A05-20251215-48-coll-vka-uitvoeringsagenda-groen-blauw-raamwerk-gmr-bijlage-3-rapport

4. gebiedsuitwerkingen Zeddam

Doornenburg

Pannerden Azewijn

‘s-Heerenberg

en rw

-D

e

Bij

la

nd

Stokkum

He

Lobith Millingen

1. inleiding

2. analyse

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

0

1

2

3

4

5

In cultuurhistorisch opzicht zijn de diverse buitenplaatsen en landgoederen in Montferland en op de oeverwallen langs de Rijn en IJssel waardevolle elementen. Bijzonder is ook de krans van dorpen en essen op de flanken van de stuwwal. De historische straatweg van Arnhem naar Duitsland verbindt de kernen op de oeverwal. De dijken vormen de recreatieve hoofdstructuur in het gebied, met goed befietsbare dijken en recreatieve pleisterplaatsen langs de dijk, zoals Rhederlaag en het waterrecreatiegebied de Bijland met jachthaven en de Europa-boulevard in Tolkamer. Ook de stuwwal met de bossen vormt een geliefd recreatiegebied voor wandelaars en fietsers. Hier heeft de recreatie een sterke relatie met het Duitse deel van het gebied, met bijvoorbeeld de Eltenberg. Vanaf de dijken en het open middengebied is er zicht op de omliggende heuvels en de fraaie rivierpanorama’s.

72/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4.3 DE LIEMERS

4.3.2 Raamwerk

Rivierpark HavikerwaardFraterwaard-Olburgsewaard

Hoofdeenheden in de legenda van de groenblauweraamwerkkaart van de Liemers zijn gradiëntbossen (Montferland), dynamische rivieren (IJssel, Nederrijn en Pannerdensch Kanaal) en broek-en waterlanden (nieuwe landschapszones langs de waterstelsels van het komgebied). Daarnaast onderscheiden we een aantal specifieke eenheden.

Rivierklimaatpark IJsselpoort

A1 ken rek ort Do

Van Arnhem naar Emmerich ligt een dynamische stedenband afgewisseld met nieuwe landschapszones. Deze zones vormen een groene buffer tussen de verschillende kernen en verbinden de luwere groengebieden aan weerszijden met elkaar. Ze volgen de crevassen en waterlopen die vanaf de hogere zandgronden het open komgebied instromen. Vanuit de aangrenzende kernen zijn er kleine ommetjes mogelijk. Het Groengebied Horsterpark tussen Duiven en Westervoort is een aansprekend voorbeeld voor de invulling van een dergelijke landschapszone. De weteringen, leigraven en beken vormen robuuste groenblauwe structuren. Vanaf de Veluwe door de Liemerse laagtes ligt een stevige ecologische en recreatieve verbinding richting Duitsland. Voor het Montferland wordt ingezet op robuust natuurherstel van het gradiëntbos en oude bouwlanden rondom. Nieuwe recreatiepoorten, startpunten van recreatieve routes en met (parkeer)faciliteiten voor bezoekers, dragen bij aan een betere recreatieve spreiding. Langs de rivieren wordt op meerdere plekken gewerkt aan combinaties van waterveiligheid, natuurontwikkeling, duurzame landbouw en (extensieve) recreatie, zoals in het Rivierklimaatpark IJsselpoort en het ‘eiland’ in de Gelderse Poort.

5

4. gebiedsuitwerkingen

1. inleiding

2. analyse

73/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot 0

1

2

3

4

5

74/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

75/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4.3.3 Natuurinclusieve landschappen Ook de gebieden die buiten het raamwerk liggen hebben een opgave om de groenblauwe kwaliteiten te versterken. Kern van de regio Arnhem-Nijmegen is immers ‘de vervlochten regio’. Het gaat om natuurinclusieve landschappen in de regio als geheel. In de Liemers zijn verschillende mogelijkheden voor de versterking van de groenblauwe kwaliteiten buiten het raamwerk. Als voorbeelden noemen we de koppelkansen met: ▪

▪

▪

0

1

2

3

4

5

▪

4. gebiedsuitwerkingen

Natuurinclusief energielandschap

1. inleiding

Natuurinclusief logistiek landschap

2. analyse

Natuurinclusieve stad

3. visie

Natuurinclusief voedsellandschap

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

de energietransitie en logistieke ontwikkeling langs de A12 en A15; de ontwikkeling van een robuuste landschappelijke en natuurlijke inpassing (passend bij het kleinschalige oeverwallenlandschap) en een versterking van recreatie, gecombineerd met duurzame energie en logistieke functies, de logistieke ontwikkeling; combinaties van bedrijvigheid met zonne-energie op daken en ontwikkeling van ecologische kwaliteiten, verstedelijking; in de Liemers zijn er kansen voor verduurzaming en vernieuwing van de woningbouwvoorraad met aandacht voor vergroening van de openbare ruimte, de landbouwtransitie; ontwikkelen agrarische visie waarin verduurzamen landbouw wordt gecombineerd met versterken van de landschapsstructuren.

76/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4. gebiedsuitwerkingen

De Liemers 1. inleiding

2. analyse

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

77/92

78/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

79/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4.4 RIJK VAN NIJMEGEN 4.4.1 Analyse De analysekaart is opgebouwd uit vier lagen: • het bodem- en watersysteem, • het natuurlijk systeem, • de cultuurhistorische laag, • het recreatieve netwerk en landmarks. Het Rijk van Nijmegen is de regio in het klein met alle variatie die erbij hoort. De ondergrond is opgebouwd uit het stuwwallencomplex, het rivierensysteem en de rug van rivierduinen die van de Hatertse en Overasseltse Vennen via Wijchen naar Bergharen loopt. Ook in het watersysteem zijn alle watertypen vertegenwoordigd, van de bronbeekjes op de stuwwal tot de gegraven weteringen in het laaggelegen komgebied en van de dynamische Waal tot de gekanaliseerde Maas (‘kanaal van Lely’) met bakenbomen. Een hoofdrol in de cultuurhistorische laag is weggelegd voor de vele landgoederen; op de steile noordflank van de stuwwal (o.a. Heerlijkheid Beek), in de ring van landgoederen die deels in het stedelijke weefsel zijn opgenomen aan de zuid- en westzijde (o.a.Heijendael) en de landgoederen en kastelen op de rug van de rivierduinen (o.a kasteel Hernen).

4. gebiedsuitwerkingen

1. inleiding

2. analyse

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

De zone van de Ooijpolder, de bossen tussen Nijmegen en Groesbeek, en de Hatertse en Overasseltse Vennen is zeer geliefd als uitloop- en recreatiegebied. De dijken langs de Maas en Waal zijn hoofddragers in het recreatieve netwerk.

80/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4.4.2 Raamwerk Hoofdeenheden in de legenda van de groenblauweraamwerkkaart van het Rijk van Nijmegen zijn gradiëntbossen (Berg en Dal, Rivierduinen en Vennen), dynamische rivieren (Waal en Maas) en broek-en waterlanden (nieuwe landschapszones langs de waterstelsels van het komgebied). Daarnaast onderscheiden we een aantal specifieke eenheden. In de eerste twee eenheden; gradiëntbossen en dynamische rivieren ligt het accent op behoud en versterking van bestaande groenblauwe kwaliteiten. Bij de water- en broeklanden ligt het accent op ontwikkeling en innovatie.

Gradiëntbos Berg en Dal en rond de Bruuk en Sint Jansberg, met het accent op bescherming, natuurherstel en het tegengaan van verdroging

4. gebiedsuitwerkingen

1. inleiding

2. analyse

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

Hoofdopgaven voor de dynamische rivieren zijn de verbetering van de toegankelijkheid van de uiterwaarden, de doorontwikkeling van het natuurlijke systeem met -mits de waterveiligheid dat toelaat- ook ruimte voor moerasbossen en de ontwikkeling van de dijken als ‘gastvrije dijken’ voor fietsers en wandelaars. Bij de gradiëntbossen; de bos- en landgoedzone tussen Nijmegen en Groesbeek, en de omgeving van de Hatertse en de Overasseltse Vennen ligt het accent op het behoud van de bossen en maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit en vermindering van verdroging door maximaal vasthouden van water en beheermaatregelen die verdamping tegengaan. De rug met rivierduinen is specifiek voor het groenblauwe raamwerk van dit gebied. In deze zone wordt ingezet op de doorontwikkeling van het kleinschalige en besloten landschap. Investeringen in het netwerk van recreatieve paden en groenelementen maken dit gebied nog aantrekkelijker voor bewoners uit de directe omgeving. Daarbinnen blijft ruimte voor landbouwbedrijven (met korte kringlopen met de

81/92

omringende woongebieden) en landelijke woonvormen. Bij de ontwikkeling van de eenheid van water- en broeklanden gaat het om robuuste natuurzones langs de weteringen. De natuurzones met waterbergingsgebieden maken de weteringen beter opgewassen tegen de toekomstige extremen van het klimaat, zowel in perioden met hevige buien als extreme droogte. Een referentie voor deze ontwikkeling is het deelgebied Waterrijk van Park Lingezegen (‘wannabe Park Lingezegen’). Een specifieke eenheid voor dit deelgebied zijn de landschappelijke schakels; verbindende landschappen tussen de gradiëntbossen en de uiterwaarden van Waal of de Maas. Het gaat om de omgeving van de Mokerplassen als verbinding tussen de Mookerheide en de uiterwaarden van de Waal en de omgeving van de oude Maasmeanders als verbinding tussen de gradiëntbossen van de Hatertse en Overasseltse Vennen en de Maasuiterwaarden. Een referentie voor deze verbindende landschappen is de Ooijpolder die een schakel vormt tussen de gradiëntbossen ven Berg en Dal en de Waaluiterwaarden (‘wannabe Ooijpolder’). In het raamwerk is ook een aantal groenblauwe verbindingen opgenomen met de westflank van Nijmegen, onder andere via het Lierdal. Zij versterken de samenhang tussen het stedelijke gebied en het groenblauwe raamwerk en geven het westelijke deel een grotere betekenis als uitloopgebied.

Dit draagt bij aan de spreiding van de recreatieve druk.

82/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

83/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4.4.3 Natuurinclusieve landschappen Ook de gebieden die buiten het raamwerk liggen hebben een opgave om de groenblauwe kwaliteiten te versterken. Kern van de regio Arnhem-Nijmegen is immers ‘de vervlochten regio’. Het gaat om natuurinclusieve landschappen in de regio als geheel. In het Rijk van Nijmegen zijn verschillende mogelijkheden voor de versterking van de groenblauwe kwaliteiten buiten het raamwerk. Als voorbeelden noemen we de koppelkansen met: ▪

▪

▪

▪

4. gebiedsuitwerkingen

▪ Natuurinclusief energielandschap

1. inleiding

Natuurinclusief logistiek landschap

2. analyse

Natuurinclusieve stad

3. visie

Natuurinclusief voedsellandschap

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

de landbouwtransitie; de ontwikkeling van combinaties van landbouwteelten met weidevogelbeheer en waterberging in de komgebieden, de ontwikkeling van kleinschalig voedsellandschap met houtwallen, boomgaarden en voedselbossen op de oeverwallen en overgangen naar de stuwwal, de energietransitie; langs de A73 zijn combinaties mogelijk van windenergie en de ontwikkeling van de robuuste natuurzones langs de weteringen, de logistieke ontwikkeling; combinaties van bedrijvigheid met zonne-energie op daken en ontwikkeling van ecologische kwaliteiten, verstedelijking; Nijmegen-West heeft, naast Arnhem-Oost, de belangrijkste woningbouwopgave in de Verstedelijkingsstrategie. Onder het motto van ‘het groen groeit mee’ zal iedere bouwopgave bij moeten dragen aan het stedelijke ecosysteem. Het gaat niet alleen om nieuwe woon- en werkgebieden, maar ook om leefgebieden voor plant en dier. Zo kan Nijmegen-West uitgroeien tot één van de verbindende schakel in het groenblauwe raamwerk. dijkversterking; integrale aanpak van de dijkversterkingen samen met natuurontwikkeling en de ontwikkeling van een recreatief netwerk.

84/92

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

4. gebiedsuitwerkingen

Rijk van Nijmegen 1. inleiding

2. analyse

3. visie

4. gebiedsuitwerkingen

5. tot slot

Vervlochten regio Arnhem-Nijmegen

85/92

5. TOT SLOT 5.1 Prioritering

Park Lingezegen; copyright IVH provincie Gelderland

5.1 PRIORITERING Zoals aangegeven is het groenblauwe raamwerk input voor verschillende lopende plantrajecten (verstedelijkingsstrategie, energietransitie, stikstof aanpak, ontwikkeling recreatie en toerisme, landbouwtransitie, etc).

Binnen de landschapsparken die we gezamenlijk met de verstedelijkingsstrategie van het verstedelijkingsakkoord en passend in Nationaal Programma Landelijke Gebied willen ontwikkelen, zijn er verschillende prioritaire gebiedsontwikkelingen.

rt we elu elpoo s gV din rk IJs a bin Ver aatp klim ier

riv

Verbinding Arnhem met Veluwe en rivier met g Veluwe Verbindin gebied en Midden

broekland

verb Groen Du indin e ive n - gszon Zev e ena ar

Ontw ik Elst keling en veen Waalswestflan k p rb uiter inding rong m waa rden et

Ontwikkeling Boven -Linge, verbetering Lingek ruising A325

Ecolo gisch e

verb

iding

Mon tferla n

d-D

rd

er

ng

Verb en

ind ing Riv Ma asm ierdu in ean ders en

w

g

Groen zo e verb Weune Beun indingsrt en ingen Nijm , egen

r Ve

din

u St

al w

en

M

illi

aa w

bin

n

al e ww Stu en ing venn ind e Verb aters H

Prioriteiten per gebiedsuitwerking Veluwezoom De Liemers Middengebied Rijk van Nijmegen

uitslan

d

De nadere uitwerking van het groenblauwe raamwerk op kleine schaal wordt onderzocht door middel van vier landschappelijke ‘uitsnedes.’

▪

A. Uiterwaarden Nederrijn, - Broeklanden Linge - Westflank Schuytgraaf-Elst-Waalsprong Uiterwaarden Waal

▪

▪

▪

B. Uiterwaarden Waal - Ooijpolder - Stuwwal Nijmegen - Maas en Waalkanaal C. Stuwwal Veluwezoom - Bebouwde flanken Rheden - Uiterwaarden rivierklimaatpark IJsselpoort D. Duivense broek - Landschapszone tussen Duiven en Zevenaar - Rijnstrangen gebied

C olofon De rapportage ‘Vervlochten Regio, Groenblauwe Raamwerk Metropoolregio Arnhem-Nijmegen’ is in opdracht van de Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en de Provincie Gelderland opgesteld door Feddes/Olthof Landschapsarchitecten

Werkteam Feddes/Olthof

Feddes/Olthof Landschapsarchitecten

Berdie Olthof (senior landschapsarchitect, projectleider) Femke Visser (senior landschapsarchitect) Daniel Barrero (junior landschapsarchitect) Isabella Hol (junior landschapsarchitect)

Doelenstraat 32 3512 XJ Utrecht info@feddes-olthof.nl www.feddes-olthof.nl

Werkteam Metropoolregio Arnhem-Nijmegen

Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen

Mariken Prüst (Opgavemanager Ontspannen regio, projectleider) Mathieu Schouten (Speerpuntcoördinator Groenblauw Raamwerk) Loek Stalpers (Speerpuntcoördinator Groenblauw Raamwerk)

Nijverheidsweg 2a 6662 NG Elst info@groenemetropoolregio.nl www.groenemetropoolregio.nl

Projectnummer 473

Provincie Gelderland Markt 11 6811 CG Arnhem post@gelderland.nl www.gelderland.nl

status datum

Definitief september 2022

92/92

Vervlochten Regio

VERVLOCHTEN REGIO GROENBLAUWE RAAMWERK METROPOOLREGIO ARNHEM-NIJMEGEN

1. analyse

2. de ring als geheel

3. vier segmenten

4. vooruitblik