20220912-rv-vaststellen-watertakenplan-bijlage-1.pdf

RAPPORT Watertakenplan De Liemers 2022-2026 Integraal beleidsplan voor stedelijk water, riolering en zuivering De Liemers Klant:

Waterteam De Liemers

Referentie: BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002 Status:

00/Definitief

Datum:

16 juni 2022

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Water & Maritime Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Watertakenplan De Liemers 2022-2026 Ondertitel: Referentie: BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002 Status: 00/Definitief Datum: 16 juni 2022 Projectnaam: Watertakenplan De Liemers 2022-2026 Projectnummer: BH9028 Auteur(s): Ivar Roefs en Waterteam De Liemers

Opgesteld door: Ivar Roefs Gecontroleerd door: Evert de Lange Datum: Goedgekeurd door: Waterteam De Liemers Datum:

Classificatie Project gerelateerd

Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

i

Inhoud 1

Een gezamenlijk Watertakenplan

4

1.1

Dit Watertakenplan

4

1.2

Geldigheidsduur en evaluatie

5

1.3

Samenhang Watertakenplan, DPRA en IBOR

6

1.4

Een digitaal Watertakenplatform

6

1.5

Leeswijzer

7

2

Liemers Water

8

2.1

Gebiedskenmerken

8

2.2

Assets afvalwaterketen en watersysteem

9

2.3

Lozingspunten gemeentelijke voorzieningen

12

3

Visie en doelen

13

3.1

Algemeen

13

3.2

Visie

13

3.3

Doelen

15

4

Waterregels De Liemers

22

4.1

Algemeen

22

4.2

Procedure (water)regels in het omgevingsplan

22

4.3

Watertoets in de Omgevingswet

22

4.4

Water in ruimtelijke plannen

23

4.5

Waterregels in het omgevingsplan

23

5

Waterprogramma De Liemers

25

5.1

Evaluatie planperiode 2017 - 2021

25

5.2

Opgaven voor de komende planperiode

26

5.3

Maatregelen

29

6

Middelen

32

6.1

Personele middelen

32

6.2

Financiële middelen

33

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

ii

Bijlagen 1.

Bijlage: Wetelijke Kaders

2.

Bijlage: Input RIONED tool

3.

Bijlage: Kostendekkingsplannen

3.1

Financiële paragraaf Duiven

3.2

Financiële paragraaf Westervoort

3.3

Financiële paragraaf Zevenaar

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

iii

1

Een gezamenlijk Watertakenplan

1.1

Dit Watertakenplan

In dit Watertakenplan hebben De Liemerse waterorganisaties - gemeenten Duiven, Westervoort en Zevenaar en waterschap Rijn en IJssel hun beleid en plannen verwoord voor hun Watertaken: De gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater en de waterschapstaken voor zuivering en de waterhuishouding in het stedelijk gebied. Deze taken zijn onderling sterk met elkaar verweven. Door hierin gezamenlijk op te trekken, borgen wij kwaliteit, duurzaamheid en doelmatigheid voor de korte en de lange termijn. We borduren hiermee voort op de bestaande samenwerking tussen gemeenten en waterschap binnen het samenwerkingsverband De Liemers. Aan de hand van eerder gemaakte afspraken dragen we middels dit plan zorg voor: • het actualiseren van het huidige overkoepelend Watertakenplan De Liemers 2017-2021, met voor iedere gemeente een eigen individuele vastgestelde financiële bijlage; • het geven van nadere invulling aan het waterbeheerplan van het waterschap en vertaling naar de lokale situatie in De Liemers; • het opvolgen van de conclusies van de gezamenlijke integrale visie op de afvalwaterketen ‘De Liemerse Waterketen in 2030’; • aansluiting bij het ‘Voorstel beleidsambities klimaatadaptatie’ van De Liemers. Het thema drinkwater valt niet binnen de scope van dit plan. Wel is er goed contact met Vitens en zal deze relatie de komende periode worden geïntensiveerd.

Het Watertakenplan is een praktische vertaling van onze visie op de afvalwaterketen en klimaatadaptatie naar beleid en maatregelen. Wat gaan we de komende jaren doen om het systeem goed te beheren en onderhouden én ons voor te bereiden op de toekomst? Hierbij willen we stappen zetten om onze visie 2030 te verwezenlijken en dienen we tegelijkertijd rekening te houden met ontwikkelingen zoals klimaatverandering en wijzigende wetgeving (omgevingswet). Met de komende invoering van de omgevingswet op 1 jan 2023 legt de gemeente haar strategische kijk op de fysieke leefomgeving vast in een Omgevingsvisie. Hier maakt water onderdeel van uit. Waterregels worden vastgelegd in het omgevingsplan en beleid en maatregelen in het omgevingsprogramma. Dit Watertakenplan biedt input voor de omgevingswet en geeft zo mede richting en kaders voor het ruimtelijk domein. Figuur 1 geeft de samenhang van het Watertakenplan met de instrumenten van de omgevingswet weer.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

4

Figuur 1 Samenhang Watertakenplan De Liemers met de omgevingswet.

Het Watertakenplan wordt vanuit vier thema’s benaderd: • Basis op orde. We willen een degelijk en betrouwbare invulling geven aan onze basistaken. Hiervoor dienen onze basis werkprocessen, assets, beleid en systemen op orde te zijn en te blijven. • Klaar voor de toekomst. Het klimaat verandert. We moeten vaker hevige piekbuien verwerken in het stedelijk gebied. Hierbij maken we gebruik van tijdelijke berging in de openbare ruimte om overlast en schade te beperken. Ook moeten we rekening houden met langdurigere perioden van hitte en droogte, met lage rivierstanden en grondwaterstanden tot gevolg. Het is tevens van belang dat De Liemers goed is voorbereid op projecten van derden (o.a. de woningbouwopgave en het doortrekken van de A15 naar de A12) en de aankomende transitie in wet- en regelgeving (omgevingswet). • De burger centraal. Volksgezondheid, droge voeten en een leefbare omgeving; we voeren onze watertaken uit voor de burger. Dit doen we op een doelmatige wijze om de lasten van inwoners acceptabel te houden. We willen inwoners betrekken en bewust maken van hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Dit vereist actieve communicatie naar en met burgers, bedrijven en instellingen. Dat maakt onze systemen robuuster en bevordert het draagvlak voor de belangrijke watertaken. • Samenwerking De Liemers.

De “Bestuursakkoord Water”-opgave van de samenwerkingsregio om structureel de kosten voor onze watertaken te beperken, met behoud van kwaliteit liep tot 2021. Dit thema en de samenwerking wordt doorgezet en verbreed met klimaatadaptatie.

1.2

Planning en evaluatie van het Watertakenplan

Dit Watertakenplan heeft betrekking op de planperiode 2022 – 2026. In het jaar 2021 liep de planperiode van het Watertakenplan 2017-2021 af. In een vroeg stadium is de herziening van het Watertakenplan opgestart. Het Watertakenplan heeft een duidelijke samenhang met het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie uit het DPRA (zie ook paragraaf 1.3). Vanwege deze samenhang was het gewenst om eerst het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie vast te stellen en daaropvolgend het Watertakenplan 2022 – 2026. Daarbij was het tijdspad van het DPRA-spoor bepalend waardoor beide plannen in het jaar 2022 in de raden behandeld konden worden. Na vaststelling van de beleidsambities klimaatadaptatie in de zomer van 2021 was het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie pas begin 2022 gereed voor behandeling in de raden. Daarna zou dan behandeling van het nieuwe Watertakenplan 2022-2026 volgen. Door druk op de raadsagenda en de daarop volgende gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 was uiteindelijke behandeling van het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie (DPRA) en het nieuwe Watertakenplan gepland voor de zomer van 2022. Door onverwachte politieke ontwikkelingen in mei 2022 met het zittende College en er nog geen nieuw College was geformeerd, is er na een intern bestuurlijk

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

5

overleg voor gekozen de behandeling van het herziene Watertakenplan 2022 – 2026 door te schuiven naar de gemeenteraadsvergadering van september 2022. Als onderdeel van de uitvoering van de voorgenomen maatregelen zal de voortgang jaarlijks worden geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd. Bij het verstrijken van de planperiode zal dit plan worden geëvalueerd en de basis vormen voor de volgende planperiode.

1.3

Samenhang Watertakenplan, DPRA en IBOR

Het Watertakenplan heeft een belangrijke samenhang met het DPRA / Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie De Liemers en het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR). Zie Figuur 2 voor een schematisatie van de samenhang. Het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie geeft de ambities en maatregelen voor het tegengaan van wateroverlast en droogte. Deze maatregelen vallen onder de zorgplichten en de financiering is daarmee vanuit de rioolheffing. Met het IBOR zijn meerdere koppelkansen mogelijk. Als het gaat om middelen voor biodiversiteit, bewonersparticipatie en vergroening van verhardingen wordt uit Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie De Liemers aangesloten bij de IBORprojecten en andersom. Daarnaast wordt in de beheerplannen volgend uit de IBOR nadere uitwerking gegeven aan beheeropgaven. De beleidslijnen om water en klimaatadaptatie te koppelen aan het IBORprogramma zijn aanwezig. In de beheerplannen kunnen maatregelen vanuit het Watertakenplan en het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie De Liemers worden overgenomen, zodat werk met werk gemaakt kan worden.

Figuur 2 Samenhang Watertakenplan De Liemers met o.a. het DPRA en IBOR.

1.4

Een digitaal Watertakenplatform

Als eindproduct van het gezamenlijke planvormingsproces is gekozen voor een beeldend, interactief en breed toegankelijk plan. Dit heeft geresulteerd in een Watertakenplatform. Dit platform kan eenvoudig 16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

6

worden gedeeld, zowel binnen de eigen organisatie als met inwoners. Naast informatie over het vastgestelde beleid en voorgenomen maatregelen biedt het digitale Watertakenplatform nadere uitwerkingen, links naar relevant beleid en informatie die is verzameld gedurende het planvormingsproces. Ook biedt deze online omgeving een platform voor het delen van (GIS)gegevens en is het ingericht om het Waterteam bij de voortgang van de geplande activiteiten te ondersteunen. Deze beknopte rapportage van het Watertakenplan dient als vaststellingsdocument voor het bestuurlijk traject en is tevens leidend voor het digitale Watertakenplatform. Middels deze rapportage committeren zowel gemeenten als waterschap zich aan het gezamenlijke beleidskader voor de Watertaken in De Liemers en het bijbehorende Liemersbrede maatregelenpakket. Het voldoet daarbij aan de wettelijke vereisten om vast te stellen als een gemeentelijk rioleringsplan en de bekostiging hiervan middels de rioolheffing. Het streven is om het digitale Watertakenplatform de komende planperiode te transformeren naar een middel dat we kunnen gebruiken voor onze communicatie naar burgers, bedrijven en instellingen.

1.5

Leeswijzer

Deze rapportage schetst in hoofdstuk 2 allereerst een beeld van De Liemers: wat zijn de kenmerken van het gebied, de afvalwaterketen en het watersysteem? Hoofdstuk 3 beschrijft de ambitie voor dit nieuwe plan via een lange termijn visie en doelstellingen. Hoofdstuk 4 gaat in op de huidige en de mogelijke toekomstige waterregels. In hoofdstuk 5 beschrijven we de wijze waarop De Liemers invulling gaat geven aan de watertaken en schetsen we een overzicht van de opgaven voor de komende planperiode 2022 – 2026. Naast keuzes leidt dit tot een pakket van (gezamenlijke) maatregelen (hoofdstuk 5) waar gemeenten en waterschap de komende planperiode aan gaan werken. In hoofdstuk 6 zijn ten slotte de personele en financiële middelen beschreven die nodig zijn om daadwerkelijk uitvoering te kunnen geven aan de watertaken van gemeenten en waterschap.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

7

2

Liemers Water

2.1

Gebiedskenmerken

Het gebied De Liemers bestaat van west naar oost uit gemeenten Westervoort, Duiven en Zevenaar. Voormalige gemeente Rijnwaarden is sinds 1 januari 2018 onderdeel van gemeente Zevenaar. Alle gemeenten vallen volledig binnen het beheersgebied van waterschap Rijn en IJssel. Kenmerkend voor het watersysteem in De Liemers is de ligging langs, en interactie met, de Rijn, het Pannerdens Kanaal en de IJssel. Fluctuaties in rivierstanden kunnen - afhankelijk van de afstand tot het water - leiden tot grote verschillen in grondwaterstanden in het gebied. Dit hangt mede samen met het ontstaan van het gebied, waarin het water oorspronkelijk werd afgevoerd via kleine beken. Hoewel deze afvoerroutes zijn opgevuld met zand zorgt dit nog steeds voor een onregelmatig patroon van kleilagen en zand. Via de goed doorlatende zandlagen kan water snel het gebied in en ook weer uit. De fluctuaties in grondwaterstanden werken door in het oppervlaktewater. Door de interactie met het grondwater vallen watergangen binnen De Liemers in de zomer soms droog. Ook resulteert dit lokaal in stilstaand water met onvoldoende waterkwaliteit tot gevolg. Door de interactie van het regionaal en lokaal water- en grondwatersysteem zijn oplossingen voor de droogteproblematiek complex en is er afstemming nodig op verschillende schalen.

Waterbiografie Het gebied de Liemers vervult al heel lang een cruciale rol in de verdeling van het Rijnwater: hier splitst de Rijn zich in meer rivieren. Hoe hebben water en de mens zich tot elkaar verhouden, hoe is het landschap gevormd en hoe zijn deze invloeden tot op de dag van vandaag nog zichtbaar in het landschap? Vanuit deze historische beschrijving maakt de Waterbiografie een verbinding tussen het verleden en de toekomst. De Waterbiografie kijkt naar de betekenis en rol van het water in de wordingsgeschiedenis van de Liemers. Dit is belangrijk om het gebied te begrijpen, inzicht te krijgen in het ontstaan ervan, gevoel te krijgen bij de bijzondere historie en identiteit van het gebied, te ontdekken wat er allemaal speelt en te inspireren in toekomstige ontwikkelingen. De waterbiografie is beschikbaar via: https://www.cultuurland.com/index.php/2020/03/05/waterbiografie-liemers/ Het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van de riolering is over het algemeen op orde; water op straat komt nauwelijks voor en de gemeente brede emissie vanuit de aanwezige stelsels voldoet aan de geldende afspraken. Daar waar er nog locaties met mogelijke waterkwaliteitsknelpunten in De Liemers resteren, hebben gemeenten en waterschap deze in beeld en werken ze in gezamenlijkheid aan oplossingen.

Ook het transport- en zuiveringssysteem van waterschap Rijn en IJssel voldoet aan de geldende normen en heeft voldoende capaciteit voor nu en in de toekomst. Op het terrein van de afvalwaterzuivering is ruimte beschikbaar voor innovaties voor verdergaande zuivering en grondstoffenterugwinning. In het gebied zijn momenteel forse infrastructurele werken gaande (verbreding van de A12 en het aansluiten en doortrekken van de A15 hierop), welke ook komende periode aan de orde zijn. De daarvoor benodigde werkzaamheden en de nieuwe eindsituatie zullen invloed hebben op afvalwaterketen en watersysteem. In een apart traject worden hiervoor de benodigde maatregelen uitgewerkt, getroffen en gefinancierd. 16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

8

Samenwerkingsproces De onderlinge samenwerking binnen De Liemerse gemeenten en het waterschap bestaat al ruim 10 jaar. Dit heeft onder andere geresulteerd in een gezamenlijk Watertakenplan De Liemers. Daarnaast zorgt de gezamenlijke Visie 2030 op De Liemerse Waterketen voor een lange termijn perspectief waar het Watertakenplan mede invulling aan geeft. Het Bestuursakkoord Water dat in 2011 is opgesteld, is mede door assetmanagement behaald en afgerond. Het samenwerkingsverband De Liemers heeft de besparingsdoelstelling behaald. De kracht van de samenwerking wordt erkend. Daarom wordt deze komende periode voortgezet en verbreed met collega’s van ruimtelijke ordening. Hierdoor kan het thema klimaatadaptatie beter opgepakt worden.

2.2

Assets afvalwaterketen en watersysteem

Het watersysteem is de natuurlijke weg van het water. Regenwater valt op de grond en zakt in de bodem (grondwater) of stroomt naar het oppervlaktewater. Het grootste deel komt uiteindelijk in zee terecht. Daar verdampt het, vormt het wolken die naar land drijven en opnieuw neerslag geven. De waterketen wordt gevormd door de ingrepen van de mens op het watersysteem: het oppompen van grondwater om er drinkwater van te maken. Drinkwater wordt uiteindelijk afvalwater, dat behandeld wordt in een rioolwaterzuivering. Na zuivering komt het water weer in het oppervlaktewater terecht. In het Watertakenplan wordt regelmatig gesproken over de afvalwaterketen. Dit is het deel van de waterketen waar afvalwater (en hemelwater), via het riool langs de rioolwaterzuiveringsinstallatie, gezuiverd wegstroomt de sloot in. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Voor de afvalwaterketen is dat het verzamelen en transporteren van afvalwater via het riool. De kostendekkingsplannen in dit Watertakenplan zijn opgesteld voor invulling van de gemeentelijke zorgplichten. Het waterschap is verantwoordelijk voor het transport en zuivering van afvalwater en voor het beheer van oppervlaktewater.

Afvalwaterketen Ten behoeve van de watertaken beheren waterschap en gemeenten samen in totaal 550 km vrijverval riolen, 101 km persleiding en 92 km drukriool. Voor een uitgebreid en actueel overzicht van de aanwezige voorzieningen wordt verwezen naar de GIS-omgeving in het digitale Watertakenplatform. Hieronder is op

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

9

hoofdlijnen een samenvatting gegeven van de aanwezige voorzieningen van afvalwaterketen en watersysteem in De Liemers.

Figuur 3 Voorzieningen inzameling en transport: leidingen.

Figuur 4 Voorzieningen inzameling en transport: objecten.

Het ingezamelde stedelijke afvalwater (huishoudelijk afvalwater en hemelwater) wordt getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Nieuwgraaf op het bedrijventerrein InnoFase bij Duiven. De RWZI Nieuwgraaf is een van de grotere zuivering van waterschap Rijn en IJssel en heeft een debiet van ca. 50.000 m3/dag (bron: Jaarverslag waterschap Rijn en IJssel 2020) Het waterschap loost het effluent vanuit de zuivering vervolgens op de IJssel.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

10

Figuur 5 Werkgebied waterschap Rijn en IJssel.

Watersysteem Het waterschap heeft de verantwoordelijkheid tot het beschermen en in stand houden van het watersysteem. Het waterschap beheert in totaal ca. 330 km watergang waarvan een deel in stedelijk gebied (zie Figuur 6 voor het beheersgebied Liemers Veluwe). Oeverbeschoeiingen zijn onderdeel van het watersysteem en vallen daarmee onder de verantwoordelijkheid van het waterschap. Gemeenten hebben een rol bij beschoeiingen die niet gebruikt worden voor instandhouding van het watersysteem en grenzen aan openbaar gebied.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

11

Figuur 6 Watersysteem beheersgebied Liemers Veluwe van waterschap Rijn en IJssel.

2.3

Lozingspunten gemeentelijke voorzieningen

Met het Besluit lozen buiten inrichtingen is op grond van de Waterwet de vergunningplicht voor lozingen vanuit het gemeentelijke stelsel opgeheven en gelden algemene regels. Conform de eisen van dit besluit kan het waterschap een actueel overzicht van de aanwezige lozingsvoorzieningen opvragen bij de gemeente. Tevens beschikt iedere gemeente over een actueel overzicht van de aanwezige IBA’s (Individuele Behandeling van Afvalwater) binnen het eigen beheersgebied.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

12

3

Visie en doelen

3.1

Algemeen

Dit hoofdstuk gaat in op de visie en beleidsambities voor de watertaken van De Liemerse waterorganisaties. Het hoofdstuk is de basis voor de visie op water in de omgevingsvisies van de verschillende organisaties. De visie en doelen zijn afgeleid van de ‘De Liemerse Waterketen in 2030’ en afgestemd met de visie van het waterschap ten aanzien van stedelijk waterbeheer ‘Water raakt’.

Figuur 7 Samenhang Watertakenplan De Liemers en de omgevingswet.

Waterteam De Liemers neemt haar verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van haar afval-, hemel- en grondwatertaken. Zij doet dit met betrokken en kundige mensen, inwoners, ondernemers, andere overheden en belanghebbenden en altijd redenerend vanuit het algemeen belang. De zorg voor de afvalwaterketen en het watersysteem vindt plaats op basis van maatschappelijk aanvaardbare kosten. De visies voor de drie wettelijke zorgplichten, het veranderend klimaat en het oppervlaktewater zijn navolgend uitgewerkt.

3.2

Visie

Visie op afvalwater Het inzamelen en afvoeren van afvalwater levert een enorme bijdrage aan de volksgezondheid en leidt wereldwijd tot een langere levensverwachting. De gemeenten dragen bij aan een gezonde leefomgeving door in te zetten op een goed functionerend en robuust rioolstelsel dat kan meebewegen met de ontwikkelingen van de toekomst. De Liemers beschouwt de afvalwaterketen als één systeem. De gemeenten streven er samen met het waterschap naar om het afvalwater op een doelmatige wijze in te zamelen, te transporteren en te zuiveren voordat het geloosd wordt op het oppervlaktewater. Daar waar mogelijk worden stromen van vuil en schoon water gescheiden (gehouden) en worden water en grondstoffen hergebruikt. Samen met het waterschap streven de gemeenten naar het verminderen van de hoeveelheid te zuiveren afvalwater en het optimaal gebruik van afvalwater vanuit het perspectief van circulariteit: hergebruik van water, nutriënten en warmte.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

13

Visie op hemelwater De gemeenten en het waterschap werken aan een veilige en klimaatbestendige leefomgeving door op een zorgvuldige manier om te gaan met het hemelwater dat valt op de verhardingen. Waar mogelijk worden verharde oppervlakken ontsteend en vergroend. Afstromend schoon regenwater van verhardingen wordt zoveel mogelijk direct of anders via voorzieningen naar de bodem geleid, zodat het vertraagd kan afstromen en in perioden van droogte een buffer vormt. In z’n algemeenheid wordt nagestreefd om het hemelwater zoveel mogelijk vast te houden, daar waar het valt. Burgers, ondernemers en overige belanghebbenden worden gestimuleerd om waterbewust te handelen en hemelwater zoveel mogelijk op het eigen terrein vast te houden. Visie op grondwater De Liemers heeft een uitdagend grondwatersysteem. In een groot deel van De Liemers is het (grond)waterpeil sterk gerelateerd aan het waterpeil in de Rijn en de IJssel. Bij extreme (lage of hoge) waterstanden in de Rijn en de IJssel heeft dit tot gevolg dat in De Liemers sprake is van verdroging bij lage waterstanden of wateroverlast door kweldruk bij hoge waterstanden. De gemeenten en het waterschap streven, ook bij een veranderend klimaat, naar het voorkomen van structureel negatieve gevolgen van afwijkende grondwaterstanden voor de aan de grond gegeven bestemming van een gebied.

De gemeenten en het waterschap streven naar een grondwaterpeil dat voldoende diep is om structurele nadelige gevolgen door een te hoge grondwaterstand te voorkomen en voldoende hoog om droogteproblemen tegen te gaan. De Liemerse waterorganisaties en andere grondeigenaren nemen daarin de eigen verantwoordelijkheid: • De particulier is verantwoordelijk voor de goede staat van zijn eigendom. Hij zorgt voor bouwkundige of waterhuishoudkundige voorzieningen op het eigen terrein en aan de eigen woning (zoals vochtdichte vloer en als het nodig is drainage); • De gemeente heeft de zorgplicht voor het grondwater in de openbare ruimte (stedelijk gebied) en is het aanspreekpunt voor de burger. Zij behandelt eventuele klachten en zorgt voor een doelmatige aanpak van grondwaterproblemen als er sprake is van structurele grondwateroverlast; • Het waterschap zorgt voor de afvoer van eventueel door de gemeente ingezameld grondwater via het oppervlaktewater en beïnvloedt via het peil van het oppervlaktewater de grondwatersituatie; • De provincie en het waterschap zijn verantwoordelijk voor de vergunningverlening voor de onttrekking van grondwater. In de vergunning kunnen zij voorschriften opnemen voor de beëindiging van de onttrekking.

Visie op een veranderend klimaat De visie en doelen voor het veranderend klimaat hebben een duidelijke relatie met de wettelijke zorgplichten maar heeft wettelijk een andere basis dan de drie zorgplichten. De Liemers sluit zich aan bij het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en streeft naar een klimaatrobuuste inrichting van de openbare (en niet openbare) ruimte in 2050. Thema’s hierin zijn Wateroverlast, Hitte, Droogte en Overstroming, maar ook hieraan gekoppelde thema’s als vergroening en biodiversiteit. Het thema Overstroming wordt in het gemeentelijke traject voor het DPRA in mindere mate meegenomen. Overstromingsrisico wordt binnen het Deltaprogramma waterveiligheid geborgd in het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de Veiligheidsregio Rivierenland. Daarnaast zijn te nemen maatregelen in het kader van overstroming veelal regionaal van karakter. Voor het thema Wateroverlast staan het zoveel mogelijk voorkomen van negatieve economische gevolgen zoals schade aan gebouwen en vitale infrastructuur en de toegankelijkheid van hulpdiensten centraal. Voor het thema Hitte staat verkleining van de gezondheidsimpact op kwetsbare groepen en het

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

14

hittebestendiger maken van de openbare ruimte centraal. Voor het thema Droogte streeft de gemeente naar sponswerking van de openbare ruimte via groene en bodembuffers en het voorkomen van onomkeerbare schade aan kwetsbare gebouwen (zoals op hout gefundeerde gebouwen of met veenlagen), infrastructuur en natuurwaarden. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Klimaatadaptatie heeft in het landelijke beleid een flinke impuls gekregen. Mede gebaseerd op de adviezen uit het Manifest Klimaatbestendige Stad is in 2014 de intentieverklaring Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie verschenen. In het Deltaprogramma 2018 is dit vertaald naar een eerste Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie: een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk dat de aanpak van wateroverlast, hittestress en droogte versnelt en intensiveert. Het gezamenlijke doel staat centraal: in 2050 is het bebouwde gebied in Nederland, inclusief vitale en kwetsbare objecten, zo goed mogelijk “waterrobuust” en “klimaatbestendig” ingericht. Hierbij horen maatregelen om de kwetsbaarheid van de stad te verlagen voor drie opgaven: te nat (overstroming en wateroverlast), te droog (wateronderlast) en te warm (hittestress). Voor meer informatie zie https://klimaatadaptatienederland.nl/overheden/deltaplan-ra/.

Visie op oppervlaktewater Naast afvalwater, hemelwater en grondwater is het oppervlaktewater een belangrijke schakel voor het veilig en droog houden van de leefomgeving. Schoon oppervlaktewater verhoogt ook de kansen voor biodiversiteit en is een van de dragers voor de toekomstige klimaatbestendige inrichting van De Liemers. Ook rioolstelsels dragen hier in belangrijke mate aan bij. Verstandige keuzes voor beide systemen zorgen ervoor dat de dorpen klimaatbestendig, schoon en gezond blijven voor de mensen, maar natuurlijk ook voor planten en dieren! De Liemers wil water zichtbaarder maken en werken aan een goede waterkwaliteit. Door water zichtbaarder te maken wordt de waterbewustwording en de belevingswaarde vergroot.

3.3

Doelen

Beleidsdoelen met behoud van wettelijke taken Dit beleidskader verwoordt de gezamenlijke doelen van De Liemers op zowel de afvalwaterketen als het stedelijk water. Zowel gemeenten als waterschap ondersteunen hierbij de gekozen strategie, maar behouden hierbij ieder hun eigen wettelijke taken en verantwoordelijkheden. Deze zijn terug te vinden in Bijlage 1. Wettelijke kaders. Status Watertakenplan en relatie met bestaand beleid Het Watertakenplan vormt de basis voor de invulling van de gemeentelijke zorgplicht voor afval-, hemelen grondwater. Het beleid van waterschap Rijn en IJssel voor zowel watersysteem als afvalwaterketen is reeds vastgelegd in bestaande beleidsstukken voor het gehele beheersgebied. Deze blijven onverminderd van kracht. Leidende principes Om te komen tot een integrale benadering van waterketen en -systeem zijn breed gedragen uitgangpunten benoemd voor de invulling van de watertaken in De Liemers. Dit gaat uit van de gedachte dat afstemming in de benadering van de watertaken vereist is om de gezamenlijke doelen te realiseren. Zodanig, dat het gehanteerde beleid van de verschillende (deel)systemen niet conflicteert, maar juist complementair aan elkaar is. Deze leidende principes werken door in de verschillende beleidsdoelen zoals opgenomen in paragraaf 3.3.1 t/m 3.3.8. 16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

15

Wij streven ernaar bij de invulling van de beleidsdoelen in De Liemers: 1. de hydrologische en ecologische toestand van het watersysteem zo min mogelijk negatief te beïnvloeden; 2. minder fossiele en meer duurzame energie te gebruiken; 3. zoveel mogelijk hemel-, oppervlakte- en grondwater in het gebied vast te houden en te benutten; 4. de belevingswaarde, de gebruikswaarde en natuurwaarden van het watersysteem te optimaliseren; 5. knelpunten in de waterkwaliteit te voorkomen en op te lossen; 6. kansen voor innovatie in de waterketen te benutten, specifiek als het gaat om het verwaarden en terugwinnen van grondstoffen en beter benutten van effluent en hiermee bij te dragen aan de circulaire economie; 7. te anticiperen op de effecten van klimaatverandering; 8. niet meer geld uit te geven dan nodig is voor een duurzame bedrijfsvoering (kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten); 9. overlast en schade vanuit waterketen of watersysteem te voorkomen; 10. water in De Liemers een volwaardige plaats te geven in de openbare ruimte; 11. burgers en andere belanghebbenden te informeren, te betrekken en te stimuleren tot duurzaam gebruik van waterketen en –systeem.

3.3.1

Beleidsdoelen afvalwater

Algemeen 1. Alle percelen waar afvalwater vrijkomt moeten zijn aangesloten op de riolering of, indien doelmatig, op een alternatieve zuiverende voorziening; 2. Conform de trits waterkwaliteit (schoonhouden, scheiden, zuiveren) zamelen we het afvalwater zoveel mogelijk gescheiden in van het hemelwater; 3. Het afvalwater dient zonder overmatige aanrotting en/of stankoverlast te worden afgevoerd naar een zuiverende voorziening; 4. Gemeenten, waterschap en Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) handhaven op illegale lozingen van afvalwater op de riolering, de bodem en het oppervlaktewater; 5. Als het milieutechnisch functioneren van de riolering verandert ten opzichte van referentieemissies (lozingssituatie na realiseren basisinspanning en waterkwaliteitsspoor) naar het oppervlaktewater, dan volgt maatwerkoverleg over de emissie effecten; 6. De vuilemissie vanuit de riolering mag niet leiden tot kwaliteitsknelpunten in het watersysteem; 7. Emissies vanuit de riolering naar de bodem (a.g.v. exfiltratie) zijn beperkt door een goede staat van objecten, zoals riolering, pompen en gemalen; 8. Foutieve aansluitingen zijn ongewenst. Emissies als gevolg van foutieve aansluitingen van vuil stedelijk afvalwater op hemelwaterriolen mogen niet leiden tot kwaliteitsproblemen in het ontvangende water; 9.

Alle lozingen op de riolering dienen te voldoen aan de lozingsvoorwaarden zoals opgenomen in de lozingsvergunning op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) dan wel de algemene regels van het Activiteitenbesluit, het Besluit lozen buiten inrichtingen of het Besluit lozing afvalwater huishoudens; 10. We dragen zorg voor de instandhouding van de aanwezige systemen, waaronder de aanwezige drukriolering en IBA's. Mits doelmatig en duurzaam staan gemeente en waterschap open voor lokale initiatieven voor inzameling en zuivering van stedelijk afvalwater.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

16

Nieuwbouw 11. Kosten als gevolg van systeemaanpassingen ten gevolge van nieuwe aansluitingen op de openbare riolering kunnen worden doorberekend aan de initiatiefnemer. Aanpassingen in het watersysteem/-keten moeten mee worden genomen in het watertoetsproces.

3.3.2

Beleidsdoelen hemelwater

Algemeen 1. In navolging op het landelijke beleid vastgesteld in de Wet Milieubeheer (art.10. 29a), het Nationaal Bestuursakkoord Water en Waterbeheer 21e eeuw hanteren we de volgende tritsen voor de omgang met hemelwater: Waterkwantiteit

Waterkwaliteit

•

Vasthouden

•

Schoonhouden

•

Bergen

•

Scheiden

•

Infiltreren

•

Schoonmaken

•

Afvoeren

2. In lijn met de trits voor waterkwaliteit streven we naar het zoveel mogelijk gescheiden houden van hemelwater en vuilwater; 3. Hemelwater voert bij voorkeur bovengronds en zichtbaar af naar oppervlaktewater en indien mogelijk via infiltratie naar de bodem (afhankelijk van lokale situatie); 4. Wateroverlast willen we beperken. Wateroverlast in gebouwen door hevige neerslag wordt niet geaccepteerd. Daarnaast is er aandacht voor de doorgaanbaarheid van belangrijke verkeersaders en de bereikbaarheid van woonstraten voor calamiteitenverkeer; 5. We anticiperen op klimaatverandering door in het ontwerp en inrichting van zowel (afval)waterketen, watersysteem als openbare ruimte rekening te houden met de verwachte klimaateffecten op (middel)lange termijn (2050). Hierbij wordt nadrukkelijk gezocht naar een integrale benadering bij groot onderhoud, reconstructie en nieuwbouw; 6. Actief scheiden van waterstromen (hemelwater en afvalwater) - geïnitieerd en bekostigd door gemeente en/of waterschap - bij particulieren is dit alleen wenselijk als dit doelmatig is. Dit is maatwerk; 7. Het is niet toegestaan om hemelwater af te voeren via de mechanische riolering. In het buitengebied zal het hemelwater daarom strikt gescheiden van afvalwater moeten blijven en lokaal worden geïnfiltreerd, geborgen of afgevoerd naar oppervlaktewater. Ook hier worden perceeleigenaren actief in gestimuleerd; 8.

We willen dat de particulier zo veel mogelijk zijn verantwoordelijkheid neemt voor het verwerken van hemelwater binnen de perceelgrenzen (infiltreren, hergebruik, ontharden etc.). Waar mogelijk ondersteunen we de particulier daarbij; 9. Voor gebieden (wijken, bedrijventerreinen e.d.) waar afkoppelen nodig is zullen wij in de planperiode, conform de mogelijkheid van artikel 10.32a van de Wet milieubeheer, een verordening vaststellen op grond waarvan het mogelijk is afkoppelen binnen een redelijke termijn te verplichten. Hierbij wordt aangegeven voor welke gebieden een aanwijzingsbesluit zal worden vastgesteld. Voorafgaand aan de inzet van deze verordening zullen wij voorlichting verzorgen over nut en noodzaak van afkoppelen.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

17

Nieuwbouw 10. Hemelwater dient bij nieuwbouw op eigen terrein te worden verwerkt of wanneer dit niet mogelijk is, in het plangebied; 11. De terreinen rond bedrijven sluiten we afhankelijk van de vervuilingsgraad aan op een verbeterd of een duurzaam gescheiden systeem. Voor de daken van bedrijven geldt dat afstromend hemelwater zoveel mogelijk dient te worden geïnfiltreerd in de bodem op eigen terrein of als laatste stap rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater.

3.3.3

Beleidsdoelen grondwater

Algemeen 1. De perceeleigenaar draagt zorg voor de verwerking van overtollig grondwater op eigen terrein en treft maatregelen om schade of overlast ten gevolge van hoge of lage grondwaterstanden te voorkomen; 2. De zorg van gemeente richt zich op het zoveel mogelijk voorkomen en beperken van structurele aan de bestemming gebonden grondwaterover- of -onderlast in de openbare ruimte (stedelijk gebied); 3. Als maatstaf voor de grondwaterstand in de openbare ruimte hanteert De Liemers een minimale ontwateringsdiepte voor wegen van 70 cm –mv, welke maximaal 2 weken aaneengesloten per jaar mag worden overschreden; 4. Klachten en meldingen met betrekking tot grondwater in de bebouwde omgeving worden geregistreerd door de gemeente en worden zorgvuldig in behandeling genomen. De gemeente beoordeelt daarbij of er sprake is van structurele grondwaterover- of -onderlast en de mogelijke oorzaken hiervan; 5. Indien er sprake is van structurele grondwaterover- of -onderlast op eigen terrein is de particulier primair aan zet. Aanvullend kan de gemeente besluiten tot het treffen van maatregelen in de openbare ruimte, mits dit doelmatig is en dit niet valt onder de verantwoordelijkheid van de provincie of het waterschap. Problemen met natte kelders en andere diepe constructies zijn voor rekening van de eigenaar; 6.

We zorgen voor voldoende inzicht in de grondwaterhuishouding in de bebouwde omgeving. Aan de hand van dit inzicht beoordelen we ontvangen meldingen en evalueren we periodiek het gehanteerde beleid; 7. Waterschap Rijn en IJssel heeft drainage- en beregeningsbeleid. Doel van het drainage- en beregeningsbeleid is om kwetsbare natuur te beschermen. Met het nieuwe drainage- en beregeningsbeleid sluit het waterschap aan op de begrenzing van de natuurgebieden uit de Omgevingsvisie (provinciaal plan waarin de provinciale doelen en belangen staat gedefinieerd, inclusief functietoekenning) Gelderland 2015. Nieuwbouw 8. Voor nieuwbouw hanteert De Liemers een ontwateringsdiepte voor woningen van ten minste 90 cm –mv, welke maximaal 2 weken aaneengesloten per jaar mag worden overschreden; 9. In geval van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en infrastructurele plannen treden gemeente en waterschap/provincie vroegtijdig in overleg (de watertoets) over de effecten op de grondwaterhuishouding met andere afdelingen en partijen. Uitgangspunt bij nieuwbouw is dat de natuurlijke grondwatersituatie zo min mogelijk (negatief) beïnvloed wordt. De initiatiefnemer draagt hierbij zorg voor het verzamelen en aanleveren van voldoende (meet)gegevens om de grondwaterhuishouding te kunnen beoordelen.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

18

3.3.4

Beleidsdoelen doelmatig beheer

Gegevensbeheer 1. De gegevens van de afvalwaterketen en watersysteem zijn op orde: de kenmerken van voorzieningen zijn volledig, actueel en toegankelijk voor elke geïnteresseerde; 2. Beheergegevens van de afvalwaterketen en watersysteem zijn digitaal toegankelijk en beschikbaar voor alle partijen binnen het Waterteam De Liemers. Toestand en functioneren 3. We hebben voldoende inzicht in de toestand van de openbare riolering. Hiertoe verzamelen we gegevens van de actuele ligging en toestand van objecten in de afvalwaterketen en het watersysteem; 4. We beheren onze voorzieningen zodanig dat deze in acceptabele staat verkeren. Hierbij houden we rekening met de risico’s die acceptabel zijn voor het object, het systeem en de omgeving; 5. Alle rioolgemalen en overstorten zijn aangesloten op een telemetriesysteem en storingen worden binnen 24 uur verholpen; 6. We hebben voldoende inzicht in het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van afvalwaterketen en de hydraulische en ecologische toestand van het watersysteem; 7. We streven ernaar het energieverbruik bij het uitvoeren van onze watertaken te optimaliseren. Integrale aanpak beheer en onderhoud 8. We hanteren een integrale aanpak bij werkzaamheden in de openbare ruimte, ten einde de inzet van middelen te vergroten en overlast of hinder te beperken; 9.

We hanteren een integrale benadering bij de inrichting en het beheer van water, riolering en de openbare buitenruimte, ten einde de ruimtelijke meerwaarde en de doelmatigheid van onze activiteiten te vergroten. Communicatie 10. Gemeenten en waterschap zorgen voor educatie en communicatie in het kader van de watertaken. Hiermee beogen we: • goed gebruik van de riolering te stimuleren; • overlast te beperken en acceptatie van hinder te bevorderen; • draagvlak te verkrijgen bij belanghebbenden binnen en buiten de gemeente voor een integrale benadering van water en de openbare inrichting; • invulling van particulieren aan de verantwoordelijkheid op eigen terrein te bevorderen; • lokale lasten te verantwoorden door te laten zien wat gemeente en waterschap allemaal doen; • omwonenden te informeren door gericht te communiceren per project; • bewustwording: bijvoorbeeld plaatsen van openbare grondwaterpeilmeter.

3.3.5

Beleidsdoelen waterhuishouding

Algemeen 1. Klimaat: We anticiperen bij nieuwbouw en indien doelmatig bij bestaande bouw op klimaatverandering (m.b.t. wateroverlast, droogte, hittestress en waterkwaliteit);

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

19

2. KRW-waterlichamen in stedelijk gebied moeten voldoen aan alle eisen van de Kaderrichtlijn Water. De overige wateren in stedelijk gebied en periferie moeten voldoen aan de fysisch, chemische eisen van de KRW (basiskwaliteit); 3. Wij spannen ons in om de basiswaterkwaliteit van al het stedelijk water te waarborgen. We hanteren een gezamenlijke aanpak van waterkwaliteitsknelpunten; 4. Wij vergroten de belevingswaarde en natuurwaarden van het stedelijk water door: o inrichting, gebruik en beheer af te stemmen op gedeelde streefbeelden; o water zichtbaar te maken; o ons watersysteem open te stellen voor recreatief medegebruik. 5. Communicatie: Wij gaan in gesprek met inwoners en dragen bij aan bewustwording. Nieuwbouw 6. Ruimtelijke plannen leggen we hydrologisch neutraal aan. Dit betekent dat het omliggende watersysteem niet zwaarder belast zal worden ten gevolge van de ontwikkeling.

3.3.6

Beleidsdoelen zuivering

Deze beleidsdoelen hebben betrekking op waterschap Rijn en IJssel. Algemeen 1. We transporteren het ingezamelde stedelijk afvalwater vanaf de overnamepunten naar de zuivering; 2. We zuiveren het ingezamelde afvalwater zodanig dat het effluent voldoet aan de normen om te mogen lozen op het ontvangende water; 3. We beperken de overlast (o.a. geur en geluid) voor de omgeving ten gevolge van het transport en zuivering van afvalwater; 4. Waar mogelijk en doelmatig benutten we grondstoffen en energie vanuit het ingezamelde afvalwater en benutten we effluent als aanvoer van zoetwater. Waterschap Rijn en IJssel ondersteunt hiertoe initiatieven om grondstoffen en energie terug te winnen op de RWZI Nieuwgraaf.

3.3.7

Beleidsdoelen klimaatadaptatie

Afgelopen planperiode zijn kwetsbaarheden voor de klimaateffecten voor De Liemers in beeld gebracht. De resultaten hiervan zijn online te bekijken. Ook zijn er klimaatdialogen gevoerd met de politiek en ambtelijk intern. Inwoners zijn via een digitaal traject met social media campagne, website en enquêtes betrokken. Uit de uitgevoerde inventariserende en beeldvormende activiteiten zijn hoofdlijnen afgeleid waar De Liemers richting kiest in de aanpak van klimaatverandering de komende jaren. Op basis van de gegevens uit het participatieproces zijn de hierna volgende beleidsdoelen voorgesteld om De Liemers beter bestendig maken tegen klimaatverandering. 1. We werken aan een gezondere en beter bereikbare buitenruimte voor onze inwoners met voldoende biodiversiteit, groen, schaduw en gebruiksgemak; 2. In De Liemers is in 2050 minder kans op wateroverlast in gebouwen dan nu en minder risico op voor de gemeente onverwachte financiële schades; 3. We benutten de (bergings)capaciteiten van het natuurlijk bodemsysteem en het watersysteem beter om voldoende water te bewaren voor drogere periodes; 4. Inwoners worden regelmatiger geïnformeerd over klimaatadaptatie op eigen terrein en de acceptatie van klimaateffecten blijft in stand. 16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

20

Het klimaatthema Hitte is geen onderdeel van de gemeentelijke watertaken. Maar door meekoppelkansen te benutten kan er wel een bijdrage worden geleverd aan het verminderen van hittestress. Ontharden (en vergroenen) is namelijk wel onderdeel van de gemeentelijke watertaken omdat het zorgt voor minder afstroming en hemelwater kan infiltreren.

3.3.8

Beleidsdoelen oppervlaktewater

Bijdrage leveren aan een ecologisch en chemisch gezond oppervlaktewater en waterbodem. Door: 1. De vervuilende invloed op de kwaliteit en het ecologisch functioneren van het oppervlaktewater en de waterbodem door overstortingen en regenwaterlozingen wordt waar mogelijk beperkt; 2. Verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater en waterbodem door planmatig beheer en onderhoud van het rioolstelsel; 3. Bijdrage leveren aan het beheer en onderhoud van oppervlaktewater vanuit de wettelijke zorgplichten.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

21

4

Waterregels De Liemers

4.1

Algemeen

In het omgevingsplan komen de juridisch bindende regels voor burgers en bedrijven die de gemeente nodig acht om de visie te realiseren. In dit hoofdstuk sorteren we voor op de waterregels die gebruikt kunnen worden in de toekomstige omgevingsplannen van waterorganisaties van De Liemers.

Figuur 8 Samenhang watertakenplan De Liemers en het omgevingsplan.

In dit hoofdstuk geven we inzicht in de procedure die vanuit de Omgevingswet voor de (water)regels in het omgevingsplan wordt doorlopen en de wijze waarop het watertoetsproces is geborgd. Vervolgens komen de belangrijkste waterregels die komende planperiode worden toegepast aan bod: de regels die in het kader van het watertoetsproces zijn opgesteld en de aansluit- en hemelwaterverordening. Deze blijven in de planperiode van het Watertakenplan De Liemers 2022-2026 van kracht.

4.2

Procedure (water)regels in het omgevingsplan

Via de Invoeringswet Omgevingswet zorgt het Rijk ervoor dat bij inwerkingtreding van de Omgevingswet alle gemeenten een omgevingsplan hebben. Het omgevingsplan dat van rechtswege ontstaat, bevat alle vigerende bestemmingsplannen en verordeningen, waaronder de aansluitverordening en hemelwaterverordening van De Liemers. Dit tijdelijk omgevingsplan voldoet nog niet aan de eisen van het nieuwe stelsel. Voor gemeenten geldt een overgangstermijn tot 2029. Het Rijk voorziet in overgangsrecht voor de regels die nu nog op rijksniveau zijn gesteld in onder andere het Besluit lozing afvalwater huishoudens, het Activiteitenbesluit milieubeheer en het Bouwbesluit 2012, maar in het nieuwe stelsel niet terugkeren op rijksniveau. Dit overgangsrecht voor voormalige rijksregels wordt de bruidsschat genoemd. De bruidsschat wordt van rechtswege toegevoegd aan ieder omgevingsplan. Direct vanaf inwerkingtreding van de Omgevingswet kunnen gemeenten de bruidsschatregels aanpassen of schrappen.

4.3

Watertoets in de Omgevingswet

In het huidige watertoetsproces wordt een aantal stappen doorlopen met waterbeheerders om na te gaan of er voldoende rekening wordt gehouden met waterbelangen in ruimtelijke planprocessen van gemeenten, provincies en het Rijk. De kern van het instrument wordt gevormd door vroegtijdig overleg, een wateradvies en een waterparagraaf in de ruimtelijke plannen.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

22

De Omgevingswet gaat uit van een integrale benadering van alle aspecten van de fysieke leefomgeving. Alle bestuursorganen moeten bij de uitoefening van hun taken en bevoegdheden rekening houden met de taken van andere bestuursorganen. Met dit uitgangspunt borgt de Omgevingswet dat gemeenten bij het opstellen van een omgevingsvisie en omgevingsplan al in een vroeg stadium de waterbelangen borgen. De watertoets zou, gelet op dit uitgangspunt, niet meer wettelijk te hoeven worden voorgeschreven. Toch is een (enigszins aangepaste) watertoets in de nieuwe regelgeving (het Besluit kwaliteit leefomgeving) opgenomen. Deze nieuwe watertoets legt meer nadruk op de inhoudelijke vertaling van het waterbelang in onder andere omgevingsplannen, en minder op het proces.

4.4

Water in ruimtelijke plannen

In 2015 is de beleidsnotitie Water Raakt! bestuurlijk vastgesteld. Waterschappen Vechtstromen (WVS), Drents Overijsselse Delta (WDOD) en Rijn en IJssel (WRIJ) hebben in Water Raakt! beschreven wat hun visie is ten aanzien van stedelijk waterbeheer. Waterschap Rijn en IJssel heeft de visie uitgewerkt tot concrete uitgangspunten voor de weging van het waterbelang bij ruimtelijke plannen (watertoets). Ook de uitgangspunten voor waterbeheer in het landelijk gebied zijn hierin opgenomen. De voor dit Watertakenplan relevante uitgangspunten staan navolgend kort samengevat. Voor de gedetailleerde uitwerking van de uitgangspunten van waterschap Rijn en IJssel is ‘Water in ruimtelijke plannen’ te raadplegen. -

-

-

Schoon hemelwater wordt, waar mogelijk, binnen het plangebied geïnfiltreerd of geborgen en vertraagd afgevoerd naar het oppervlaktewater; Een verslechtering van de waterkwaliteit wordt benoemd en met duurzame maatregelen verbeterd; Bij een toename van het afvalwater controleert het waterschap of deze mogelijk is binnen de bestaande capaciteit van de RWZI. Zuiveringstechnische werken blijven bereikbaar voor beheer en onderhoud en in calamiteitenfase. Bebouwing en/of beplanting binnen de belangenstrook van bijvoorbeeld een persleiding is daarom niet toegestaan; In de milieuzonering van de rwzi’s en rioolgemalen worden geen hindergevoelige functies mogelijk gemaakt; De geldende voorwaarden omtrent RWZI’s zijn beschreven in de Beleidsregels zuiveringstechnische werken ; Nieuwe ruimtelijke plannen zijn ten minste grondwaterneutraal. Dit betekent dat ze niet mogen leiden tot structurele verlaging van de grondwaterstand; Waterschap Rijn en IJssel adviseert niet te bouwen in gebieden met een hoge grondwaterstand of kwel, of de bouwwijze hierop aan te passen; In zettingsgevoelige gebieden wordt rekening gehouden met de bodemgesteldheid en de relatief hoge grondwaterstanden. Ook als slecht doorlatende lagen in het plangebied voorkomen, wordt de bouwwijze aangepast om grondwateroverlast te voorkomen; Nieuwe functies mogen geen negatieve invloed hebben op de kwaliteit van het grondwater.

4.5

Waterregels in het omgevingsplan

Voor het waterbeheer zijn met name de regels over aansluiten op de riolering en over afvalwaterlozingen in de bruidsschat relevant. Dit betreft onder andere de lozing van grondwater, afstromend hemelwater en huishoudelijk afvalwater in de bodem, de riolering en het oppervlaktewater. Daarnaast zijn er specifieke lozingsregels voor bedrijfstakken opgenomen in de bruidsschat. De belangrijkste voorbeelden hiervan zijn het lozen bij kleinschalige voedselbereiding (zoals de vetafscheider bij de horeca), lozen bij telen en

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

23

kweken van gewassen (zoals spoelwater van biologisch geteeld fruit), lozen bij het maken van beton, lozen bij het wassen van motorvoertuigen en lozen bij het opslaan van mest of kuilvoer. De Liemers heeft gezamenlijk een Aansluitverordening en Hemelwaterverordening opgesteld en daarbij aandacht gehad voor de bruidsschatregels. Aansluitverordening De Liemers hebben aanvullend op de bestaande wet- en regelgeving (Bouwbesluit 2012 en de lozingsregels uit het Besluit lozing afvalwater huishoudens) regels opgesteld over het aansluiten van percelen op het openbaar riool. De verordening bevat regels over onder andere de begrenzing van het openbaar riool, aansluitverplichting, vergunningsplicht en de voorwaarden aansluiten op openbaar riool. Hemelwaterverordening De hemelwaterverordening verbiedt particulieren om afvloeiend hemelwater en grondwater te lozen op het openbare vuilwaterriool bij ontwikkelingen in een bepaald gebied. Ten aanzien van hemelwaterberging op particulier terrein gelden de volgende eisen: ▪ Bij een uitbreiding van het bebouwd oppervlak tot maximaal 2.000 m2 heeft de hemelwaterberging ten minste een capaciteit van 60 liter per m2 (60 mm) bebouwd oppervlak; ▪ Bij een uitbreiding van het bebouwd oppervlak vanaf 2.000 m2 komt de bergingseis terug in de watertoets; ▪ De hemelwaterberging wordt zo ontworpen dat deze binnen 24 uur weer beschikbaar is.

De hoeveelheid hemelwater die niet kan worden geborgen in de hemelwaterberging kan onder voorwaarden middels een noodoverloop geloosd worden op een nader aan te wijzen openbare watergang of hemelwatervoorziening.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

24

5

Waterprogramma De Liemers

De komende jaren komt er veel af op gemeenten en waterschap. Met een aantal stappen is in beeld gebracht welke onderwerpen en aspecten de komende planperiode extra aandacht verdienen. 1. Toetsen van de huidige situatie aan de doelen vanuit het vigerende beleid; 2. Evaluatie van de afgelopen planperiode; 3. In beeld brengen van nieuwe opgaven voor de komende planperiode. Gedurende de totstandkoming van het Watertakenplan zijn de bovengenoemde stappen doorlopen en hebben geleid tot een brede consultatie binnen zowel gemeenten als waterschap. Op basis van de resultaten zijn opgaven voor de komende planperiode benoemd en vertaald naar maatregelen.

Figuur 9 Samenhang watertakenplan De Liemers en het omgevingsprogramma.

5.1

Evaluatie planperiode 2017 - 2021

Uit de evaluatie van het Watertakenplan 2017 - 2021 blijkt dat er al veel goed gaat bij het uitvoeren van de (afval)watertaken in De Liemers. Dit heeft er in geresulteerd dat de afgelopen planperiode een groot deel van de gestelde beleidsdoelen deels of geheel zijn behaald. Belangrijke speerpunten die bij de evaluatie naar voren kwamen zijn: • Voor het overgrote deel van De Liemers is het beheer op orde (binnen het areaal van voormalig gemeente Rijnwaarden is een inhaalslag nodig). Echter, dit neemt niet weg dat er inspanningen nodig blijven om het huidige niveau te handhaven en gesteld te staan voor nieuwe opgaven en ontwikkelingen. Komende planperiode is daarom van belang om het beheer op orde te houden; • Het klimaatadaptatiebeleid en de bijbehorende uitvoeringsagenda worden geïntegreerd in het Watertakenplan; • Met het nieuwe Watertakenplan moet De Liemers goed voorbereid zijn op de Omgevingswet. • De Liemers regio heeft te maken met een behoorlijke woningbouwopgave. Er is behoefte aan duidelijke regels om de watertaken van de gemeenten te borgen in ruimtelijke plannen; • Het samenwerkingsteam van De Liemers wordt komende planperiode verbreedt met collega’s vanuit Ruimtelijke Ordening. Voor klimaatadaptatie in de regio is het belangrijk dit thema op te nemen in de samenwerking.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

25

5.2

Opgaven voor de komende planperiode

De paragraven 5.3.1 tot en met 5.3.4 vertegenwoordigen de vier thema’s van waaruit dit Watertakenplan wordt benaderd. Bij ieder thema horen opgaven waar De Liemers de komende planperiode mee aan de slag gaat.

5.2.1

Basis op orde (houden)

Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte Liemers breed wordt het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) opgepakt. Met het invoeren van IBOR wil De Liemers zowel de beheerders als het bestuur een instrument bieden om gerichter te kunnen sturen op de onderhoudskwaliteit van de woonomgeving. Naast communicatie-instrument moet IBOR gaan dienen als vertrekpunt om inwoners, bedrijven en instellingen, buurten, wijken en dorpen de mogelijkheid te geven om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de leefbaarheid van de eigen woon- of werkomgeving (= participatie). Kortom, met IBOR heeft De Liemers: • een sturingsinstrument voor het gemeentebestuur om de kwaliteitsniveaus voor het beheer te bepalen; • een beheerinstrument voor de gemeentelijke organisatie waarin het vastgestelde kwaliteitsbeeld kan worden gerealiseerd; • een communicatie-instrument voor inwoners (en bezoekers) van de gemeente dat duidelijkheid geeft over welk kwaliteit men kan verwachten en in hoeverre men daarop invloed heeft. Beheer en onderhoud De gemeente stelt de kwaliteitstoestand van het gemeentelijk rioleringsstelsel vast door middel van een visuele inspectie ten behoeve van het bepalen van vervangings- en verbeteringsmaatregelen. Voordat zo’n inspectie plaatsvindt, wordt de betreffende rioolstreng schoongemaakt en het vrijkomend slib afgevoerd.

Jaarlijks reinigt en inspecteert de gemeente ongeveer 10% van de riolering. Bijzondere voorzieningen zoals zinkers, overstortputten, spindelschuiven en terugslagkleppen worden regelmatiger geïnspecteerd en gereinigd, kleine gebreken worden daarbij meteen hersteld. In de komende planperiode wordt dit beleid voortgezet. Diverse criteria zijn van invloed op de keuze of een riool vervangen wordt of niet. Belangrijk zijn vanzelfsprekend de afwegingen ten aanzien van het riool zelf: de kwaliteitstoestand, ouderdom en functie van het riool. Daarnaast wordt aansluiting gezocht bij de aanleg van blauwe aders, ontwikkelingen in de omgeving, en de afstemming met andere programma´s. Bij het vervangen van riolering worden straten en wegen veelal van trottoir tot trottoir opengebroken. Dit leidt tot hinder bij de betrokken burgers en bedrijven. Door de werkzaamheden te combineren met andere werken (bijvoorbeeld vervangen van bestrating, de wijkaanpak met betrekking tot de energietransitie, elektriciteitskabels of drinkwaterleidingen en herinrichtingsprojecten, wordt efficiënter gewerkt en wordt hinder voor de omgeving zoveel mogelijk beperkt. Daarnaast bespaart het kosten in de uitvoering van de werkzaamheden, omdat de kosten voor het open maken van de straat maar één keer betaald hoeven te worden. Binnen De Liemers wordt zoveel mogelijk ‘Werk met Werk’ gemaakt.

De gemalen en drukrioolunits worden jaarlijks gereinigd en in detail geïnspecteerd waarna preventieve onderhoudsmaatregelen worden vastgesteld. Het eerste lijns onderhoud van gemalen wordt uitgevoerd door de buitendienst, ernstigere gebreken worden op contractbasis uitbesteed. In de komende planperiode wordt dit beleid voortgezet. Kolken en lijngoten zijn essentieel voor het inzamelen van regenwater dat valt in de openbare ruimte. Verstopping kan lokaal leiden tot overlast, terwijl de hoofdriolering nog voldoende afvoercapaciteit heeft.

16 juni 2022

BH9028-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0002

26

In De Liemers worden kolken en lijngoten minimaal 1 maal per jaar gereinigd. In de komende planperiode wordt dit beleid voortgezet. De laatste jaren heeft De Liemers veel kleinere (groene) hemelwatervoorzieningen aangelegd. Het gaat om bergende greppels, bermen, wadi’s en infiltratievoorzieningen. In de komende planperiode is meer aandacht voor deze voorzieningen nodig. Het gegevensbeheer (vaste en kwaliteitsgegevens) en operationele beheer voor deze voorzieningen wordt versterkt en door onderzoek wordt in beeld gebracht of voorzieningen nog voldoende functioneren. Inrichting & kwaliteit (oppervlakte)watersysteem Hoe meer groen en water in de woonomgeving, hoe gezonder mensen zich voelen. Water en groen gaan vaak hand in hand als het gaat om het watersysteem. Een goed ingericht watersysteem kan zorgen voor beleving, verkoeling, ontspanning en natuur. Daarom willen we in de komende planperiode voor het Liemerse watersysteem bekijken hoe we de inrichting en het beheer en onderhoud beter kunnen afstemmen op de omgeving. Verder zijn in de komende planperiode maatregelen nodig om het watersysteem op orde te houden, zoals het baggeren van de watergangen en het onderhouden van de beschoeiingen.

5.2.2

Klaar voor de toekomst

De klimaatopgave Door klimaatverandering kan in bebouwd gebied overlast en schade ontstaan door wateroverlast, hitte, en droogte. Bij de locatiekeuze, de ruimtelijke inrichting en de bouwwijze is/wordt daar vaak geen rekening mee gehouden. Daarom is het belangrijk het bebouwde gebied minder kwetsbaar te maken voor extreme weerssituaties en de negatieve impact daarvan te beperken. Voor een duurzame waterketen en -systeem en klimaatbestendige omgeving geven we water meer ruimte, vangen we het op tijdens piekbuien en behouden we het voor langdurige droge perioden. Door nu kansen te benutten om ‘mee te koppelen’ met geplande maatregelen in bijvoorbeeld de openbare ruimte, voorkomen we draconische maatregelen over 30 jaar. De Liemers heeft een gezamenlijke Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie opgesteld. Zie Paragraaf 5.3.4 voor meer informatie. Ook burger en bedrijven hebben een rol: door hemelwater af te koppelen van de riolering en percelen niet volledig te verharden waardoor neerslag kan infiltreren in de bodem. Het is daarnaast van belang dat inwoners bewust worden van de mogelijke effecten van klimaatverandering en accepteren dat er tijdelijk water-op-straat kan voorkomen na een extreme bui. De Liemers wil komende planperiode gezamenlijk optrekken in communicatie en participatie.

De duurzaamheidsopgave De duurzaamheidsopgave ligt vooral in het samen optrekken met de energietransitie bij (her)inrichtingen (werk met werk) en het terugwinnen van waardevolle grondstoffen en energie uit afvalwater. Voor de terugwinning van grondstoffen en energie uit afvalwater wordt steeds meer technisch mogelijk en financieel aantrekkelijk. Dat kan in huis, in de wijk of op de centrale afvalwaterzuivering van het waterschap. Op de RWZI Nieuwgraaf worden nieuwe initiatieven om invulling te geven aan deze duurzaamheidsopgave verwelkomd. Doortrekken van de A15 naar de A12 Momenteel wordt er een nieuwe autosnelweg aangelegd. Het project is naar verwachting in uitvoering tot 2024. Het tracé van de A15 loopt door zowel gemeente Duiven als gemeente Zevenaar. Als gevolg hiervan zullen watergangen en persleidingen moeten worden omgelegd. Dit biedt soms kansen, maar kost altijd aandacht en tijd. Ook de potentiële negatieve effecten van de verdiepte aanleg op grondwaterstanden verdienen speciale aandacht in dit grondwatergevoelige gebied. Overigens worden de 16 juni 2022