20261214-rv-vaststellen-AI-Protocol-bijlage-1-protocol
Tekst van het document
Protocol voor kunstmatige intelligentie (AI) - Gemeenteraad van Westervoort Afspraken om AI veilig, open en verantwoord te gebruiken voor het raadswerk 1. Voor wie zijn deze regels en wat is het doel? Kunstmatige intelligentie (AI) kan zelf teksten, beelden en analyses maken. Dit heet generatieve AI. AI kan helpen om het raadswerk sneller, begrijpelijker en beter te doen. Maar er zijn ook risico's. Persoonsgegevens en andere informatie kunnen bijvoorbeeld bij de verkeerde mensen terechtkomen. Ook kan AI onbetrouwbare informatie geven. Dit protocol bevat afspraken waarmee de gemeenteraad van Westervoort AI veilig, open en verantwoord kan gebruiken. Deze regels gelden voor alle politieke en ondersteunende taken van raadsleden en fractieassistenten in de gemeente Westervoort. Het zijn de officiële gedragsregels voor het gebruik van openbare en deels openbare AI-systemen. Voorbeelden zijn ChatGPT, Microsoft Copilot, Google Gemini en vergelijkbare hulpmiddelen die teksten, beelden en analyses maken. 2. De vier basisregels voor AI-gebruik Raadsleden houden zich bij elk gebruik van AI aan vier basisregels. Zo blijven mensen centraal staan en blijven gekozen raadsleden zelf verantwoordelijk voor hun besluiten. • 1. Houd zelf de controle. Het raadslid blijft altijd zelf verantwoordelijk voor politieke standpunten en besluiten. AI mag alleen helpen of advies geven.
Het raadslid weegt zelf de belangen, waarden en behoeften in de gemeente af. Dit kan niet aan AI worden overgelaten. • 2. Wees open over AI-gebruik. Raadsleden vertellen wanneer zij AI gebruiken voor hun werk. Heeft AI een belangrijk deel of de hele tekst van een officieel raadsdocument gemaakt? Vermeld dit dan duidelijk onderaan het document. Dit geldt bijvoorbeeld voor een motie, amendement of schriftelijke vraag. De vermelding is ook nodig als het raadslid de hele tekst zelf heeft gecontroleerd (zie paragraaf 10). • 3. Bescherm privacy en geheime informatie. Bescherm de privacy van inwoners en zorg dat de gemeente betrouwbaar en zorgvuldig werkt. Voer nooit geheime of vertrouwelijke informatie in openbare of commerciële AI-systemen in. Voer ook nooit gegevens in waaraan iemand te herkennen is. • 4. Controleer altijd de feiten. AI kan informatie verzinnen die betrouwbaar lijkt. Dit heet een ‘hallucinatie’. Controleer daarom zelf alle feiten, cijfers, historische gegevens en uitspraken over wetten en regels die AI geeft. Gebruik hiervoor betrouwbare bronnen van de overheid. 3. Waarvoor mag u AI gebruiken? AI kan helpen om taken sneller en makkelijker uit te voeren. Gebruik daarbij alleen informatie die al openbaar is.
U kunt AI voor de volgende taken gebruiken: • Informatie ordenen en samenvatten: lange, openbare beleidsstukken, raadsvoorstellen of rapporten over de Liemers onderzoeken, overzichtelijk maken of samenvatten. • Teksten verbeteren: zelfgeschreven concepten van moties, amendementen of stemverklaringen beter leesbaar maken. AI kan ook helpen met taal en de opbouw van de tekst. • Ideeën bedenken en een debat voorbereiden: tegenargumenten, mogelijke situaties of andere manieren om naar een onderwerp te kijken bedenken. Dit kan helpen bij de voorbereiding van een politiek debat of een themaavond. • Moeilijke taal begrijpelijk maken: ingewikkelde ambtelijke taal en technische of juridische woorden omzetten in duidelijke taal voor inwoners. 4. Welke AI-toepassingen en accounts mag u gebruiken? De RID biedt Microsoft 365 Copilot Chat aan. Het gaat om de versie waarvoor geen extra licentie nodig is. Raadsleden en fractieassistenten loggen in met het raadsaccount dat zij van de gemeente krijgen. Zij krijgen ook toegang tot OneDrive. Daar kunnen zij stukken opslaan en vanuit die opslag in Copilot Chat laden. • Gebruik het raadsaccount: log voor raadswerk altijd in met het account van de gemeente. Doe dit ook bij een korte vraag of een vraag die onschuldig lijkt. Gebruik geen privéaccount. • Gebruik alleen toegestane toepassingen: gebruik alleen AI-toepassingen die de RID aanbiedt.
• Vraag toestemming voor koppelingen: gebruik geen extra browserfuncties, plug-ins, koppelingen met andere systemen, mobiele apps of AI-assistenten die toegang krijgen tot raadsmail, de agenda of documenten. Dit mag alleen als de RID vooraf toestemming heeft gegeven. • Laat AI niet zelfstandig handelen: AI mag niet zelf berichten versturen, afspraken maken of andere dingen namens een raadslid doen. Het raadslid moet voor elke handeling apart toestemming geven. • Deel geen accounts: deel geen inloggegevens en laat anderen niet via uw account werken. Geef anderen ook geen toegang tot de aangeboden werkomgeving. Dit geldt ook binnen uw eigen fractie. 5. Wat mag niet? De volgende handelingen zijn altijd verboden. Zo beschermen we de veiligheid van inwoners en zorgen we dat de raad betrouwbaar en zorgvuldig werkt: • Geheime informatie invoeren: voer nooit documenten, informatie uit besprekingen of andere informatie in AI in als daarvoor geheimhouding geldt op grond van de Gemeentewet. • Persoonsgegevens invoeren: voer geen namen, adressen, burgerservicenummers (BSN) of informatie over persoonlijke situaties van inwoners in. Voer ook geen vertrouwelijke brieven of berichten tussen inwoners en de gemeente Westervoort in. Dit volgt uit de privacywet AVG.
• Misleidende beelden, geluiden of video's maken of delen: gebruik AI nooit om bewust misleidende beelden, geluidsopnamen of video's van collega-politici, medewerkers van de gemeente of inwoners te maken, te bewerken of te verspreiden. Zulke vervalste opnamen heten ook wel deepfakes. • AI-teksten zonder controle overnemen: kopieer een AI-tekst niet zomaar om deze als officieel raadsstuk in te dienen. Controleer de tekst eerst zorgvuldig en maak zelf een duidelijke politieke afweging. 6. Praktische checklist voor het raadslid Gebruik altijd deze vijf controlevragen. Controleer de invoer voordat u een vraag of opdracht aan AI geeft. Zo'n vraag of opdracht heet een prompt. Controleer het antwoord voordat u het gebruikt. • 1. Is alle informatie openbaar? Kan iedere inwoner van Westervoort de informatie in mijn tekst of document al bekijken? Staat er informatie in die nog niet openbaar is? Voer de tekst of het document dan niet in. • 2. Wat gebeurt er met mijn gegevens? Gebruikt de aanbieder mijn gegevens om de AI verder te trainen? Of staan de gespreksgeschiedenis en de training uit? Ga er bij twijfel van uit dat de aanbieder mijn gegevens opslaat. • 3. Heb ik het antwoord gecontroleerd? Heb ik de gegevens, genoemde wetten en feiten in het AI- antwoord zelf gecontroleerd? Gebruik hiervoor officiële bronnen, zoals Overheid.nl of Westervoort.nl. • 4.
Past de tekst bij mijn fractie? Passen de toon, standpunten en inhoud bij het politieke programma van mijn eigen fractie? Pas de tekst zo nodig zelf aan. • 5. Wat ontbreekt er? Een samenvatting bevat niet alle informatie. Vergelijk de AI-samenvatting daarom met de beslispunten, de uitleg over de financiën en de bijlagen van het oorspronkelijke stuk. Vraag AI zo nodig welke belangen of tegenargumenten ontbreken. Voorbeeld van de verplichte vermelding onderaan een raadsstuk: “AI heeft geholpen bij het schrijven van dit amendement / deze motie. De fractie(s) die het stuk indienen, hebben zelf alle inhoudelijke en politieke afwegingen gemaakt.” 7. Wie beheert de regels en geeft advies? Raadsleden zijn zelf verantwoordelijk voor hun AI-gebruik. Zij moeten daarbij eerlijk en zorgvuldig handelen en zich aan deze regels houden. Twijfelt u of een AI-toepassing veilig en verantwoord is of de privacy voldoende beschermt? Vraag dan vooraf advies aan de griffier van de gemeente Westervoort. De griffier is het officiële aanspreekpunt voor advies over digitale hulpmiddelen voor de raad. De griffier beheert dit protocol. Daarbij gebruikt de griffier de voorbeelden van andere gemeenten uit de bronnenlijst. Ook gebruikt de griffier de Overheidsbrede handreiking voor de verantwoorde inzet van generatieve AI van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Die handreiking helpt om verantwoordelijkheden te regelen en risico's te beoordelen. Zijn er aanwijzingen dat iemand de regels ernstig of herhaaldelijk overtreedt? Dan wordt dit direct gemeld aan de burgemeester, als voorzitter van de gemeenteraad. Een voorbeeld is het lekken van vertrouwelijke stukken via AI. De burgemeester kan dan passende bestuurlijke maatregelen nemen. 8. Fouten en incidenten melden Meld fouten en incidenten altijd bij de griffie. Doe dit zodra u merkt dat u per ongeluk geheime of vertrouwelijke informatie in AI heeft ingevoerd. Dit geldt ook voor gegevens waaraan iemand te herkennen is. Meld het ook als AI toegang heeft tot informatie die daar niet hoort. Bevat een gepubliceerd stuk een fout door AI-gebruik? Meld dit dan ook. Schrijf op welke toepassing en welk account u heeft gebruikt. Noteer ook het tijdstip, om welke gegevens het gaat en wie de informatie mogelijk heeft ontvangen. Verwijder de AI-gesprekken niet voordat de griffie of de Chief Information Security Officer (CISO) zegt wat u moet doen. De CISO is de verantwoordelijke voor informatiebeveiliging. De griffie schakelt de CISO en de functionaris gegevensbescherming in. De griffie beoordeelt of er een datalek is dat binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens moet worden gemeld. Een melding is op zichzelf geen reden om een onderzoek naar uw integriteit te starten.
Het doel is om de schade te beperken. Er is een Uitvoeringswet AI-verordening aangekondigd. Zodra deze wet geldt en een toezichthouder voor de AI-verordening aanwijst, worden de meldafspraken zo nodig uitgebreid. Dan kan er ook een plicht zijn om incidenten bij die toezichthouder te melden. De bestaande plicht uit de AVG om datalekken bij de Autoriteit Persoonsgegevens te melden, blijft gelden. 9. Opnieuw beoordelen bij ander AI-gebruik Volgens de huidige beoordeling valt het AI-gebruik uit dit protocol niet onder ‘hoog risico’ in de AI- verordening. Paragraaf 10 legt dit uit. Deze beoordeling geldt alleen voor de beperkte taken uit paragraaf 3. Gaat de raad AI ook gebruiken om antwoorden of teksten rechtstreeks aan inwoners te tonen, met als doel hun mening of stemgedrag te beïnvloeden? Dan moet de griffier de risico's opnieuw beoordelen, zo nodig met juridisch advies. Voorbeelden zijn een chatbot voor inwoners, automatisch gemaakte politieke berichten of het maken van profielen van kiezers. De nieuwe beoordeling gebeurt uiterlijk bij de volgende fase van de AI-verordening. Die gaat in op 2 augustus 2027. 10. Welke wetten gelden? Dit protocol is gebaseerd op drie wetten. Elke wet heeft eigen regels en geldt voor andere situaties. Het is belangrijk om die regels uit elkaar te houden. Gemeentewet. De regels over geheimhouding staan in de artikelen 25 en 86 van de Gemeentewet.
Daarop is het verbod uit paragraaf 5 gebaseerd: geheime of vertrouwelijke stukken mogen niet in AI worden ingevoerd. Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG is de privacywet. Op deze wet zijn twee regels uit dit protocol gebaseerd: het verbod om persoonsgegevens in te voeren (paragraaf 5) en de plicht om een mogelijk datalek te melden (paragraaf 8). Europese AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689). Volgens de huidige beoordeling valt het toegestane gebruik van Copilot Chat niet onder ‘AI-systemen met een hoog risico’. Het gaat om openbare stukken onderzoeken en samenvatten, teksten verbeteren en moeilijke taal begrijpelijk maken. De wettelijke basis is artikel 6, lid 2, samen met bijlage III, punt 8, onder b), van de verordening. Daarin staat een uitzondering voor hulpmiddelen die politieke activiteiten alleen administratief of praktisch ondersteunen, zonder dat inwoners de AI-resultaten rechtstreeks te zien krijgen. Daarom gelden de zwaardere verplichtingen op dit moment niet. Een verplichte beoordeling van de gevolgen voor grondrechten is bijvoorbeeld niet nodig. Paragraaf 9 beschrijft wanneer de griffier dit opnieuw moet beoordelen. Twee artikelen van de AI-verordening gelden wel direct. Het maakt daarvoor niet uit in welke risicogroep het AI-gebruik valt. Beide artikelen zijn al van kracht: • Artikel 4: voldoende kennis over AI (AI-geletterdheid).
Dit artikel geldt sinds 2 februari 2025. De gemeente is verantwoordelijk voor het AI-gebruik en moet zorgen dat raadsleden voldoende kennis over AI hebben. De basisregels in paragraaf 2, de checklist in paragraaf 6 en eventuele voorlichting van de griffie helpen daarbij. • Artikel 50, lid 4: openheid over AI-gebruik. Dit artikel geldt sinds 2 augustus 2026, de algemene datum waarop de verordening van toepassing werd. Het verplicht om te melden dat AI een tekst heeft gemaakt of bewerkt als die tekst gaat over zaken van algemeen belang. Er is een uitzondering als aantoonbaar een mens de tekst heeft gecontroleerd en bewerkt. Basisregel 2 in paragraaf 2 gaat bewust verder: als AI een belangrijk deel van het werk heeft gedaan, moet dit altijd worden vermeld. Dit geldt ook als een raadslid of fractie de hele tekst zelf heeft herzien. De raad kiest hiermee voor meer openheid dan de wet verplicht. De AI-verordening wordt ook de ‘AI Act’ genoemd. Als dit protocol spreekt over verplichtingen uit de AI Act, worden deze twee artikelen bedoeld. De andere, zwaardere verplichtingen gelden niet voor het huidige AI-gebruik. 11. Wanneer gelden deze regels en wanneer worden ze bekeken? Dit protocol geldt zodra de gemeenteraad van Westervoort het heeft vastgesteld. De griffie bekijkt ieder jaar of de regels nog passend zijn en past ze zo nodig aan.
Daarbij let de griffie op nieuwe rechterlijke uitspraken over de AVG en de stapsgewijze invoering van de AI-verordening (zie paragrafen 9 en 10). Ook houdt de griffie rekening met de snelle ontwikkeling van generatieve AI. Bronvermelding Voor dit protocol zijn officiële en actuele bronnen uit vier groepen gebruikt. 1. Wet- en regelgeving • Gemeentewet, in het bijzonder de artikelen 25 en 86 over geheimhouding. • Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679). • Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), in het bijzonder de artikelen 4, 6, 26, 27 en 50 en bijlage III. 2. Landelijke richtlijnen voor gemeenten • Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, Richtlijnen voor raadsleden bij gebruik AI (21 april 2026). Deze richtlijnen zijn gemaakt in samenhang met het VNG-webinar ‘Richtlijn en toetsingskader AI’ voor raadsleden en griffiers (16 april 2026). • Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Overheidsbrede handreiking voor de verantwoorde inzet van generatieve AI (16 april 2025). • Wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening. Van 20 april tot 1 juni 2026 kon iedereen via internet op dit voorstel reageren. Het voorstel wijst de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur aan als toezichthouders op de AI-verordening. 3.
AI-regels van andere Nederlandse gemeenten • Gemeente Duiven, AI-protocol (september 2026) • Gemeente Castricum, Richtlijn AI-gebruik voor de gemeenteraad 2025 (CVDR737648). • Gemeente Zwolle, richtlijn voor het gebruik van kunstmatige intelligentie in de gemeenteraad (2025, CVDR759059). • Gemeente Haarlem, Naslagwerk Richtlijn en Toetsingskader AI van de Haarlemse griffie, vastgesteld door de gemeenteraad (december 2025). 4. Bronnen van de gemeente Westervoort • Reglement van Orde van de gemeenteraad Westervoort. • Gedragscode Gemeenteraad Westervoort • Stappenplan Integriteit Dit Protocol is gebaseerd op het Protocol van de gemeente Duiven, dat ook in samenwerking met 1Stroom tot stand is gekomen. Het is aangepast door de griffier van Westervoort. Met gebruik van AI is het taalgebruik aangepast naar B1-niveau.