A02-20231218-44-vka-coll-strategische-keuze-organisatie-afvalbeheer-bijlage-rapportage.docx

Hun bestaande aandeelhouders hebben vergelijkbare wensen en eisen op het gebied van emissievrije logistiek, MVO en SROI.

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

23/37

Doorontwikkeling milieustraat/-straten De gemeenten kunnen gebruik maken van de ervaringen van het OGD bedrijf. Ook kan (indien gewenst) de financiering door het OGD bedrijf worden gerealiseerd. De snelheid van doorontwikkelen kan dus groot zijn. Praktische uitvoerbaarheid De ontwikkeltijd is bij aansluiting bij een overheid gedomineerde organisatie zoals Circulus niet of nauwelijks aan de orde. Partijen verzorgen al in een groot gebied de inzameldienstverlening, en fungeren al jaren als kennis- en samenwerkingsplatform voor de deelnemende gemeenten. Beide partijen hebben meerdere keren nieuw toetredende gemeenten ontvangen, en hebben hier de nodige proceservaring mee. Met de directie/het management van de partij moet worden besproken wat zij qua planning voor een toetreding van Duiven en Westervoort haalbaar achten. IPR Normag beschouwt, na formele besluitvorming, een voorbereidingstijd van een jaar als realistisch. In praktische zin is het meest behapbare pad dat Circulus of Rova de inzameldienstverlening verzorgd per 1/1/2025 in beide gemeenten. Het college moet bij een besluit tot toetreding (een besluit tot deelneming) de raad vooraf in staat stellen om zijn wensen en bedenkingen te geven over de deelneming.

Als waarborg voor het behoud van de samenwerking tussen de gemeenten Duiven en Westervoort is het gewenst dat beide gemeenten tegelijk eensluidend besluiten tot toetreding. Kader: Verschillen Rova en Circulus Zoals eerder al is toegelicht. Rova en Circulus lijken qua model en visie sterk op elkaar. Beiden leveren diensten op het gebied van afval- en grondstoffen voor de aangesloten gemeenten en optioneel ook Reinigingstaken. Ook de financiële en juridische basis onder de samenwerking is vrijwel gelijk. Op twee aspecten zijn wel duidelijke verschillen te onderscheiden. Schaalgrootte en manier van samenwerken. Schaalgrootte Circulus verzorgt het afvalbeheer en taken in de openbare ruimte voor negen gemeenten: Apeldoorn, Bronckhorst, Brummen, Deventer, Doesburg, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen. In totaal telt het verzorgingsgebied bijna 440.000 inwoners. Rova is significant groter: zij werkt ten behoeve van 23 gemeenten met een werkgebied van ongeveer 855.000 inwoners verdeeld in 3 regio’s: IJssel-Vecht, Achterhoek en Eemland. Manieren van samenwerken kennisontwikkeling en advies. Dit heeft ook gevolgen voor de manier van samenwerken. Rova heeft door de schaalgrootte de draagkracht voor een stevig kennis en adviesteam en is trots op de diverse ‘concepten’ die onder de Rova vlag zijn ontwikkeld zoals 100-100-100, diftar en omgekeerd inzamelen.

Deze concepten komen terug in de dialoog tussen beleidsadvies vanuit Rova en de beleidsadviseurs van de gemeente. Uiteindelijk

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

24/37

bepaalt de gemeente welke instrumenten (eventueel als pilot) worden ingezet. Dit is, met uitzondering van kennissessies, vooral een bilateraal gesprek. Circulus faciliteert meer dan Rova ook een platform voor verdieping en dialoog tussen de beleidsadviseurs en bestuurlijk opdrachtgevers van de gemeenten onderling. Zowel op afvalgebied als voor gemeenten die ook reinigingstaken afnemen. Hier staan ook nieuwe en bewezen ‘concepten’ op de agenda, maar is het gesprek minder bilateraal.

3.5

Totaaloverzicht Bovenstaande analyse op basis van de zeven vergelijkingscriteria is samengevat in onderstaand schema. De onderstaande score geeft een onderlinge rangschikking per criterium, waarbij geldt: meer ‘O’ is beter. De weging per criterium (‘hoe belangrijk is dit aspect in de besluitvorming’) is hiermee niet gegeven. Beoordelingskader 1. Proactieve samenwerking beleidsdoelen

2. Leveringszekerheid en bedrijfsefficiëntie

3. Invloed en zeggenschap

Variant 1. Uitbesteden

O Opdrachtgeversrelatie. Het doorontwikkelen en optimaliseren van afval- en grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen moet door de gemeenten zelf worden gerealiseerd.

Variant 2. Eigen organisatie

Variant 3. Aansluiten OGD

OO OOO Samenwerkingsrelatie. De Samenwerkingsrelatie met ervaren kennisfunctie van de organisatie en partij. de samenwerking tussen Deze partij (en de overige gemeenten moet opgebouwd deelnemende gemeenten dragen worden. bij aan het doorontwikkelen en Eenmaal opgebouwd draagt deze optimaliseren van afval- en bij aan het doorontwikkelen en grondstoffenbeleid en het optimaliseren van afval- en realiseren van de grondstoffenbeleid en het maatschappelijke doelen van de realiseren van de maatschappelijke gemeente. doelen van de gemeente.

OO OO Contractafspraken zoals met Contractafspraken passend bij marktpartijen, onduidelijkheid samenwerking, doorberekening over marktprijs nieuwe kostprijs, sectorbenchmarks voor aanbesteding. Daarna efficientietoets. vastgezette prijs O OOO Geen invloed en zeggenschap op Als mede-eigenaar invloed op de koers en profiel organisatie. eigen op te richten organisatie. Alleen contractrelatie Inclusief een opdrachtgeveropdrachtgever - opdrachtnemer. opdrachtnemerrelatie (met DVO).

OO Contractafspraken passend bij samenwerking, doorberekening kostprijs, sectorbenchmarks voor efficientietoets. OO Als mede-eigenaar invloed op de eigen op te richten organisatie. Inclusief een opdrachtgeveropdrachtnemerrelatie (met DVO).

O O OO Onvoldoende doorontwikkeling Deelnemingsrisico. Deelnemingsrisico. afvalbeheer in brede zin door Eigen organisatie op langetermijn Bestaand risicobeleid. huidige mogelijk te klein voor de diverse samenwerkingsconstructie. doelen Risico op slechts één inschrijver / beperkte marktwerking. 5. Transparantie en MVO standaarden OO OOO OOO MVO in aanbesteding Vergelijkbare standaarden zijn neer Vergelijkbare standaarden zijn meenemen, transparantie te leggen bij verbonden partij neer te leggen bij verbonden partij beperkt 6. Doorontwikkeling milieustraat/-straten OO OO OOO Staande praktijk. De De gemeenten kunnen dit 'De gemeenten kunnen gebruik (door)ontwikkeling (en het gezamenlijk oppakken. Kennis en maken van de ervaringen van het beheer) kan door de gemeente expertise kan extern worden OGD bedrijf. Ook kan - indien zelf, of door andere gemeente ingekocht of zelf ontwikkeld. Dit gewenst - de financiering door het worden opgepakt of uitbesteed heeft invloed op de snelheid van OGD bedrijf worden gerealiseerd. aan marktpartij(en). Dit kan niet doorontwikkelen (langzamer). De snelheid van doorontwikkelen 1 op 1 aan een zelf gekozen kan dus groot zijn. partij worden overgedragen.

4. (langetermijn)risico’s

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

25/37

Beoordelingskader 1. Proactieve samenwerking beleidsdoelen 7. Praktische uitvoerbaarheid

Variant 1. Uitbesteden

Variant 2. Eigen organisatie

Variant 3. Aansluiten OGD

O OOO Opdrachtgeversrelatie. Het Staande praktijk, goed uit e doorontwikkelen en voeren. Op korte termijn te optimaliseren van afval- en realiseren. grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen moet door de gemeenten zelf worden gerealiseerd. 12

OO OOO O OO Samenwerkingsrelatie. De Samenwerkingsrelatie met ervaren Uitdagend traject, dat langere tijd Verdiepingstraject en kennisfunctie van de organisatie en partij. gaat duren. Mogelijk moet tijdelijk implementatie kosten tijd en de samenwerking tussen Deze partij (en de overige (bij aflopen huidige contract) aandacht. Hou rekening met 6 tot gemeenten moet opgebouwd deelnemende gemeenten dragen oplossing voor inzameling 12 maanden. worden. bij aan het doorontwikkelen en gevonden worden. Partijen hebben ervaring met Eenmaal opgebouwd draagt deze optimaliseren van afval- en Zonder stevig commitment geen toetreding. bij aan het doorontwikkelen en grondstoffenbeleid en het optie. optimaliseren van afval- en realiseren van de Rekenkundige score (ongewogen 14 17 grondstoffenbeleid en het maatschappelijke doelen van de realiseren van de maatschappelijke gemeente. Op basis van een ongewogen multicriteria-analyse de rekenkundige scores respecdoelenbedragen van de gemeente. 2. Leveringszekerheid en bedrijfsefficiëntie OO tievelijk 12, 14 en 17. Aan Contractafspraken elk criterium kan uiteraard een OO eigen gewicht worden OO gegeven. zoals met Contractafspraken passend bij Contractafspraken passend bij

marktpartijen, onduidelijkheid samenwerking, Met een gewogen multicriteria-analyse wijzigen de scoresdoorberekening per model. samenwerking, doorberekening

3. Invloed en zeggenschap

4. (langetermijn)risico’s

5. Transparantie en MVO standaarden

6. Praktische uitvoerbaarheid

Rekenkundige score (ongewogen

over marktprijs nieuwe kostprijs, sectorbenchmarks voor aanbesteding. Daarna efficientietoets. vastgezette prijs O OOO Geen invloed en zeggenschap op Als mede-eigenaar invloed op de koers en profiel organisatie. eigen op te richten organisatie. Alleen contractrelatie Inclusief een opdrachtgeveropdrachtgever - opdrachtnemer. opdrachtnemerrelatie (met DVO). O Onvoldoende doorontwikkeling afvalbeheer in brede zin door huidige samenwerkingsconstructie OO MVO in aanbesteding meenemen, transparantie beperkt OOO Staande praktijk, goed uit te voeren

10

kostprijs, sectorbenchmarks voor efficientietoets. OO Als mede-eigenaar invloed op de eigen op te richten organisatie. Inclusief een opdrachtgeveropdrachtnemerrelatie (met DVO).

O OO Deelnemingsrisico. Deelnemingsrisico. Eigen organisatie op langetermijn Bestaand risicobeleid. mogelijk te klein voor de diverse doelen OOO OOO Vergelijkbare standaarden zijn neer Vergelijkbare standaarden zijn te leggen bij verbonden partij neer te leggen bij verbonden partij O Uitdagend traject, dat langere tijd gaat duren. Mogelijk moet tijdelijk (bij aflopen huidige contract) oplossing voor inzameling gevonden worden. Zonder stevig commitment geen optie. 12

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

OO Verdiepingstraject en implementatie kosten tijd en aandacht. Partijen hebben ervaring met toetreding.

14

26/37

4 BESCHOUWING EN VERVOLGPROCES Een strategisch besluit, gericht op een toekomstbestendig en duurzaam afvalbeheer Duiven en Westervoort willen vooruitkijken en een strategisch besluit nemen om klaar zijn voor de toekomst. En met het oog op het aflopen van de huidige contracten per 31 december 2024 is ook sprake van een natuurlijk moment voor een (eventueel andere) keuze voor de organisatie van de inzameling. Het vorige hoofdstuk vergelijkt de drie modellen op verschillende ongewogen criteria. Dit laat ook zien: elk model heeft onderscheidende sterke of zwakke punten. Kernvraag: beleidsadvies en ontzorging op beheertaken door samenwerkingsorganisatie? De kern van het verschil tussen het regiemodel (A) en de aansluiting bij een organisatie als Circulus of Rova (C) is de prijsvorming, de aansturing en de mogelijkheden om met de gemeenten een samenwerkings- en kennisplatform te vormen. Wat betreft beleidskeuzes, zoals inzamelfrequenties, openingstijden milieustraat, flankerend beleid kan dit in alle modellen naar de wens van de gemeente worden ingericht. In een regiemodel zal de doorontwikkeling van het afvalbeleid en de regiefunctie op de verschillende grondstofstromen binnen de gemeente vanuit de ambtelijke organisatie moeten komen. Op strategisch beleidsniveau zullen de gemeenten eindverantwoordelijke blijven.

Juist op beheerniveau (tactisch-operationeel) kan een samenwerkingsorganisatie de gemeenten op veel terreinen ontzorgen. Kernvraag: markt of kostprijzen Wij verwachten geen grote verschillen in de bedrijfskosten tussen een marktpartij en een overheidsgedomineerde organisatie zoals Circulus of Rova. Beide organisaties hebben een dusdanige schaalgrootte, moderne ICT en ervaring met logistieke optimalisatie dat op logistieke kosten er geen groot verschil te verwachten is met marktpartijen. Een marktprijs is echter niet alleen gebaseerd op de eigen kosten, maar ook op de marktprijsvorming. Waar op het gebied van afvalbeleid vaak de afvalstoffenheffingen worden vergeleken is het van belang om te realiseren dat logistieke en daarmee samenhangend de indirecte kosten maar zeer beperkt de onderlinge verschillen tussen gemeenten verklaren. Kosten voor verwerking, eventuele afkeur en eigen gemeentelijke toerekeningen als overhead, kwijtschelding, straatreiniging etc. zorgen ervoor dat er soms tientallen euro’s verschil zit tussen gemeenten. Vanwege deze beperkte verschillen lijkt er nu geen reden om puur vanwege de uitvoeringskosten een andere model te gaan toepassen. Echter hoe de marktprijzen (met winstoogmerk) zich ontwikkelen is onzeker. Bij een overheid gedomineerd bedrijf is sprake van tarieven op de werkelijke kosten gebaseerd (zonder winstoogmerk).

Redenen om een ander model te overwegen zijn meer strategisch van aard. Hoe de markt (en daarmee de marktprijsvorming) in de Arnhemse regio zich in de toekomst zal ontwikkelen is onzeker. Wel is duidelijk dat PreZero – met de dienstverlening in de 101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

27/37

gemeente Arnhem – over een stevige basis beschikt van waaruit andere gemeenten worden bediend. Als wordt gekozen voor een samenwerkingsoptie (B of C), bevat het vervolgproces het gesprek over de gewenste taakomvang, toetredingsvoorwaarden en de geraamde tarieven voor de gewenste dienstverlening worden gecalculeerd. Het is een uitdaging om een goed (financieel) referentiekader te hanteren omdat er niet zomaar een ‘actuele marktprijs’ beschikbaar is. Kernvraag: welke partij? Na besluitvorming over de modelkeuze: regie of samenwerking volgt de vraag over de meest geschikte partij. De scenariovergelijking schetst het verschil al tussen toetreden of samenwerking. Bij toetreden tot een groter verband is de formele invloed kleiner, een eigen organisatie oprichten vraagt om een langdurig proces met zes gemeenten. In de verkenning is naar voren gekomen dat aansluiten bij Rova of Circulus vanwege hun nabijheid een kansrijke optie is. Rova en Circulus zijn ook beiden geïnteresseerd in een vervolgdialoog. De beide partijen hebben veel overeenkomsten maar ook hun eigen specifieke kenmerken. Op basis van de gehanteerde criteria voor Duiven en Westervoort is voor nu geen hard onderscheid richting een keuze te maken. De keuze ligt met name in ‘zachtere factoren’ zoals de bestuurlijke oriëntatie, voorkeuren qua samenwerkingsvorm en schaalgrootte.

Dit kan een mogelijk vervolg zijn op deze verkenning.

-0-0-0-

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

28/37

BIJLAGEN

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

29/37

Wensen en eisen afvalbeheerorganisatie Uitkomsten van samengestelde ambtelijke werkgroep 1Stroom op 3 januari 2023 1.

Algemeen en profiel

Duiven en Westervoort zijn op zoek naar een uitvoeringsorganisatie die op een professionele manier uitvoering geeft aan de opgedragen taak maar ook als ‘strategisch partner’ de gemeenten ontzorgt en haar doelstellingen laat halen. De doelen staan centraal dus moet de uitvoeringsorganisatie (marktpartij, eigen uitvoeringsorganisatie of OGD-bedrijf) een proactieve basishouding laten zien en moet de samenwerking voldoende flexibel zijn. Continuïteit en leveringszekerheid De belangrijkste eis richting de uitvoeringsorganisatie is op een professionele manier de basistaak uitvoeren: de inzameling van afval- en grondstoffen van inwoners, tegen maatschappelijk acceptabele kosten. De organisatie moet continuïteit en leveringszekerheid bieden. Inwoners worden ten alle tijde ontzorgd en gefaciliteerd om goed afval te scheiden. Proactieve samenwerking om doelen te bereiken Van een uitvoeringsorganisatie wordt verwacht dat zij niet enkel de afgesproken diensten goed uitvoert. De gemeenten hechten aan een organisatie die de opdrachtgevers-opdrachtnemersrelatie echt als samenwerkingsrelatie invult met als gezamenlijke doel het behalen van de gemeentelijke ambities en doelstellingen. De voorwaarden en (on)mogelijkheden van de uitvoerende partij moeten niet leidend zijn.

Er moeten ook goede afspraken komen over de taakverdeling tussen gemeente en uitvoeringsorganisatie over verantwoordelijkheden (bijvoorbeeld bijplaatsingen) en wijze van onderlinge communicatie. Samenwerking betekent ook openheid naar elkaar in de uitvoering (wat gaat goed en wat minder goed?) als in de financiën (hoe zijn de kosten opgebouwd, hoe worden risico’s afgedekt en wat is de marge voor de uitvoeringspartij?). Op dit moment verloopt het afvalbeheer en de samenwerking in de basis goed, maar is er twijfel of met de huidige ambtelijke capaciteit en de huidige samenwerkingsrelatie de trendbreuk, van circa 100-130 kg restafval naar circa 60 kg op de middellange termijn (2030), bereikt kan worden. In 2022 is de hoeveelheid restafval circa 100 kg per inwoner. Er is in de huidige samenwerkingsvorm veel vooruitgang geboekt, vooral door de inzet van de gemeentelijke organisatie. Echter: Huidige organisatie is kwetsbaar, qua capaciteit en kwaliteit. Dit geldt voor het beleid, beheer en communicatie. Een betrokkene beschrijft het als volgt: In beide gemeenten hebben we de afgelopen jaren zeker wel grote stappen gezet in de vermindering van restafval met de Grondstoffenplannen, invoering diftar, verlaging frequentie restafval, acceptatiebeleid ABS, inzet op gescheiden inzameling GFT, ook bij hoogbouw. Communicatiecampagnes,.

Maar het kost moeite, we kunnen er niet continue mee bezig zijn, we worden overvraagd en er komt nog meer op ons af. Dat ligt natuurlijk ook aan de beschikbare ambtelijke capaciteit en budget voor uitbesteding. Wil je meer dan kost dat ook wat. Daarnaast is er in de aanpak en uitvoering meer 101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

30/37

behoefte aan maatwerk bij sturing op gedrag op diverse locaties. Flexibiliteit Het beheer van afval- en grondstoffen bevindt zich in een dynamisch speelveld. Beleidskaders wijzigen, marktprijzen fluctueren en de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid zorgt ervoor dat het afvalbeheer over enkele jaren er anders uitziet. Afspraken met de uitvoeringspartij moeten daarom ook op korte termijn (licht) herzien kunnen worden. In het huidige regiemodel is dit het geval: binnen de mogelijkheden van het contract zijn al diverse wijzigingen wat betreft dienstverlening. De gemeenten vinden het van belang dat een eventueel nieuwe organisatie ook deze flexibiliteit kan leveren. Het is ook gewenst als de uitvoeringsorganisatie dergelijke trends vroegtijdig kan signaleren en met de gemeente hierop kan sturen. Lokale binding Wat betreft profiel van de organisatie is ook lokale binding en herkenbaarheid een belangrijk punt. De inwoners moeten zich kunnen herkennen in de organisatie. De uitvoeringsorganisatie heeft of neemt idealiter personeel uit de gemeenten in dienst en heeft ook een volwaardige locatie in of nabij de gemeenten. 2.

Dienstverlening en breedte van het takenpakket

Een exacte uitwerking van de gevraagde dienstverlening volgt eventueel in een latere fase van gesprekken met uitvoeringsorganisaties of in een aanbesteding. Dit hoofdstuk beschrijft de kwalitatieve wens per aspect van het afvalbeheerbeleid. Inzameldienstverlening Inzameldienstverlening voor de circa 40.000 inwoners van Duiven en Westervoort is de basis van het takenpakket. De gemeenten hebben de sterke voorkeur voor één inzamelaar voor alle stromen, aan huis en op verzamellocaties in de wijk. De gemeenten geven aan afvalbeheer vraagt om een integrale aanpak waarin voorzieningen, tariefstelling, communicatie en handhaving met elkaar samenhangen. De uitvoeringsorganisatie moet hier samen met de opdrachtgever invulling aan kunnen geven. De gemeenten benadrukken ook de meerdere facetten van duurzaamheid in het afvalbeheer. De duurzaamste optie (per stroom) hangt af van meerdere factoren: opties voor afvalpreventie, de inzamelstructuur, duurzaamheid van het (af)transport en de verwerkingsroute. De uitvoeringsorganisatie moet op basis van de beschikbare informatie hier het gesprek over kunnen voeren met de opdrachtgever. Verwerking Op dit moment verzorgt 1Stroom zelf de aanbesteding van afval-en grondstoffen. Gemeenten Duiven en Westervoort sluiten wel afzonderlijke contracten af. In een aantal gevallen samen met de directe buurgemeenten.

Dit zijn relatief veel contracten, wat een beslag legt op de ambtelijke organisatie. De ervaringen, zeker ook in de regionale samenwerking, zijn

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

31/37

desondanks goed. Als een uitvoeringsorganisatie de gemeenten hierin kan ontzorgen is dat gewenst. Dit moet wel duidelijk een verbetering zijn ten opzichte van de huidige situatie. De wens is een zo hoogwaardige verwerking, tegen maatschappelijk acceptabele kosten. De uitvoeringsorganisatie moet hier voldoende inzicht in hebben en de opdrachtgever in staat stellen om hier keuzes in te maken op basis van inzicht in ‘prijs-kwaliteit’. Ook voor nieuwe grondstofstromen of nieuwe verwerkingsroutes hebben de gemeenten behoeften aan goede ‘businesscases’ die samen met de uitvoeringsorganisatie besproken kunnen worden. Afvalaanbiedstation en Circulair ambachtscentrum Een goed uitgeruste en bereikbare milieustraat wordt erg belangrijk gevonden. Op dit moment gebruiken de inwoners van Westervoort de milieustraat van PreZero in Arnhem, Duiven heeft een eigen milieustraat. Idealiter wordt de milieustraat door dezelfde uitvoeringsorganisatie geëxploiteerd die ook de inzameldienstverlening verzorgt, maar dit is niet noodzakelijk. De inhoudelijke afweging tussen afvalscheiding, duurzaamheid (zoals: transportemissies van inwoners), kosten voor gemeente (en inwoners) en servicebeleving van de inwoners is het meest van belang. Ook als dit leidt tot samenwerking met, of uitbesteding aan een andere partij.

Er is de politieke wens om een circulair ambachtscentrum te ontwikkelen voor Duiven en Westervoort. Diverse vormen en schaalgroottes worden nog onderzocht, een geschikte locatie vinden is een van de uitdagingen. Dit hoeft niet noodzakelijk ontwikkeld en compleet geexploiteerd te worden door de uitvoeringsorganisatie. Wel moet de uitvoeringsorganisatie hier constructief aan kunnen bijdragen. Containermanagement Hier hebben de gemeenten de wens voor een regierol, net als in de huidige situatie. Er worden duidelijke voordelen gezien van beheer en onderhoud van containers (of regie hierop) door dezelfde partij die inzamelt. Ook hier is circulariteit van de materialen een belangrijke voorwaarde. Communicatie en klantcontact Voor klachten over de inzameling moet men nu bij de inzamelaar zijn, uitbesteed aan Innovim door PreZero. In de praktijk komen klachten ook bij de gemeenten binnen, dat is niet te voorkomen, goede afstemming met de inzamelaar is daarin belangrijk. De gemeenten willen meer doen aan communicatie- en informatiecampagnes gericht op bewustwording, tips voor afvalscheiding in het dagelijks leven en het effect van scheidingsgedrag op de verdere verwerking van diverse stromen. Op dit moment wordt er gecommuniceerd via folders, campagnes, social media, website, afvalwijzer. Dit komt echter gauw in verdrukking door beperkte capaciteit bij de eigen communicatieafdeling.

Dit is een terrein waarin de gemeente ondersteund of zelfs grotendeels ontzorgd wil worden door de uitvoeringsorganisatie. Dit kan gaan om kennisdeling van succesvolle campagnes en effectiviteit van verschillende media. De gemeenten vinden het wel van groot belang dat

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

32/37

er sprake is van (visuele) samenhang met de overige gemeentelijke communicatie over duurzaamheid. Wat betreft inwonercontact is het gewenst om een loket te hebben waar inwoners zeer goed geholpen worden en er ook gehandeld wordt op basis van meldingen, minimaal gelijkwaardig aan het dienstverleningsniveau van de gemeenten. Ook een digitaal loket met informatie is vanuit de inwoner logischer. Uitvoeringsorganisatie en gemeente moeten niet onnodig naar elkaar doorverwijzen. Overige diensten: Het neerleggen van aanverwante taken als straatvegen, legen prullenbakken, bijplaatsingen et cetera is bespreekbaar, eventueel op langere termijn. De gemeenten hechten waarde aan het behoud van een eigen dienst met een voldoende breed taken- en competentiepakket te hebben als ‘eigen’ achtervang om snel te kunnen handelen. 3.

Kennis, advies en bredere rolopvatting

Adviesrol van de uitvoeringsorganisatie De samenwerkingspartner verwacht van de uitvoeringsorganisatie dat zij een adviesrol richting de opdrachtgever vervult. Zowel op het gebied van verbetering van de efficiëntie van de uitvoering als ook advies op het gebied van verbetering van de effectiviteit van het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid. De gemeente is beleidsverantwoordelijk maar heeft behoefte aan kennis en inzicht over de verwerkingsmarkt en best practices uit andere gemeenten. Vanuit de kennis van de operatie kan de uitvoeringsorganisatie ook een sparringpartner zijn voor nieuwe ideeën en politieke wensen. Deze adviesrol leidt ook tot een proactieve houding in de dagelijkse praktijk. Als de uitvoeringsorganisatie bijvoorbeeld veel vervuiling bij PBD-verzamelcontainers constateert wordt op korte termijn met de gemeente contact gezocht voor een oplossing. SROI en Circulaire economie Wat betreft de bijdrage van de uitvoeringsorganisatie aan sociaaleconomische doelstellingen (SROI, arbeidsparticipatie, etc.) zijn de gemeentelijke kaders leidend. De gemeenten kennen het ‘Liemers inkoopbeleid’ met eisen voor social return van partners en uitvoeringsorganisaties. Hier moet de uitvoeringsorganisatie in ieder geval aan voldoen.

Er is interesse in de rol van de uitvoeringsorganisatie om ‘bij te dragen aan totstandkoming van een Circulaire (regionale) Economie’, met name gerelateerd aan de basistaak ‘grondstoffen’. Er zijn diverse functionarissen binnen 1Stroom hier actief op dit brede dossier, onder andere bij energie en economie. Het is niet gewenst dat dit grotere pakket bij de uitvoeringsorganisatie wordt neergelegd. 4.

Governance en bedrijfsvoering

Wat betreft de bedrijfsvoering zijn zaken als: ‘bedrijfsmatigheid en efficiëntie’, ‘continuïteit en leveringszekerheid en ‘flexibiliteit en slagkracht om de dienstverlening aan te passen op

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

33/37

nieuwe ontwikkelingen’ belangrijke verwachtingen vanuit de gemeenten. Samenwerkingsrelatie met heldere afspraken Ongeacht de juridische verhouding tot de uitvoeringspartij (marktpartij of overheidssamenwerking) wil de gemeente snel kunnen schakelen om de dienstverlening te wijzigen. Ook moeten de afspraken dusdanig scherp zijn dat de uitvoerende partij gehouden kan worden aan afspraken. Zeker in een overheidssamenwerking, waar contracten langjarig zijn en boetes ongebruikelijk, moet een vorm gevonden worden om met ontevredenheid en conflicten om te gaan. Wat betreft invloed op een overheidsvennootschap wordt vooral een mogelijke spanning gezien tussen het algemeen belang van de vennootschap en het belang van Duiven en Westervoort, gemeenten met een beperkt inwonertal en mogelijk een excentrische ligging. Zelfde standaarden gemeenten en transparantie De gemeente is gehouden aan de Wet Open Overheid, inwoners moeten kunnen inzien hoe beslissingen tot stand zijn gekomen en hoe belastinggeld wordt besteed. Deze transparante basishouding wordt ook verwacht van de uitvoeringspartij, marktpartij of overheidssamenwerking. Deze moet de kostenopbouw van de dienstverlening en eventuele wijzigingen goed toelichten en onderbouwen.

Ook op het gebied van ethisch personeelsbeleid en breder MVO-beleid worden van de uitvoeringsorganisatie zelfde standaarden verwacht als van de eigen organisatie. 5.

Regionale samenwerking

Op dit moment wordt al samengewerkt met de directe buurgemeenten. Zowel in de vorm van gezamenlijke aanbestedingen als in een ambtelijk platform om kennis en ervaring uit te wisselen. Dit wordt op waarde geschat, veel gemeenten hebben dezelfde uitdagingen zoals bijplaatsingen, kwaliteit grondstoffen of zwerfafval. De gemeenten werken op een aantal vlakken al samen met Doesburg en Zevenaar. Het is ook logisch om thema’s zoals gedragsbeïnvloeding bovenregionaal op te pakken. Ook staat de gemeente positief tegenover initiatieven als ‘GoClean de Liemers’. Eventuele samenwerking via een (nieuwe) uitvoeringsorganisatie kan leiden tot een vergelijkbare samenwerking met andere gemeenten dan nu. Hier staan de gemeenten voor open, al willen ze ook met de directe buurgemeenten blijven samenwerken. Dit leidt wellicht wel tot dubbelingen. Belangrijkste voorwaarde voor uitwisseling is ook regelmatige terugkoppeling over de uit te voeren taken/ideeën/ontwikkelingen. Wat wordt er gedaan? Hoe verloopt het? Wat kunnen we van elkaar leren? Samenwerking leidt idealiter tot snelle kennisuitwisseling over nieuwe ontwikkelingen en niet tot een trage vergader- en besluitvormingscultuur.

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

34/37

Vergelijking 3 hoofdmodellen A. Voortzetting Regiemodel

B. Eigen uitvoeringsorgani-

C. Aansluiten bij een over-

satie (samen met buurge-

heidsgedomineerde organi-

meenten)

satie.

Profiel

Marktpartij met winstoogmerk, voert uit wat contractueel is vastgelegd.

Overheidssamenwerking zonder winstoogmerk, nadere detaillering profiel samen met partners in te vullen

Overheidssamenwerking zonder winstoogmerk, doorontwikkelde kennisorganisatie

Breedte van

Is afhankelijk van wat in bestekken is opgenomen. Een contract biedt in het algemeen tijdens de loopduur weinig flexibiliteit om voor wijzigingen in vorm of omvangen van de dienstverlening.

Dit gaan de samenwerkende gemeenten samen vormgeven.

Circulus kent een basispakket dat alle gemeenten afnemen (afval- en grondstoffen inclusief containermanagement en kennisfunctie).

dienstenpakket en flexibiliteit

Momenten van aanbesteding zijn het moment om breedte aan te passen. Tussentijdse veranderbaarheid dienstverlening is beperkt (uitsluitend binnen contractuele bepalingen).

Kennis en advies

Hier kunnen contractuele afspraken over gemaakt worden. Maar actief delen van kennis en advies over optimalisatie van beleid of uitvoering is niet gebruikelijk. Vaak ook niet aanwezig. De kennisfunctie moet dus goed binnen de gemeenten worden geborgd. Initiatieven vanuit de uitvoeringsorganisatie zijn vooral gericht op het slimmer uitvoeren van de bestaande taak.

Het is gebruikelijk om afspraken te maken voor een (minimale) inbreng van bijvoorbeeld de hoofdstomen en de milieustraat.

Flexibiliteit voor aanpassing van de vorm of inhoud van de dienstverlening is groot. Eventuele consequenties worden door de gehele organisatie opgevangen (en niet alleen in de overeenkomst met de betreffende gemeente). Nieuwe organisatie gaat op basis van afspraken deze functie inrichten, er is wel voldoende schaal nodig om financieel draagvlak hiervoor te hebben. Kennisorganisatie zal pas op termijn op volle sterkte zijn, omdat er geen verleden is om op door te bouwen.

Doorontwikkeling van milieustraat- concepten als het circulair ambachtscentrum moeten door de gemeentelijke organisatie worden opgepakt. Efficiëntie en prestatie

Bij een aanbesteding bieden inschrijvende partijen een marktprijs voor de gevraagde dienstverlening. Gemeenten sturen daarna op contractafspraken. SROI en duurzaamheids-eisen etc. kunnen in aanbesteding meenemen. Prijsvorming: Bij beperkte marktwerking is er de risico

Plustaken zoals straatreiniging, groen, buitenruimte etc. zijn optioneel.

Organisatie heeft een bestaande kennisorganisatie waar aansluitende gemeenten gebruik van kunnen maken. Concepten ter verbetering van het afvalbeleid zijn mogelijk in andere gemeenten al ingevoerd waardoor ervaring is opgebouwd. Doorontwikkeling van milieustraat- concepten als het circulair ambachtscentrum zijn onderdeel van de kennis- en ervaringsbasis.

Overheidsgedomineerde bedrijven hebben een vastgesteld tarievenmodel. In veel gevallen zijn tarieven direct gerelateerd aan de uitvoering per gemeente per dienst zonder winstmarge.

Overheidsgedomineerde bedrijven hebben een vastgesteld tarievenmodel. In veel gevallen zijn tarieven direct gerelateerd aan de kostprijs uitvoering per gemeente per dienst zonder winstmarge.

Sectorbenchmarks zijn de belangrijkste methode om als opdrachtgever en aandeelhouder te sturen op

Sectorbenchmarks zijn de belangrijkste methode om als opdrachtgever en aandeelhouder te sturen op

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

35/37

op een hoge prijs bij inschrijving.

bedrijfseconomische prestatie. Voor logistieke diensten is schaalgrootte van belang en een grotendeels aaneengesloten verzorgingsgebied. In grote organisaties is vaak sprake van meerdere uitrukpunten. Samen met Zevenaar en Montferland is de schaal ca. 53.000 huishoudens. Met daarbij ook nog Lingewaard en Overbetuwe zou een nieuwe organisatie ca 94.000 huishoudens bedienen.

Governance

Kern van de governance is ‘sturen op contractafspraken’. De uitvoeringspartijen leveren terugkoppeling in rapportages. Er is geen politiek bestuurlijke verantwoordelijkheid voor bedrijfsvoering van de or-ganisatie. Tarieven zijn meerjarig vastgelegd, inclusief indexatie. Gemakkelijk te verwerken in P&C cyclus gemeente.

In een nieuw in te richten organisatie moeten keuzes gemaakt worden over de governance en de onderlinge (stem) verhoudingen van de deelnemende gemeenten. De nieuwe organisatie kan de juridische vorm hebben van een Vennootschap of een Gemeenschappelijke regeling. In beide gevallen heeft de gemeente een opdrachtgeversrol en een bestuurder/aandeelhoudersrol. Relatieve invloed van Duiven en Westervoort is groter dan bij aansluiting bij een grotere organisatie.

Regionale samenwerking

De private uitvoerder biedt geen platform voor gemeentelijke regionale samenwerking. Het is wel een optie om (onder andere) met de aanbestedende gemeenten een gezamenlijk kennisoverleg of kennisorganisatie op te starten.

Milieustraat

Continuering bestaande afspraken, tenzij anders uitgevraagd

bedrijfseconomische prestatie. Voor logistieke diensten is schaalgrootte van belang en een grotendeels aaneengesloten verzorgingsgebied. In grote organisaties is vaak sprake van meerdere uitrukpunten. Circulus heeft schaalvoordelen doordat zij (zonder Duiven en Westervoort) al 210.000 huishoudens bedienen.

Circulus en Rova zijn beiden een vennootschap met enkel de verbonden gemeenten als aandeelhouder. In beide gevallen heeft de gemeente een opdrachtgeversrol en een bestuurder/aandeelhoudersrol. Vanwege de relatief kleine omvang van Duiven en Westervoort, en de daaraan gekoppelde aandelen, is de formele invloed beperkt. Het model is echter gericht op samenwerking. Aandeelhoudersbesluiten worden zo veel mogelijk in consensus genomen.

Samenwerkende gemeenten vormen samen een logisch platform om ook kennis uit te wisselen en regionaal beleid af te stemmen.

Samenwerkende gemeenten vormen samen een logisch platform om ook kennis uit te wisselen en regionaal beleid af te stemmen.

Dit platform zal ontwikkeld en ingericht moeten worden.

Dit platform bestaat al en kan leunen op kennis en capaciteit binnen de organisatie.

Binnen het samenwerkingsverband kan afgesproken wordenom inwoners de gelegenheid te geven om ook in de andere gemeenten gebruik te maken van de milieustraat.

Binnen het samenwerkingsverband kan afgesproken worden om inwoners de gelegenheid te geven om ook in de andere gemeenten gebruik te maken van de milieustraat.

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

Bij aansluiting bij een partij wordt ook exploitatie en onderhoud door deze partij uitgevoerd (afwijkende afspraken zijn mogelijk).

36/37

Regiogemeenten in beeld Kerncijfers regiogemeenten Regiogmeeenten

Arnhem

Doetinchem

Inwoners Huisho % Afvalinzamelaar Restafval laagbouw* Wijze van udens meergezinswo inzameling ningen t.o.v. GFT+E totaal aantal laagbouw* 163.888 83.213 woningen 49% PreZero OC of Minicontainers minicontainers (buitengebieden) 58.546 26.332 25% Buha Minicontainers Minicontainers

Restafval hoogbouw*

Wijze van inzameling OPK GFT+E hoogbouw/binnenstad*

Ondergrondse Minicontainers, OC of containers citybin

Diftar ja/nee

Rijafstand gemeentehui s t.o.v. Duiven

Minicontainers Minicontainers Nee, aantal of OC of OC personen

9,4 km

Ondergrondse Ondergrondse container Minicontainers Plastic zakken Ja, volume & containers of OC of frequentie minicontainers

24,6 km

Ja, volume & frequentie

n.v.t.

Ja, volume & frequentie

21,0 km

Ja, volume & frequentie Nee, aantal personen

12,4 km

Ja, volume & frequentie

18,3 km

Nee, volume

16,0 km

Nee, aantal personen

10,4 km

Ja, volume & frequentie

4,5 km

Ja, volume & frequentie

5,7 km

Duiven

25.332

10.708

72% PreZero

Minicontainers

Minicontainers

Ondergrondse Verzamelcontainer container met afvalpas

Lingewaard

46.963

19.932

17% Remondis en eigen dienst

Minicontainers of verzamelcontainer

Minicontainers

Verzamelcont Verzamelcontainer ainer

Montferland

36.359

15.938

11% RDL de Liemers Minicontainers

Minicontainers

Oude Ijsselstreek

39.387

17.197

15% Buha

Minicontainers

Minicontainers

Verzamelcont Verzamelcontainer ainers Verzamelcont Bij restafval ainer

Overbetuwe

48.266

20.051

13% PreZero

Minicontainers

Minicontainers

Ondergrondse Citybin of container verzamelcontainer

Rheden

43.435

21.178

26% PreZero

Minicontainers

Minicontainers

Wijkcontainer Wijk- en verzamelcontainer

Rozendaal

1.756

707

2% Ter Horst

Minicontainers

Minicontainers

n.v.t.

Westervoort

14.944

6.745

69% PreZero

Minicontainers

Minicontainers

Zevenaar

44645

20325

18% RDL de Liemers Minicontainers

Minicontainers

Totaal

PMD

n.v.t.

Verenigingen: Plastic zakken minicontainers /dozen. Hoogbouw: verzamelcontai ners Gebundeld of Plastic zakken in dozen. Papiercontaine rMinicontainers milieustraat Plastic zakken Minicontainers Minicontainers of OC of gemeentewerf (gratis) Gebundeld of Plastic zakken / in dozen verzamelcontai ner Minicontainers Plastic zakken anders gebundeld of dozen

Container op Plastic zakken zaterdag locatie de Moestuin Ondergrondse OC met afvalpas Verenigingen: Plastic zakken container met dozen/deel en 2 afvalpas hoogbouw: ondergrondse verzamelcontai containers ner Bovengrondse Bovengrondse container Minicontainers Plastic zakken container

463.932 242.326

Geografische omvang ‘scenario B’

101391 Scenario-onderzoek afvalinzameling Duiven & Westervoort 14 juni 2023

37/37

33,1 km