20240618-rv-voorjaarsnota

RAADSVOORSTEL Onderwerp : Voorjaarsnota 2024 Westervoort __________________________________________________________________________ Zaak- & documentnr. : Z/24/124313 201662327

Opsteller : Gerrit-Jan Steensma

Portefeuillehouder

Afdeling : Financiën &

: P.J.H. Pennekamp

Belastingen Telefoonnr

:

0653127370

__________________________________________________________________________ Samenvatting In de Voorjaarsnota 2024 zijn de autonome ontwikkelingen, speerpunten en wensen/keuzemogelijkheden voor het volgende begrotingsjaar opgenomen. De Voorjaarsnota wordt ook gebruikt als eerste financiële tussenrapportage voor het lopende boekjaar 2024 en wordt in juli aan de raad voorgelegd. Tevens worden in deze Voorjaarsnota de eerste opbrengsten van het project “Financieel gezond Westervoort 2026” voorgelegd om de ontstane tekorten in de komende jaren te kunnen oplossen. Zoals zovele andere gemeenten heeft de gemeente Westervoort een grote financiële opgave om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting, mede door aflopende rijksinkomsten door kortingen in het gemeentefonds en de indexering en tariefstijging in Wmo en jeugdzorg. De opgave is zorgwekkend te noemen. De jaren 2026 tot en met 2028 zijn ondanks de voorliggende maatregelen niet sluitend. Om een financieel gezonde huishouding te kunnen blijven voeren en niet onder financieel toezicht te geraken is het wel noodzakelijk om de jaarschijf 2025 structureel sluitend te maken. Het is helaas onvermijdelijk om stevige keuzes te maken die iedereen in de samenleving gaan raken. De maatregelen zijn divers van aard, zowel in financiële omvang als in impact voor de samenleving.

Vanuit de organisatie is nog zonder politieke afweging een inventarisatie gemaakt van mogelijkheden die vervolgens in deze Voorjaarnota door het college op onderdelen als positief of negatief zijn beoordeeld. Ook liggen er maatregelen voor die voor keuze van de raad zijn, bijvoorbeeld als er andere keuzes gemaakt worden op het gebied van nieuw beleid.

Beslispunten 1. De budgetten voor het lopende jaar 2024 en de begrotingsjaren 2025-2028 conform de toelichtingen bij de autonome ontwikkelingen van de 3 programma’s van de Voorjaarsnota vast te stellen. 2. De financiële consequenties van de jaarschijven conform begrotingswijziging te verwerken. 3. De investeringskredieten voor de in de Voorjaarsnota bij het programma genoemde bedragen beschikbaar te stellen. Dat zijn dus de kredieten voor vervangen asfalt Lathumse Afweg en aanbrengen damwand De Waaij. 4. De te honoreren speerpunten, nieuwe wensen en dekkingsmaatregelen te verwerken in de op te stellen meerjarenbegroting 2025-2028. 5. De categorie indeling van de voorliggende maatregelen om te komen tot een sluitende jaarschijf 2025 voor te leggen aan de gemeenteraad. De gemeenteraad daarmee de keuze te geven om richtinggevende uitspraken te doen over het wel of niet verwerken van deze maatregelen in de nog op te stellen meerjarenbegroting 2025-2028. 6. De gemeenteraad met deze beslispunten om een duidelijk kader vragen om te kunnen komen tot een structureel sluitende meerjarenbegroting 2025-2028. . Aanleiding Conform de planning- en controlcyclus wordt aan de raad een Voorjaarsnota voorgelegd met daarin de voorstellen van het college voor speerpunten en nieuw beleid voor de komende jaren.

Planning Om de gevolgen van deze Voorjaarsnota te kunnen verwerken in de Programmabegroting 2025-2028 moet deze voor het zomerreces worden vastgesteld. De Programmabegroting moet volgens de Gemeentewet uiterlijk 15 november worden aangeleverd bij de Provincie. Tijdige aanlevering is een belangrijke voorwaarde om voor repressief toezicht in aanmerking te kunnen komen. Repressief toezicht is de lichtste vorm van toezicht. Beoogd effect De Voorjaarsnota is bedoeld om de discussie in de Raad over de te voeren beleidslijn in het komende begrotingsjaar tijdig te kunnen voeren. Door de discussie halverwege het jaar te voeren wordt de druk van de begrotingsvergadering in november gehaald. De Voorjaarsnota is daarmee de belangrijkste bouwsteen voor de nog op te stellen Meerjarenbegroting 20252028 en het ultieme instrument voor de Raad om invulling te geven aan haar budgetrecht. Argumenten De Voorjaarsnota is de start van een nieuwe p&c-cyclus. Voor u ligt de concept Voorjaarsnota 2024 van de gemeente Westervoort. In de Voorjaarsnota wordt vooruitgekeken naar de begroting 2025 en worden voorstellen voor nieuw beleid en aanvullende wensen ingebracht. Daarnaast bevat de Voorjaarsnota een financiële tussenrapportage van het lopende begrotingsjaar (2024). Verder worden in deze Voorjaarsnota ook de eerste opbrengsten van het project “Financieel gezond Westervoort 2026” gepresenteerd.

Tot slot is er een meerjarig financieel totaalbeeld opgenomen waarin de financiële gevolgen van de Voorjaarsnota zijn opgenomen.

Pagina 2

De Voorjaarsnota is ingedeeld op programmaniveau. Er zijn drie programma’s: Bestuur, Maatschappij en Omgeving. Per programma worden onder andere ontwikkelingen genoemd die van invloed (kunnen) zijn op het programmadoel en de hoofddoelen en de inhoudelijke speerpunten. 1. De meicirculaire 2024 is niet verwerkt. De meicirculaire 2024 wordt op 31 mei gepubliceerd en is na besluitvorming door het college. De doorrekeningen van de meicirculaire zullen nog niet tijdens de behandeling van de Voorjaarsnota gereed zijn. De verwachting is dat het nieuwe Hoofdlijnenakkoord van de coalitiepartijen PVV-VVD-NSC-BBB nog niet tot mutaties in de meicirculaire leiden. Het schrappen van de opschalingskorting en de daaraan verbonden eenmalige bijdrage van gemeenten aan deze maatregel zijn wel al opgenomen in de voorliggende Voorjaarsnota. Eventuele aanvullende maatregelen (volume accres of indexering van de kosten voor het Sociaal Domein) zullen in aanloop naar de meerjarenbegroting 2025-2028 worden verwerkt. 2. Investeringskredieten gaan vaak om grote bedragen. Door de verschillende investeringskredieten apart te benoemen in de Voorjaarsnota en hiervoor een separaat beslispunt op te nemen wordt hier meer aandacht op gevestigd.

Investeringskredieten gaan vaak om grote bedragen en de kapitaallast die hieruit voort komt wordt structureel (voor de economische levensduur van de investering) in de ramingen opgenomen. 3. Alle nieuwe ontwikkelingen zijn in beeld gebracht. In de Voorjaarsnota worden alle speerpunten voor het komende jaar alsmede de nieuwe beleidsontwikkelingen voor de komende jaren in beeld gebracht. Ondanks de lastige financiële situatie is het nodig om op bepaalde onderdelen extra geld of inzet te vragen om in de toekomst goed te kunnen blijven functioneren als lokale overheid en partner binnen de samenleving. 4. Financieel duurzaam beleid blijft het uitgangspunt. Voor de gemeente Westervoort is financieel duurzaam beleid een belangrijk uitgangspunt. Het doel is om een structureel sluitende begroting te presenteren. Voor goedkeuring van de begroting door de Provincie is het in ieder geval noodzakelijk om de jaarschijf 2025 structureel sluitend te hebben. De ontwikkeling van het Gemeentefonds zijn van grote invloed op dit beleid. Het lijkt er op dat het Rijk niet tegemoet wil komen aan de financiële nood bij de gemeenten en geen oplossing biedt voor het zogenaamde “Ravijnjaar”. Daardoor is het noodzakelijk om alvast te kijken naar de opbrengst van het project “Financieel gezond Westervoort 2026”.

Daarin worden een aantal mogelijkheden benoemd om een sluitende begroting voor 2025 aan te kunnen leveren. Hierover kan de gemeenteraad dan alvast richtinggevende uitspraken doen zodat bij de behandeling van begroting in november een definitieve keuze kan worden gemaakt. Kanttekeningen Compensatie vanuit het Rijk is essentieel. Het lijkt er tot dusver niet op dat het Rijk met enige compensatie gaat komen voor stijgende lonen en hogere kosten waar de gemeenten volop mee te maken hebben. Ten tijde van het opstellen van dit voorstel, is het Hoofdlijnenakkoord PVV-VVD-NSC-BBB gepresenteerd. Op basis van eerste analyse, gaan gemeenten nog niet gecompenseerd worden voor de teruglopende rijksinkomsten via het gemeentefonds. Op onderdelen is zelfs sprake van budgetkorting (SPUK) of belemmering van beleidsruimte bij gemeenten (OZB maximeren). Zonder extra (rijks)middelen is het niet mogelijk om bestaande taken te blijven uitvoeren zonder drastische maatregelen in bestaand beleid. Niet alleen ligt er een grote uitdaging op het gebied van het Sociaal Domein als gevolg van oplopende vraag en prijzen, ook op

Pagina 3

terreinen als woningbouw en duurzaamheid liggen volop uitdagingen waar gemeenten graag mee aan de slag willen. Dat zal erg lastig worden als de financiering hiervoor niet wordt verstrekt. Financiële paragraaf De financiële ontwikkelingen in deze voorjaarsnota leiden tot de volgende begrotingsresultaten: Voorjaarsnota 2024 Startpunt Voorjaarsnota 2023 Autonome ontwikkelingen: PROG1 Bestuur PROG2 Maatschappij PROG3 Omgeving Begrotingssaldo na autonome ontwikkelingen Overige ontwikkelingen: Speerpunten Wensen/keuzemogelijkheden Saldo Voorjaarsnota 2024

2024 1.786.179

2025 2.547.368

2026 706.092

2027 764.586

2028 868.230

695.333 -2.344.019 -209.325 -71.832

-791.267 -2.564.075 -152.567 -960.541

-650.064 -3.195.670 -2.567 -3.142.209

-765.809 -3.489.094 -2.567 -3.492.884

-377.660 -3.978.121 -2.567 -3.490.118

32.500 -204.570 -243.902

-61.000 -850.216 -1.871.757

-61.000 -864.524 -4.067.733

-61.000 -742.619 -4.296.503

-6.000 -769.039 -4.265.157

Als alle ontwikkelingen in deze Voorjaarsnota worden gehonoreerd is er in 2025 een begrotingstekort van € 1.871.757 dat in de jaren daarna op loopt naar maximaal € 4.296.503. Aanvullende bezuinigingsmaatregelen zijn dus noodzakelijk om een structureel sluitende begroting aan te leveren. Bezuinigingsmaatregelen Om de grote tekorten in de jaren 2025 tot en met 2028 te kunnen oplossen is het project “Financieel gezond 2026” opgestart. Uit dit project zijn een aantal maatregelen gekomen die er voor kunnen zorgen dat de tekorten worden terug gebracht. De maatregelen zijn ingedeeld in 3 categorieën. A. Maatregelen waarover het college positief adviseert. De financiële gevolgen zijn verwerkt in de voorliggende Voorjaarsnota 2024. B. Maatregelen die ter overweging aan de gemeenteraad worden voorgelegd. De financiële gevolgen zijn (nog) niet verwerkt in de Voorjaarsnota 2024. C. Maatregelen waarover het college negatief adviseert. De financiële gevolgen zijn niet verwerkt in de Voorjaarsnota 2024. Wel zijn meegenomen ter kennisname voor een compleet beeld van de ambtelijk inventarisatie aan mogelijke maatregelen, zonder beoordeling van politieke wenselijk. In totaal zijn er voor 2025 € 2,9 miljoen aan maatregelen opgehaald. Onderstaand het overzicht met de totalen van de maatregelen per categorie die zijn aangedragen in het project “financieel gezond”.

Bezuinigingsmaatregelen Positief advies college Keuze aan de raad Negatief advies college Saldo Voorjaarsnota 2024

Categorie A B C

2025 2.287.540 37.500 575.711 2.900.751

2026 2.281.541 71.500 491.152 2.844.193

2027 3.009.941 66.500 617.592 3.694.033

2028 2.250.541 66.500 617.592 2.934.633

Scenario 1 Alle maatregelen uit categorie A worden ingezet In dit scenario worden alle voorgestelde ontwikkelingen, speerpunten en wensen gehonoreerd en de incidentele zaken ook incidenteel afgedekt. Aanvullend daarop worden

Pagina 4

alle maatregelen uit de categorie A ingezet. Het begrotingsresultaat 2025 is nu positief, de overige jaren blijven negatief. Voorjaarsnota 2024 Saldo Voorjaarsnota 2024 Maatregelen categorie A Saldo Vjn 2024 na maatregelen categorie A

2024 -243.902 0 -243.902

2025 -1.871.757 2.287.540 415.783

2026 -4.067.733 2.281.541 -1.786.192

2027 -4.296.503 3.009.941 -1.286.562

2028 -4.265.157 2.250.541 -2.014.616

Scenario 2 Alle maatregelen uit de categorieën A en B worden ingezet In dit scenario worden alle voorgestelde ontwikkelingen, speerpunten en wensen gehonoreerd en de incidentele zaken ook incidenteel afgedekt. Aanvullend daarop worden alle maatregelen uit de categorie A en B ingezet. De begrotingsjaren 2026 tot en met 2028 blijven negatief. Voorjaarsnota 2024 Saldo Voorjaarsnota 2024 Maatregelen categorie A Maatregelen categorie B Saldo Vjn 2024 na maatregelen categorie A+B

2024 -243.902 0 0 -243.902

2025 -1.871.757 2.287.540 37.500 453.283

2026 -4.067.733 2.281.541 71.500 -1.714.692

2027 -4.296.503 3.009.941 66.500 -1.220.062

2028 -4.265.157 2.250.541 66.500 -1.948.116

Scenario 3 Alle maatregelen uit de categorieën A, B en C worden ingezet In dit scenario worden alle voorgestelde ontwikkelingen, speerpunten en wensen gehonoreerd en de incidentele zaken ook incidenteel afgedekt. Aanvullend daarop worden alle maatregelen uit de categorie A, B en C ingezet. De begrotingsjaren 2026 tot en met 2028 blijven negatief. Voorjaarsnota 2024 Saldo Voorjaarsnota 2024 Maatregelen categorie A Maatregelen categorie B Maatregelen categorie C Saldo Vjn 2024 na maatregelen categorie A+B+C

2024 -243.902 0 0 0 -243.902

2025 -1.871.757 2.287.540 37.500 575.711 1.028.994

2026 -4.067.733 2.281.541 71.500 491.152 -1.223.540

2027 -4.296.503 3.009.941 66.500 617.592 -602.470

2028 -4.265.157 2.250.541 66.500 617.592 -1.330.524

Keuzes maken in extra nieuw beleid is keuzes maken in extra bezuinigingsmaatregelen In deze Voorjaarsnota 2024 staan een aantal wensen/ontwikkelingen die het college mede gezien de financiële situatie niet wil honoreren. Indien de gemeenteraad alsnog zou besluiten om deze zaken te honoreren dan zorgt dat er voor dat het begrotingstekort hoger wordt en er dus meer bezuinigingsmaatregelen moeten worden gekozen om uiteindelijk tot een sluitende jaarschijf 2025 te kunnen komen. Om tot een sluitende jaarschijf 2025 zullen dus nog verschillende keuzes moeten worden gemaakt. In aanloop naar de meerjarenbegroting 2025-2028 zullen vervolgens ook ambtelijk nog de nodige werkzaamheden moeten worden verricht. Hiervoor zal in eerste instantie de uitkomst van de meicirculaire worden afgewacht (ná Voorjaarsnota doorgerekend). Bovendien zullen binnenkort de gemeentelijke inkomsten (leges en OZB) nog worden geactualiseerd hetgeen mogelijk een aanpassing van het resultaat kan opleveren. Verder zal ook nog een actualisatie van alle voorcalculaties moeten plaatsvinden waar de leermomenten uit het jaarwerk in mee worden genomen. De gemeenteraad wordt bij de besluitvorming rondom deze Voorjaarsnota ook de ruimte gegeven om een aantal denkrichtingen mee te geven alvorens er in de meerjarenbegroting tot een sluitend beeld zal moeten worden gekomen.

Relatie met het herstelplan (alleen voor Westervoort) De Voorjaarsnota 2024 is opgesteld in de zin van het herstelplan.

Pagina 5

Participatie en communicatie Op 6 juni wordt er een leeswijzeravond georganiseerd waarop de raadsleden in de gelegenheid worden gesteld de stukken het best kunnen lezen en waar de raadsleden in de gelegenheid worden gesteld om vragen te stellen. Vooraf schriftelijk ingestuurde vragen zullen daar ook worden beantwoord. Bijlagen 201662380 - Voorjaarsnota 2024 Westervoort 201662329 - Raadsbesluit Voorjaarsnota 2024 Westervoort 201662387 – Bezuinigingsvoorstellen Voorjaarsnota 2024 Westervoort Westervoort, 28 mei 2024 Burgemeester en wethouders van gemeente Westervoort,

J. (Jacobine) Kersten secretaris

drs. A.J. (Arend) van Hout burgemeester

Pagina 6