieur sterk wijzigen. Een integraal duurzaamheidsadvies op maat, waarbij ook de monumentale waarden worden meegewogen, wordt geadviseerd. Vroegtijdige afstemming met de gemeentelijke monumentencommissie is daarbij gewenst.

Molukse Kerk Zevenaar Toekomstperspectief Op dit moment is de exploitatie een probleem. De verwachting is dat dit wordt opgelost als de gaskosten omlaag kunnen (door een verlaging van het plafond) en daarnaast willen ze de contributie van de drie kerken verhogen.

Behoefte - Kennisuitwisseling over hoe het bijv. werk met een aanpassing aan het gebouw, het aanschaffen/tips airco/verwarming, leggen van zonnepanelen, verzekeringen etc. - Ondersteuning van het bestuur: welke taken liggen daar, waar lopen anderen tegenaan? - Hulp bij het trekken van vrijwilligers - Hulp bij het aanvragen van subsidies

Koninkrijkszaal Zevenaar

KERKENPASPOORT

nr.17

Stand van zaken In de jaren ‘60 werden de eerste samenkomsten van Jehovah's Getuigen georganiseerd in de regio Zevenaar. De groep Jehovah's Getuigen groeide en zo ontstond behoefte aan een eigen gebouw. De bouw van dit eigen gebouw is in 1976 gestart en in 1977 voltooid. Het gebouw is volledig gebouwd door leden van de Jehovah's Getuigen die zich vrijwillig inzetten. In 2013 is er groot onderhoud gepleegd, ook door de vrijwilligers van de Jehovah's Getuigen zelf.

In 1993 is vanwege de groei gemeente gesplitst in twee losse gemeenten: Lentemorgen en Zonnemaat. Beide beslaan een deel van Zevenaar en een aantal omliggende dorpen en beide hebben zo’n 80 leden. De gemeenten hebben elk twee samenkomsten per week (dus vier in totaal). Daarnaast zijn er af en toe bijeenkomsten rondom een thema (bijv. slechthorendheid) of komt de gemeente samen na een evangelisatie-actie. Het gebouw wordt verder niet voor andere doeleinden gebruikt dan bijeenkomsten van de Jehovah's Getuigen zelf. De betrokkenheid van de gemeente is hoog. Het overgrote deel van de leden komt naar de samenkomsten, nu deze digitaal zijn is dit nog hoger. Daarnaast zetten de leden zich ook allen actief in voor de gemeente, o.a. voor het onderhoud van het gebouw.

Heesackers 9, Zevenaar Jehovah's Getuigen

Zo’n 40% van de leden is boven de 60, dus er is sprake van enige vergrijzing. Toch zijn er ook nog zo’n 20% van de leden onder de 30 jaar. De nieuwe aanwas bestaat voornamelijk uit kinderen van huidige leden die zich aansluiten.

1976

De Jehovah's Getuigen vinden het belangrijk om efficiënt met de middelen, en dus de gebouwen, om te gaan. Vanuit de wereldwijde en landelijke organisatie wordt toegezien hoe de gebouwen zo efficiënt mogelijk benut kunnen worden, bijv. door het samenvoegen van gemeenten als ze op een kleine afstand een eigen gebouw hebben. Daarnaast wordt er ook wereldwijd bijgehouden wat de onderhoudsstaat van de gebouwen is en is er per Koninkrijkszaal een eigen onderhoudsplan.

Jehovah’s Getuigen

Samenkomsten Religieus gebruik CATEGORIE

A

De gebouwen zijn sober ingericht. Geld wat overgehouden wordt kan namelijk van grote betekenis zijn in bijv. een ontwikkelingsland. De inkoop wordt verder ook centraal gedaan om kosten te besparen en het onderhoud zelf door Jehovah's Getuigen die zelf vakkennis hebben, aangevuld met lokale vrijwilligers. Wanneer er sprake is van renovatie, wordt dit ook landelijk gecoördineerd.

KERKENPASPOORT

Koninkrijkszaal Zevenaar

nr.17

Vervolg stand van zaken Het klein onderhoud wordt lokaal opgepakt, net zoals het schoonmaken van het gebouw. Daarbij wordt het gebouw als gebouw van God gezien, en daarbij zijn reinheid en veiligheid belangrijke waarden. In het geval van nieuwbouw wordt er sterk ingezet op duurzaamheid. Voor deze bestaande bouw is het dak wel geïsoleerd, maar zijn er nu geen plannen voor extra duurzaamheidsmaatregelen.

Erfgoedwaarden

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: eenvoudige hoofdvorm • Opzet: sober gebouw sluit aan bij de overtuiging van de geloofsgemeenschap • Ligging: vrije en groene ligging

a. Gebouwwaarde Het gebouw is in 1976 en 1977 gebouwd, volledig door inzet van leden van de Jehovah's Getuigen . In 2013 is er groot onderhoud gepleegd, opnieuw door de leden. Het is een éénlaags modern gebouw opgetrokken uit baksteen met zadeldak met donkere pannen. De westgevel is voorzien van twee zinken erkers die door het dak steken. De puien bevatten antracietkleurige kozijnen. Een rood deurkozijn en glazen luifel markeert de entree. De zuidelijke kopgevel heeft een verspringing waarin een zijdeur en ramen zijn gesitueerd. Het interieur is sober. b. Omgevingswaarde Het gebouw heeft een vrije ligging in groene setting in een woonwijk. Aan de westzijde, waar de entree zich bevindt, ligt het gebouw aan een doodlopende straat met parkeervoorziening tussen groen. c. Gebruikswaarde De kerk is in religieus gebruik en voldoet aan de behoefte. d. Toekomstwaarde De prognose is dat het religieus gebruik in de komende jaren gewoon kan worden voortgezet. Mocht het gebouw wel worden afgestoten, dan is het eenvoudig her te bestemmen naar andere functies.

Koninkrijkszaal Zevenaar Toekomstperspectief Het ledenaantal is al lange tijd stabiel. Mocht er in de toekomst toch een terugloop zijn, wordt landelijk gekeken naar de beste oplossing in samenhang met de andere Koninkrijkszalen.

Behoefte Geen behoefte aan ondersteuning. Willen ook nadrukkelijk geen subsidie o.i.d..

Mevlana Moskee Zevenaar

KERKENPASPOORT

nr.18

Stand van zaken De Mevlana Moskee is opgericht door een groep Turkse bewoners uit Zevenaar. Vanaf eind jaren 90 is de populatie van Turkse inwoners in Zevenaar sterk toegenomen. De oorzaak hiervan is tweeledig, op de eerste plaats veroorzaakt door verhuizingen vanuit plaatsen uit de omgeving (Lobith, Pannerden en Didam). Ten tweede door een reorganisatie van de sigarettenfabriek BAT. Hierdoor kwamen veel Turkse BAT-medewerkers met name vanuit Den Haag om in Zevenaar te gaan werken. Deze mensen besloten in Zevenaar te blijven en verhuisden uiteindelijk mee. Heel veel mensen waren gewend om naar de moskee in Arnhem te gaan, maar gaandeweg ontstond de behoefte om een moskee in Zevenaar op te richten. Na wat tijdelijke locaties, eerst in het Juvenaat gebouw (vanaf 1998) en later aan de Molenstraat in Zevenaar (vanaf 2008) tot de huidige nieuwbouwlocatie aan de Reisenakker in Zevenaar (vanaf 2013). Hier hebben we een gebedsruimte voor +/- 200 gelovigen en daarnaast een kantine, vergaderruimtes, klaslokaal en de ambtswoning van de imam. Reisenakker 6 Zevenaar Zo’n 120 gezinnen zijn aangesloten bij de moskee en dit aantal blijft stabiel. De gemeente trekt nog steeds inwoners en hieruit komen ook nieuwe leden voor de moskee. Daarnaast trekt de moskee ook nieuwe aanwas vanuit vluchtelingen die in de buurt wonen. De moskee wordt vooral gebruikt voor gebed en gebedsbijeenkomsten.

De vrijdag is een heilige dag in de islam en dan nemen gemiddeld 7080 gelovigen deel aan het vrijdaggebed.

Mevlana Moskee Zevenaar

2013

Het bestuur organiseert allerlei activiteiten voor de bezoekers en voor de omgeving. Het moskeebestuur probeert ook aan te haken bij initiatieven in Zevenaar (bijv. armoedeplatform, contact kerken), maar lopen hier soms tegen het beperkt aantal vrijwilligers aan. De moskee heeft beperkte ruimte en zou op termijn eventueel willen uitbreiden om meer ruimte te hebben voor bijv. activiteiten te organiseren.

Islamitisch

Gebed en gebedsbijeenkomsten Religieus gebruik CATEGORIE

A

Mevlana Moskee Zevenaar Vervolg stand van zaken Naast de geloofsfunctie heeft de moskee ook een belangrijke maatschappelijke functie: • De moskee is ontmoetingsplaats waar leden van de gemeenschap terecht kunnen voor advies over uiteenlopende (religieuze) onderwerpen; • Er zijn regelmatig contacten tussen moskeeën onderling en met kerken in het kader van een interreligieuze dialoog; • sociaal-culturele activiteiten, waaronder bijvoorbeeld open dagen, braderieën en Iftar-maaltijden met buurtbewoners en leden van de gemeenschap; • ·educatieve activiteiten en voorlichting, zoals huiswerkbegeleiding, voorlichting over gezondheid, wet- en regelgeving en Turkse lessen; • bezoek aan trouwerijen, ziekenbezoek, organiseren van uitvaartdiensten en geestelijke begeleiding van zieken; • charitatieve en humanitaire activiteiten, zoals kleding inzamelingsacties en donaties aan de voedselbank; • interculturele en interreligieuze activiteiten, zoals rondleidingen door de moskee, deelname aan interreligieuze werkgroepen en dialoogbijeenkomsten; • beleid, zoals deelname aan een buurtplatform en overleg met de gemeente en wijkagent; De moskee heeft de naam “Mevlana” te danken aan een middeleeuws soefimysticus en dichter (Balch, Afghanistan 30 september 1207 - Konya, Turkije 17 december 1273), en grondlegger van de orde der dansende derwisjen, een soefi-orde van religieuze dansers en muzikanten.

In de dans draaien zij om hun as, waarbij zij mediteren en de naam van Allah aanroepen. Zijn echte naam is Jalal al-Din Rumi, maar door zijn religieuze aanhangers werd hij Mevlana genoemd, wat ‘onze meester’ betekent. In zijn weerspiegelingen was hij een groot pleitbezorger van universele liefde en verdraagzaamheid.

KERKENPASPOORT

Mevlana Moskee Zevenaar

nr.18

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De moskee is gebouwd in 2010-2013, naar ontwerp van architect Arzu Şenel. Het is een modern gebouw met een hoofdstructuur van staal. De gevels op de begane grond zijn voorzien van een glazen pui. De eerste verdieping is voorzien van aluminium gevelbekleding met ramen die in een golvend patroon geplaatst zijn. De speelse hoogtewisselingen en het wisselende kleurgebruik zijn geïnspireerd op de vijf zuilen van de islam en een dans van islamitische geestelijken (derwisjen). Het gebouw heeft een abstract vormgegeven minaret en een sobere koepel met bekroning van halve maan. Het interieur van de gebedsruimte op de eerste verdieping is sober, licht en ruimtelijk. Dit is bereikt door toepassing van een houten lambrisering, een in rijk uitgesneden hout uitgevoerde preekgestoelte, mihrab en minbar, licht tapijt en een eenvoudige kroonluchter. Rondom de koepel bevindt zich een glasstrook die veel licht binnenlaat.

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: moderne en speelse vertaling van oosterse architectuurvormen • Ligging: vrije ligging in het groen • Zintuigen: sobere en lichte gebedsruimte

b. Omgevingswaarde De moskee is een vrijstaand gebouw aan de rand van Park Reisenakker, tegenover het ziekenhuis. Het is gelegen aan een fietsstraat. Parkeerplaatsen zijn gesitueerd op het eigen terrein links en achter het gebouw. Het gebouw staat iets gedraaid ten opzichte van de Reisenakker vanwege de positie die gericht is naar Mekka. Het eigen terrein is volledig bestraat en omheind door een stalen hekwerk. c. Gebruikswaarde De vormgeving en ligging van het gebouw maken dat het goed bruikbaar is voor de gebedsbijeenkomsten. Voor extra activiteiten is er beperkt ruimte. d. Toekomstwaarde De moskee zou graag willen uitbreiden om meer ruimte te hebben voor activiteiten. Aandachtspunt is hoe je het bestaande architectonische ontwerp hierbij respecteert. Behalve een uitbreiding zou ook een verduurzaming van het gebouw de toekomstwaarde kunnen vergroten.

Mevlana Moskee Zevenaar Toekomstperspectief De verwachting is dat de moskee in functie blijft als moskee. De wens is echter om naast de gebedsbijeenkomsten, meer activiteiten te organiseren (bijv. voor ouderen). Op dit moment zijn hier niet voldoende vrijwilligers voor.

Behoefte De moskee zou graag meer vrijwilligers willen voor het verder ontplooien van activiteiten voor de groeiende populatie en op termijn willen nadenken over verduurzaming (bijv. zonnepanelen).

Anadolu Moskee Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.19

Stand van zaken De moskee was oorspronkelijk een MAVO en is in 1987 overgenomen door de Islamtische gemeenschap in Doesburg om hier bijeenkomsten te houden. In 2003-2005 is de school verbouwd tot moskee en in 2021 is het gebouw opnieuw verbouwd. Er is een lift gekomen, een invalidetoilet en een aantal extra ruimten. De moskee wordt gebruikt als ontmoetingscentrum voor de islamitische gemeenschap in Doesburg. De moskee heeft 240 leden, van jong tot oud. Het bestuur bestaat uit 8 bestuursleden. Verder zijn er drie vrijwilligers betrokken bij het dagelijks reilen en zeilen van de moskee. De moskee heeft een gebedsruimte waar gebeden kan worden (op vrijdagen 100-200 mensen), een supermarkt voor leden en organiseert daarnaast allerlei activiteiten waarbij mensen elkaar ontmoeten. Zo organiseren ze een ontbijt op zondagen (1 keer per maand) waarop zo’n 50 mensen afkomen, koranlessen (104 kinderen), en op donderdagochtenden komen vrouwen bij elkaar (10-20 vrouwen). Daarnaast wordt er maandelijks lahmacun (turkse pizza) gemaakt en verkocht waar zo’n 500-600 mensen op afkomen en zijn er jaarlijkse open dagen waar zo’n 1500 mensen op af komen en op de Iftar (tijdens vasten maand Ramadan) komen zo’n 600 mensen af.

Oranjesingel 20, Doesburg Anadolu Moskee Doesburg

Door corona loopt de moskee zo’n 70000,- mis. Daarnaast zien ze hun inkomsten in het algemeen teruglopen. De leden worden gemiddeld steeds ouder, jongeren trekken weg uit Doesburg. Er zijn zorgen over de financiële stand van zaken. De meeste inkomsten (bijv. uit de winkel) gaan nu naar het gebouw (kost zo’n 5000-7000,- per jaar) en kan niet naar activiteiten.

1987

Islamitisch

Ontmoetingscentrum, inclusief gebed Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik CATEGORIE

B

Het bestuur wil graag inzetten op zonnepanelen om zo kosten te besparen (groene moskee). Als de energiekosten omlaag zouden gaan, zou dat veel lucht geven in de begroting. Daarnaast denkt het bestuur aan extra inkomsten genereren door medebestemming, door bijv. ruimten doordeweeks als kantoorruimten (eventueel kapper, fysio, diëtist) en aan maatschappelijke organisaties (welzijn, zorg) te verhuren.

KERKENPASPOORT

Anadolu Moskee Doesburg

nr.19

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde Het gebouw heeft een L-vormige plattegrond. De gepleisterde gevels zijn grijs geverfd met donkergrijze banden. De minaret, staande op een vierkante grijze voet en voorzien van een opengewerkt rondgaand balkon, is witgeverfd en is ‘s avonds groen verlicht. De kozijnen van het gebouw zijn uitgevoerd in kunststof. De kozijnen op de begane grond zijn rechthoekig, op de eerste verdieping zijn de kozijnen uitgevoerd in een boogvorm. De gebedsruimte bevind zich op de eerste verdieping en is rijk gedecoreerd. De wanden zijn voorzien van kleurrijk tegelwerk met verschillende patronen. De vloer is bedekt met een traditioneel moskeetapijt. In het dak bevind zich een transparante koepel. Het plafond is voorzien van systeemplaten. Het preekgestoelte, de mihrab en de minbar zijn voorzien van kleurrijk tegelwerk. De gebedsruimte heeft een balkon en meerdere, kleine kroonluchters.

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: traditionele moskee architectuur • Ligging: ruime ligging in een groene omgeving • Zintuigen: rijk gedecoreerde gebedsruimte

b. Omgevingswaarde De moskee heeft een vrije ligging aan de Oranjesingel, een rustige, groene straat, gelegen net binnen de vestingwerken van Doesburg. Links aan de voorzijde is een ruime parkeerplaats, rechts aan de voorzijde is een gazon. Achter het gebouw is een speeltuintje. Rondom het terrein staan bomen. Aan de overzijde ligt de naoorlogse Oranjebuurt, met eenvoudige rijtjeswoningen. Links van het gebouw liggen sportvelden, rechts liggen een aantal (vrijstaande) woningen.

c. Gebruikswaarde De gebedsruimte voldoet aan de behoefte. Vanwege de behoefte aan meer en betere ruimte voor activiteiten wordt op dit moment de moskee verbouwd, waarbij er een lift, een invalidentoilet en extra ruimtes worden toegevoegd. Hiermee wordt de gebruikswaarde verbeterd. d. Toekomstwaarde Verduurzaming van het gebouw zou de toekomstwaarde kunnen vergroten.

Anadolu Moskee Doesburg Toekomstperspectief Het bestuur heeft zorgen over de financiële stand van zaken en zet in op besparen/extra inkomsten. De gemeenschap zelf in stabiel, hoewel ze wel zien dat jongeren wegtrekken.

Behoefte Informatie over subsidies rondom duurzaamheid (van het gas af/ zonnepanelen).

Ooipoortkerk Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.20

Stand van zaken De Christelijke Gereformeerde Gemeente is samengegaan met de Gereformeerd Vrijgemaakte gemeente. Daarmee is het gebouw van de vrijgemaakte gemeente verkocht (Heerenstraat 22) en is er met deze opbrengt en subsidie van de Provincie in 2015-2016 een grote renovatie gedaan. Het gebouw wordt met name gebruikt voor diensten van de gemeente en af en toe voor begrafenissen. De gemeente organiseert daarnaast in de sporthal gezamenlijke maaltijden, doet met kerst een activiteiten voor de kinderen uit de buurt en is diaconaal actief. Er zijn 100-125 plekken beschikbaar en de gemeente heeft zo’n 110 leden. Op zondag zijn er gemiddeld zo’n 80 bezoekers. De kerk heeft van jong tot oude leden, met een gemiddelde leeftijd van 53 jaar. Het aantal jongeren daalt wel, veel jongeren trekken weg uit Doesburg. Ooipoortstraat 52 Doesburg Christelijke Gereformeerde Kerk en de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Doesburg 1897 Christelijke Gereformeerde Kerk en de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

KERKENPASPOORT

Ooipoortkerk Doesburg

nr.20

Erfgoedwaarden

Karakteristieke kwaliteiten: • Gemeentelijk monument • Architectuur: goed bewaard voorbeeld van laat 19de eeuwse gereformeerde kerkbouw • Ligging: sluit goed aan bij de directe omgeving • Zintuigen: hoge en lichte kerkruimte

a. Gebouwwaarde De Ooipoortkerk is een gemeentelijk monument uit 1897 van de Doesburgse architect M.H.C. Bloemendaal, gebouwd in opdracht van de Gereformeerde Kerk. Deze kerkstroming was kort daarvoor, in 1892, ontstaan. Het kerkgebouw bestaat uit een rechthoekige kerkzaal met schilddak, en aan de achterzijde een lage aanbouw. De voorgevel is uitgevoerd in een sobere neo-renaissancestijl met kenmerkende elementen als de topgevel, de spekbanden en de pilasters bekroond met pinakels. Binnen zorgen de hoge kerkruimte en de glas-in-lood ramen voor een ruimtelijke beleving. De kerk is in de loop der tijd diverse malen verbouwd. Zo is in 1954 het liturgisch centrum vergroot, de consistorie vernieuwd, en is een zachtboardplafond in de kerkzaal aangebracht. Rond 1972 is de galerij vervangen en is de zaal voorzien van nieuw meubilair en een nieuwe inrichting. In 1995 is de orgelkas op de galerij vervangen door een elektronisch orgel in liturgisch centrum. De laatste verbouwing dateert uit 2015, nadat de Christelijk Gereformeerde Kerk (CGK) samenging met de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GKV). Tijdens deze verbouwing is de kapconstructie met houten gewelf weer in het zicht gebracht en geheel hersteld. Ook is er weer een pijporgel op de orgelgalerij geplaatst. De nieuw ontworpen meubels voorin de kerk zijn gemaakt van de voormalige houten kerkbanken.

De kerk is van cultuurhistorisch belang als een gaaf en goed bewaard voorbeeld van een gereformeerd kerkgebouw uit het einde van de 19de eeuw. De kerkruimte met de fraai afgewerkte kap heeft een bijzondere ruimtelijke kwaliteit. De restauratie en aanpassingen uit 2015 zijn respectvol uitgevoerd en voegen een passende nieuwe laag toe. b. Omgevingswaarde De kerk ligt aan de Ooipoortstraat in het historische centrum van Doesburg. Het gebouw voegt zich bescheiden in de rooilijn. Door de ruimtelijke samenhang met de buurpanden levert het gebouw een positieve bijdrage aan het straatbeeld.

Ooipoortkerk Doesburg c. Gebruikswaarde Bij de verbouwing van 2015 is de kerk onder andere voorzien van vloerverwarming en isolatie. De kerk en nevenruimten voldoen aan de behoefte van de gebruikers. d. Toekomstwaarde Door de recente restauratie en verbouwing is het gebouw weer voor langere tijd geschikt gemaakt voor het gebruiksdoel.

Toekomstperspectief Het aantal gemeenteleden is stabiel en de kerk is financieel gezond. Er is een onderhoudsfonds voor de kerk en er komt jaarlijks genoeg bijdrage binnen (600,- per lid)

Behoefte Eventueel periodiek overleg over de gebouwen, maar hij twijfelt voor welke regio dat moet gelden.

Bethelkerk Doesburg

KERKENPASPOORT

Stand van zaken & toekomstperspectief De Molukse evangelische kerk organiseert diensten in dit gebouw. Het is niet gelukt om contact te leggen om de huidige stand van zaken en het toekomstperspectief te bespreken.

Forsythiastraat 18, Doesburg Molukse evangelische kerk

1995

Molukse evangelische kerk

Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

nr.21

KERKENPASPOORT

Bethelkerk Doesburg

nr.21

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Beth-el kerk is een modern gebouw met klokkenstoel. Het gebouw is in 1995 ontworpen door de architect J.H.L. van Dorp en is de vervanger van een eerdere kerk die op deze plek stond. De architect ontwierp in ieder geval nog twee andere Molukse kerken in Nederland. Kenmerkend is de bij meerdere Molukse kerken voorkomende entree in de hoek van het gebouw en de markering van de overgang tussen binnen en buiten door colonnades. Het gebouw is opgebouwd uit moderne materialen zoals betonnen gevelelementen, een aluminium roevendak en grote puien. Opvallend zijn de dakvorm en de ronde vorm aan de achterkant (verwijzing naar een apsis).

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: post 65 gebedshuis • Ligging: vrijstaand gebouw in woonwijk • Opzet: van belang voor de Molukse gemeenschap

b. Omgevingswaarde De kerk is gesitueerd tussen de Forsythiastraat en de Duindoorrnstraat in de (Molukse) buurt De Ooi. Het is een bescheiden gebouw dat zich door de vrije ligging, de klokkenstoel en de kleurstelling toch onderscheidt van zijn omgeving. Tegenover de Forsythiastraat ligt een vijver. Rond de kerk is het terrein begroeid met gras, lage haagjes en een aantal bomen. c. Gebruikswaarde De kerk is in gebruik door de Molukse Evangelische Kerk (Geredja Indjili Maluku – GIM). Het gebouw is bijna geheel rondom voorzien van glazen puien en in het dak boven de kerkzaal bevinden zich een aantal glazen delen. Hierdoor kan er veel daglicht binnenvallen. In de kerkzaal staan rijen met gekoppelde stoelen, achterin kunnen losse stoelen worden toegevoegd. Naast de kerkzaal beschikt de kerk over verschillende ruimtes, een keuken en zijn er sanitaire voorzieningen en verwarming aanwezig. In deze kerk vinden ook vieringen plaats waarbij meerdere Molukse gemeentes samenkomen. Rondom de kerk kan er langs de stoep geparkeerd worden. d. Toekomstwaarde De grote kerkzaal is redelijk flexibel indeelbaar door de huidige opstelling van stoelen. De aanwezigheid van meerdere ruimtes en voorzieningen geeft de mogelijkheid om extra activiteiten te organiseren.

Nieuw-Apostolische Kerk Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.22

Stand van zaken Deze kerk is gebouwd op de plaats waar een vroegere Joodse synagoge stond en is in eigendom van de Nieuw-Apostolische Kerk in Nederland. De Nieuw-Apostolische gemeenschap in Doesburg maakt gebruik van het gebouw voor hun diensten (woensdagen en zondagen) en op doordeweekse avonden voor koorrepetities, vergaderingen van ambtsdragers, jeugdavonden en dergelijke. Daarnaast houdt sinds 2020 de NGPMB (Molukse kerk) diensten op zondagmiddag. Tot slot wordt het bovenste deel van het gebouw bewoond. De Nieuw-Apostolische gemeenschap heeft ruim 100 leden en gemiddeld zo’n 35 bezoekers in de dienst. De leeftijdsopbouw is divers, van jong tot oud. Een groot deel van de gemeente zet zich ook in als vrijwilliger: in het koor, het schoonmaakteam, voor ziekenbezoek etc. Veerpoortstraat 3, Doesburg

De gemeente zoekt bij gelegenheid samenwerking met andere kerken. Daarnaast kan er contact op worden genomen met de gemeente als er behoefte zou zijn om gebruik te maken van de kerk als deze niet gebruikt wordt, maar is de gemeente niet actief op zoek naar huurders.

Nieuw-Apostolische Kerk in Nederland (Amersfoort) 1960

Op het kerkgebouw bevindt zich een plaquette/herdenkingsplaat aan de Joodse gemeenschap die de concentratiekampen niet hebben overleefd. Deze plaquette is op 14 april 2000 onthuld door de dames Meijers (overgebleven uit de Joodse families) in aanwezigheid van burgemeester Overweg, een Rabbijn en afgevaardigden van de Nieuw-Apostolische Kerk te Doesburg.

Nieuw-Apostolische Kerk

Kerkdiensten Religieus gebruik CATEGORIE

A

KERKENPASPOORT

Nieuw-Apostolische Kerk Doesburg

nr.22

Erfgoedwaarden

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: wederopbouw kerkzaal, kenmerkend zijn de kleine vierkante vensteropeningen. Exterieur niet herkenbaar als kerk • Opzet: gebruik van simpele, sober afgewerkte materialen • Zintuigen: lichte, open ruimte met speelse lichtinval door ritmisch geplaatste kleine vierkante glas in lood ramen • Ligging: centraal in Doesburg tegenover de Grote of Martinikerk

a. Gebouwwaarde De Nieuw-Apostolische Kerk in Doesburg werd in 1959 gebouwd naar ontwerp van H.K. Hendriks en in gebruikgenomen op 9 juni 1960. De kerk staat op de plaats van een synagoge die in 1945 ernstig werd beschadigd door het opblazen van de achterliggende Martinitoren. Het gebouw heeft drie bouwlagen met zadeldak voorzien van grijze dakpannen. De voorgevel is opgetrokken uit metselwerk en wit geschilderd. De bovenste twee verdiepingen zijn aan de voorzijde in gebruik als woning. De hoofdingang is ter plaatse van een terugliggende ingangspartij voorzien van twee deuren: een deur naar de kerk en een deur voor bewoners boven de kerk. De achtergevel van de kerk is tevens opgetrokken uit baksteen, onbeschilderd met aan de zijkanten kleine vierkante vensteropeningen met glas in lood. Links in de achtergevel is een achterdeur en op de eerste verdieping een pui. De kerkzaal is een rechthoekige ruimte. Het interieur is sober, met een gemetselde muur die het spreekgestoelte draagt. De kleine vierkante glas in lood ramen liggen verzonken in de muur. Deze zorgen voor een speelse lichtinval en geven de kerk een modern en functionalistisch uiterlijk. b. Omgevingswaarde De Nieuw-Apostolische Kerk ligt in het centrum van Doesburg. De voorzijde grenst aan een straat met smalle stoep.

Rechts grenst het pand aan een andere woning, links is een smal steegje naar de markt, waaraan de achtergevel van de kerk grenst. Recht tegenover de achtergevel ligt de Grote of Martinikerk. Qua hoogte, grootte en vorm valt het gebouw niet erg op tussen de omliggende woningen. c. Gebruikswaarde De kerk heeft sinds enkele jaren geen banken meer maar stoelen. Parkeren is mogelijk op de markt aan de achterzijde van de kerk.

Nieuw-Apostolische Kerk Doesburg d. Toekomstwaarde De rechthoekige ruimtes van veel wederopbouwkerken lenen zich over het algemeen goed voor nieuwe functies zonder al te veel aanpassingen. Het pand wordt multifunctioneel gebruikt in de zin dat het deels in gebruik is als woning, en deels voor kerkdiensten (woensdagen en zondagen) en op doordeweekse avonden voor onder meer koorrepetities, vergaderingen en jeugdavonden. De kerkruimte is daarnaast door het verwijderen van de banken vrij indeelbaar.

Toekomstperspectief De landelijke organisatie, de Nieuw-Apostolische Kerk in Nederland, is eigenaar van de kerk. De verwachting is dat het aantal leden van de Nieuw-Apostolische Kerk in Doesburg de komende tien jaar gelijk zal blijven. Het uitgangspunt is dan ook dat deze kerk in gebruik blijft voor hun diensten en de bijbehorende activiteiten.

Behoefte De Nieuw-Apostolische gemeenschap heeft geen verder behoefte aan ondersteuning. De kerk is centraal en autonoom georganiseerd.

Gasthuiskerk Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.23

Stand van zaken De gasthuiskerk is een kerk voor culturele activiteiten. Er worden muziekoptredens en theatervoorstellingen gehouden en er zijn ruimten te huur. De eigenaar van de Gasthuiskerk is Gestichten Doesburg. Een belangrijke taak van de Gestichten is het verhuren van woningen voor ouderen. De Gestichten Doesburg beheren en onderhouden 18 monumentale woningen op een aantal locaties in Doesburg. Recent zijn ook 10 nieuwe woningen gebouwd in de Buitenhof, zodat er nog meer woningen voor ouderen beschikbaar zijn. Daarnaast bezitten ze veel landbouwgrond dat verpacht wordt. De Gestichten Doesburg geven elk jaar subsidie aan diverse doelen en aanvragers uit Doesburg. De verleende subsidies dienen bij te dragen aan nieuwe en sterke initiatieven en activiteiten met een (langdurig) positief effect op de Doesburgse samenleving. Gasthuisstraat 41 Doesburg Gestichten Doesburg

1400

Remonstranten Cultureel centrum Duurzaam herbestemd CATEGORIE

D

KERKENPASPOORT

Gasthuiskerk Doesburg

nr.23

Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De laatgotische Gasthuiskerk in Doesburg, ook wel Antoniuskapel genoemd, werd vermoedelijk begin 15e eeuw gebouwd als Rooms Katholieke kapel bij een 14e gasthuis. In 1735 kwam het in gebruik van de Evangelisch-Lutherse gemeenschap, en vanaf 2000 maken Remonstranten gebruik van de kerk. De Gasthuiskerk is een bakstenen zaalkerk met rechte koorsluiting en gemetselde kruisribgewelven. De kleine, asymmetrisch geplaatste toren met spits werd later in de 15e eeuw gebouwd. Oorspronkelijk had de kerk een noordelijke zijbeuk. Rond 1930 werd de kerk gerestaureerd door architect N. de Wolf. De spitsboogvensters werden veranderd en aan de buitenzijde werd een pleisterlaag verwijderd. Rond 1970 werd de kerk opnieuw gerestaureerd en in 2010-2013 werd er aan de noordzijde een nieuwe entree en foyer aan het gebouw toegevoegd.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: voorbeeld van een laatgotische zaalkerk

• Opzet: combinatie van historisch en modern (glazen foyer), flexibel indeelbare kerkzaalvloer • Zintuigen: lichte ruimtes door kleur en ruimtewerking • Ligging: centraal gelegen in Doesburg, naast een groen hofje en nabij de Grote- of Martinikerk • Gebruik: multifunctioneel

b. Omgevingswaarde De kerk ligt in het centrum van Doesburg, op de hoek van twee straten met bebouwing. Naast de kerk aan de noordzijde ligt een groen hofje omringd door witgepleisterde panden, het Gasthuishof. De Gasthuiskerk ligt nabij de Grote- of Martinikerk, van welke de spits uittorent achter de Gasthuiskerk spits. De Gasthuiskerk is pas zichtbaar vanuit de omliggende straten, verder weg wordt de kerk onttrokken aan het zicht door de dichte bebouwing. c. Gebruikswaarde De kerk wordt multifunctioneel ingezet. Banken zijn vervangen door stoelen, wat heeft geleid tot een flexibel in te delen vloeroppervlak. De kerk profileert zich als het ‘Podium van Doesburg’. Er vinden veel culturele activiteiten plaats zoals muziekoptredens en theatervoorstellingen. Ook verhuurt de kerk haar drie ruimten aan groepen/verenigingen voor uiteenlopende doeleinden. De kerk is niet geheel onttrokken aan de eredienst. De Remonstrantse gemeente houdt nog op de tweede en vierde zondag van de maand en op kerkelijke feestdagen een dienst in de Gasthuiskerk. Rondom de kerk kan in parkeervakken aan de straat worden geparkeerd.

Gasthuiskerk Doesburg Toekomstperspectief De Gasthuiskerk zou graag wat laagdrempeliger worden. Mede daarom wordt er een nieuwe duiding aan de naam ‘De Gasthuiskerk’ toegevoegd, te weten: Podium Doesburg – De Gasthuiskerk. Podium Doesburg biedt een bedrijf of organisatie een ideale locatie voor zakelijke bijeenkomsten. Ook als trouwlocatie of andere feestelijke gelegenheden biedt de Gasthuiskerk allerlei mogelijkheden. De rust en waardigheid van het eeuwenoude kerkgebouw maken van de Gasthuiskerk tevens een mooie locatie voor de uitvaart van een dierbare of een stijlvolle herdenkingsbijeenkomst. De kerk is weliswaar verbouwd en aan de eisen van de tijd aangepast, maar de kerkfunctie is behouden gebleven.

Behoefte Concrete behoefte gasthuiskerk: ‘Hoe kunnen we meer inwoners bereiken in Doesburg?’

Grote- of Martinikerk Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.24

Stand van zaken De Martinikerk is in eigendom en wordt gebruikt door de PKN Doesburg-Angerlo. Deze PKN-gemeente heeft 670 leden, waarvan er zo’n 80 op zondag naar de dienst komen. Normaal gesproken is er één zondag in de maand in Angerlo. In de winter andersom: dan kerkt de gemeente in Angerlo en ééns in de maand in Doesburg (vanwege de stookkosten). Met Pasen en Kerst heeft de gemeente op beide locaties een dienst. In 2010 werden de eerste plannen gemaakt om het gebouw multifunctioneler te maken. Uiteindelijk kon de al langer bestaande stichting Stibema (Stichting Behoud en Onderhoud Martinikerk) in 2013/2014 partner worden in een programma met de RCE en Provincie en kon het kerkgebouw multifunctioneel gemaakt worden, o.a. door tweelaagse units en voorzieningen zoals een toilet en keuken te plaatsen. Op dit moment heeft het gebouw zo'n 200 zitplaatsen met de mogelijkheid dit uit te breiden tot 700. In 2017 wijzigde de stichting de naam in Stichting Behoud en Exploitatie Martinikerk (afkorting bleef Stibema).

Kerkstraat 4 Doesburg

De stichting Stibema heeft veel vrijwilligers, vanuit zowel het kerkbestand als daar buiten. De gemiddelde leeftijd van de vrijwilligers ligt hoog.

PKN Doesburg-Angerlo Toren Gemeente Doesburg

Stichting Stibema heeft als doel om het onderhoud van de kerk kostenneutraal te maken. De stichting exploiteert het gebouw voor concerten, tentoonstellingen en beurzen. Daarnaast is er een goedlopend winkeltje in de kerk en is er een museum met Zilveren mosterdpotjes geopend. Tot slot wordt het orgel gebruikt voor orgellessen. Naast de georganiseerde activiteiten, trekt de kerk ook veel toeristen (10000 mensen). Aan deze mensen wordt ook om een donatie gevraagd. De activiteiten hadden voor Corona een stijgende lijn. Er is vertrouwen dat de vooruitzichten na corona goed zijn.

1380

PKN

Kerkdiensten + verhuur Nu religieus gebruik, afhankelijk van medegebruik CATEGORIE

B

KERKENPASPOORT

Grote- of Martinikerk Doesburg

nr.24

Erfgoedwaarden

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: Nederrijnse gotische kerk, hoogste kerktoren van Gelderland • Opzet: bouwhistorische gelaagdheid zichtbaar na meermaals herstellen • Zintuigen: de historie is voelbaar door o.a. wand- en gewelfschilderingen en een bijzondere orgel • Ligging: de karakteristieke hoge kerktoren is vanuit de weide omgeving te zien • Zintuigen: de kerkruimte voelt als licht, open en sereen

a. Gebouwwaarde De protestantse Grote- of Martinikerk is een laatgotische driebeukige basiliek van het Nederrijnse type. De toren met naaldspits is de hoogste kerktoren van Gelderland. Het deels met tufsteen beklede schip stamt uit de 14e eeuw. In 1430 werd begonnen met de bouw van de tufstenen toren, gefundeerd op oerstenen. De kerk is meermaals hersteld. Na een brand in 1483 werd het huidige koor gebouwd (1517-1521). In de 16e t/m de 18e eeuw werden de kerk en toren drie maal door brand getroffen. In 1919-1930 werd het exterieur gerestaureerd onder leiding van architecten W. te Riele en N. de Wolf. De toren werd in 1945 opgeblazen, en in 1967 herbouwd. Ook het interieur is meermaals hersteld. De zijbeuken hebben stenen netgewelven en cilindervormige pijlers, het schip heeft een houten netgewelf dat is aangebracht bij restauratie in 1888-1890. In de zuidelijke zijbeuk is een vermoedelijk 15e-eeuwse muurschildering van de heilige Agnes. In het koor zijn gewelfschilderingen uit ca. 1530. Het rijksmonumentale hoofdorgel werd in 1915-1916 gebouwd door de firma E.F. Walcker & Cie. voor de Gereformeerde Nieuwe Zuiderkerk in Rotterdam. In de toren hangen drie 17e eeuwse klokken. Van het carillon zijn acht klokken gegoten door de gebroeders Hemony, de belangrijkste klokkengieters uit de 17e eeuw in Nederland. b.

Omgevingswaarde De kerk heeft een centrale ligging in Doesburg en wordt omsloten door twee wegen. De grens tussen de kerk en de wegen wordt gevormd door een ondiepe stoepzone, die aan de zijde van het koor uitloopt in een plein. De kerk is goed zichtbaar in de omgeving, met name de hoge kerktoren is van bijzondere waarde voor de omgeving.

Groteof Martinikerk Doesburg KERKENPASPOORT c. Gebruikswaarde Er is geen bankenplan, maar er zijn stoelen aanwezig. Deze zorgen voor een flexibel indeelbaar vloeroppervlak, evenals een maximaal aantal zitplaatsen. Ondanks dat de kerk goed werd bezocht voor de eredienst alsook door toeristen, was herinrichting voor multifunctioneel gebruik noodzakelijk. In beide zijbeuken, naast de toren, is daarom een ‘serviceblok’ geplaatst: een losstaand tweelaags, glazen bouwblok. Hierin zijn toiletten, garderobes, bergingen, een keuken, een winkel, een mindervaliden toilet en twee multifunctionele vergaderruimtes gesitueerd. In de kerk worden bovendien tentoonstellingen georganiseerd, zowel een permanente als tijdelijke. De witte zuilen en wanden en de grote spitsboogvensters zorgen voor de beleving van een grote, lichte ruimte. Parkeren kan rondom de kerk, zowel op parkeervakken langs de weg als op een groter parkeerterrein. d. Toekomstwaarde De kerk is een aantal jaren geleden omgevormd tot een multifunctioneel gebouw. Er vinden zowel kerkdiensten, als tentoonstellingen en andere culturele activiteiten als concerten plaats. Ook wordt het gebouw verhuurd voor feesten, vergaderingen, recepties en andere evenementen. Dit stelt de toekomst van de kerk voorlopig veilig.

Toekomstperspectief De PKN-gemeente hoopt via de stichting Stibema de kosten van het onderhoud te kunnen dekken. Verder werkt de gemeente samen met andere gemeenten in Doesburg (bijv. door gezamenlijke diensten in tijden Corona). Wat betreft het gebouw is de exploitatie nu vol te houden, maar het op peil houden van het aantal vrijwilligers wordt steeds lastiger.

Grote- of Martinikerk Doesburg Behoefte • Meer betrokkenheid vanuit de gemeente, ook financieel • Gebruik maken van het netwerk van gemeente om de verhuur te verhogen. Ook in beeld zijn bij de gemeente zelf voor verhuur. Bijv. overleg met ondernemers. • Duidelijkheid over mogelijkheid zonnepanelen vanuit de gemeente. • Netwerk binnen Doesburg versterken, bijv. combineren predikanten, gebruik gebouwen • Visie vanuit gemeente hoe ze kerken willen gehouden en welke rol gemeente dan neemt

nr.8

St.-Martinuskerk Doesburg

KERKENPASPOORT

nr.25

Stand van zaken Momenteel is deze kerk nog in gebruik. Door de teruglopende kerkbezoeken heeft het bestuur van de RK Parochie St. Willibrordus in 2019 besloten om 9 kerken te sluiten. Uiterlijk in de zomer van 2022 wordt besloten of ook deze kerk gesloten wordt. Dat zal het geval zijn bij ongewijzigd kerkelijk beleid en een voortgaande tendens van minder bezoekers en vrijwilligers. De situatie is onzeker en daardoor is het lastig voor de locatieraad om naar de toekomst te kijken. Er is met name kerkbehoefte bij ouderen. Voor de corona kwamen er circa 50 tot 80 personen naar een dienst. De verwachting is dat het kerkbezoek zal blijven afnemen, omdat er geen jongeren meer komen. Naast de kerk is een ruimte waar koffie gedronken kan worden, deze ruimte heet het Atrium. Deze ruimte wordt door ‘stichting Atrium’ beheert en wordt af en toe verhuurd. Jaarlijks betaalt de stichting een bijdrage aan de parochie voor het Atrium. Het naastgelegen pastoriehuis is al jaren geleden verkocht.

Juliana van Stolburglaan 3, Doesburg

Onder het kerkgebouw ligt een zalencentrum, genaamd ‘de onderbouw’ dat verhuurd wordt aan een uitbater. Ook dit zalencentrum is eigendom van de Parochie, net als de toren die naast de kerk staat. De begraafplaats ligt niet naast de kerk, maar is gelegen aan de Kraakselaan.

St. Willibrordus parochie

1965 Het gebouw loopt achter in onderhoud. Het dak zou gerenoveerd moeten worden en ook de kozijnen hebben schilderwerk nodig. RKK

De geloofsgemeenschap organiseert diverse activiteiten zoals een solidariteitsmaaltijd, een lunch, vrijwilligersavond.

Kerkdiensten + verhuur Nu religieus gebruik, toekomst onzeker CATEGORIE

E

KERKENPASPOORT

St.-Martinuskerk Doesburg

nr.25

Erfgoedwaarden

Karakteristieke kwaliteiten: • Geen monumentale status • Architectuur: zeldzaam voorbeeld van een wederopbouwkerk uit het oeuvre van architect H.M. Koldewey. • Opzet: sober en typerend voor de wederopbouw. Gebruik van beton. Aanwezigheid van beeldende kunst. • Gebruik: mogelijkheden tot multifunctioneel gebruik. • Ligging: waardevolle vrije ligging in groen in een woonwijk.

a. Gebouwwaarde De Rooms Katholieke Heilige Martinuskerk werd in 1965 gebouwd naar ontwerp van architect H.M. Koldewey (1924-1988). Deze kerk verving de oude neoclassistische Martinuskerk in het centrum van Doesburg uit 1813. Architect H.M. Koldewey staat vooral bekend om zijn modernistische vormgeving en experimenten met betonconstructies in de kerkbouw. Veel van zijn kerken uit de wederopbouwperiode zijn inmiddels gesloopt, wat deze nog bestaande kerk extra bijzonder maakt. De Heilige Martinuskerk is een vrij laat voorbeeld van zijn oeuvre. Het is een blokvormige bakstenen kerk met plat dak met lichte helling. Strakke en rechte lijnen bepalen het beeld. Het blok is vrij gesloten. Aan de straatzijde is een laaggeplaatste vensterstrook met glas in lood en uitstulpende betonnen tussenstijlen. Aan de entreezijde (westzijde) is een hooggeplaatste gevelbrede vensterstrook. Naast de kerk staat een rechthoekige klokkentoren, verbonden met het hoofdgebouw door lagere, rechthoekige tussengebouwen. Het interieur van de kerkzaal is sober en typerend voor de wederopbouw met bakstenen wanden, een houten schrootjesplafond en betonnen elementen. Typerend voor de wederopbouw is ook de toepassing van beeldende kunst, zoals het wandtapijt en glas in lood. In de kerk staat een Maarschalkerweerd orgel uit 1889 dat is herplaatst vanuit de oude kerk. b.

Omgevingswaarde De kerk ligt in een woonwijk. Het is een vrijstaand gebouw. Onder de kerk bevindt zich een zalencentrum ‘De Onderbouw’. Aan de voorzijde grenst de kerk aan een weg met daarachter een sloot. Het terrein rondom de kerk is ingericht met struiken en diverse bomen en wordt van de straat gescheiden door een heg. De grond achter de kerk is onbebouwd. Rechts van de kerk loopt de Looiersgracht. De kerk en toren zijn pas te zien als je de kerk nadert. c. Gebruikswaarde In de kerkzaal staan stoelen, wat een flexibele indeling mogelijk maakt. Onder de kerk worden ruimten gebruikt als zalencentrum. In een ruimte naast de kerk kan koffie worden gedronken. Deze ruimte wordt af en toe verhuurd. Parkeren is mogelijk in parkeervakken aan de straat.

St.-Martinuskerk Doesburg d. Toekomstwaarde De grote rechthoekige ruimtes van veel wederopbouwkerken, zoals ook deze, lenen zich over het algemeen goed voor nieuwe functies zonder al te veel aanpassingen. Het gebouw is goed toegankelijk en is al multifunctioneel in gebruik. Diverse ruimtes worden verhuurd. Er zou nog verder onderzocht kunnen worden of de kerkzaal zelf multifunctioneel gebruikt kan worden. Kerkelijk gebruik met bijvoorbeeld sociaal-cultureel medegebruik in de vorm van concerten, lezingen, tentoonstellingen, buurthuis activiteiten e.d. kan een gunstige combinatie zijn. De open, flexibel indeelbare ruimte biedt hiertoe mogelijkheden.

Toekomstperspectief De locatieraad wil het kerkgebouw zo lang mogelijk openhouden voor religieus gebruik. Ze weten niet goed wat ze hiervoor moeten doen. Medegebruik/verhuur is niet toegestaan. Uiterlijk in de zomer van 2022 wordt besloten of ook deze kerk gesloten wordt.

Behoefte Door de onzekere toekomst is het lastig om een specifieke behoefte aan te geven.

Gereformeerde Kerk Doesburg nr.26

KERKENPASPOORT

Stand van zaken & toekomstperspectief Dit kerkgebouw wordt momenteel gebruikt als woonhuis. Voor de herbestemming (2016) behoorde deze kerk tot de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Nu zijn de kerkdiensten gemeenschappelijk met de Christelijk Gereformeerde Kerk in de Ooipoortkerk, zie nr. 20.

Heerenstraat 22 Doesburg Particulier bezit (geen vrije toegang) 1878

Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Woning Duurzaam herbestemd CATEGORIE

D

KERKENPASPOORT

Gereformeerde Kerk Doesburg nr.26 Erfgoedwaarden a. Gebouwwaarde De Gereformeerde kerk aan de Heerenstraat werd oorspronkelijk gebouwd als woonhuis in de 15e eeuw. Ooit behoorde het huis tot eigendom van de Hertog van Gelre. In 1872 werd het woonhuis door de Christelijke Gereformeerde Kerk verbouwd tot kerkgebouw. Het huis werd verbonden met het achterliggende huis, het hogere gedeelte van de kerk met een middeleeuwse gewelfde kelder. Aan de bijzondere voorgevel zijn twee verbouwingen af te lezen. In de eerste helft van de 17e eeuw werd een gevel in renaissancestijl aangebracht. Kenmerkend hiervoor is de trapgevel met natuurstenen sierelementen. Bij de verbouwing tot kerk werden de oude vensters dichtgemetseld en kwamen er neogotische gietijzeren spitsboogvensters met glas in lood voor in de plaats. De opzet van de kerk als zaalkerk met nadruk op hoogte en een steile kap is laatgotisch. Het hoge sierstucplafond is uitgevoerd als spiegelgewelf.

Karakteristieke kwaliteiten: • Rijksmonument • Architectuur: oorspronkelijk gebouwd als woonhuis in de middeleeuwen, met zichtbare bouwfases uit de renaissance, laat- en neogotiek • Opzet: nadruk op verticaliteit, een hoog plafond en lange spitsboogvensters. • Ligging: beeldbepalend in een gevelrij in het historische centrum, nabij de Grote of Martinikerk.

b. Omgevingswaarde De Gereformeerde kerk ligt in de historische binnenstad van Doesburg nabij de Grote of Martinikerk. De kerk ligt in een gevelrij van woonhuizen met een diversiteit aan bouwstijlen en vormen. Aan de voorzijde grenst de kerk aan een straat. Een stoeprand met vier stenen paaltjes voor de gevel vormt de scheiding met de straat. Pas wanneer je de kerk nadert, is deze goed zichtbaar. c. Gebruikswaarde Het kerkgebouw wordt momenteel weer gebruikt als woning. Parkeren langs de straat is mogelijk. d. Toekomstwaarde De kerk is reeds herbestemd als woning en wordt momenteel bewoond.

De Stek Duiven

KERKENPASPOORT

nr.27

Stand van zaken De kerkelijke gemeente KerkvoorNu heeft dit gebouw april 2019 gekocht van de gemeente Duiven. Ze huurden de leeggekomen school al. Toen de aangrenzende bibliotheek te koop kwam te staan, zijn ze in gesprek gegaan om het hele gebouw over te nemen. De gemeente had hiervoor geen eigen gebouw en heeft op verschillende plekken diensten gehouden. 20 jaar geleden ontstond al de behoefte aan een eigen gebouw, maar dat was geen doel op zich. Toen deze mogelijkheid zich voor deed, hebben ze deze aangegrepen. Hiervoor is het dak verhoogd en er een goede installatie ingezet. De gemeente heeft 300 leden en daarnaast nog gasten die naar de diensten komen. Het is een actieve gemeente die allerlei activiteiten organiseert: bijbelcursussen, een marriage course, mama café, elke dag een open inloop, Meet & Greet (samen eten met zo’n 50 bezoekers per keer) en ze pakken allerlei klussen op voor inwoners zonder netwerk. Daarnaast wordt het gebouw gebruikt als kantoor voor de kerk, de zalen voor gesprekken en bijbelstudies en wordt de kerk af en toe verhuurd voor een begrafenis of door de gemeente Duiven.