TOE Bijlage 11 Aanvullend onderzoek Laagland Archeologie rapport Dwingeloo concept

Laagland Archeologie Rapport 934

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase

Valderse III, Dwingeloo, Gemeente Westerveld (DR)

juli 2022 Versie 1.1 (concept)

In opdracht van: Roobeek Advies

7 Colofon

v3

Laagland Archeologie Rapport 934

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase plan Valderse III te Dwingeloo, gemeente Westerveld (DR) Auteur: L.C. Nijdam

In opdracht van: J.C. Van Kooten B.V.

Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: concept

Controle: E.W. Brouwer Autorisatie: E.W. Brouwer

ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 60294418

© Laagland Archeologie BV, Almelo, juli 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.

Samenvatting Laagland Archeologie heeft in juni en juli 2022 een bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd op een perceel in verband met realisatie van de woonwijk Valderse III te Dwingeloo. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning voor de realisatie van een woonwijk. Het te onderzoeken perceel heeft een oppervlakte van 1,1 hectare. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Uit dit onderzoek blijkt dat er een middelhoge kans bestaat op de aanwezigheid van nederzettingen uit de periode Laat-Paleolithicum – Neolithicum tijd in de top van het Pleistocene zand. De kans is vrij groot dat de bodem geroerd is door ploegen en of egalisatie, zoals bij een archeologisch booronderzoek rondom het huidige perceel is vastgesteld. Het verkennend booronderzoek bestond uit het plaatsen van acht verkennende boringen tot circa 100 cm -mv. De aangetroffen geroerde bodemlagen bestaan uit een landbouwdek op de C-horizont.

Roestvlekken in onderzijde van het landbouwdek en in de top van de C-horizont zijn een aanwijzing voor periodiek hoge grondwaterstanden. Op basis van de bodemopbouw krijgt het plangebied een lage archeologische verwachting voor de aanwezigheid van archeologische resten. Dit resultaat komt overeen met het onderzoek uit 2007 rondom het huidige plangebied. We adviseren geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren. De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Westerveld. Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).

Samenvatting _________________________________________________ 3 1 Inleiding ___________________________________________________ 5 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aanleiding onderzoek______________________________________________ 5 Afbakening plan- en onderzoeksgebied ________________________________ 5 Administratieve gegevens __________________________________________ 6 Huidige situatie en toekomstig gebruik ________________________________ 7 Geplande verstoring_______________________________________________ 9 Gemeentelijk beleid _______________________________________________ 9 Onderzoeksdoel _________________________________________________ 11

2 Inventarisatie_______________________________________________ 12 2.1 2.2 2.3

Inleiding _______________________________________________________ 12 Landschappelijke ontwikkeling______________________________________ 12 Archeologie ____________________________________________________ 15

2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.4

Bekende archeologische waarden _________________________________ 15 Waarnemingen _______________________________________________ 15 AMK-terreinen ________________________________________________ 15 Gemeentelijke verwachtingskaart _________________________________ 15 Eerder archeologisch onderzoek __________________________________ 15

Oude kaarten en korte historie _____________________________________ 16

3 Conclusie en verwachtingsmodel ________________________________ 19 3.1 3.2

Conclusie ______________________________________________________ 19 Verwachtingsmodel ______________________________________________ 19

4 Veldonderzoek ______________________________________________ 21 4.1 4.2 4.3

Beschrijving onderzoeksmethodiek __________________________________ 21 Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling ________________ 21 Resultaten: archeologie ___________________________________________ 22

5 Conclusie en verwachting _____________________________________ 23 6 Selectieadvies ______________________________________________ 24 literatuur ____________________________________________________ 25 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus ________________________________________ 26 BIJLAGE 2 Archeologische perioden ______________________________ 27 BIJLAGE 3 boorpuntenkaart ____________________________________ 28 BIJLAGE 4 Geomorfologische kaart _______________________________ 29 BIJLAGE 5 Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen _____ 30 BIJLAGE 6 Boorstaten veldonderzoek _____________________________ 31

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

1I

NLEIDING

1.1 AANLEIDING ONDERZOEK Ten oosten van Dwingeloo is de bouw van een nieuwe woonwijk voorzien. Ten behoeve hiervan is het bestemmingsplan Valderse III, gemeente Westerveld opgesteld (voorontwerp 2021-06-18).1 Uit dit bestemmingplan blijkt dat een groot deel van het gebied archeologisch onderzocht is middels een verkennend archeologisch onderzoek in 2007. Gebleken is dat de bodem door ploegen en/of egalisatie verstoord is tot in de C-horizont en het gebied kreeg een lage archeologische verwachting. Verder onderzoek werd niet nodig geacht. Een gebied met een oppervlakte van ongeveer 1,1 hectare is in 2007 niet onderzocht (zie afbeelding 2). Conform het huidige beleid is onderzoek ook niet nodig. Maar omdat de rest van het plangebied wel archeologisch onderzocht is, is besloten om ook dit perceel alsnog te onderzoeken, zodat dit niet kan leiden tot vertraging in de procedure. Onderhavig onderzoek is een aanvulling op het in 2007 uitgevoerde onderzoek. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt.

1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Het plangebied is gelegen ten oosten van Dwingeloo. Het betreft een deel van een weiland (zie afbeeldingen 1 en 2).

1

www.ruimtelijkeplannen.nl 5

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 1,1 hectare. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd. Een zone met een straal van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen (zie afbeelding 1). Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’.

1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS

2

Provincie

Drenthe

Gemeente

Westerveld

Plaats

Dwingeloo

Beheerder/eigenaar grond

Onbekend

Toponiem

Kibbelstuk (130m W), Lheeweg (300m Z) en Nijverheidsweg (130m N)

Kadastrale perceelnummer(s) 2

Noordzijde van perceelnr. 1704

kadastralekaart.com 6

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Laagland Archeologie projectnummer

EB-DWLH221

Datum conceptrapportage

7 juli 2022

Datum definitief rapport XY-coördinaten

221947/539261 222026/539248 222000/539116 221925/539130

Kaartblad

3

17A

Oppervlakte Plangebied

1,1 hectare

Datering

Laat-Paleolithicum – Neolithicum

Complextype

nederzetting

Onderzoeksmeldingsnr

5272966100

AMK-terrein

nvt

Vondstmeldingsnr.

nvt

Type onderzoek

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase

Datum begin veldonderzoek

29 juni 2022

Datum eind veldonderzoek

29 juni 2022

Opdrachtgever

J.C. Van Kooten B.V.

Goedkeuring bevoegde overheid

nog niet beoordeeld

Bevoegde overheid

Gemeente Westerveld

Adviseur namens bevoegde overheid

Dhr. A. Vissinga

Beheer documentatie

E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Noordelijk Archeologisch Depot (NAD)

Uitvoerder

Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo Dhr. E.W. Brouwer

Projectleider/opsteller onderzoek

Dhr. L.C. Nijdam

Tabel 1. Objectgegevens.

1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Het plangebied is momenteel in gebruik als grasland. De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil zijn in dit stadium evenmin bekend. Op basis van het huidige en historische grondgebruik worden geen bijzonderheden verwacht. Onderstaande afbeelding toont de huidige situatie met omtrek van de nieuw te bouwen woning.

3

www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 7

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 2. Huidige situatie op luchtfoto. Bron:pdok.nl

8

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

1.5 GEPLANDE VERSTORING Het terrein is onderdeel van een te realiseren woonwijk ten oosten van Dwingeloo genaamd Valderse III. De exacte bodemingrepen zijn nog onbekend maar zullen vooral bestaan uit graafwerk ten behoeve van wegenaanleg, huizenbouw en ondergrondse infrastructuur (zie afbeelding 3).

Afbeelding 3. Verbeelding bestemmingsplan Valderse III.4

1.6 GEMEENTELIJK BELEID Het terrein valt binnen het bestemmingsplan Valderse III, gemeente Westerveld opgesteld (voorontwerp 2021-06-18).5 Het terrein heeft op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente een lage archeologische verwachting gekregen. Archeologisch onderzoek is hier niet vereist (zie afbeelding 4).6

4

www.ruimtelijkeplannen.nl

5

www.ruimtelijkeplannen.nl

6

Gemeente Westerveld 2009 9

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 4. Uitsnede van de archeologische beleidskaart gemeente Westerveld.7

7

Gemeente Westerveld 2009 10

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

1.7 ONDERZOEKSDOEL Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1). De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek. Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja, welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen.

11

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

2I

NVENTARISATIE

2.1 INLEIDING In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven. Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2.

2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING Uit de geomorfologische kaart (zie bijlage 4) blijkt dat het plangebied is gekarteerd als vlakte van grondmorene. Ten noorden ligt een beekdalbodem en in het zuiden grondmorenewelvingen.8 Op een hoogtekaart op basis van het AHN is in de noordzijde een laagte te zien en de zuidzijde is hoger gelegen. In het noorden lijkt een oorspronkelijk oost-west gelegen rug te zijn vergraven (zie afbeelding 5). De hoge en lage zones zijn oost-west georiënteerd en lopen buiten de plangrens door. De bodem ter plaatse in gekarteerd als gooreerdgrond en in het noordoosten liggen veldpodzolgronden. Ten zuiden liggen oude landbouwdekken in de vorm van hoge zwarte enkeerdgronden (zie afbeelding 6).9 Uit ondergrondgegevens van het dinoloket blijkt dat er zandgronden van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden liggen.10 Hieronder liggen zandige afzettingen van de Formatie van Peelo. Uit paleogeografische kaarten blijkt dat het plangebied vanuit het noorden mogelijk onderdeel werd van een veenmoeras tussen 3.850 en 2.750 v. Chr.11 Het gebied was vanaf toen tot in de ontginningstijd waarschijnlijk ongeschikt voor bewoning (zie afbeeldingen 7 en 8).

8 9

Alterra 2019 Alterra 2014

10

TNO ondergrondgegevens 2022, boringen B17A0431 en B17A0432

11

Vos e.a. 2018 12

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 5. Ligging van het plangebied op het AHN.12

Afbeelding 6. Plangebied op de bodemkaart.13

12

AHN-3 2018-2022

13

Alterra 2014 13

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 7. Paleogeografie omstreeks 3.850 v. Chr.14

Afbeelding 8. Paleogeografie omstreeks 2.750 v. Chr.15

14

Vos e.a. 2018

15

Vos e.a. 2018 14

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN Bijlage 5 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied.

2.3.2 WAARNEMINGEN In het onderzoeksgebied, een straal van 500 meter rondom het plangebied, is op circa 350 m ten zuidoosten van het plangebied een waarneming (nr. 1082616) gedaan. Het betreft de vondst van drie bewerkte vuursteenfragmenten met een ruime datering laat-Paleolithicum – ijzertijd. Het gaat om twee afslagen en een verbrand stuk.

2.3.3 AMK-TERREINEN AMK-terreinen ( = Archeologische Monumentenkaart) zijn terreinen waarvan bekend is dat zich archeologische resten in de grond bevinden. Het archeologisch belang daarvan is bovendien gewaardeerd. Zo zijn er AMK-terreinen van archeologische waarde en van hoog, zeer hoog archeologisch belang en wettelijk beschermde AMKterreinen van zeer hoog archeologisch belang). Binnen een straal van 500 m ligt geen AMK-terrein.

2.3.4 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART Het plangebied ligt in een zone met een lage archeologische verwachting (zie afbeelding 4.

2.3.5 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden. De onderzochte locaties zijn afgebeeld in bijlage 5. Onderzoeksmelding 2156588100. Bij dit booronderzoek rondom het plangebied is in de noordzijde veen aangetroffen en op de zandrug in de zuidzijde zijn afgetopte profielen gevonden en ontbraken podzolbodems. De archeologische verwachting werd voor het hele plangebied naar laag bijgesteld.16 Onderzoeksmelding 4594883100 (500m ZW). Er is een archeologische begeleiding variant opgraving uitgevoerd aan de Lheeweg en Moleneind te Dwingeloo. Hierbij zijn een urnenveld uit de late bronstijd – vroege ijzertijd aangetroffen.

16

Bongers 2007 15

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Het gaat om kringgreppels en langbedden. Ook zijn overige grondsporen aangetroffen, zoals paalkuilen, die gezien de aard van het werk niet aan structuren konden worden gekoppeld. De vondsten horen bij een reeds bekende vindplaats.17 Pollenanalyse wijst uit dat er sprake was een open heidegebied met akkers. Er zijn pollen van bomen van zowel nat broekbos als van boomsoorten van de hogere zandgronden gevonden.

2.4 OUDE KAARTEN EN KORTE HISTORIE Dwingeloo komt in schriftelijke bronnen voor vanaf 1181. Een duidelijke betekenis van deze plaatsnaam is er niet.18 Vanaf de eerste kaarten tot nu is het plangebied in gebruik als landbouwgrond (zie afbeeldingen 9 t/m 12). Op basis van de kaarten lijkt de grond voornamelijk gebruikt te zijn als grasland. De akkers lagen op de wat hoger gelegen gronden in het zuiden.

Afbeelding 9. Uitsnede van de eerste kadastrale kaart, 1811- 1832. Land was in gebruik als weiland.19

17 18

19

Hielkema 2019 Berkel en Samplonius 2006 https://hisgis.nl/projecten/drenthe/ 16

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 10. Uitsnede uit de militair topografische kaart van 1900.20

Afbeelding 11. Uitsnede uit de militair topografische kaart van 1935.21

20

Bureau Militaire Verkenningen 1900

21

Bureau Militaire Verkenningen 1935 17

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Afbeelding 12. Uitsnede uit de topografische kaart van 1950.22

22

Kadaster 1940 18

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

3C

ONCLUSIE EN

VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002.Het plangebied is gelegen op de pleistocene gronden waar in de late middeleeuwen Dwingeloo is ontstaan. Daarvoor is het gebied bewoond in de late bronstijd en vroege ijzertijd getuige het aangetroffen urnenveld. Het plangebied ligt nabij de grens van het beekdal en is mogelijk onderdeel geworden van een moeras aan het eind van het neolithicum. Mogelijk dat het gebied daarna tot aan de ontginningstijd onaantrekkelijk was voor bewoning, die zich toen verder naar het zuiden bevond. Op oude kaarten is het gebied altijd in gebruik geweest als landbouwgrond, met name weiland. Verkennend booronderzoek rondom hebben vooral tot in de C-horizont geroerde bodemprofielen opgeleverd.

3.2 VERWACHTINGSMODEL In het plangebied worden met name resten van steentijdnederzettingen verwacht uit de periode laat-Paleolithicum – Neolithicum. Resten uit deze periode zijn in de nabijheid van vers zoet water te verwachten, op kleine dekzandopduikingen of steilkanten. Daarna kwam het nabij of binnen de grenzen van een veenmoeras te liggen. Voor latere perioden kan daarom een lage verwachting worden aangehouden. Eventuele nederzettingen uit de steentijd hebben een omvang van 50 – 200 m2 (kleine variant) of 200 – 1000 m2 (middelgrote variant).23. Eventuele resten liggen in de top van de natuurlijke ondergrond, mogelijk dicht onder het maaiveld onder een bouwvoor of eventuele ophogingslaag. De natuurlijke bodem wordt hier gevormd door dekzand waarin zich een podzol heeft ontwikkeld. Eventuele resten bestaan uit vuursteenstrooiingen. Daarnaast kan uit het neolithicum of vroege bronstijd (gefragmenteerd) aardewerk worden verwacht, evenals houtskool, verbrande huttenleem en natuursteen. Deze vondstcategorieën bevinden zich aan of in het Pleistocene zand, direct onder een bouwvoor. Daarnaast kunnen grondsporen worden verwacht. Het gaat daarbij overwegend om paalkuilen, greppels en afvalkuilen en dergelijke. Deze bevinden zich in de top van de pleistocene ondergrond en kunnen zich tot op grote diepte uitstrekken.

Een eerste voorwaarde voor het voorkomen van vindplaatsen uit deze periode is dat de bodem ter plaatse nog intact is. In de bovenste lagen (A, E- en Bh horizonten of

23

bron: Tol e.a., 2006. 19

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

oude akkerlagen) bevinden zich dan talrijke fragmenten, maar vooral veel hele kleine fragmentjes bewerkt vuursteen in de vorm van afslagen en bewerkingsafval.

20

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

4V

ELDONDERZOEK

4.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus met kans op nederzettingsresten in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld24 en gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van acht verkennende boringen om de bodemopbouw in het plangebied te bepalen. De boringen zijn uitgevoerd in een 30 x 45 m grid met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm tot een diepte van circa 100 cm -mv. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. De boringen zijn ingemeten met een GPS met een nauwkeurigheid van 2,0 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAPmaaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in bijlage 6. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen bijlage 3.

4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING

Het bodemprofiel bestaat uit een landbouwdek op dekzand. De oorspronkelijk lagere delen zijn opgehoogd. De bovengrond bestaat uit matig humeus, matig fijn zand en heeft een dikte van 35 tot 70 cm en gaan in alle boringen scherp over in dekzand. Er zijn geen resten van podzolbodems opgeboord. De dikte van het landbouwdek en hoogte van de top van de C-horizont zijn opgenomen in onderstaande tabel.

24

Nijdam 2022 21

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Boring

top C horizont m + NAP

Dikte geroerde laag in cm

1

7,7

80

2

7,5

80

3

7,7

60

4

7,95

55

5

8,3

35

6

8,0

45

7

7,6

50

8

7,55

65

Tabel 2. Aard en hoogteligging van de intacte bodem en dikte geroerde laag. In de oorspronkelijk lage gebieden is de humeuze toplaag 60 tot 80 cm dik )boringen 1, 2, 3 en 8) en in de wat hoger gelegen gebieden is de toplaag 35 tot 55 cm dik (boringen 4 t/m 7). In de boringen 1 en 3 is roestvorming in de oude bouwvoor aangetroffen.

4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Op basis van bovenstaande lijkt geen podzolisatie in het gebied te zijn opgetreden als gevolg van hoge grondwaterstanden. De locatie lijkt dan ook ongeschikt voor bewoning te zijn geweest. In de wat hogere zones zijn eventuele podzolbodems verploegd.

22

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

5C

ONCLUSIE EN

VERWACHTING Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek kan het verwachtingsmodel worden verworpen; het plangebied krijgt op basis van het verkennend booronderzoek een lage archeologische verwachting.

23

HOOFDSTUK

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

6S

ELECTIEADVIES

Het wordt aangeraden om in het plangebied geen archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Westerveld. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact.

24

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

literatuur

Bongers, J.M.G., 2007. Dwingeloo: Oostrand (Dr.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2007-06/01. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Hielkema, J.B., 2019. Plangebied Lheeweg en Moleneind in Dwingeloo, gemeente Westerveld, archeologisch onderzoek: opgraving-variant archeologische begeleiding. RAAP-rapport 4094. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Nijdam, L.C, 2022. Laagland Archeologie Plan van Aanpak IVO-verkennende fase. Plangebied Valderse III te Dwingeloo, gemeente Westerveld. Archeologische databases/internetbronnen (geraadpleegd januari 2022) ArchisIII www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl TNO ondergrondgegevens, geraadpleegd op 5 juli 2022 op www.dinoloket.nl Gebruikte kaarten (geraadpleegd november 2021) AHN-3 2018-2022. Actueel Hoogtebestand Nederland.Geraadpleegd via www.ahn.nl. Alterra 2014. Digitale bodemkaart van Nederland 1:50.000. Geraadpleegd via www.nationaalgeoregister.nl Alterra 2019. Digitale geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000.

geraadpleegd via www.pdok.nl Bureau Militaire Verkenningen 1870-1950. Militaire Topografische Kaarten van Nederland schaal 1:25.000. Geraadpleegd op www.topotijdreis.nl. Gemeente Westerveld 2009. Archeologische beleidsadvieskaart van de Gemeente Westerveld. RAAP-rapport 2021, kaartbijlage 3 Kadaster 1950-2010: Topografische kaart van Nederland schaal 1:25.000 (geraadpleegd op www.topotijdreis.nl). Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam (Prometheus).

25

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

26

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

27

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 3 BOORPUNTENKAART

28

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 4 GEOMORFOLOGISCHE KAART

t

29

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 5 WAARNEMINGEN, AMKTERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN

30

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

BIJLAGE 6BOORSTATEN VELDONDERZOEK Boorstaten Dwingelo Valderse III Boring 1

RD-coördinaten: /

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 0 0

0,25

0,5

-0,25

zand, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, grijze vlekken, oude bouwvoor

-0,5 60

0,75

-0,75

1

-1

zand, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, scherpe ondergrens, opgebracht

Boring 2

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,3 0

0,25

8,05 40

0,5

7,8

0,75

7,55

1

7,3

zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend

80

80

110

Boring 3

0,25

8,05 40

0,5

7,8 60

0,75

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor, opgebracht zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, zwak roesthoudend, grijze vlekken, oude bouwvoor, oxidatie reductie zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, C horizont, dekzand

7,55

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, humeuze vlekken, oxidatie-reductie zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, zwak doorworteld, C horizont, dekzand

110

RD-coördinaten: 221946/539185

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,3 0

RD-coördinaten: 221952/539215

Boring 4

RD-coördinaten: 221939/539153

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,5 0

0,25

8,25

0,5

8

55

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, brokken lichtbruin zand

80

zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ geel, zwak roesthoudend, C horizont, dekzand

45

0,75

7,75

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor

90

31

Bureauonderzoek en IVO verkennende fase Valderse III te Dwingeloo. gemeente Westerveld (DR)

Boring 5

RD-coördinaten: 221984/539128

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,65 0

0,25

8,4 35

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor

zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin, C horizont, dekzand

Boring 6

RD-coördinaten: 221988/539161

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,45 0

0,25

8,2

45

0,5

8,15

0,5

7,95

0,75

7,7

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor

zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, zwak roesthoudend, C horizont, dekzand

70

Boring 7

RD-coördinaten: 221993/539196

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,1 0

0,25

0,5

0,75

7,85

7,6

7,35

45 50

80

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, brokken grijs zand zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak roesthoudend, C horizont, dekzand

80

Boring 8

RD-coördinaten: 222000/539227

-mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld 8,2 0

0,25

7,95 40

0,5

7,7 65

0,75

1

7,45

7,2

75

100

zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, zwak baksteenhoudend, scherpe ondergrens, opgebracht zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, onscherpe ondergrens, A horizont zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ bruin, zwak roesthoudend, C horizont, gevlekt, oxidatie-reductie zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, C horizont, dekzand

32

33