20241202-45-uwv-uwv-regio in Beeld - Toekomst van Werk - Keynote

Deze bijdrage staat vol met voorspellingen. Het doel is niet deze uit te laten komen… …maar om er op te acteren.

Bart Götte | 2024

Anticiperen naar een ongekend perspectief 2025 - 2035

Hoe gaan we het werk verricht krijgen? bart.gotte@futureflock.nl

Andere Tijden. 2024 - 2035. Tec h

fie

Arbeidsmarkt transitie

ra og

no

m

De

log

ie

Transformatie van

Werk

Tombola van Transities. Anticiperen op een geheel andere reali-tijd

Digitaliserings transitie

Politiek

Geo-politieke transitie

Economie

2024-2035

Transformatie van

Transformatie van

Organiseren

Organisaties

Energie transitie Grondstoffen transitie Klimaat transitie

Onderwijs transitie

Arbeidsmarkt transitie Gezondheids transitie

So

cia a

l-M aa

Arbeidsmarkt

tsc ha

pp

elij

E

lo co

k

gie

Voedsel & Landbouw transitie Ecologische transitie

Transitiekunde. Complexe Dynamiek. Huidige Realiteit

Ongekend Perspectief

Transitie (van…naar…)

professionaliseren, optimaliseren, exploiteren. exploiteren

2024-2035

Transities & Transformatie. Complex Krachtenspel tussen Best Practice & Next Practice

destabiliseren (ondermijning & weerstand)

consolideren

opschalen De drie C’s: Chaos, Crisis & Conflict

Transformatie (hoe)

afbouwen (rouw)

versnellen

extermineren explo-leren experimenteren

Transformatie Bron: X-curve | Drift

Transitiekunde. Complexe Dynamiek. Huidige Realiteit

Ongekend Perspectief

Transitie (van…naar…)

professionaliseren, optimaliseren, exploiteren.

exploiteren

2024-2035 Intense Behoudmacht

consolideren

Point of system collapse

Transities & Transformatie. Moedig Leiderschap naar een ongekend perspectief

opschalen De drie C’s: Chaos, Crisis & Conflict

Transformatie (hoe)

afbouwen (rouw)

Window of opportunity voorbij Beperkte stuwkracht versnellen

extermineren explo-leren experimenteren

5

Transitiekunde. Complexiteit. Ingewikkeld

Complex

● ● ● ●

2024-2035

Transformatie van Werk. Als het complex wordt, vooral niet ingewikkeld doen

Bedoeling helder Proces & Resultaat onbekend Explo-leren (wicked problems) Werk op bijdrage

● Doel helder: stop de chaos! ● Directieve sturing (verordening) ● Collectief volgerschap cruciaal

Chaos

● ● ● ●

Resultaat & kpi’s helder Proces & Protocol bekend Exploiteren/Optimaliseren Werk o.b.v strikte coördinatie

● Autonoom werk ● Niet perse eenvoudig ● Sturing op proces overbodig

Simpel bron: Cynefin-model (Dave Snowden)

Huidige Arbeidsmarkt

Arbeidsmarkt NL. Juli 2024.

Arbeidsmarkt in Transitie

Werkenden per sector Steeds groter aandeel (semi) publieke sector.

Bron: Flexbarometer

Arbeidsmarkt NL. September 2024. Werkzame beroepsbevolking: Werkloosheid: Netto Arbeidsparticipatie: Aantal banen Q2: Aantal vacatures Q2: Ziekteverzuim Q2: Intentie% baanwisselaars Q3:

Arbeidsmarkt in Transitie

16%

6%

Middelb.:36% 25-45jr: 37%

Hoog: 45+:48%

9.8 miljoen (kantelpunt?) 377.000; 3,7% 73,0% 11,6 miljoen | Record #401.000 5,5% 9,5% Laag: 30%

45+:57%

Zzp (17%, 1,6 miljoen).

Middelbaar: 39%

<25jr: 47%

25-45jr: 35%

Hoog:30% 45+:19%

Flexwerkers (27%, 2,7 miljoen).

| Voltijd: 5,1 miljoen. Deeltijd: 4,7 miljoen | starters: 9,0% | 25-45yo: 3,1% | 46-75yo: 2,1% | starters: 75% | 25-45yo: 87% | 46-65yo: 80% | 66-75yo: 62% | werknemersbanen: 9M (+0,1%), Zelfstandigen banen: 2,5M (+0,6%)

Laag: 17% <25jr: 6%

Middelbaar 36%

Hoog: 46%

25-45jr: 44%

45+r: 50%

Werknemers (56%; 5,5 miljoen).

parttime ( 29%) fulltime: (61%)

parttime (45%);

Arbeidsmarkt nadert limiet Beroepsbevolking grijzer, dynamischer & werkzeker.

fulltime (55%);

parttime ( 66%) fulltime (33%)

15-25jr: 44% 15-35jr: 70%

2027: 50% van de beroepsbevolking * 2022: 43% van de beroepsbevolking 2006: 24% van de beroepsbevolking

Trend: arbeidsmobiliteit neemt toe ook bij vast contract ● < 25: baan switch binnen 1 a 2 jaar (mn. oriëntatie) ● 35-30jr: baan switch na circa 2,5 jaar (mn. leercurve) ● 31-35jr: baan switch na 3 tot 5 jaar (mn. leercurve, werk-privé balans & arb.vw)

2027: 50% van de beroepsbevolking* 2022: 55% van de beroepsbevolking 2006: 76% van de beroepsbevolking

Arbeidsmarkt NL. Vacatures 2013 - 2023.

Arbeidsmarkt in Transitie

Gekantelde Arbeidsmarkt Van het tijdperk van

meer werkenden dan werk, naar het tijdperk van

meer werk dan werkenden…

Arbeidsmarkt NL. Arbeidsproductiviteit stagneert. Jaarlijkse groei in arbeidsproductiviteit 1970 - 2023

Arbeidsmarkt in Transitie

`Stagnatie Arbeidsproductiviteit -Automatiseringsparadox-

doorbraak internet

verregaande digitalisering

doorbraak A.I.

Arbeidsmarkt NL. Arbeidsparticipatie.

Arbeidsmarkt in Transitie

Hogere Arbeidsparticipatie, Kortere Formele Werkweek & Koploper Vrijwilligerswerk.

De Toekomst van Werk 2025 - 2035

Arbeidsmarkt in Transitie: Het gaat knellen. bart.gotte@futureflock.nl

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking. Prognose Beroepsbevolking 2022-2042 Anticipatie Fase

Transformatie Fase

Nieuwe Realiteit

Arbeidsmarkt in Transitie

Snelle Transformatie naar een beroepsbevolking waar de ‘rek’ uit is

https://esb.nu/groei-beroepsbevolking-gaat-sterk-afvlakken/

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking.

Arbeidsmarkt in Transitie

Regionale verschillen groter Sterke Krimp & Vergrijzing versus Sterke Groei & Vergroening

● Periferie: schaarste aan werkenden, verschraling van het werk, basisvoorzieningen onder druk ● Ringstad: zeer dynamische diverse & lokale arbeidsmarkt, doorstroom & concurrentie op arbeidsmarkt groot.

https://nidi.nl/demos/groei-en-krimp-van-de-potentiele-beroepsbevolking /

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking. Arbeidsmarkt NL naar leeftijd 2021 per bedrijfstak

Arbeidsmarkt in Transitie

Uitdagende Sectorverschillen Uitstroom & Doorstroom? lastig als “rek” er uit gaat

15 tot 25 jaar

25 tot 35 jaar

35 tot 45 jaar

45 tot 55 jaar

55 tot 65 jaar

65 tot 75 jaar

#personen (x1.000)

% per sector

Vervangingsopgav e pensioen 2021-2031

A-U Alle economische activiteiten

16%

21%

19%

22%

18%

3%

9255

100%

1.707.000

A Landbouw, bosbouw en visserij

21%

16%

15%

22%

20%

5%

202

2%

41.000

B Delfstoffenwinning

0%

15%

23%

31%

23%

0%

13

0%

3.000

C Industrie

9%

19%

21%

27%

23%

2%

772

8%

176.000

D Energievoorziening

5%

24%

24%

22%

20%

2%

41

0%

8.000

E Waterbedrijven en afvalbeheer

7%

19%

14%

26%

29%

2%

42

0%

12.000

F Bouwnijverheid

9%

17%

24%

26%

20%

3%

397

4%

81.000

G Handel

33%

16%

15%

19%

14%

3%

1446

16%

198.000

H Vervoer en opslag

13%

18%

18%

22%

23%

4%

459

5%

107.000

I Horeca

52%

13%

10%

14%

9%

1%

379

4%

34.000

J Informatie en communicatie

10%

32%

24%

21%

10%

1%

410

4%

42.000

K Financiële dienstverlening

6%

23%

22%

29%

17%

2%

282

3%

47.000

L Verhuur en handel van onroerend goed

7%

19%

20%

26%

26%

3%

74

1%

19.000

M Specialistische zakelijke diensten

8%

26%

21%

25%

16%

4%

802

9%

130.000

N Verhuur en overige zakelijke diensten

16%

24%

19%

20%

17%

3%

430

5%

75.000

O Openbaar bestuur en overheidsdiensten

5%

22%

20%

26%

25%

2%

630

7%

156.000

P Onderwijs

10%

23%

23%

21%

20%

4%

698

8%

137.000

Q Gezondheids- en welzijnszorg

13%

23%

20%

21%

21%

3%

1568

17%

329.000

R Cultuur, sport en recreatie

18%

24%

18%

18%

17%

5%

208

2%

35.000

S Overige dienstverlening

9%

19%

21%

20%

25%

5%

198

2%

50.000

T Huishoudens

8%

8%

15%

31%

23%

15%

13

0%

3.000

U Extraterritoriale organisaties

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1

0%

0

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking.

bron: McKinsey 20240618

2024 2030 401k

Arbeidsmarkt in Transitie

Fysiek werk professionals ● tekorten ca. 100.000 1.4mln

0.9mln

Snelle Transformatie resulteert in fors oplopende tekorten

Digitaal/technisch werk professionals ● tekorten ca. 105.000

Healthcare & Social care professionals ● tekorten ca. 245.000

1.8mln

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking.

bron: McKinsey 20240618

2024 2030

bron: prognosemodel Zorg & Welzijn

401k

Arbeidsmarkt in Transitie 1.4mln

0.9mln

Snelle Transformatie resulteert in fors oplopende tekorten

Healthcare professionals ● Binnen vijf jaar: tekorten meer dan verdubbeld in VVT, Ziekenhuizen, & Huisartsen ● Binnen tien jaar: tekorten meer dan verdriedubbeld in Ziekenhuizen, VVT, & Huisartsen 1.8mln

… en de mantelzorgcapaciteit daalt (o.o.s.r.)

Arbeidsmarkt NL. Voorzien.

Arbeidsmarkt in Transitie

Voorzien Complexe dynamieken

●

Het Stokt. “Ingewikkelde’ disciplines en organisaties lopen vast; processen haperen, meer uitval, wachtlijsten & wachttijden lopen op, etc

●

Werkende valt vaker uit. (Ziekte)verzuim neemt toe door oudere werkpopulatie, hogere werk/prive druk & uitval door urgentie privé-situatie

●

Werkende neemt regie. Stijging arbeidsmobiliteit, flexibilisering inzet naar passende werktijden & locatie, zelfredzaamheid, specialisering,..

●

Werkende gaat meer parttime werken. Participatie & Parttime zijn communicerende vaten (Buiten parttime urgent informeel werk of hersteltijd)

●

Prijs van arbeid stijgt. Sectorale & professionele ‘shift’ o.b.v. waardegeneratie, arbeidsbesparende investeringen, en hogere consumptieprijzen. Aandachtspunt: salaris & reisbereidheid/-betaalbaarheid/-beschikbaarheid

●

Onconventionele maatregelen. Meer bereidheid & hoger acceptatie van onconventionele maatregelen & ‘wicked dynamics’.

Arbeidsmarkt NL. Prognose beroepsbevolking. Prognose Beroepsbevolking 2022-2042 Window for Anticipation

Transformatie Fase

Andere Realiteit

Arbeidsmarkt in Transitie

Beroepsbevolking stokt. Early warnings van onconventionele maatregelen

https://esb.nu/groei-beroepsbevolking-gaat-sterk-afvlakken/

De Zzp’ers

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Arbeidsmarkt in Perspectief

Langjarige ontwikkelingen Ook aankomende generatie aspireert zzp-schap.

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Arbeidsmarkt in Perspectief

Transformatie Arbeidsmarkt Zzp’ers werken relatief veel uren per week

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Arbeidsmarkt in Perspectief

Transformatie Arbeidsmarkt Oh, Zzp’ers… …Ah, Zzp’ers!

Is een zzp’er ontwikkelgericht?

“Informeel leren van zzp’ers kent een steilere leercurve dan bij personeel” “Zzp’ers investeren minder in formeel leren, maar koesteren variatie” “Opdrachtgevers en zzp’ers zouden meer van elkaar kunnen leren.”

Is een zzp’er productiever?

“Veel zzp’ers worden ingezet op complexe & specialistische opdrachten” “Zzp’ers die wel standaard werkzaamheden doen, zijn vaak minder productief” “Maar oorzaak en gevolg zijn niet zo simpel: zzp’er buiten seizoenswerk?”

Is een zzp’er risicobewust?

“Zorgen om risicodekking bij deel zzp’ers terecht (aov, pensioen, buffer),..” “Aanpassingen in wet- & regelgeving in de maak (aov verplicht vanaf 2027)” “Corona-periode toonde aan dat veel zzp’er wel degelijk eigen buffer had.”

Is een zzp’er wel verbonden?

“Zzp’ers zijn normaliter zeer verbonden met de opdracht (reputatie!)” “Collegiaal is er - zeker bij langere opdrachten - verbondenheid (netwerk!)” “Beleid o.b.v. contract i.p.v. relatie belemmert verbondenheid (vb. kerstpakketten).

Is een zzp’er relatief duur?

“De kosten voor tarief zzp’er zijn nauwelijks hoger dan voor loonkosten.” “Btw-vrijgestelde sectoren hebben wel hogere lasten van zzp-inhuur met btw. “Pas kostenstructuur wel aan bij groter aandeel zzp: minder voorzieningen nodig?”

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Arbeidsmarkt in Perspectief

Transformatie Arbeidsmarkt Afschaffing Mortuarium & concept VBAR

Goede intenties! Ingewikkeld beleid. Complexe (wicked) Consequenties?

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Werknemer!

Zzp!

X

Arbeidsmarkt in Perspectief

Transformatie Arbeidsmarkt Fiscale handhaving

Werkinhoudelijk aansturing? ❏ ❏

Instructies Controle

Organisatorische inbedding? ❏ ❏ ❏

Kernactiviteiten Structureel karakter zij-aan-zij met werknemers

Eigen Rekening & Risico? ❏ ❏ ❏ ❏

Bij twijfel, geen risico. Alle PNIL’ers de deur uit.

Financiële risico’s Specifieke kennis Eigen gereedschap Korte duur

Presenteert als Zelfstandige? ❏ ❏ ❏ ❏ ❏

Kvk-nummer/Btw-nummer Acquisitie/Investeringen Zelfstandigen aftrek Meerdere opdrachtgevers Structureel ondernemerschap

Welkom terug in dienst allemaal! Werkgever

Arbeidsmarkt NL. De Zzp’er.

Nu echt met Rustig afwachten; even break. pensioen

Ik ga weer terug als

Ik verlaat de sector

Ik ga werken voor particulieren

Werknemer! Ik ga niet terug als

Werknemer!

Arbeidsmarkt in Perspectief

Transformatie Arbeidsmarkt ‘Ingewikkeld’ Beleid: triggert “complexe” dynamiek

Werkinhoudelijk aansturing? ❏ ❏

Instructies Controle

Organisatorische inbedding? ❏ ❏ ❏

Kernactiviteiten Structureel karakter zij-aan-zij met werknemers

Eigen Rekening & Risico?

Bij twijfel, geen risico. Dan maar weer in dienst.

❏ ❏ ❏ ❏

Financiële risico’s Specifieke kennis Eigen gereedschap Korte duur

Presenteert als Zelfstandige? ❏ ❏ ❏ ❏ ❏

Kvk-nummer/Btw-nummer Acquisitie/Investeringen Zelfstandigen aftrek Meerdere opdrachtgevers Structureel ondernemerschap

Krappe arbeidsmarkt, zoveel mogelijkheden! ZZP’er

Perspectief

Anticipatiekracht. Nieuwe generaties. Andere kwaliteiten. vakkennis

Het leerhuis, 21st century skills, SDG’s Bron: youngworks

Toekomst van Werk

Generaties op de Werkvloer Nieuwe generaties met andere perspectieven op basis van hun context.

“Baanzekerheid als hoogste goed”

“Zelfontplooiing als hoogste goed”

“Samenwerken als hoogste goed”

“Ondernemend als hoogste goed” 29

Anticipatiekracht. Hoe ga ik mijn werk verricht krijgen?

Toekomst van Werk

Naast alles rondom het gezin: ❏ 16 uur loondienst ❏ 8 uur zzp ❏ 4 uur flexwerk ❏ 3 uur gig-work ❏ 12 uur mantelzorg ❏ 4 uur vrijwilligerswerk

Individuele noodzaak om Combineerbaar en flexibel het werk laagdrempelig verricht krijgen

https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2020/neveninkomens-naar-sociaaleconomische-categorie?onepage=true#c-5--Conclusies https://www.scp.nl/onderwerpen/veranderende-arbeidsmarkt/documenten/publicaties/2021/04/22/de-werkende-duizendpoot

Anticipatiekracht. Het Werk verricht krijgen. II. Hoe kunnen we productiever werken? ❏

❏ ❏

Toekomst van Werk

❏

❏

❏

De arbeidsmarkt is niet krap. Werk is krap georganiseerd

❏ ❏ ❏ ❏ ❏

IV. Herallocatie van werk ‘Niet al het werk kan /loont meer!’

Stop zinloze activiteiten … … Loslaten conventies, overtuigingen Minder bureaucratie, barrières, controle & kwaliteitseisen Minder structuren (o.a. hiërarchie, functies, protocollen,...) ‘Simpel’ werk ruimte geven (autonomie) … DIgitaliseer wat kan … Flexibiliseer inzet Werk meer samen Start met vertrouwen Organiseer taakgericht Draag werk niet aan, maar stap er op in

‘Regels’ voor meer Ruimte

Knellende Kaders van de Krapte

I. Hoe krijgen we meer werkenden? ❏

❏ ❏

III. Hoe kunnen we langer werken?

❏ ❏ ❏ ❏ ❏

Minder (ziekte)verzuim Minder Parttime (o.a toeslagenval, koopkracht) Minder lang onderwijs volgen (minder lesuren, vroegpluk) Hogere Pensioenleeftijd; Minder vakantiedagen Terug naar 6-daagse Werkweek

❏ ❏

Benut de mogelijkheden voor inzet van “remote workforce” (importeer meer) Verruim de mogelijkheden voor gerichte arbeidsmigratie Verruim de ‘geschikte’ arbeidspool door meer inclusief werf-, aanname- & inkoopbeleid Benut potentieel netwerk dat ‘graag meer uren zou werken’ Hogere arbeidsparticipatie

Anticipatiekracht. Het Werk verricht krijgen.

Toekomst van Werk

De arbeidsmarkt is niet krap. 34 opties om werk van te maken

Anders Organiseren. De ‘liquid workforce’

Principe. In een structureel zeer krappe arbeidsmarkt, moeten werkenden stromen daar waar werk het meest van waarde is…

Arbeidsmarkt in Transitie

Perspectief: Vergroot Arbeidsmobiliteit

(…zo snel en moeiteloos mogelijk als de omstandigheden daarom vragen)

Anders Organiseren. De ‘liquid workforce’

Principe. Investeren in ‘schakelkracht’ is een kerncompetentie als lifeline voor een complexe dynamische context.

Arbeidsmarkt in Transitie

Perspectief Van Bolwerk naar Netwerk

Ruimte voor Transformatie. Prikkelende Vragen.

Arbeidsmarkt in Transitie

Proactief Leiderschap Moedig anticiperen

Wat houdt op te bestaan of kan weg? - Wat wordt onhoudbaar? - Waar is geen ruimte/tijd/geld meer voor? - Wat wordt niet langer van waarde? … En waarom houden we hier toch aan vast? Wat blijft wel bestaan? - Welke aannames, overtuigingen? - Waar doen we zeker geen concessies op? - Wat krijgt altijd prioriteit? Wat gaat nog mogelijk worden? - Technologieën? - Toegankelijkheid/Betaalbaarheid? - Offervaardigheid?

35

Leiderschap 2025-2035. Moedig anticiperen naar een ongekend perspectief

Over FUTUREFLOCK Foresight & Strategy. Wij zijn een bureau voor toekomstige zaken. Betere toekomsten ontwikkelen is wat ons hart sneller doet kloppen. Foresight & Strategie-ontwikkeling is wat we doen. Onze klanten kenmerken zich door een langetermijnperspectief, de behoefte aan een gestructureerde en inspirerende toekomstbenadering, en nieuwsgierigheid naar next practices. Het voorkomen van disruptie is wat ons drijft. Anticipatiekracht ontwikkelen staat centraal. futureflock.nl

Over BART GÖTTE | Business Futurist | 06-48611516 | BART.GOTTE@FUTUREFLOCK.NL Bart Götte begeeft zich als toekomstdenker en strateeg op het snijvlak van transitiekunde, bedrijfskunde & psychologie. Als oprichter van FutureFlock daagt hij bestuurders, managers en beleidsmakers uit meer voorwaarts te denken. Bart rekt de strategische kaders van organisaties op, ontwikkelt nieuwe perspectieven, en prikkelt de alertheid op nieuwe ontwikkelingen en complexe dynamieken. Bart verzorgt daarnaast diverse executive courses op het gebied van foresight & strategy en is verbonden als hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam op de thema’s #toekomstvantransities #toekomstvanstrategie #toekomstvanwerk & #toekomstvanorganiseren. Voor meer informatie over deze masterclass reeksen: https://academy.uva.nl/ Bart werkte voorheen bij KPN Research (Future Studies), PinkRoccade (Corporate Development & Healthcare), en MarketResponse (Directie). Bart heeft een master in experimentele psychologie (Vrije Universiteit 1996) en een executive MBA (valedictorian) bij Nyenrode Business Universiteit (2006). linkedin/in/bartgotte In zijn vrije tijd is Bart een fervent trailrunner; rennen over onverharde single tracks. Altijd op zoek naar nieuwe paadjes en nog niet ontdekte pareltjes in de natuur. Voor meer tot de verbeelding sprekende inspiratie: zie instagram @bartgotte.