A07-20260302-7-vka-coll-voortgang-iza-en-azwa-bijlage-raadsbrief

Onderwerp: Voortgang Integraal Zorgakkoord (IZA) en Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) in de regio Centraal Gelderland Geachte raad, In november j.l. is door de VNG het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (hierna AZWA) ondertekend na een uitgebreide ledenraadpleging. Hiermee komt het werken aan de opgave ‘beweging van zorg naar gezondheid’ in een nieuwe fase. Met deze brief informeren wij u namens de regionale ambtelijke werkgroep over het proces rondom AZWA. De beweging van zorg naar gezondheid De zorg in Nederland, en in onze regio, staat onder druk. We worden ouder en kunnen aandoeningen steeds beter behandelen. Dit maakt dat de vraag naar zorg toeneemt, maar het aanbod niet evenredig mee kan stijgen. Als we ons zorgstelsel ook in de toekomst kwalitatief goed, voor iedereen toegankelijk en betaalbaar willen houden, moeten we iets aan de vraag doen en aan het aanbod. Ons zorgstelsel is zo ingericht dat de overheid voorwaarden schept voor een goede volksgezondheid en een zorgsysteem waarin burgers zichzelf kunnen helpen, zo mogelijk met hulp uit hun omgeving. Als het nodig is wordt professionele hulp of zorg ingezet die eraan bij moet dragen dat mensen weer voor zichzelf kunnen zorgen. Als dat niet meer mogelijk is, dan kunnen mensen een beroep doen op de langdurige zorg.

Dit vraagt om mensen die zo goed als mogelijk om kunnen gaan met de fysieke, mentale en sociale uitdagingen van het leven. Het vraagt om een leefomgeving en een sociale basis die over de hele linie bijdragen aan het welzijn en de gezondheid van mensen en daarnaast vraagt het een hoop wet- en regelgeving om hulp en zorg te kunnen leveren en bekostigen. Maar boven alles vraagt het om samenspel en samenwerking. Daarom zijn in 2022 en 2023 respectievelijk het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) gesloten. Het IZA met als doel om de zorg zo goed, toegankelijk en betaalbaar mogelijk te houden en het GALA om de voorwaarden te creëren voor ‘een gezonde generatie in 2040’.

1

Toelichting Aanvullend Zorg- en Welzijn Akkoord Bij het uitvoeren van het IZA en GALA lopen de samenwerkende partijen echter tegen een aantal zaken aan. Vanuit het gemeentelijk perspectief zijn de belangrijkste zaken daarin dat de samenwerking tussen medisch- en sociaal domein lastig van de grond komt, mede omdat budgetten niet ontschot zijn en omdat het voor gemeenten niet altijd mogelijk was om een beroep te doen op beschikbare transformatiegelden. Ook maakt de incidentele financiering door middel van de specifieke uitkering (Brede SPUK GALA en SPUK IZA) het moeilijk voor gemeenten om lange termijn plannen te maken. Partijen zijn opnieuw met elkaar gaan onderhandelen en ook Sociaal Werk Nederland schoof als partner aan. Dit leidde tot een onderhandelaarsakkoord AZWA dat begin juli 2025 aan de Tweede Kamer werd aangeboden. De belangrijkste veranderingen van het AZWA ten opzichte van IZA/ GALA zijn: ● Stevige verbinding tussen medisch en sociaal domein ● Scherpere afspraken over sturing op passende zorg ● Meer impact op realiseren juiste randvoorwaarden Omdat de afspraken en de doelen in het AZWA veel overlap hebben met die van het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) en de beide akkoorden niet los van elkaar kunnen worden uitgevoerd, is ervoor gekozen om deze akkoorden als één pakket voor te leggen aan de achterbannen en te ondertekenen.

De VNG heeft een ledenraadpleging in september en oktober 2025 uitgevoerd waaraan zo’n driekwart van de gemeenten deelnam. Vrijwel alle gemeenten stemden in met het AZWA, maar gaven wel kanttekeningen mee over de uitvoering en de financiën. Er is structurele financiering beoogd, maar deze hangt samen met het daadwerkelijk afnemen van de vraag naar verzekerde zorg. We weten nu nog niet goed hoe dit eruit gaat zien. Belangrijkste opgaven uit AZWA voor de gemeenten: onderdelen D5 en D6 Het AZWA bestaat uit een veelheid aan onderdelen (A t/m E). We lichten graag meer toe over de onderdelen D5 en D6, omdat deze onderdelen direct raken aan de rol, verantwoordelijkheid en financiering van de gemeenten. ●

Onderdeel D5: Elke inwoner in Nederland moet toegang hebben tot dezelfde basisfunctionaliteiten die bijdragen aan de gezondheid. Basisfunctionaliteiten zijn interventies en activiteiten die aantoonbaar bijdragen aan de gezondheid en het welbevinden van de inwoners. Met behulp van de GALA en de IZA SPUK’s dragen gemeenten bij aan het opzetten van succesvolle ketenaanpakken en andere interventies. De hier volgende aanpakken/interventies worden in AZWA geïmplementeerd als basisfunctionaliteit (of daartoe doorontwikkeld) met structurele financiering: Belangrijk hierbij is dat ondergenoemde ketenaanpakken/activiteiten zeker niet allemaal nieuw zijn of op zichzelf staan. We zorgen ervoor dat de verschillende activiteiten en financieringsbronnen elkaar versterken. Structurele implementatie van: - Laagdrempelige steunpunten mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA)

2

-

Sociaal verwijzen (o.a. welzijn op recept) Valpreventie 65+ Ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen Kansrijke start (Nu Niet Zwanger, Integrale Gezinspoli)

Doorontwikkeld tot vaststelling voor implementatie worden: - Mentale Gezondheidsnetwerken (MGN) - Ketenaanpak dementie - Ketenaanpak overgewicht jeugd - Rookvrije start - Multiproblematiek aanpak ●

Onderdeel D6: Om de werking van de basisfunctionaliteiten zo goed mogelijk te ondersteunen wordt de sociale basisinfrastructuur hiervoor versterkt. De sociale basisinfrastructuur bestaat lokaal uit basisvoorzieningen in wijken en buurten op het gebied van gezondheid, ondersteuning, welzijn, zorg, enzovoorts. Ook hiervoor komt structurele financiering beschikbaar. Net als bij de basisfunctionaliteiten gaat dit dus niet alleen om nieuwe zaken. De voorzieningen bestaan deels al, of er wordt aan gewerkt. Het gaat ook hier om de samenhang; het versterken, verbinden en verbreden van dat wat er al is en het voorkomen dat we dezelfde dingen dubbel doen. In het kader van de sociale basisinfrastructuur moet worden gedacht aan: - Inloopvoorzieningen sociaal en gezond (nadrukkelijk ook burgerinitiatieven) - Versterken lokale (sociale) teams in hechte wijkverbanden (1e lijnszorg) - Gezonde School aanpak, specifiek aandacht voor mentale gezondheid - Mantelzorgondersteuning (inclusief respijtzorg) - Sport- en beweegaanbod specifieke groepen Regionaal wordt deze infrastructuur ondersteund door de GGD en regiocoördinator. Samenwerking en structurele financiering zijn cruciaal Dit alles kan alleen gebeuren als er een goede samenwerking is tussen medisch- en sociaal domein én tussen de zorgverzekeraars en gemeenten in Centraal Gelderland.

Deze samenwerking wordt mede gefaciliteerd door de manier waarop de activiteiten gefinancierd worden en de hoogte van de financiering zelf. Op moment van schrijven is de financiering nog niet bekend. Hierover zijn VNG en VWS nog met elkaar in gesprek. Gemeenten maakten in het kader van GALA lokale plannen, in de uitwerking van het AZWA wordt dat wat er lokaal gebeurt veel meer regionaal verbonden. Er moet nu één regionaal plan (aanvullend op het huidige IZA regioplan Gezond voor Elkaar) komen om de basisfunctionaliteiten in te laten groeien. Het vervolg in onze regio In een regionaal plan, een addendum op het huidige IZA regioplan, moeten de gemeenten in samenwerking met de regionale partners beschrijven op welke manier de AZWA middelen worden

3

ingezet om de beoogde impact te maken op deze onderdelen. In deze regionale plannen blijft de lokale kleur onverkort van belang en nodig. Daarom pakken we dit vanaf het begin gezamenlijk op. Een regionale ambtelijke werkgroep waarin alle gemeenten zijn vertegenwoordigd is inmiddels opgestart en zal in 2026 dit regioplan maken. Aan deze werkgroep zijn de regiomanager van Menzis, de regiocoördinator IZA en de GGD toegevoegd. Partners in welzijn en zorg zijn van groot belang als klankbord, dit kan niet zonder hen. In het proces wordt rekening gehouden met de afgesproken governance in de regio, maar zeker ook met het lokale draagvlak en de lokale besluitvorming. Het plan is nadrukkelijk een aanvulling op het huidige IZA regioplan, en hangt dan ook sterk samen met de drie themalijnen waarlangs we in de regio Centraal Gelderland aan werken en die in het kort gaan over de versterking en verbreding van de eerstelijnszorg, aandacht voor preventie en gezondheid en aandacht voor multiproblematiek. Al deze thema’s staan niet op zichzelf, maar hangen weer samen met thema’s als veiligheid, wonen, gezondheid, Wmo, Jeugd etc. Ook hier is aandacht voor, zonder daarmee de focus te verliezen. Wel vragen we extra aandacht voor de sociale basis, want deze opgave valt of staat bij het hebben van een vitale en weerbare sociale basis.

4