CConstaterende datWestervoort
Koppel je AI →
Document · PDF

20260907-Leidraad gemeentegaranties voor sportaccommodaties -2026

Commissie Ruimte en Financien 8 september 2026, gemeente WestervoortBij agendapunt: Leesmap commissie Samenleving & Bestuur10.036 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1

www.sws.nl 2 Bestuurlijke samenvatting Gemeentegaranties voor sportaccommodaties in hoofdlijnen Sportaccommodaties vormen een essentieel onderdeel van de maatschappelijke infrastructuur en zijn van groot belang voor het realiseren van gemeentelijk sport- en gezondheidsbeleid. Veel van deze accommodaties zijn in eigendom en beheer van sportverenigingen, die voor investeringen steeds vaker afhankelijk zijn van externe financiering. In de praktijk blijkt dat bancaire financiering zonder aanvullende zekerheden niet tot stand komt. Hierdoor kunnen noodzakelijke investeringen in renovatie, vervanging of verduurzaming van accommodaties uitblijven. Gemeentegaranties bieden een instrument om deze investeringen toch mogelijk te maken, zonder dat de gemeente zelf investeert of eigenaar wordt. Door borg te staan voor (een deel van) de lening kan financiering worden verkregen, terwijl het financiële risico voor de gemeente beheersbaar blijft. Deze leidraad beschrijft hoe gemeentegaranties, in samenwerking met SWS, op een zorgvuldige en consistente wijze kunnen worden ingezet ten behoeve van sportverenigingen. De kern van de aanpak bestaat uit: • een helder beleidskader; • een duidelijke rolverdeling tussen sportvereniging, Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) en gemeente; • een gestructureerd proces van aanvraag tot monitoring; • bestuurlijke keuzes die transparant en uitlegbaar zijn.

De samenwerking met SWS vormt daarbij een essentieel uitgangspunt. Financiële toetsing en monitoring zijn hierdoor structureel geborgd, waardoor de gemeente zich kan richten op haar beleidsmatige en bestuurlijke verantwoordelijkheid. Reacties uit de praktijk Voor een vitale sportinfrastructuur is het essentieel dat sportverenigingen kunnen blijven investeren in veilige, duurzame en toekomstbestendige accommodaties. Een helder en zorgvuldig gemeentelijk garantiebeleid, zoals in deze leidraad beschreven, biedt verenigingen en gemeenten een betrouwbare route naar financiering. Wij zijn blij met deze leidraad, omdat zij duidelijkheid schept én aansluit op de gezamenlijke inzet om de sportsector te versterken. Guido Davio directeur Breedtesport NOC*NSF Gemeenten spelen een sleutelrol in de kwaliteit en toekomstbestendigheid van sportaccommodaties. Deze leidraad helpt gemeenten om garantstellingen op een verantwoorde, transparante en uniforme manier toe te passen. Wij zien dit als een waardevolle ondersteuning voor gemeenten en zijn verheugd dat deze handreiking bijdraagt aan een voorspelbaar en professioneel proces in samenwerking met SWS. André de Jeu directeur Vereniging Sport en Gemeenten

www.sws.nl 3 Sportaccommodaties als publieke infrastructuur Sportaccommodaties vervullen een aantoonbare maatschappelijke functie en vormen de fysieke basis voor lokaal sportbeleid. Zij vormen de fysieke basis voor sportbeoefening en dragen bij aan gezondheid, participatie, ontmoeting en leefbaarheid. Daarmee zijn sportaccommodaties meer dan vastgoed: zij maken deel uit van de publieke infrastructuur van een gemeente. Gemeenten stimuleren sportdeelname en investeren in sportbeleid, maar zijn lang niet altijd eigenaar van de accommodaties waarin dit beleid tot uitvoering komt. Een groot deel van de sportaccommodaties wordt gerealiseerd, beheerd en geëxploiteerd door sportverenigingen. De kwaliteit en beschikbaarheid van deze accommodaties staan onder druk. Veel accommodaties zijn verouderd en vragen om investeringen in renovatie, verduurzaming of vervanging. Tegelijkertijd worden de financiële mogelijkheden van sportverenigingen begrensd door stijgende kosten en beperkte zekerheden. Figuur 1 Een groot deel van de accommodaties is toe aan vervanging of renovatie Wanneer noodzakelijke investeringen uitblijven, kan dit leiden tot: • achteruitgang van sportvoorzieningen; • verlies aan sportaanbod en leden; • een verminderde bijdrage aan gemeentelijke beleidsdoelen.

Het faciliteren van investeringen in sportaccommodaties past daarmee binnen de publieke taak van gemeenten, mits dit op een zorgvuldige en beheersbare wijze gebeurt.

www.sws.nl 4 Belemmeringen bij financiering van sportaccommodaties Sportverenigingen die willen investeren in hun accommodatie zijn in veel gevallen aangewezen op bancaire financiering. In de praktijk blijkt dat deze financiering zonder aanvullende zekerheden niet haalbaar is. Dat hangt samen met de aard van sportaccommodaties en de wijze waarop sportverenigingen zijn georganiseerd. De volgende factoren verklaren waarom banken bij sportaccommodaties aanvullende zekerheden verlangen. Beperkte zekerheden uit vastgoed Sportverenigingen zijn in veel gevallen geen eigenaar van de ondergrond van de sportaccommodatie. Het is dan ook van belang dat het gebruiksrecht voldoende is geregeld. Daarnaast zijn de sportaccommodaties zelf sterk functiegebonden en daardoor beperkt courant. De kring van potentiële kopers is klein en de opbrengst bij verkoop is onzeker. Dit beperkt de waarde als onderpand voor financiering. Onzekerheid over bestuurlijke continuïteit Sportverenigingen worden bestuurd door vrijwilligers. Besturen wisselen gemiddeld om de drie jaar qua samenstelling en zijn niet vergelijkbaar met professionele ondernemingen met een stabiele governance- structuur. Voor banken leidt dit tot onzekerheid over bestuurlijke continuïteit en besluitvorming.

De vraag “wie financier ik?” is bij sportverenigingen minder eenduidig te beantwoorden dan bij commerciële organisaties, zeker over een lange looptijd. Exploitatie met beperkte financiële ruimte en specifieke geldstromen De exploitatie van sportverenigingen is niet gericht op winstmaximalisatie, maar op het mogelijk maken van sportbeoefening tegen betaalbare voorwaarden. Inkomsten bestaan grotendeels uit contributies, sponsoring, kantine-inkomsten en incidentele nevenactiviteiten. Deze inkomensstromen kennen een eigen dynamiek. Contributies worden bewust laag gehouden om sport toegankelijk te houden voor een brede doelgroep, terwijl vaste lasten zoals onderhoud, energie en accommodatiekosten relatief weinig flexibel zijn. Voor banken betekent dit dat de exploitatie van sportverenigingen minder goed past binnen standaard beoordelingsmodellen. Het risico is anders en vraagt om inzicht in ledenontwikkeling, verenigingsstructuur en landelijke trends. Juist daarom is specialistische kennis van de sportsector van belang bij de beoordeling van investeringsplannen. SWS beschikt over deze sectorspecifieke expertise en betrekt dit bij haar toetsing. Daarmee wordt het financieringsrisico niet alleen beoordeeld op basis van algemene bancaire maatstaven, maar ook vanuit inhoudelijke kennis van de sportpraktijk.

www.sws.nl 5 Van financieringsknelpunt naar beleidsinstrument De beperkte zekerheden, bestuurlijke continuïteit en specifieke kenmerken van de exploitatie van sportverenigingen maken dat investeringen in sportaccommodaties vanuit bancaire optiek vaak als risicovol worden aangemerkt. Ook wanneer sprake is van maatschappelijk gewenste en inhoudelijk goed onderbouwde plannen, komt financiering daardoor niet altijd tot stand. Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) speelt een belangrijke rol door investeringsplannen vooraf financieel te toetsen en, waar mogelijk, borgstellingen te verstrekken. Deze borgstelling is echter begrensd in omvang en looptijd. Bij grotere investeringen kan aanvullende zekerheid noodzakelijk zijn. Om investeringen in sportaccommodaties toch mogelijk te maken, zonder zelf te investeren of te exploiteren, kunnen gemeenten in samenhang met SWS gebruikmaken van gemeentegaranties. In het volgende hoofdstuk wordt dit instrument uitgewerkt en wordt beschreven onder welke voorwaarden en binnen welke kaders gemeentegaranties als beleidsinstrument kunnen worden ingezet. www.sws.nl 6 Gemeentegaranties als beleidsinstrument Publiek belang als fundament Gemeentegaranties voor sportaccommodaties worden ingezet vanuit het publieke belang dat met sport en sportvoorzieningen is gemoeid.

Sportaccommodaties vervullen een aantoonbare maatschappelijke functie op het gebied van gezondheid, participatie, ontmoeting en leefbaarheid. Zij vormen een essentiële infrastructuur voor lokaal sportbeleid en dragen bij aan bredere gemeentelijke beleidsdoelen, zoals preventie, sociale samenhang en inclusie. Het ondersteunen van investeringen in sportaccommodaties past daarmee binnen de publieke taak van gemeenten. Daarbij staat niet het eigendom van het vastgoed centraal, maar het maatschappelijk gebruik en de continuïteit van de voorziening. Gemeentegaranties worden niet verstrekt om individuele verenigingen financieel te ondersteunen, maar om investeringen mogelijk te maken die bijdragen aan vastgestelde beleidsdoelen. Door het publieke belang expliciet als fundament te hanteren, ontstaat een helder beoordelingskader. Dit maakt het mogelijk om aanvragen consistent te beoordelen en keuzes bestuurlijk uitlegbaar te maken richting college en gemeenteraad. Alleen investeringen met aantoonbare maatschappelijke meerwaarde komen in aanmerking voor ondersteuning via een gemeentegarantie. Wat is een gemeentegarantie – en wat niet Een gemeentegarantie is een voorwaardelijke financiële verplichting. De gemeente staat borg voor (een deel van) een lening die een sportvereniging aangaat, zodat externe financiering mogelijk wordt.

De garantie leidt alleen tot kosten wanneer de vereniging niet aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Het instrument verschilt daarmee wezenlijk van andere vormen van gemeentelijke ondersteuning, zoals subsidies of leningen. Er vindt bij verstrekking geen directe uitbetaling plaats en de gemeente treedt niet op als financier. Tegelijkertijd kan een gemeentegarantie juridisch worden gezien als een vorm van financiële ondersteuning, omdat zij het mogelijk maakt dat een vereniging onder gunstigere voorwaarden financiering verkrijgt. Dit doet echter geen afbreuk aan het karakter van de garantie als voorwaardelijke verplichting, waarbij het financiële risico voor de gemeente beperkt en beheersbaar blijft.

www.sws.nl 7 Wat is een gemeentegarantie wel Wat is een gemeentegarantie niet Voorwaardelijke verplichting (achtervang) Directe subsidie ( zoals een geldverstrekking) Geen directe uitgave bij verstrekking Lening of verstrekking van kapitaal door de gemeente Alleen bij niet-nakoming van betalingsverplichtingen door de vereniging Structurele of doorlopende financiële ondersteuning Kaderstellend instrument (voorwaarden, toetsing, besluit) Operationele rol in exploitatie of projectuitvoering Afbakening van het garantiebeleid Dit garantiebeleid is bedoeld voor investeringen in sportaccommodaties die worden uitgevoerd door (amateur)sportverenigingen of sportstichtingen zonder winstoogmerk. Het gaat daarbij om investeringen in onder andere nieuwbouw, renovatie, verduurzaming of aankoop van sportaccommodaties. Buiten dit garantiebeleid vallen: • investeringen met een overwegend commercieel doel of verdienmodel; • projecten van professionele sportorganisaties; • rechtspersonen met een bedrijfsmatig karakter. In situaties waarin sprake is van gemengd gebruik of een combinatie van maatschappelijke en commerciële functies, wordt per aanvraag beoordeeld of het publieke belang overheersend is en of inzet van een gemeentegarantie passend en verantwoord is binnen dit beleidskader.

www.sws.nl 8 Beleidsuitgangspunten en randvoorwaarden Geen gemeentegarantie zonder positieve SWS-toets De gemeente verstrekt uitsluitend een gemeentegarantie wanneer het investeringsplan vooraf positief is getoetst door SWS. Deze positieve SWS-toets vormt het objectieve startpunt voor gemeentelijke beoordeling en besluitvorming. Eigen verantwoordelijkheid van sportverenigingen Bij het verstrekken van een gemeentegarantie blijft de primaire verantwoordelijkheid voor een gezonde en realistische financiering bij de sportvereniging. De vereniging is initiatiefnemer, eigenaar en exploitant van de accommodatie. De gemeente faciliteert uitsluitend via een voorwaardelijke garantie en neemt deze verantwoordelijkheid niet over. Samenhang met borgstelling en risicodeling Uitgangspunt is dat de gemeentegarantie aansluit bij de borgstelling van SWS en onderdeel vormt van een evenwichtige risicodeling. In de regel betekent dit dat gemeente en SWS ieder voor een gelijk deel borg staan voor de lening. Afwijkingen hiervan zijn mogelijk, maar uitsluitend gemotiveerd en binnen de vastgestelde beleidskaders. Transparantie en gelijke behandeling Aanvragen voor gemeentegaranties worden beoordeeld op basis van vooraf vastgestelde criteria. Gelijke gevallen worden gelijk behandeld. Afwijkingen zijn mogelijk binnen de ruimte voor maatwerk, maar worden altijd expliciet gemotiveerd en vastgelegd.

Dit versterkt de rechtszekerheid en maakt besluitvorming bestuurlijk en maatschappelijk uitlegbaar. www.sws.nl 9 Stichting Waarborgfonds Sport als partner Positie en taak van SWS Stichting Waarborgfonds Sport vervult een centrale rol bij het mogelijk maken van investeringen in sportaccommodaties. SWS is een onafhankelijke stichting die sportverenigingen ondersteunt bij het verkrijgen van bancaire financiering door het verstrekken van borgstellingen voor leningen. Binnen het stelsel van gemeentegaranties fungeert SWS als eerste en inhoudelijke schakel tussen sportvereniging, financier en gemeente. SWS beoordeelt investeringsplannen vooraf op financiële haalbaarheid en continuïteit en vormt daarmee een kwaliteitsfilter voordat gemeenten bij een aanvraag in beeld komen. De samenwerking met SWS maakt het voor gemeenten mogelijk om gemeentegaranties te verstrekken zonder zelf uitgebreide financiële analyses of exploitatiebeoordelingen uit te voeren. Daarmee is SWS geen adviseur achteraf, maar een structurele partner binnen het garantiebeleid. Inmiddels werkt meer dan 85% van de gemeenten in Nederland op die manier samen met SWS. Toetsing vooraf: financiële haalbaarheid en continuïteit Wanneer een sportvereniging wil investeren in haar accommodatie, dient zij een aanvraag tot borgstelling, met daarbij o.a. het investeringsplan, in bij SWS.

SWS beoordeelt dit plan op financiële haalbaarheid en verantwoordbaarheid. Daarbij staat centraal of de vereniging, op basis van haar exploitatie, ledenontwikkeling en kostenstructuur, in staat is om gedurende de looptijd aan rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen. De toetsing door SWS resulteert in een borgstellingsrapport. Dit rapport bevat o.a.: • een beoordeling van de financiële positie van de vereniging; • een analyse van de exploitatie en kasstromen; • een oordeel over de risico’s en beheersbaarheid van de financiering. Alleen wanneer deze toets positief is, kan het traject richting financier en gemeente worden vervolgd. Voor gemeenten betekent dit dat zij uitsluitend aanvragen ontvangen die vooraf financieel zijn getoetst en als haalbaar zijn beoordeeld. Risicodeling en borgstellingssystematiek Voor leningen tot en met € 100.000 kan SWS, onder voorwaarden, een 100% borgstelling verstrekken. In alle andere gevallen is het een voorwaarde dat ook de gemeente een passende garantie verstrekt. Deze opzet leidt tot een evenwichtige risicodeling: • de sportvereniging blijft primair verantwoordelijk voor exploitatie en aflossing; • SWS en gemeente delen het financiële risico; • de financier krijgt voldoende zekerheid om de lening te verstrekken. www.sws.nl 10 De borgstellingssystematiek van SWS kent duidelijke grenzen in bedrag en looptijd.

Wanneer de financieringsbehoefte deze grenzen overschrijdt, kan aanvullend maatwerk door de gemeente noodzakelijk zijn. De afweging hiervoor vindt plaats binnen het gemeentelijk beleidskader en wordt bestuurlijk gemotiveerd, Praktijkvoorbeeld: wanneer aanvullende borging nodig kan zijn Een voetbalvereniging wil investeren in een nieuw clubhuis en heeft daarvoor een bancaire lening van € 1.000.000 nodig. SWS toetst het plan en kan maximaal € 350.000 borgen. Uitgangspunt daarbij is dat de gemeente minimaal een gelijkwaardige garantie verstrekt. De bank geeft aan deze borging van € 700.000 onvoldoende is en vraagt ook zekerheid voor het resterende deel van de lening. In zo’n situatie kan de gemeente beoordelen of een aanvullende gemeentegarantie wenselijk en passend is binnen het vastgestelde garantiebeleid. Indien de gemeente besluit geen aanvullende garantie te verstrekken voor het resterende deel van de lening, kan dit ertoe leiden dat de financier de lening niet (volledig) verstrekt. In dat geval komt de voorgenomen investering mogelijk niet tot stand. De afweging om aanvullend garant te staan is daarmee een bestuurlijke keuze, waarbij het mogelijk maken van de investering wordt afgewogen tegen de mate waarin de gemeente bereid is aanvullend risico te dragen.

www.sws.nl 11 Monitoring gedurende de looptijd Na verstrekking van de lening blijft SWS gedurende de looptijd betrokken bij de financiering. SWS verzorgt de financiële monitoring van de sportvereniging en onderhoudt het contact met de financier. In dit kader: • vraagt SWS jaarlijks de jaarcijfers van de vereniging op; • beoordeelt zij de financiële ontwikkeling ten opzichte van de uitgangspunten bij aanvang; • signaleert zij tijdig afwijkingen of risico’s. Wanneer daar aanleiding voor is, informeert SWS de betrokken partijen en wordt gezamenlijk bekeken welke maatregelen nodig zijn. Door deze structurele monitoring worden problemen vroegtijdig gesignaleerd en kan bijsturing plaatsvinden voordat sprake is van escalatie. Voor gemeenten betekent dit dat zij geen eigen monitoringsstructuur hoeven in te richten, maar kunnen aansluiten bij de signalering en rapportage via SWS. Betekenis voor de rol van de gemeente De rolverdeling tussen sportvereniging, SWS en gemeente is helder: • de sportvereniging is initiatiefnemer, eigenaar en exploitant; • SWS toetst vooraf, deelt risico’s en monitort gedurende de looptijd; • de gemeente stelt beleidskaders, beoordeelt het publieke belang en neemt het bestuurlijke besluit over het verstrekken van een gemeentegarantie. Door deze rolverdeling blijft de inzet van gemeentegaranties uitvoerbaar en beheersbaar.

De gemeente hoeft geen financiële detailtoetsing uit te voeren, maar kan zich richten op de beleidsmatige en bestuurlijke afweging: past de investering binnen het gemeentelijk sport- en accommodatiebeleid en binnen de vastgestelde kaders voor risico en maatwerk. www.sws.nl 12 Van aanvraag tot besluit Het proces van aanvraag tot besluit is zo ingericht dat investeringen zorgvuldig worden voorbereid, terwijl de belasting voor de gemeentelijke organisatie beperkt blijft. SWS voert het grootste deel van de toetsing en monitoring uit, waardoor gemeenten pas in beeld komen wanneer sprake is van een inhoudelijk en financieel haalbaar plan. Dit hoofdstuk beschrijft de stappen van initiatief tot en met monitoring en maakt inzichtelijk waar de gemeente aan zet is — en waar niet. 1. Initiatief en toetsing via SWS ↓ 2. Aanvraag gemeentegarantie ↓ 3. Beleidsmatige beoordeling door gemeente ↓ 4. Bestuurlijke besluitvorming ↓ 5. Monitoring via SWS Stap 1: Initiatief en financiële toetsing via SWS Het initiatief voor een investering in een sportaccommodatie ligt bij de sportvereniging. Wanneer een vereniging haar investeringsplannen voldoende heeft uitgewerkt en duidelijk is wat de investering omvat, hoe de financiering globaal is opgebouwd en welk bedrag (maximaal) bancair geleend moet worden, kan een aanvraag bij SWS worden ingediend.

Ook indien de vereniging zich bij de gemeente meldt met een voornemen om te gaan investeren, beoordeelt de gemeente niet de (financiële) inhoud van het plan, maar verwijst zij de vereniging door naar SWS. SWS beoordeelt het investeringsplan op financiële haalbaarheid en werkt dit uit in een Rapport Borgstelling. Dit rapport vormt de basis voor het vervolg van het proces en wordt gedeeld met de gemeente. Stap 2: Aanvraag gemeentegarantie Na een positieve toets door SWS kan de sportvereniging een aanvraag voor een gemeentegarantie indienen bij de gemeente. Het door SWS opgestelde rapport vormt daarbij het uitgangspunt en bevat de belangrijkste financiële en inhoudelijke informatie over het investeringsplan. De gemeente bepaalt welke aanvullende stukken nodig zijn om de aanvraag formeel in behandeling te nemen. www.sws.nl 13 Stap 3: Gemeentelijke beoordeling binnen het beleidskader Na ontvangst van een volledige aanvraag beoordeelt de gemeente of het investeringsplan past binnen het vastgestelde garantiebeleid De beoordeling richt zich op de beleidsmatige en bestuurlijke aspecten van de aanvraag. Daarbij wordt bezien of de investering: • bijdraagt aan het publieke belang; • aansluit bij het gemeentelijk sport- en accommodatiebeleid; • past binnen de vastgestelde kaders voor inzet van gemeentegarantie.

De gemeente toetst in deze fase niet opnieuw de financiële haalbaarheid van het investeringsplan. De uitkomst van de gemeentelijke beoordeling vormt de basis voor de bestuurlijke besluitvorming. Stap 4: Bestuurlijke besluitvorming Na afronding van de gemeentelijke beoordeling wordt de aanvraag voorgelegd voor bestuurlijke besluitvorming. Afhankelijk van de omvang van de garantie en de binnen de gemeente geldende mandaat- en delegatieregelingen vindt besluitvorming plaats door het college van burgemeester en wethouders en, indien van toepassing, door de gemeenteraad. De bestuurlijke besluitvorming richt zich op de vraag of, en onder welke voorwaarden, de gemeente bereid is een gemeentegarantie te verstrekken. Het besluit wordt genomen op basis van: • de toetsing door SWS; • het vastgestelde garantiebeleid; • de uitkomst van de gemeentelijke beoordeling; • de voorliggende aanvraag. Het genomen besluit wordt vastgelegd en gecommuniceerd aan de sportvereniging en de betrokken partijen. Stap 5: Monitoring en signalering Na verstrekking van de gemeentegarantie vindt de monitoring gedurende de looptijd van de lening plaats via SWS. De gemeente ontvangt jaarlijks een rapportage waarin de financiële ontwikkeling van de sportvereniging wordt beoordeeld. De gemeente richt geen eigen monitoringsstructuur in en voert geen doorlopende financiële toetsing uit.

www.sws.nl 14 Risico’s en risicobeheersing De inzet van gemeentegaranties brengt voor de gemeente financiële risico’s met zich mee. Deze risico’s zijn echter voorwaardelijk van aard en doen zich alleen voor onder specifieke omstandigheden. Dit hoofdstuk beschrijft wanneer risico’s voor de gemeente kunnen ontstaan en hoe hiermee wordt omgegaan binnen het vastgestelde beleid. Moment waarop risico zich kan voordoen Een risico voor de gemeente doet zich pas voor wanneer een sportvereniging structureel niet meer kan voldoen aan haar rente- en aflossingsverplichtingen en herstelmaatregelen onvoldoende blijken. Zolang een vereniging aan haar verplichtingen voldoet, heeft de gemeentegarantie geen financiële consequenties. Beheersing tijdens de looptijd Gedurende de looptijd van de lening wordt de financiële ontwikkeling van de sportvereniging gevolgd via de daarvoor ingerichte monitoring. Hierdoor ontstaat tijdig inzicht in afwijkingen ten opzichte van de uitgangspunten bij aanvang van de financiering. Deze signalering biedt ruimte om, waar nodig, in overleg met de betrokken partijen maatregelen te treffen voordat sprake is van escalatie. Aanspreken van de garantie Pas wanneer sprake is van blijvende betalingsproblemen en herstelmaatregelen geen toereikend effect hebben, kan een financier overgaan tot het aanspreken van de afgegeven zekerheden.

De gemeentegarantie wordt in dat geval uitsluitend aangesproken: • voor het deel waarvoor de gemeente garant staat; • binnen de afgesproken looptijd; • conform de vastgelegde voorwaarden. www.sws.nl 15 Praktijkervaring met aanspraken De beheersbaarheid van gemeentegaranties blijkt uit de praktijk. Historische gegevens van SWS laten zien dat slechts in een zeer beperkt aantal gevallen daadwerkelijk een beroep wordt gedaan op afgegeven garanties. De historische aanspraak bij projecten waar SWS een borgstelling voor heeft verstrekt bedraagt circa 0,26%. Dit betekent dat het overgrote deel van de garantstellingen zonder financiële consequenties voor gemeenten afloopt. Daarbij is van belang dat een aanspraak op de borgstelling in de praktijk niet automatisch betekent dat het volledige gegarandeerde bedrag wordt uitgekeerd. De uiteindelijke financiële impact voor de gemeente wordt in belangrijke mate bepaald door de specifieke omstandigheden van het geval. Allereerst wordt gedurende de looptijd van de lening afgelost, waardoor het openstaande bedrag in de tijd afneemt. Daarnaast zijn er in veel gevallen zekerheden gevestigd, zoals een pandrecht of hypotheekrecht, ten gunste van SWS en/of de gemeente. Verder wordt per situatie gekeken naar de mogelijkheden op de betreffende locatie, bijvoorbeeld of voortzetting van sportactiviteiten of een alternatieve invulling mogelijk is.

Deze factoren zijn van invloed op de mate waarin een eventuele aanspraak daadwerkelijk leidt tot financiële schade voor de gemeente. In combinatie met de voorafgaande toetsing en monitoring door SWS leidt dit ertoe dat het risico voor gemeenten in de praktijk niet alleen zelden optreedt, maar ook in omvang doorgaans beperkt blijft. www.sws.nl 16 Financiële inpassing en verantwoording Gemeentegaranties hebben gevolgen voor de gemeentelijke financiële huishouding. Dit hoofdstuk beschrijft hoe garantstellingen financieel worden verwerkt, hoe risico’s inzichtelijk blijven en hoe verantwoording plaatsvindt richting bestuur en raad. Gemeentegaranties als voorwaardelijke verplichtingen Gemeentegaranties worden binnen de gemeentelijke financiële administratie aangemerkt als voorwaardelijke verplichtingen. Dit betekent dat zij geen directe uitgaven met zich meebrengen en niet leiden tot kasstromen bij verstrekking. De garantstellingen worden geregistreerd en betrokken bij het inzicht in de financiële positie en de risico’s van de gemeente, conform de geldende financiële regelgeving. Relatie met BBV en financieel beleid Binnen het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) worden gemeentegaranties meegenomen in de risicoparagraaf en betrokken bij het weerstandsvermogen van de gemeente.

Dit betekent dat: • afgegeven garanties zichtbaar zijn in de financiële verantwoording; • risico’s periodiek worden beoordeeld; • het college en de gemeenteraad inzicht houden in de omvang en spreiding van garantstellingen. De inzet van gemeentegaranties past daarmee binnen de reguliere kaders van het gemeentelijk financieel beleid. Beheersing via kaders en plafonds Om de financiële beheersbaarheid te waarborgen, werkt de gemeente met vooraf vastgestelde beleidskaders. Deze kaders kunnen onder meer betrekking hebben op: • maximale bedragen per garantie; • het totaal aan uitstaande garanties; • de voorwaarden waaronder maatwerk mogelijk is. Door deze begrenzing vooraf vast te leggen, blijft de inzet van gemeentegaranties voorspelbaar en beheersbaar, zowel financieel als bestuurlijk. www.sws.nl 17 Rapportage en verantwoording De gemeente wordt periodiek geïnformeerd over de uitstaande gemeentegaranties en eventuele aandachtspunten. Deze informatie maakt onderdeel uit van de reguliere financiële rapportages en de planning- en controlecyclus. Door besluiten zorgvuldig vast te leggen en garantstellingen structureel te registreren, kan de gemeente transparant verantwoorden: • waarom garantstellingen zijn verstrekt; • binnen welke beleidskaders dit is gebeurd; • hoe de risico’s zich ontwikkelen. Dit ondersteunt de bestuurlijke controle en de rol van de gemeenteraad.

Samenhang met monitoring De financiële inpassing en verantwoording sluiten aan bij de monitoring gedurende de looptijd van de lening. De gemeente hoeft hiervoor geen eigen monitoringsstructuur op te zetten, maar kan gebruikmaken van de beschikbare rapportages van SWS. Hierdoor blijft de financiële verantwoording actueel, zonder dat dit leidt tot extra uitvoeringslasten. www.sws.nl 18 Bestuurlijke keuzes en beleidsruimte Kaderstellende rol van de gemeenteraad De gemeenteraad stelt het garantiebeleid vast en bepaalt daarmee de kaders waarbinnen gemeentegaranties kunnen worden verstrekt. Met het vaststellen van dit beleid geeft de raad richting aan: • het publieke belang dat met gemeentegaranties wordt gediend; • de voorwaarden waaronder garantstellingen mogelijk zijn; • de mate van financiële ruimte en risicobereidheid. Binnen deze kaders vindt de uitvoering plaats. Individuele aanvragen worden beoordeeld en voorbereid binnen het vastgestelde beleid. Uitvoerende en besluitvormende rol van het college Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering van het vastgestelde garantiebeleid. Dit omvat: • het beoordelen van aanvragen binnen de beleidskaders; • het voorbereiden van bestuurlijke besluitvorming; • het nemen van besluiten voor zover deze binnen het mandaat van het college vallen.

Voor aanvragen die de vastgestelde kaders overschrijden of waarvoor geen mandaat is verleend, wordt besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Mandaat en bevoegdheden De gemeente hanteert duidelijke mandaat- en delegatieregelingen voor het verstrekken van gemeentegaranties. Deze regelingen bepalen: • in welke gevallen het college zelfstandig kan besluiten; • wanneer besluitvorming door de gemeenteraad vereist is; • hoe wordt omgegaan met uitzonderingen en maatwerk. Door deze bevoegdheidsverdeling vooraf vast te leggen, wordt besluitvorming voorspelbaar en transparant ingericht. Ruimte voor maatwerk binnen het beleid Hoewel het garantiebeleid duidelijke kaders biedt, kan zich in de praktijk de situatie voordoen dat een aanvraag niet volledig binnen de standaarduitgangspunten past. In dergelijke gevallen kan bestuurlijk maatwerk worden overwogen. www.sws.nl 19 Evaluatie en bijstelling van het beleid Het garantiebeleid wordt periodiek geëvalueerd. Daarbij wordt onder meer bezien: • hoe vaak garanties zijn verstrekt; • in hoeverre gebruik is gemaakt van maatwerk; • of de beleidskaders nog aansluiten bij de praktijk. Op basis van deze evaluatie kan het beleid, indien nodig, worden bijgesteld. Dit zorgt ervoor dat het garantiebeleid actueel blijft en blijft aansluiten bij maatschappelijke en financiële ontwikkelingen.

www.sws.nl 20 Conclusie: een uitvoerbaar en verantwoord instrument Sportaccommodaties vormen een essentieel onderdeel van de maatschappelijke infrastructuur binnen gemeenten. Tegelijkertijd staan sportverenigingen voor investeringen die zij in veel gevallen niet zelfstandig kunnen financieren. Gemeentegaranties bieden een instrument om deze investeringen mogelijk te maken, zonder dat de gemeente zelf investeert of eigenaar wordt. Deze leidraad laat zien hoe gemeentegaranties op een zorgvuldige, beheersbare en bestuurlijk uitlegbare manier kunnen worden ingezet. Door te werken met een helder beleidskader, een duidelijke rolverdeling en een gestructureerd proces, blijft de inzet van het instrument voorspelbaar en uitvoerbaar. De samenwerking met Stichting Waarborgfonds Sport zorgt ervoor dat financiële haalbaarheid en monitoring structureel zijn geborgd. De gemeente kan zich daardoor richten op haar kernrol: het maken van beleidsmatige en bestuurlijke afwegingen in het publieke belang. Met dit garantiebeleid kiest de gemeente voor een consistente en transparante werkwijze. Geen ad-hoc besluiten, maar duidelijke kaders waarbinnen investeringen in sportaccommodaties op verantwoorde wijze kunnen worden ondersteund. Daarmee wordt bijgedragen aan toekomstbestendige sportvoorzieningen en aan de maatschappelijke doelen die daarmee zijn verbonden.

www.sws.nl 21 Leeswijzer bijlagen De bijlagen bij deze leidraad bieden verdiepende informatie en praktische ondersteuning bij de toepassing van gemeentegaranties voor sportaccommodaties. Zij zijn bedoeld als naslagwerk en aanvulling op de hoofdtekst. Gemeenten kunnen de bijlagen selectief gebruiken, afhankelijk van de eigen situatie. De opgenomen toolkit met voorbeeldformulieren is optioneel en bedoeld als hulpmiddel bij de uitvoering. Overzicht bijlagen Bijlage 1 – Stichting Waarborgfonds Sport (SWS): rol en werkwijze Feitelijke toelichting op de rol van SWS, de borgstellingssystematiek en de belangrijkste voorwaarden. Bijlage 2 – Wanneer is naast een borgstelling van SWS een gemeentegarantie nodig? Uitleg van de borgstellingslogica met concrete bedragen, voorbeelden en een beslisboom. Bijlage 3 – Financiële en juridische kaders bij gemeentegaranties Overzicht van relevante wet- en regelgeving en veelvoorkomende aandachtspunten bij garanties. Bijlage 4 – Grondgebruik, opstal en HARVO Duiding van juridische constructies rond grondgebruik en de gevolgen daarvan voor financiering. Bijlage 5 – Alternatieve financieringsroutes Overzicht van alternatieve financieringsvormen en aandachtspunten daarbij. Bijlage 6 – Praktische tips voor gemeenten Handvatten voor een uitvoerbare en efficiënte toepassing van het garantiebeleid.

Toolkit – Praktische hulpmiddelen Modeldocumenten* ter ondersteuning van de uitvoering, aan te passen aan de lokale situatie: Toolkit A - Model beleidskader gemeentegaranties Toolkit B - Model collegevoorstel en raadsbesluit Toolkit C - Model aanvraagformulier *De documenten in deze toolkit zijn bedoeld als voorbeeld en ondersteuning bij de uitvoering van het garantiebeleid. Zij hebben geen normerend of juridisch bindend karakter. Gemeenten dienen de teksten altijd aan te passen aan de eigen beleidskaders, mandaatregelingen en lokale situatie. Waar van toepassing dienen teksten te worden afgestemd met betrokken financiers en SWS. www.sws.nl 22 Bijlage 1 – Stichting Waarborgfonds Sport (SWS): Rol, werkwijze en kernkenmerken 1. Wie is Stichting Waarborgfonds Sport (SWS)? SWS is een onafhankelijke stichting die in heel Nederland sportverenigingen ondersteunt bij het verkrijgen van bancaire financiering voor hun accommodatie. SWS is opgericht om sportverenigingen in staat te stellen investeringen te realiseren in de aanleg, renovatie, verduurzaming of aankoop van sportaccommodaties door middel van borgstellingen voor leningen. SWS is opgericht op initiatief van onder meer het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), NOC*NSF en De Lotto en werkt samen met sportverenigingen, financiers en gemeenten om de toegang tot kapitaal te verbeteren.

In 2013 heeft SWS de ANBI-status gekregen. 2. Wat doet SWS? SWS ondersteunt sportverenigingen door borgstellingen te verstrekken aan banken of andere financiële instellingen. Deze borgstelling verlaagt het risico voor de financier, waardoor sportverenigingen toegang krijgen tot leningen die zij anders niet zouden krijgen. Belangrijke uitgangspunten zijn: • Leningen tot €100.000 kunnen (onder voorwaarden) door SWS volledig worden geborgd zonder aanvullende gemeentegarantie. • Bij hogere leningen kan SWS tot maximaal 50% borg staan, en wordt van gemeenten verwacht dat zij eveneens een passende garantie verstrekken. • De borgstelling is bedoeld voor financiering die verband houdt met de investering in een sportaccommodatie (nieuwbouw, renovatie, aankoop, verduurzaming) en wordt alleen verstrekt indien de vereniging voldoet aan de voorwaarden van SWS. SWS toetst investeringsplannen vooraf op financiële haalbaarheid, onder andere op basis van de exploitatie, de opzet van het plan en de financiële positie van de vereniging. www.sws.nl 23 3. Resultaten en betekenis in de praktijk SWS heeft sinds haar oprichting ruim 3.000 sportverenigingen geholpen om investeringen mogelijk te maken die anders niet van de grond zouden komen. De borgstellingen van SWS maken het voor verenigingen vaak haalbaar om het benodigde krediet te verkrijgen.

Deze borgstelling draagt daarmee bij aan: • toekomstbestendige sportaccommodaties • duurzame en maatschappelijke voorzieningen • continuïteit van sportverenigingen Veel verenigingen realiseren dankzij borgstellingen investeringen in clubhuizen, vernieuwde velden, duurzame verlichting en andere belangrijke accommodatiefacetten. 4. Voorwaarden en kenmerken borgstelling • Voor een borgstelling komen (amateur)sportverenigingen in aanmerking waarvan de overkoepelende bond is aangesloten bij NOC*NSF. • De maximale borgstelling die SWS kan verstrekken per project bedraagt € 350.000. • De maximale looptijd voor een borgstellig bedraagt 20 jaar. • Naast de financiële onderbouwing vraagt SWS onder meer zekerheid omtrent het grondgebruik. Het kunnen vestigen van hypothecaire zekerheid is daarbij een uitgangspunt. • De vereniging is een eenmalige vergoeding verschuldigd aan SWS (zie website www.sws.nl voor het actuele tarief). 5. Toelichting maximale borgstelling en looptijd SWS hanteert bij borgstellingen zowel een maximaal borgstellingsbedrag als een maximale looptijd. Deze uitgangspunten hangen samen met de wijze waarop SWS haar waarborgvermogen inzet. Het beschikbare vermogen van SWS is bedoeld om zoveel mogelijk sportverenigingen te kunnen ondersteunen en is daarmee niet onbeperkt.

Door borgstellingen in hoogte en looptijd te begrenzen, kan dit vermogen gespreid en doelmatig worden ingezet en blijft het ook op langere termijn beschikbaar voor nieuwe aanvragen. De maximale borgstelling die SWS per project kan verstrekken bedraagt € 350.000. De maximale looptijd van een borgstelling bedraagt 20 jaar. Deze grenzen zeggen niets over de technische of functionele levensduur van sportaccommodaties, maar zijn een bewuste afweging binnen de borgstellingssystematiek van SWS. In situaties waarin voor de financiële haalbaarheid van een investering een hogere borgstelling of een langere looptijd noodzakelijk is, kan maatwerk worden toegepast. In dergelijke gevallen kan de gemeente, binnen haar eigen beleidskaders, aanvullend garant staan om de investering alsnog mogelijk te maken. www.sws.nl 24 Bijlage 2 – Wanneer is naast een borgstelling van SWS een gemeentegarantie nodig? Doel van deze bijlage Deze bijlage beschrijft hoe de borgstellingssystematiek van SWS in de praktijk werkt en in welke situaties een gemeentegarantie noodzakelijk wordt. 1. Uitgangspunt: borgstelling door SWS tot en met € 100.000 SWS kan zelfstandig borg staan voor een lening aan een sportvereniging tot en met € 100.000, zonder dat hiervoor een gemeentegarantie nodig is. 2.

Leningen boven € 100.000: gezamenlijke borgstelling Bij een lening boven € 100.000 geldt dat SWS niet zelfstandig borg kan staan voor het volledige bedrag. In deze situatie: • kan SWS maximaal 50% van de lening borg staan; • is dit alleen mogelijk wanneer de gemeente voor het resterende deel een gemeentegarantie verstrekt; • vormt de gemeentegarantie een voorwaarde van SWS om de borgstelling te kunnen afgeven. Zonder gemeentegarantie kan de lening in deze gevallen doorgaans niet tot stand komen. 3. Meerdere leningen en het begrip ‘obligo’ Wanneer een sportvereniging al een lopende borgstelling heeft en een nieuwe lening aanvraagt, kijkt SWS naar het uitstaand obligo: het bedrag waarvoor SWS op dat moment nog borg staat. 3.1 Alleen SWS-borgstelling Voorbeeld: • Oorspronkelijke lening: € 80.000 • Borgstelling: volledig door SWS • Uitstaand obligo: € 40.000 In deze situatie: • geldt het borgingsplafond van € 100.000; • SWS kan nog € 60.000 zelfstandig borg staan; • bij een nieuwe lening: o tot en met € 60.000 → volledige SWS-borgstelling mogelijk; o boven € 60.000 → maximaal 50% SWS-borgstelling, met gemeentegarantie voor het overige deel.

www.sws.nl 25 3.2 Gezamenlijke borgstelling SWS en gemeente Voorbeeld: • Oorspronkelijke lening: € 200.000 • Borgstelling: 50% SWS / 50% gemeente • Uitstaand obligo voor SWS: € 40.000 In deze situatie: • telt het uitstaand obligo van € 40.000 niet mee; • kan SWS opnieuw zelfstandig borg staan tot € 100.000, zonder aanvullende gemeentegarantie; dit is mogelijk omdat het eerdere obligo voortkwam uit een gezamenlijke borgstelling. 4. Leningen boven € 700.000: maximale borgstelling en gemeentelijk maatwerk Bij grotere investeringen kan de totale lening hoger zijn dan € 700.000. In deze gevallen geldt dat SWS een maximale borgstelling van € 350.000 hanteert. SWS kan dan: • borg staan voor € 350.000, • op voorwaarde dat de gemeente eveneens een gemeentegarantie verstrekt voor € 350.000. Samen dekken SWS en de gemeente hiermee € 700.000 van de lening af. Wanneer de lening hoger is dan € 700.000, resteert een deel waarvoor geen borgstelling door SWS beschikbaar is. Het kan dan een voorwaarde van de bank zijn dat ook dit resterende deel van de lening wordt afgedekt door aanvullende garanties. Dit kan betekenen dat de gemeente wordt gevraagd om voor een hoger bedrag dan € 350.000 garant te staan. De afweging om dit te doen valt onder maatwerk en wordt door de gemeente gemaakt binnen de vastgestelde beleidskaders. 5.

Leningen met een looptijd langer dan 20 jaar: rol van de gemeente SWS hanteert bij borgstellingen een maximale looptijd van 20 jaar In de praktijk kan het voorkomen dat een sportvereniging voor de haalbaarheid van een investering een langere looptijd nodig heeft. Bijvoorbeeld om de jaarlijkse lasten te beperken of aan te sluiten bij de levensduur van de accommodatie. Omdat de borgstelling van SWS in 20 jaar (lineair) afbouwt, is de afbouw niet gelijk aan de aflossing. In deze situaties wordt gekeken naar de rol van de gemeente. Het kan dan een voorwaarde zijn van de bank dat de gemeente aanvullende zekerheid biedt voor (een deel van) de lening met een langere looptijd. Ook deze afweging valt onder maatwerk en zal door de gemeente moeten worden beoordeeld. www.sws.nl 26 6. Kanttekening Deze bijlage beschrijft de huidige werkwijze van SWS. Bij concrete aanvragen dienen altijd de actuele voorwaarden van SWS te worden geraadpleegd. www.sws.nl 27 Beslisboom – wanneer komt de gemeente in beeld?

www.sws.nl 28 Bijlage 3 – Financiële en juridische kaders bij gemeentegaranties Doel van deze bijlage Deze bijlage geeft inzicht in de belangrijkste financiële en juridische kaders die een rol spelen bij het verstrekken van gemeentegaranties voor sportaccommodaties. Het doel is om duidelijk te maken hoe gemeentegaranties zich verhouden tot bestaande wet- en regelgeving, en om veelvoorkomende misverstanden weg te nemen. De bijlage bevat geen beleidskeuzes, maar duidt de randvoorwaarden waarbinnen gemeentegaranties zorgvuldig en verantwoord kunnen worden ingezet. 1. Gemeentegaranties als toegestaan financieel instrument Gemeentegaranties zijn een bekend en toegestaan instrument binnen het financieel beleid van gemeenten. Het betreft geen directe uitgave, maar een voorwaardelijke verplichting: de gemeente wordt alleen aangesproken wanneer een lening niet wordt nagekomen. De inzet van gemeentegaranties vraagt om: • een aantoonbaar publiek belang; • transparante en consistente toepassing; • inzicht in risico’s en beheersmaatregelen. Wanneer aan deze uitgangspunten wordt voldaan, passen gemeentegaranties binnen de reguliere financiële praktijk van gemeenten. 2. Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) en BBV De Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) stellen kaders voor een prudent en transparant financieel beleid.

Binnen deze kaders geldt: • gemeentegaranties zijn toegestaan als onderdeel van de publieke taak; • garanties worden aangemerkt als voorwaardelijke verplichtingen; • risico’s worden meegenomen in de risicoparagraaf en het weerstandsvermogen. Wet Fido en BBV schrijven geen verbod op het verstrekken van garanties voor, maar vragen om een zorgvuldige afweging, vastlegging en monitoring van risico’s. www.sws.nl 29 3. Europese staatssteunregels De Europese Unie (EU) streeft naar gelijke concurrentievoorwaarden op de interne markt. Overheidssteun aan ondernemingen die de concurrentie binnen de EU kan verstoren, is op grond van artikel 107 lid 1 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) in beginsel niet toegestaan. Een gemeentegarantie kan onder omstandigheden worden aangemerkt als staatssteun. Dat is met name het geval wanneer een onderneming een selectief economisch voordeel ontvangt dat de mededinging kan beïnvloeden en het handelsverkeer tussen lidstaten kan raken. Criteria voor staatssteun Om te beoordelen of sprake is van staatssteun, worden vijf cumulatieve criteria gehanteerd. Alleen wanneer aan alle voorwaarden wordt voldaan, is sprake van staatssteun. 1. Onderneming De maatregel komt ten goede aan een organisatie die een economische activiteit verricht. 2. Staatsmiddelen De maatregel wordt bekostigd met staatsmiddelen. 3.

Economisch voordeel De maatregel verschaft een voordeel dat niet onder normale marktvoorwaarden zou zijn verkregen (niet-marktconform). 4. Selectiviteit De maatregel is selectief en geldt niet algemeen, maar voor één of enkele ondernemingen, sectoren of regio’s. 5. Invloed op mededinging en handelsverkeer De maatregel vervalst (potentieel) de mededinging en beïnvloedt het handelsverkeer tussen EU- lidstaten. Toepassing bij gemeentegaranties voor sportaccommodaties Bij gemeentegaranties voor sportaccommodaties spelen enkele specifieke omstandigheden een rol: • Sportverenigingen vervullen doorgaans een maatschappelijke functie. • Garanties worden verstrekt binnen een algemeen en transparant beleidskader. • Er is geen sprake van willekeurige of individuele bevoordeling. • Activiteiten hebben in de regel een lokaal karakter. Sportverenigingen opereren doorgaans binnen een zeer lokale gemeenschap. Hun activiteiten zijn primair gericht op leden en inwoners van de betreffende gemeente en hebben geen reële invloed op het interstatelijk handelsverkeer. Van concurrentie met organisaties in andere EU-lidstaten is in de praktijk geen sprake. Daarmee wordt in veel gevallen niet voldaan aan het criterium dat de maatregel de mededinging tussen lidstaten beïnvloedt. Wanneer dit criterium ontbreekt, is geen sprake van staatssteun in de zin van artikel 107 lid 1 VWEU.

www.sws.nl 30 Conclusie De staatssteunregels sluiten gemeentegaranties niet uit, maar vragen om een zorgvuldige inrichting en motivering. Wanneer: • het publieke belang expliciet is onderbouwd, • het garantiebeleid transparant en algemeen toepasbaar is, • geen sprake is van selectieve of commerciële bevoordeling, • en de activiteiten een overwegend lokaal karakter hebben, kan in veel gevallen worden gemotiveerd dat het verstrekken van een gemeentegarantie voor de financiering van een sportvereniging in beginsel niet kwalificeert als staatssteun. De uiteindelijke beoordeling blijft echter afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval. Dit sluit aan bij de praktijk waarin sportverenigingen doorgaans geen economische activiteit verrichten die het handelsverkeer tussen lidstaten beïnvloedt. In de praktijk blijkt dit goed uitvoerbaar binnen een helder vastgesteld gemeentelijk garantiebeleid, zoals in deze leidraad is uitgewerkt. 4. Gemeentegaranties en het Didam-arrest Het Didam-arrest heeft geleid tot meer aandacht bij gemeenten voor het gelijkheidsbeginsel bij het verstrekken van rechten en voordelen door de overheid. In de praktijk rijst de vraag of een gemeentegarantie voor een sportvereniging moet worden gezien als een vorm van bevoordeling waarop de Didam-jurisprudentie van toepassing is.

Reikwijdte van het Didam-arrest Uit de jurisprudentie van de Hoge Raad volgt dat het Didam-arrest primair ziet op situaties waarin een overheid: • een onroerende zaak verkoopt, verhuurt of uitgeeft; • of anderszins een schaarse positie toedeelt. Het arrest verplicht in die gevallen tot het bieden van gelijke kansen aan potentiële gegadigden, tenzij objectief vaststaat dat slechts één partij in aanmerking komt. Betekenis voor gemeentegaranties Een gemeentegarantie verschilt wezenlijk van de situaties waarop het Didam-arrest ziet: • er is geen sprake van verkoop, verhuur of uitgifte van gemeentelijke grond; • er wordt geen schaars recht verdeeld; • de garantie is een financieel instrument binnen een beleidskader. Daarom is het Didam-arrest niet zonder meer van toepassing op gemeentegaranties. www.sws.nl 31 Wel relevant: gelijkheidsbeginsel Dit betekent niet dat het gelijkheidsbeginsel geen rol speelt. Ook bij gemeentegaranties geldt dat: • aanvragen moeten worden beoordeeld op basis van objectieve en toetsbare criteria; • gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld; • afwijkingen deugdelijk moeten worden gemotiveerd. Wanneer wordt gewerkt met een vooraf vastgesteld beleidskader, zoals in deze leidraad, kan de inzet van gemeentegaranties juridisch zorgvuldig en uitlegbaar plaatsvinden.

Dit sluit aan bij de praktijk waarin gemeentegaranties worden verstrekt binnen een algemeen beleidskader en niet als een individuele, schaarse toedeling van rechten. 5. Wet Markt en Overheid en mededinging De Wet Markt en Overheid is bedoeld om oneerlijke concurrentie te voorkomen wanneer overheden economische activiteiten verrichten. Deze wet is vooral relevant bij situaties waarin gemeenten zelf goederen of diensten aanbieden in een markt. Bij gemeentegaranties voor sportaccommodaties geldt: • de gemeente verricht geen economische activiteit door het verstrekken van een garantie; • de garantie ondersteunt een maatschappelijke voorziening; • de exploitatie ligt bij de sportvereniging, niet bij de gemeente. De Wet Markt en Overheid vormt daarmee in de regel geen belemmering voor het verstrekken van gemeentegaranties, mits het publieke belang helder is onderbouwd. 6. Algemene wet bestuursrecht (Awb) Besluiten over het verstrekken van gemeentegaranties zijn besluiten in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Dit betekent dat zij moeten voldoen aan algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals: • zorgvuldige voorbereiding; • deugdelijke motivering; • transparante besluitvorming. Deze vereisten sluiten aan bij een werkwijze waarin garanties worden verstrekt op basis van vooraf vastgesteld beleid en objectieve toetsing. www.sws.nl 32 7.

Overige relevante kaders Naast bovenstaande wetten kunnen ook andere kaders een rol spelen, zoals: • de Gemeentewet, als algemeen bevoegdheidskader; • de Wet houdbare overheidsfinanciën, in relatie tot begrotingsdiscipline; • algemene treasury- en risicobeleidskaders van de gemeente. Deze kaders vragen om prudent handelen, maar sluiten het gebruik van gemeentegaranties niet uit. 8. De rol van SWS in risicobeperking De samenwerking met SWS speelt een belangrijke rol in het voldoen aan bovenstaande kaders. Door: • voorafgaande financiële toetsing; • gedeelde borgstelling; • structurele monitoring gedurende de looptijd, worden risico’s beperkt en vroegtijdig gesignaleerd. Dit ondersteunt gemeenten bij een zorgvuldige en juridisch verdedigbare inzet van gemeentegaranties. 9. Veelvoorkomende misvatting Een veelgehoorde aanname is dat wet- en regelgeving het verstrekken van gemeentegaranties onmogelijk maakt. In de praktijk is dit niet het geval. De geldende kaders vragen om zorgvuldige afweging en vastlegging, niet om het uitsluiten van garanties als instrument. www.sws.nl 33 Bijlage 4 – Juridische aandachtspunten rond grondgebruik, opstal en HARVO Doel van deze bijlage Deze bijlage beschrijft de belangrijkste juridische aandachtspunten rond grondgebruik bij sportaccommodaties in relatie tot investeringen, financiering en borgstelling.

De focus ligt op de wijze waarop het gebruik van gemeentelijke grond juridisch is vormgegeven en welke gevolgen dit heeft voor de financierbaarheid van investeringen. 1. Gemeentelijk eigendom van de ondergrond De ondergrond van sportaccommodaties is in veel gemeenten in eigendom van de gemeente. Sportverenigingen maken gebruik van deze grond op basis van afspraken met de gemeente. Dit gemeentelijk eigendom is op zichzelf geen belemmering voor investeringen, maar de juridische vorm waarin het gebruik van de grond is geregeld is wel van belang voor financiering en borgstelling. Ook geldt voor een aantal subsidieregelingen dat er eisen worden gesteld aan de eigendomspositie. 2. Verschillende vormen van grondgebruik Voor het gebruik van gemeentelijke grond door sportverenigingen bestaan verschillende juridische constructies, waaronder: • huur- of gebruiksovereenkomsten; • erfpacht; • recht van opstal (zelfstandig of afhankelijk). Elke constructie kent eigen kenmerken en gevolgen voor de positie van de sportvereniging. Bij investeringen speelt vooral de vraag of de gekozen vorm voldoende zekerheid biedt gedurende de looptijd van de financiering. 3. Erfpacht en/of zelfstandig recht van opstal als voorkeursconstructie Bij grotere investeringen in sportaccommodaties is een erfpachtrecht en/of zelfstandig recht van opstal doorgaans een vereiste.

Deze constructie biedt: • juridische duidelijkheid over eigendom van de opstallen; • de mogelijkheid om een hypotheek te vestigen; • voldoende zekerheid voor financiers en borgstellers. Ook SWS betrekt de aanwezigheid van een zelfstandig zakelijk recht nadrukkelijk bij de toetsing van investeringsplannen. www.sws.nl 34 4. HARVO: aard en beperkingen bij investeringen De HARVO (Huurafhankelijk Recht van Opstal) wordt door een aantal gemeenten ook toegepast bij sportaccommodaties. Juridisch gezien betekent dit dat het opstalrecht (voor bijvoorbeeld het clubhuis en de kleedkamers) bestaat zolang de onderliggende huurovereenkomst (voor bijvoorbeeld de velden) voortduurt. Hoewel deze constructie geschikt kan zijn voor gebruik en exploitatie, is zij niet geschikt als basis voor investeringen, omdat: • het opstalrecht afhankelijk is van de huurovereenkomst; • het recht in de praktijk niet zelfstandig te belasten is met een hypotheek; • financiers onvoldoende zekerheid ontlenen aan deze constructie. Hierdoor kunnen investeringen, ondanks hun maatschappelijke waarde, vastlopen op financieringsgronden. 5. Raamovereenkomst met SWS bij onvoldoende juridische zekerheid Wanneer het grondgebruik binnen een gemeente niet zodanig is ingericht dat een zelfstandig zakelijk recht kan worden gevestigd, kan in overleg met SWS worden gewerkt met een raamovereenkomst.

In een dergelijke raamovereenkomst kunnen afspraken worden vastgelegd over: • de juridische positie van SWS bij borgstellingen; • de continuïteit van gebruik bij beëindiging of wijziging van huur; • aanvullende voorwaarden ter beperking van risico’s. Deze afspraken zijn maatwerk en bedoeld om de financierbaarheid van investeringen mogelijk te maken wanneer de standaard juridische basis ontbreekt. www.sws.nl 35 Bijlage 5 – Alternatieve financieringsroutes voor sportaccommodaties 1. Gemeentelijke lening aan de sportvereniging Een gemeente kan ervoor kiezen om zelf een lening te verstrekken aan een sportvereniging voor een investering in een sportaccommodatie. In de praktijk wordt dit bijvoorbeeld toegepast voor duurzaamheidsleningen. Kenmerken • de gemeente treedt op als kredietverstrekker; • de lening wordt opgenomen op de gemeentelijke balans; • rente- en aflossingsvoorwaarden worden door de gemeente vastgesteld; • SWS verstrekt de borgstelling aan de gemeente om (een deel van) het risico over te nemen. Aandachtspunten • directe inzet van publieke middelen; • grotere beheers- en uitvoeringslasten; Deze route vraagt om een actieve rol van de gemeente en past vooral wanneer bewust wordt gekozen voor directe financiering. 2.

Financiering via publieke sectorbanken met 100% gemeentegarantie en risicodeling via SWS Naast reguliere bancaire financiering kan financiering plaatsvinden via publieke sectorbanken, zoals BNG Bank en de NWB Bank. Deze banken verstrekken leningen aan sportverenigingen uitsluitend op basis van een volledige (100%) gemeentegarantie. In deze constructie: • verstrekt de bank de lening aan de sportvereniging; • staat de gemeente voor 100% garant richting de bank; • verstrekt SWS een separate akte aan de gemeente, waarin SWS zich verbindt om een deel van het risico van de gemeente over te nemen. De risicodeling vindt hierbij dus niet plaats richting de bank, maar tussen SWS en de gemeente. Aandachtspunt: garantiebesluit en vaste tekst Een belangrijk aandachtspunt bij deze route is dat sectorbanken vaste eisen stellen aan de inhoud en formulering van het gemeentelijk garantiebesluit. Afwijkingen in formulering kunnen ertoe leiden dat de bank de garantie niet accepteert en de financiering geen doorgang vindt. Afstemming met de bank en SWS in een vroeg stadium is daarom essentieel. www.sws.nl 36 Bijlage 6 – Praktische tips voor gemeenten bij gemeentegaranties Doel van deze bijlage Deze bijlage bevat praktische tips voor gemeenten om het garantiebeleid rond sportaccommodaties goed uitvoerbaar te maken in de dagelijkse praktijk.

De tips zijn gebaseerd op ervaringen uit gemeenten en sluiten aan bij de werkwijze met SWS. 1. Wijs één vast aanspreekpunt aan Het helpt om binnen de gemeentelijke organisatie één vast aanspreekpunt aan te wijzen voor vragen over gemeentegaranties voor sportaccommodaties. Voordelen hiervan zijn: • duidelijke routing voor sportverenigingen; • minder versnippering tussen afdelingen; • snellere en consistenter beantwoording van vragen. Dit aanspreekpunt hoeft niet alles zelf te doen, maar fungeert als coördinator tussen beleid, financiën, juridisch en vastgoed. 2. Maak het proces zichtbaar op de gemeentelijke website Sportverenigingen weten vaak niet waar zij terechtkunnen met vragen over investeringen en garanties. Een korte toelichting op de gemeentelijke website helpt om verwachtingen te managen. Denk aan: • een korte uitleg wat een gemeentegarantie is; • een verwijzing naar SWS als eerste stap; • een globale beschrijving van het proces en de doorlooptijd; • contactgegevens van contactpersoon binnen de gemeente. Dit voorkomt onvolledige aanvragen en onnodige vragen. 3. Verwijs vroegtijdig naar SWS Wanneer sportverenigingen zich bij de gemeente melden met investeringsplannen, is het raadzaam hen zo vroeg mogelijk door te verwijzen naar SWS voor financiële toetsing.

Dit voorkomt dat: • ambtelijke capaciteit wordt ingezet op plannen die financieel niet haalbaar blijken; • verwachtingen ontstaan die later niet kunnen worden waargemaakt; • de gemeente inhoudelijk vooruitloopt op de SWS-toets. www.sws.nl 37 4. Zorg voor afstemming tussen beleid, financiën en juridisch Gemeentegaranties raken meerdere disciplines. Vroegtijdige afstemming tussen: • sport- en accommodatiebeleid; • financiën (Fido, BBV, risicoparagraaf); • juridisch (grondgebruik, garantievoorwaarden); voorkomt vertraging in een later stadium. Een korte interne check vooraf is vaak voldoende. 5. Gebruik standaarddocumenten waar mogelijk Het werken met: • een vast aanvraagformulier; • een standaardformat voor college- en raadsvoorstellen; • vaste teksten voor garantiebesluiten (afgestemd met banken); vergroot de voorspelbaarheid en versnelt de besluitvorming. Dit geldt met name bij financiering via sectorbanken, waar vaste formuleringen vereist zijn. 6. Maak duidelijk wat de gemeente wel en niet doet Heldere communicatie voorkomt misverstanden. Benoem expliciet: • dat de gemeente niet investeert, maar faciliteert; • dat de gemeente geen uitvoerende rol heeft; • dat een garantie geen automatische toezegging is. Dit helpt om verwachtingen bij verenigingen realistisch te houden. 7.

Borg monitoring zonder extra organisatie Door aan te sluiten bij de monitoring door SWS hoeft de gemeente geen eigen monitoringsstructuur op te zetten. Het is voldoende om: • periodiek kennis te nemen van rapportages; • signalen tijdig te bespreken; • alleen in te grijpen wanneer dat nodig is. www.sws.nl 38 Toolkit A - Modelbeleidskader gemeentelijke garantstellingen sportaccommodaties 1. Doel en uitgangspunt Dit beleidskader beschrijft de voorwaarden waaronder de gemeente garantstellingen kan verstrekken voor leningen die sportverenigingen aangaan ten behoeve van de bouw, renovatie, verduurzaming of aankoop van sportaccommodaties. Doel van dit kader is om: • vitale, veilige en toekomstbestendige sportaccommodaties mogelijk te maken; • maatschappelijke doelen op het gebied van sport, gezondheid, jeugd, leefbaarheid en duurzaamheid te ondersteunen; • dit te doen met beheersbare financiële risico’s, zonder directe gemeentelijke investeringen of eigendom. De gemeente zet garantstellingen in als faciliterend beleidsinstrument, niet als structurele financieringsvorm of vervanging van eigen verantwoordelijkheid van sportverenigingen. 2. Publiek belang en reikwijdte Garantstellingen worden uitsluitend verleend indien sprake is van aantoonbaar publiek belang.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westervoort.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7c48faee-1f4c-463d-9ae1-5e8d70651cdb?agendaItemId=d855ade9-b0ea-4a61-8343-5204cd7cd578