TAM-IMRO Oosterweidenweg 4 - Regels bijlagen
Tekst van het document
orden gereconstru eerd. Bijdeu itblazingsbekkenskan onderscheidgem aakt w orden tu ssen deou deredepressiesdieaan het eindevan het W eichselien tijdensdeafzettingvan het dekzandzijn ontstaat en dejongere depressiesdieontstaan zijn bijdeverstu ivingen afzettingvan het stu ifzandin het latereHoloceen. DeDoezeiseen ou deru itblazingsbekken,dat ooknogeensrelatiefsnelvernat is.Dergelijkedepres- sies w aren, zodrazem oerassigofw atervoerendw erden, ook aantrekkelijkelocaties getu igehet grote aantalm esolithischevindplaatsen rondom DeDoeze.Voordejongereu itblazingsbekken geldt ju ist dat doordeu itblazinghet archeologischinteressante niveau (detop van het dekzand)geheelof deelsverdw enen is.Dezezou den daarom een lagerearcheologischeverw achtingm oeten krijgen. In het kadervan onderhavigonderzoek is het niet doenlijk gebleken om degenesevan alleveen- tjes binnen de gem eente W esterveld te bepalen, vooralook om dat in veelgevallen hiervoorveld- onderzoeknoodzakelijkis.Alleveentjeshebben daarom een hogearcheologischeverw achting. 4.3.7Antropogeneelem enten Antropogene v erstoringen (afgrav ingen, groev es, geëgaliseerde percelen, etc.;code Av ) O nderdezelandschappelijkeeenheidvallen alle(recente)diepeontgravingen dieop degeo m or- fo logische en topografische staan aangegeven.O ok geëgaliseerde percelen die op gedetailleerde bodem kaarten staan aangegeven,w orden hierbijgerekend.
Archeologischev erw achting:laag O m dat bijontgravingenegalisatiedearcheologischrelevantieniveau sgeheelverstoordofzelfs verdw enen zijn,hebben dezeelem enten een lagearcheologischeverw achtinggekregen. Bebou w ing(codeAb) O m dat debebou w dekom m en van dekernen in degem eenteW esterveldals‘bebou w d'op degeo- m orfologischekaart staan,hebben dezeeen onbekendearcheologischeverw achtinggekregen. Aangenom en m agw orden dat doordebou w activiteiten dekw alitatieveverw achtinglaagis,onaf- hankelijkvan dekw antitatieveverw achtingvan delandschappelijkeeenheidw aarop debebou w ing ligt. Alleen voordebebou w dekom m en van Diever,Dw ingeloo,Havelte,U ffelteen iseen aan- gepastearcheologischeverw achtingopgesteld.Hiervoorism et behu lp van recentelu cht foto's gekeken w aarbinnen debebou w inggrote'open ru im ten'zoalssportv elden en parken voorkom en. Aan dehandvan het AHN zijn delandschappelijkeeenheden w aarop dekern ligt bepaald,zodat aan dezeopen ru im ten een archeologische(kw antitatieve)verw achtingvolgenshet hierboven beschreven verw achtingenm odeltoegekendkon w orden.Daarbijisookdeliggingvan de(grenzen van de)essen volgens Spek &U fkes (1995)en volgens dekadastralem inu ten m eegenom en.
5.1.2e RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 56 Voordeoverigekernenzoumiddelseenvergelijkbaaronderzoekgekekenkunnenwordennaarde historischebronnenendeliggingvandeessenomalsnogeenuitspraakoverdearcheologische verwachtingte kunnendoen. 4.4 Opbouw van de archeologische verwachtingskaart De opbouw en de legenda van de archeologische kaart zijn gebaseerd op het hierboven be schre- ven verwachtingsmodel. Elk landschapstype heeft een eigen hoofdkleur of kleurgroep gekregen: - het glaciale landschap heeft rood als hoofdkleur; - het dekzandlandschap heeft beige/bruin als hoofdkleur; - het stuifzandlandschap is in geel weergegeven; - het beekdallandschap is groen; - het veenlandschap is paars; - de essen zijn met helder bruin en een dikke zwarte omlijning aangegeven; - veentjes zijn blauw met een donkerblauwe omlijning; - antropogene elementen zijn lichtgrijs. Binnen elk landschapzijn de landschappelijke elementen met een hoge,middelhogeen lage archeologische verwachtingmeteenvariatie vandehoofdkleuraangegeven.Daarbijhebbenele- mentenmeteenhogeverwachtingdedonkerstetintendeelementenmeteenlageverwachtingde lichtste. De landschappelijke elementen zijn verder gelabeld met hun code.
Omdat de essen niet en de veentjes maar deels afkomstig zijn van de geomorfologische kaart, liggen deze elementen alshetwarebovenopdeanderelandschappelijkeelementen.Verderzijngebiedendieopgrondvan debodem-engeomorfologischekaartenhistorischekaartenals‘verstoord'zijngeïdentificeerd,aan- gegeven meteeneigen signatuur over de verwachtingskleur heen. RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 57 5 De beleidsadvieskaart 5.1 Inleiding De beleidsadvieskaart (kaartbijlage 3) is samengesteld op basis van de volgende gegevens: - de archeologische verwachtingskaart (zie hoofdstuk 4); - het overzicht van de geïnventariseerde vindplaatsen (hoofdstuk 3); - het overzicht van al (archeologisch) onderzochte terreinen (dithoofdstuk); - de in Drenthe gangbare onderzoeksrichtlijnen (Beleidsbrief Provinciaal archeologiebeleid, 2007); - de kaart provinciaal archeologie belang (december 2009). 5.2 Al (archeologisch) onderzochte terreinen Op de beleidsadvieskaart iseen selectie van deal archeologisch onderzochte terreinen opge- nomen. Alleende terreinendie doormiddel van eenverkennend en/of een karterendonderzoek zijn onderzocht en waarvoor op basis van het uitgevoerde onderzoek geen vervolgonderzoek meernodigis,zijnafgebeeldalswittevlakken.Deselectieisgemaaktopbasisvandeonder- zoeksmeldingen uit ARCHIS (peildatum 13 augustus 2009).
5.3 De beleidsadvieskaart Op de beleidsadvieskaart zijn de verschillende adviezen met kleurvlakken weergegeven. Verder zijn de terreinen van provinciaal belang archeologie en de AMK-terreinen aangegeven. In de legendawordtvoorde verschillendekleurvlakken,deterreinenvanprovinciaalbelangarcheologie en de AMK-terreinen een advies gegeven. Er is geprobeerd de lagen van de beleidsadvieskaart zo terangschikkendateenoverzichtelijkbeeldontstaat.Indevolgendeparagrafenwordende ver- schillend adviezennader toegelicht. 5.3.1 Definities Intacte bodem Indecriteriadiegehanteerdwordenomtebepalenofernaeenverkennendonderzoekvervolg- onderzoeknoodzakelijkis,wordtgesprokenoverdeaanwezigheidvaneen"intactebodem".In archeologischecontextwordtdezetermvrijwelaltijdgebruiktalssynoniemvoor‘intactepodzol- bodem'. In grote delen van de gemeente Westerveld zijn echter nooit podzolbodems gevormd. Eenvoorbeeldhiervanzijndebeekdalen,waarhetaltijddermatenatisgeweestdaterbeekeerd- grondenof veengrondenontstaanzijn.Dekleineredekzandkopjesbinnendebeekdalenwaren weliswaar droger en beter ontwaterd zodat hier in principe podzolen hadden kunnen ontstaan, maar dezesituatie heeft nietlang genoeggeduurd ominderdaadin podzolvormingte resulteren. Met anderewoorden:het hanteren van hetcriterium ‘intacte (podzol)bodem' kan leiden tot het onterechtafschrijven van terreinen.
Infeiteis de intactheid van de top van hetdekzand, dusvan RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 58 het prehistorische landoppervlak, het belangrijkste criterium, maar dit is over het algemeen moeilijk te bepalenenvereistvrijspecialistische kennis vanbodems enof fysischegeografie. Hier onder worden daarom richtlijnen gegeven voor de invulling van de term ‘intacte bodem' voor de verschil- lende landschappen en de daarop voorkomende bodemtypen. Glaciaal landschap, dekzandlandschap en stuifzandlandschap Zowel in het glaciale landschap, waarvan de landschappelijke elementen vaak met een laag dek- zand bedekt zijn, als in het dekzandlandschap zijn de podzolgronden de meest voorkomende bodems. De top van het dekzand is te beschouwen als het prehistorische landoppervlak en resten van bewoning en landgebruik uit deze periode worden dan ook vaak in de top van het dekzand aangetroffen.Indestuifzandgebiedenkomenplaatselijkbegravenpodzol bodemsvoor,waarbijhet oorspronkelijke dekzandoppervlak (en daarmee het prehistorische landoppervlak) is afgedekt door een laag jonger stuifzand.
Podzolbodems ontstaan in de relatief hooggelegen, goed ontwaterde delen van de hierboven genoemde landschappen en bestaan van boven naar beneden uit een accumulatiehorizont (A-horizont), een uitspoelingshorizont (E-horizont), een in spoelingshorizont (B-horizont) en het onverstoorde moedermateriaal (C-horizont). In de provincie Drenthe wordt een podzolbodem als intact beschouwd als in ieder geval de E-horizont of een deel daarvan nog aanwezig is. De A-horizont is over het algemeen al in de moderne bouwvoor opgenomen. Deze archeologische definitie wijkt dus nogal af van de bodemkundige definitie, waarbij het voorkomen van een B-horizont het belangrijkste indelingscriterium is. Beekdallandschap Vanwege de slechte afwatering (in de ondergrond) en overwegend natte omstandigheden heb- ben zich in beekdalen nooit podzolbodems kunnen ontwikkelen. Op deze natte locaties vergaat organisch materiaal niet of nauwelijks. Waar lang sprake is geweest van moerasachtige omstan- digheden, ontstaat veen; waar stroompjes met enige regelmaat klei en zand aanvoeren, ontstaan beek- of gooreerdgronden. In het beekdallandschap moet bij het vaststellen of een bodem al dan niet intact is vooral gekeken worden of de beekafzettingen boven het dekzand verstoord zijn. De top van het dekzand is hier minder interessant omdat de omstandigheden nooit gunstig zijn geweest voor prehistorische ne der zettingen.
Alleen waar sprake is van dekzandkopjes binnen het beekdal moet opgelet worden of de top van het dekzand nog intact is. Dit is bijvoorbeeld te herkennen aan beginnende bodemvorming (humusaanrijking). Veenlandschap In het veenlandschap is de intactheid van het bodemprofiel moeilijk te definiëren. De top van het veen is vaak afgegraven of door ontwatering geoxideerd en verdwenen. In het veenlandschap zal de aandacht daarom vooral uit moeten gaan naar de top van het dekzand onder het veenpakket en het al dan niet aanwezig zijn van een podzolbodem daarin. Essen Omdat essen vaak op dekzandruggen of andere hooggelegen land schappelijke delen zijn aan ge- legd, kunnen hieronder ook nog podzolbodems voorkomen. Het is echter vaak zo dat de essen op RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 59 locaties liggen die al sinds de Prehistorie in gebruik zijn als nederzettingsterrein. Van intacte pod- zolprofielen is dan ook vaak geen sprake meer. Daarnaast is de top van het dekzand, met daarin relevante de bodemhorizonten of archeologische vondstlagen, meestal opgenomen in het esdek. De sporen die bij deze prehistorische nederzettingen horen, zijn overigens vaak nog wel bewaard gebleven onder het esdek. Voor de essen geldt dan ook dat sprake is van een ‘intacte bodem' als de basis van hetesdek nietverstoord is.
Controlerend verkennend booronderzoek Hetdoelvaneencontrolerend verkennendbooronderzoekishetcontrolerenvaneengebiedop verwachte bodemverstoringen. Eencontrolerend verkennend booronderzoekheefteen boor dicht- heidvanminimaal3boringenperha.Deboringenmoetenmeteengutsboor(2of3cm0)ofEdel- manboor (5 of 7cm0)worden gezet tot in de ongestoorde pleistocene ondergrond. Als uit dit onderzoek blijkt dat de bodem niet (ernstig) verstoord is en dat de archeologisch rele- vanteniveausplaatselijknogintactzijn,moethetonderzoekuitgebreidwordentoteenverkennend booronderzoek. Verkennend booronderzoek Een verkennend booronderzoek heeft tot doel de gaafheid van de bodem ofvan de relevante archeologischeniveaustebepaleningebiedenwaarvannietopvoorhandbekendisdatergroot- schaligebodemverstoringenhebbenplaatsgevonden.Daarnaastkunnenmeteenverkennend booronderzoekbegravendekzandkoppenen-ruggenenookgroterearcheologischenederzet- tingsterreinen met een vondstlaagworden opgespoord. Bij een verkennend booronderzoek worden tenminste 6 boringen per ha gezet, met een minimum van 6 boringen per plan. De boringen moeten met een gutsboor (2 of 3 cm 0) of edelmanboor (5 of 7 cm 0) worden gezet tot in de ongestoorde pleistocene ondergrond. Opplaatsenwaaruithetverkennendebooronderzoekblijktdatdebodemintactis(ziehierboven voor de daarvoor geldendecriteria), moet overgegaanworden opeenkarterendbooronderzoek.
Karterend booronderzoek Meteenkarterendbooronderzoekkunnenkleinerearcheologischenederzettingsterreinenworden opgespoord.Hetkarterendbooronderzoekbestaatuitbooronderzoekmeteenboordichtheidvan tenminste 20boringen perhectare. Afhankelijk van de specifieke doelstellingvan het onderzoek kunnendeboringenmeteengutsboorofkleindiameterEdelmanboorofmeteengrootdiameter Edelmanboor (‘megaboor':15 cm 0) gezetworden. Als een megaboor gebruiktwordt,moet de opgeboordegronduitderelevantearcheologischeniveausgezeefdwordenovereenzeefmeteen maaswijdte van maximaal 4mm enonderzochtworden op archeologische indicatoren. Waarderend onderzoek Het doel van een waarderend onderzoek is het vaststellen van de aard, ouderdom, omvang, diepteliggingenkwaliteitvaneenarcheologischevindplaats.Devormenomvangvanhetwaar- derendonderzoekzijnafhankelijkvanhet(verwachte)typevindplaatsenzalinoverlegmetde gemeente en,wanneer het om provinciaalbelang gaat, de provincie bepaald moetenworden.
RAAP-RAPPO RT 2021 Gem eenteW esterveld Een archeologischeverw achtings-en beleidsadvieskaart 60 5.3.2M eldingsplicht Voorgebiedenw aarvoorhetzijvanw egedearcheologischeverw achting,hetzijvanw egedetegeringe om vangvandeingrepengeenarcheologischvooronderzoekvereist is,geldteen m eldingsplicht con- form deM onu mentenw et.Alsbijhetu itvoerenvandeingrepentochgrondsporenen/ofarcheologische vondstenw ordenaangetroffen,danm oethiervandirectm eldinggem aaktw ordenbijdeprovinciaal archeoloog,diedem et archeologiebelasteam btenaarvan degem eenteW esterveldinform eert. 5.3.3Vrijstellingen In algem ene zin is onderzoek niet vereist als het gaat om herbou w m et dezelfde m aatvoeringals het oorspronkelijkebou w w erk, dat w ilzeggen dat defu nderingen dezelfdehorizontaleen verticaleafm e- tingen hebben ofw anneerw erkzaam heden vergu nningvrijku nnen w orden u itgevoerd.Archeo logisch onderzoekisniet nodigbijingrepen dieniet dieperreiken dan 0,3m beneden m aaiveld.Tevensgeldt een onderzoeksvrijstellingvan 1000m2voorallegebieden m et een hogeofm iddelhogeverw ach- tingopdearcheologischebeleidsadvieskaart.Hetgaathierbijom hettotaalaanteverstorenbode- m oppervlakbinnen een plangebiedofbou w blokvan een sam en hangendproject dat niet opgedeeld kan w orden in deelu itw erkingen.Devrijstellinggeldt u iteraardniet voorbekendevindplaatsen van zeerhogearcheologischew aarde(w aaronderderijksm onu
m enten),hogearcheologischew aardeen archeologischew aarde.Feitelijkbetreft het deterreinen van deArcheologischeM onu m entenkaart Drenthediezijnovergenom enopdeGem eentelijkebeleidsadvieskaart.U itzonderinghieropzijnde historischekernen van Diever,Doldersu m ,Dw ingeloo,Eem ster,Havelte,L eggeloo,L hee,U ffelte, enW ittelte,dieopdeAM K staanaangegevenals‘terreinen vanhogearcheologischew aarde'. Voordezehistorischekerneniseenonderzoeksvrijstellingvan70m2mogelijk.Datw ilzeggendatvoor ru im telijkeingrepen m et een oppervlaktekleinerdan ofgelijkaan 70m2geen archeologischeonder- zoeknoodzakelijkis. 5.4Beleidsadviezen voorbijzondereterreinen,gebieden en landschapselem enten 5.4.1Rijksm onu m enten Van dezeterreinen is bekenddat zew aardevollearcheologischeresten bevatten.Zezijn w ettelijk bescherm d krachtens de M onu m entenw et 1988.Het is verboden zonder ofin afw ijking van een vergu nningeen bescherm dm onu m ent teverstoren ofin enigopzicht tew ijzigen (artikel11-12van de M onu m entenw et 1988).W anneererplannen bestaan die het bodem archiefterplaatse ku nnen schaden, is een vergu nningvan deM inistervan O C &W noodzakelijk en dient via degem eentebij deRijksdienst voorhet C u ltu reelErfgoeddaartoeeen aanvraagtew orden gedaan.
Voorbodem ingrepen in een zonevan 50m om het terrein heen dient contact tew orden opgeno- m en m et degem eente en, als sprakeis van een terrein van provinciaalbelangarcheologie, ook m et deprovincie/provinciaalarcheoloog.Een vergu nningvan deM inistervan O C &W is bijingre- pen in deze50m zoneniet nodig. 5.1.2e RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 61 5.4.2 AMK-terreinen Bij deze terreinen dient gestreefd te worden naar behoudin situ, dus dat bodemingrepen in de ter- reinen voorkomen dienen te worden. Bij geplande ingrepen in het monument en in een zone van 50 m daar omheen dient contact opgenomen te worden met de gemeente. indien sprake is van provinciaal belang archeologie dient eveneens, via de gemeente, contact te worden opge nomen met de provincie/provinciaal archeoloog. 5.4.3 Veentjes Voor veentjes wordt geadviseerdeen waarderend onderzoek uit te latenvoeren. Dit waarde ren de onderzoek bestaat uit een booronderzoek met gutsboringen in een kruisraai over de (centrale) depressie om de genese van het veentje te bepalen. Het maximale boorinterval is 20 m. Als inder- daad sprake is van een pingoruïne of een andere, meer dan 1,5 m diepe met organisch materiaal gevulde depressie, moet het onderzoek uitgebreid worden met booronderzoek op en in de rand- zone van de depressie.
Dit onderzoek is er op gericht kleine nederzettingen uit het Paleo lithicum en Mesolithicum, die vaak op dergelijke locaties voorkomen, op te sporen. Het booronderzoek in de randzone heeft een boordichtheidvantenminste 20 boringen per hectare en moet met een megaboor worden uitgevoerd. Verder moeten, bij watervoerende veentjes, ingrepen in de waterbodem worden vermeden om de paleo-ecologische informatie (record) die in de organische opvulling van de depressie besloten ligt, tegen verstoring en oxidatie te beschermen. 5.4.4 Essen De essen in de gemeente Westerveld zijn aangemerkt als provinciaal belang archeologie. Wan- neer hier bodemingrepen worden voorgenomen, moet via de gemeente contact opgenomen worden met de provincie/provinciaal archeoloog. De eerste fase van het archeologisch onder zoek bestaat hier uit een verkennend en karterend proefsleuvenonderzoek. 5.4.5 Beekdalen Alle beekdalen zijn aangemerkt als provinciaal belang archeologie. Omdat de in beekdalen ver- wachte structuren niet met booronderzoek op te sporen zijn, is booronderzoek gericht op het opsporenvanarcheologische vindplaatsen hier niet zinvol en moetenalle ingrepen in beekdalen in principe onder archeologische begeleiding plaatsvinden. Hierover moet via de gemeente con tact opgenomen worden met de provincie//provinciaal archeoloog.
In overleg met de provincie kan dan besloten worden over de wijze waarop de archeologische begeleiding plaats moet vinden. Hierbij worden de volgende richtlijnen gehanteerd: - inbeekdalen met een hoge verwachtingmoeten de bodemingrepen archeologisch begeleid worden (archeologische begeleiding conform KNA-protocol opgraven); - inbeekdalen met een hoge verwachting, waarschijnlijk verstoordwordt eerst door middel van een controlerend verkennend booronderzoek (3 boringen/ha) onderzocht of en zo ja hoe diep de beekafzettingen verstoord zijn. Als hieruit blijkt dat de beekafzettingen ernstig verstoord blij- ken, dan kan volstaan worden met een veldinspectie na afloop van de ingrepen met nadruk op mogelijk nog wel aanwezige diepere delen, zoals geultjes waarin nog wel archeologische resten RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 62 bewaard gebleven kunnen zijn. Als uit het booronderzoek blijkt dat de beekafzettingen nog wel intact zijn, dan moeten de bodemingrepen archeologisch begeleid worden (archeologische begeleiding conform KNA-protocol opgraven); - inbeekdalen met een middelhoge verwachtingworden geen organische afzettingen (meer) verwacht en is de kans op goed geconserveerd vondsten en structuren minder groot dan in de beekdalen met een hoge verwachting.
Daarom kan in deze delen met een veldinspectie na afloop van de ingrepen volstaan worden. Deze begeleiding is dan vooral gericht op mogelijk nog wel aanwezige diepere delen (bijv. begraven geultjes) waarin nog wel archeologische resten bewaard gebleven kunnen zijn; - inbeekdalen met een middelhoge verwachting, waarschijnlijk verstoordmoet eerst door middel van een controlerend verkennend booronderzoek (3 boringen/ha) onderzocht worden of en zo ja hoe diepde beekafzettingenverstoordzijn. Als deze verstoordblijkendankanhet gebiedworden vrijgegeven. Als de beekafzettingen nog intact zijn dan kan volstaan worden met een veldinspectie na afloop van de ingrepen, waarbij de nadruk ligt op mogelijk nog wel aanwezige diepere delen, zoals geultjes waarin nog wel archeologische resten bewaard gebleven kunnen zijn; - wanneer zichdekzandkopjes binnen de beekdalenbevinden die bedreigd worden door de bodemingrepen, is een andere vorm van onderzoek vereist. Over het algemeen zal dit een ver- kennend onderzoek (6 boringen per hectare) zijn, zonodig gevolgd door karterend onder zoek (20 boringen per hectare) omdat de te verwachten nederzettingen (jacht- en extractie kampjes) vrij kleinzijn. In het algemeen wordt verder geadviseerd ook een AHN-analyse in het voor onderzoek te betrek- ken.
Uit het voor onderhavig rapport uitgevoerde onderzoek blijkt dat niet alleen dekzandkopjes, maar ook fossiele geulstructuren uit onthelde AHN-beelden naar voren komen (zie figuur 6). 5.4.6 Overige terreinen van Provinciaal belang archeologie Bij deze terreinen gaat het om de Havelterberg, deceltic fields, een aantal grafheuvelgebieden en de verlaten nederzetting Hesselte (oud Darp). Voor al deze gebieden geldt dat gestreefd dient te worden naar behoudin situ. Het is raadzaam om bij ingrepen al in de planfase via de gemeente contact op te nemen met de provincie. 5.5 Beleidsadviezen voor de overige gebieden 5.5.1 Delen met een hoge verwachting: dikke stuifzandpakketten De stuifzandgronden met een stuifzanddek dat dikker is dan 1,8 m nemen binnen de gebieden met een hoge verwachting een uitzonderingspositie in. Alleen als de voorgenomen bodem ingrepen dieper reiken dan 1,5 m -Mv en een oppervlak van 1000 m2of meer beslaan, moet archeologisch vooronderzoek (verkennend onderzoek) plaatsvinden.
5.5.2 Overige delen met een middelhoge en hoge archeologische verwachting In de delen van de gemeente met een middelhoge of hoge archeologische verwachting (uitge zon- derd de hierboven genoemde dikke stuifzandpakketten, de essen, de veentjes en de beekdalen) dient bij bodemingrepen die dieper reiken dan 0,3 m -Mv en die een oppervlak van 1000 m2of meer RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 63 beslaan eerst een verkennend booronderzoek uitgevoerd te worden. Bij ingrepen kleiner dan 1000 m2hoeft geen archeologisch vooronderzoek uitgevoerd te worden. Voor deze ingrepen geldt wel een meldingsplicht (zie § 0). Afhankelijk van de resultaten van het verkennende booron der zoek kan het gebied vrijgegeven worden of er moet vervolgonderzoek (karterend booronder zoek of, wanneer een vindplaatsisaangetroffen,eenwaarderendonderzoek)plaatsvinden. 5.5.3Delenmeteenmiddelhogeenhogearcheologischeverwachtingmaar waarschijnlijk verstoord Opgrondvandebestudeerdebronnenzijndezegebiedenhoogstwaarschijnlijkverstoord.Gead- viseerdwordtom, bij bodemingrependie dieper reikendan 0,3m -Mven dieeen oppervlak van 1000 m2of meer beslaan, de mate van verstoring middels een controlerend booronderzoek (3 borin gen/ha) teonderzoeken. Mocht blijkendat de bodem in hetgebied inderdaad verstoord is, dan hoeft verder geenarcheologisch onderzoek plaats te vinden.
Waar debodem plaatselijk nog wel intact is, dient te worden overgegaan op een verkennend onderzoek. 5.5.4Delenmeteenlagearcheologischeverwachtingendelenmeteenlage verwachting, waarschijnlijk verstoord In de delen van de gemeente Westerveld die een lage archeologische verwachting hebben op de verwachtingskaart, hoeft bij bodemingrepen geen archeologisch vooronderzoek plaats te vinden. Voor deze gebiedengeldtwel eenmeldingsplicht (zie§0). RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 64 RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 65 6 Wettelijk kader van het archeologie- beleid 6.1 Europees beleid: Verdrag van Valletta Het Europese verdrag betreffende de bescherming van het archeologische erfgoed is in 1992 in Valletta (Malta)ondertekend door de ministers van Cultuur van de landenaangesloten bijde Raad van Europa. Dit verdrag wordt het ‘Verdrag van Valletta' genoemd (Ministeries van WVC & BZ, 1992). Het verdrag van Malta heeft als doel archeologische waarden in Europa te bescher- men als onvervangbaar onderdeel van het cultureleerfgoed (artikel 1).Het accentligt op hetstre- ven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de bodem en op het zoveel moge- lijk beper ken van (de noodzaak van) archeologische opgravingen (artikel 2).
Het verdrag bepaalt dat archeo logische waarden voortaan expliciet bij de besluitvorming over ruimtelijke ingrepen moetenwordenmeegewogen.Waarmogelijkdienendearcheologischewaardentewordenontzien (behoudinsitu).Wanneerbeschermingeninpassingvanarcheologischwaardevolleterreinenniet mogelijkblijkt,zaldehistorischeinformatiedoormiddelvanverantwoordarcheologischonderzoek moetenwordenveiliggesteld(behoudexsitu).Omdezedoelstellingtebereiken,moethetarcheo- logische belang volledig erkendworden in planologische besluitvormingsprocessen(artikel5). De veroorzaker van de bodemverstoring is verantwoordelijk voor het vroegtijdig (laten) uitvoeren van archeologisch onderzoek en de financiering daarvan (het ‘veroorzaker-betaalt-principe'; artikel 6). Onderzoek moetwordenuitgevoerd door deskundigen enwordenafgeslotenmeteen schrifte- lijkewetenschappelijkeverslaglegging (artikel7). Eeninformatieplichtisvastgelegdindevormvanverplichteuitwisselingvaninformatieenhetactueel houdenvaneendatabankmetarcheologischegegevens(artikelen7en8).Hetverdragverplichtook voorlichtingaanhetpubliekenpubliekgerichteontsluitingvanarcheologischewaardenombijhet publiekmeerbegripteontwikkelenvoorhetbelangvanhetarcheologischeerfgoed(artikel9). DevolledigetekstvanhetverdragvanMaltaistelezenopdewebsitevandeRijksdienstvoorhet Cultureel Erfgoed (http://www.cultureelerfgoed.nl).
6.2 Nationaal beleid: Wet op de archeologisch Monumentenzorg De invoering van het Verdrag van Malta in de Nederlandse wetgeving heeft plaatsgevonden door de bestaande Monumentenwet 1988 (Ministerie van OCenW, 1988) gedeeltelijk te wijzigen en aan te vullen door middel van de wijzigingswet: de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz; Ministerie van OCenW, 2006). Door de Wamz is ook een aantal wijzigingen doorgevoerd in de Ont- grondingenwet, de Woningwet, de Wet Milieubeheer en het Besluit Ruimtelijke Orde ning. Er is voor gekozenomzoveelmogelijkaantesluitenbijbestaanderegelgeving,omextrawet-enregelgevingte RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 66 vermijden en om de integratie te bevorderen. De wetswijziging is op1 september 2007 vankracht geworden. Op de websitewww.wetten.overheid.nl zijn de volledige wetteksten in te zien. De (herziene) Monumentenwet 1988 bevat de meest relevante bepalingen op het gebied van de archeologie. Doelstellingvan deze wet is archeologische waarden waar nodigte beschermen, zonder meermaatschappelijkelasteninhetleventeroependanstriktnoodzakelijkis.Vergelekenmetdedoel- stelling van het Verdrag van Malta kent de Monumentenwet 1988 dus een nuancering. Hiermee heeft de wetgever aangegeven dat de bescherming van archeologie pro portioneel dient te zijn. Dit geeft ruimte voor een belangenafweging.
De herziene monumenten wetgeving kent eenaantal uitgangspun- ten die veelal aansluiten bij het verdragvan Malta. De meest relevante zijnals volgt: - er zal door alle overheden beleid moet worden geformuleerd en toegepast; - archeologische waarden moeten zoveel mogelijk in de bodem bewaard worden (behoudin situ) en alleen opgegraven worden als behoud in de bodem niet mogelijk is; - de relatie tussen archeologie en RO moet worden versterkt zodat behoud, beheer en ont wik- keling van het bodemarchief onderdeel worden van het planologische besluitvormingsproces; - bodemverstoorders betalen archeologisch onderzoek en mogelijke opgravingen (het ‘ver- stoorder-betaalt-principe'); - verbeteringvan de informatievoorziening over cultureel erfgoed moet er voor zorgen dat het draagvlak voor archeologie wordt vergroot. In onderstaande paragrafen worden de uit de Monumentenwet 1988 voortvloeiende takenen bevoegdheden voor het Rijk, provincie en gemeente kort toegelicht. 6.2.1 Taken en bevoegdheden van het Rijk Het archeologisch rijksbeleid wordt in naam van de minister van OC en W uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Daar waar monumentale, archeologische of cultuur land- schappelijke waarden van nationaal of internationaal belang in het geding zijn, is de Rijksdienst het bevoegd gezag inzake behoud, bescherming, onderhoud en onderzoek.
Het Rijk heeft samen- gevat de volgende bevoegdheden en taken: - Het Rijkzorgt ervoor dat hetarcheologische belangwordt betrokkeninrijksprojecten(Rijk als initiatiefnemer); - Het Rijk heeft een wettelijke adviesrol bij projecten waarvoor een m.e.r. wordt opgesteld; - Het Rijk kan gebieden aanwijzen tot beschermd (archeologisch) rijksmonument (artikel 3, lid 1); - Het Rijk verleent de vergunningen tot wijziging, afbraak of verwijdering (artikel 11 e.v.) van een archeologisch rijksmonument; - Het Rijk verstrekt - uiteraard na toetsing - de opgravingsvergunningen aan opgravende instan- ties (artikel 45-48); - Het Rijk kan bepaald onderzoek aan een universiteit toewijzen in het kader van ondersteuning van het wetenschappelijk onderwijs (artikel 49); - Het Rijk dient een centraal archeologisch informatiesysteem in stand te houden (artikel 55); - De minister (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) kan werk stilleggen (artikel 56) en betre ding RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 67 van terreinen opleggen (gedoogplicht conform artikel 57). 6.2.2 Taken en bevoegdheden van de provincie DeprovincieisbevoegdgezagbijonderandereontgrondingenenmoetalsgevolgvandeMonu- mentenwet het archeologische belang toetsen en meewegen bij deze projecten.
Datzelfde geldt als zij bevoegd gezag is of een regierol heeft bij regionale projecten en m.e.r.'s. Bovendien heeft de provincie door de nieuwe wet de bevoegdheid om archeologische attentiegebieden aan te wijzen.Attentiegebiedenzijngebiedendiearcheologischwaardevolzijn,ofnaarverwachting archeologisch waardevol zijn, maar die binnen bestaande bestemmingsplannen onvoldoende wordenbeschermd.IndieneenbepaaldgebieddoordeProvinciewordtaangewezenalsattentie- gebied,moetde gemeenteraad - binnen een door Provinciale Staten te stellen termijn - voor dit gebiedeennieuw bestemmingsplanvaststellen (artikel44). De provincie is verantwoordelijk voor de instandhouding van een depot en kan eisen stellen aan het deponeren van vondsten. Op verzoek van een gemeente kande provincie ook een gemeen te- lijk depot aanwijzen (artikel51). 6.2.3 Taken en bevoegdheden van de gemeente Met deinvoering van de herzieneMonumentenwet issprake van decentralisatie van taken en verantwoordelijkheden.Gemeentenkrijgeneenkerntaakindeuitvoeringvandearcheologische monumentenzorg, zodat ze bij de ruimtelijke besluitvorming het archeologische belang zullen moetenafwegentegendeanderebelangen.Deartikelen38totenmet43 vandeMonumentenwet geven een overzicht van debelangrijkste verplichtingendie degemeenteheeften deinstrumenten die degemeentehiervoor ten dienste staan.
Hetbetreft: - verordening:juridisch instrument waarin nadere regels kunnen worden vastgelegd voor ver- storendeactiviteiten ineenarcheologischmonumentofverwachtingsgebied (artikel38); - bestemmingsplan:het centrale juridische beleidsinstrument in het nieuwe archeologiebestel (artikel 38a); -vergunningen:aanvergunningverleningkunnen-inhetbelangvandearcheologischemonu- mentenzorg - voorwaarden worden gekoppeld (artikelen 37, 39, 40 en 41); - oppervlakte onderzoeksverplichting:vanuit de wet wordt 100 m2als vrijstellings-/ondergrens ten aanzien van de onderzoeksverplichting voor ‘projecten' gehanteerd (artikel 41a). Op basis van een zorgvuldige (archeologisch inhoudelijke) afweging, kan de gemeenteraad een hier van afwij- kendeoppervlaktevaststellen; - schadevergoeding:wanneer een initiatiefnemer/verstoorder in het belang van de archeo logische monumentenzorg schade lijdt die redelijkerwijs niet of niet geheel te zijner laste behoort te blijven, kentB&Whemopzijn verzoekeennaarbillijkheidtebepalenschadevergoedingtoe(artikel42); - attentiegebieden: indien de Provincie een attentiegebied aanwijst, is de gemeente verplicht binneneendoorProvincialeStatenvasttestellentermijneenbestemmingsplanvasttestellen (artikel 44).
RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 68 6.3 Nationaal beleid: Wet ruimtelijke ordening Decentralisatie is de kern van de nieuwe Wro (Ministerie van VROM, 2006). Het bestemmings plan is in de Wet ruimtelijke ordening ge(her)positioneert als het centrale instrument binnen de ruimte- lijke ordening. De sturingsfilosofie ten opzichte van de oude WRO is sterk gewijzigd. In plaats van toetsing achteraf is er nu sprake van het zoveel mogelijk van te voren aangeven van provinciale en nationale belangen richtingde gemeente. DenieuweWrokanwordengeraadpleegdvia http://wetten.overheid.nl.Debelangrijksteverande- ringen als gevolg van de nieuwe Wro zijn (Ministerie van VROM, 2007): -gemeentenzijnverplichteenstructuurvisieoptestellenwaarinzijdehoofdpuntenvanhun ruim- telijk beleidneerleggen; - gemeenten stellen voor het gehele grondgebied één of meerdere bestemmingsplannen vast; - bestemmingsplannen hoeven nietlanger tewordengoedgekeurddoor de provincie; - voor gebiedenwaar geen ruimtelijke ontwikkelingenworden voorzien, kaneenbeheers ver- ordeningworden gemaaktinplaatsvan eenbestemmingsplan; - Provincie en Rijk geven zo veel mogelijk van tevoren aan welke provinciale en nationale belan- gen doorwerken richting degemeente (structuurvisie enandere sturingsmechanismen); - Provincie en Rijk kunnen tijdens de
bestemmingsplanprocedureszienswijzen indienen of een aanwijzing geven; -ProvincieenRijkkunneneenbestemmingsplanopstellen(inpassingsplan)ofeenprojectbesluit nemen; -gemeentenmoeteneensinde10jaarcontrolerenofhunbestemmingsplannenenbeheers- verordeningen nog actueelzijn; - gemeentendoenjaarlijks verslag van hun ruimtelijkbeleid; -gemeentenkrijgendeplichthunruimtelijkeplannendigitaalopteslaanentebeheren(Digitale Uitwisselingin Ruimtelijke Processen, DURP); - om bepaalde projecten voortvarend aan te kunnen pakken, kan gebruik worden gemaakt van eenprojectbesluit.Hetprojectbesluitmoetwelgevolgdwordendooraanpassingvanhetbestem- mingsplan c.q. de beheersverordening. RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 69 7 Beleidskader 7.1 Rijksbeleid 7.1.1 Algemeen Het cultuurbeleid van het Rijk is vastgelegd in de Cultuurnota 2005-2008 (Ministerie van OCenW, 2004). Deze is met ingang van 1 januari 2004 in werking getreden. In 2007 is door het Rijk een koerswijziging in het landelijke cultuurbeleid aangekondigd. In het ‘visievormend' stuk wordt onder- meer een modernisering van het huidige Monumentenzorgstelsel aangekondigd. De wettelijke taken worden namens de minister uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Afspraken tussen de Rijksdienst en de provincies worden vastgelegd in zogenaamde cultuurconvenanten.
Afstemming en doorwerking van het ruimtelijke rijksbeleid vindt ondermeer plaats via de Provinciaal Planologische Commissie (PPC). De Rijksdienst heeft ook met andere instanties convenantenafgesloten voor de uitvoeringvan de zorg voor het archeologische erf goed, zoals met Rijkswaterstaat, Dienst Landelijk Gebied, Staatsbosbeheer, de Gasunie en het Ministerie van Defensie. De Rijksdienst is in deze convenanten gesprekspartner en adviseur. Alleen in het geval van archeologische rijksmonumenten is de Rijksdienst het bevoegde gezag. Als nationaal kenniscentrum voor het archeologische, gebouwde en landschappelijke erfgoed levert de Rijksdienst informatie, kennis en expertise. De belangrijke instrumenten zijn: - de archeologische monumentenkaart (AMK); - de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW); - de digitale database ARCHIS; - de kennisinfrastructuur cultuurhistorie (KICH); - de nationale onderzoeksagenda archeologie (NOaA; Projectgroep NOaA, 2006). DeRijksdienstvoorhetCultureelErfgoedheeftookdetaaktoezichttehoudenopdeuitvoeringvan archeologische werkzaamhedenen de nalevingvan de Monumentenwet 1988. Namens de Minsister vanOCenWdraagtzijdezorgvoordevergunningverleningaaninstanties diearcheologischeopgravin- gendienenuit te voeren.
Instanties dieeenvergunningaanvragen, dienenaaneenaantalvoorwaarden tevoldoen.Eenvandebelangrijkstevoorwaardenis dat hetarcheologische onderzoekvolgensdein de beroepsgroep geldende normen wordt gewerkt: de Kwaliteits norm van de Nederlandse Archeologie (KNA). In de KNA staan de diverse processen van archeo logische onderzoek (booronderzoek, proef- sleuven, opgravingen, etc.) beschreven met de daarbij geldende normen. Het beheer van de KNA ligt in handen van de SIKB (Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer). De Erfgoedinspectie houdt toezicht ophet nalevenvande KNA. RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 70 7.1.2 Cultuurhistorie en ruimte Behalve de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het rijksarcheologiebeleid en de hand- havingvandeMonumentenwet1988isdeRijksdienstvoorhetCultureelErfgoedookmedeverant- woordelijk voor hetgebouwde en landschappelijke erfgoed. De uitgangspunten vanhet te voeren beleid zijn verwoord in de Nota Belvedere (Ministeries van OCenW, LNV, VROM & VenW, 1999) en de Nota Ruimte (Ministeries van VROM, LNV, VenW & EZ, 2006).
Relevant voor het toekomstige rijksbeleidmetbetrekkingtotcultuurhistorieenruimteisookderijksnotitieKunstvanLeven (MinisterievanOCenW,2007),waarindehoofdlijnenvanhettoekomstigecultuurbeleidzijnuiteen- gezetendemoderniseringvandeMonumentenzorg(MoMo)isaangekondigd.Debeleidsuitgangs- puntendieindezedocumentenstaanverwoord,hebbenrechtstreeksinvloedophetprovincialeen gemeentelijke beleid. Nota Belvedere & Modernisering Monumentenzorg Inhetverledenverdwenenbijnieuweruimtelijkeontwikkelingenvaakwaardevollecultuurhistorische kenmerken.Omdattegentegaan,isdoorde rijksoverheideenbeleidopgestelddatvoorwaarden scheptomdecultuurhistorischeidentiteitsterkerrichtinggevendtelatenzijnbijdezeprocessen. Daartoeisinjuni1999denotaBelvedere(MinisteriesvanOCenW,LNV,VROM&VenW,1999)uit- gebracht.De2belangrijkstedoelen vandeNotaBelvederezijn: -heterkennenenherkenbaarhoudenvandecultuurhistorischeidentiteitinhetstedelijkenlandelijk gebiedalskwaliteiten uitgangspunt voor verdere ontwikkelingen; - het versterkenen benuttenvan de cultuurhistorischeidentiteiten dedaarvoor bepalende kwaliteiten van decultuurhistorischmeestwaardevollegebieden van Nederland,dezoge- naamde Belvederegebieden en -steden. Het Belvederebeleid is inmiddels onderdeel geworden van het ruimtelijk beleid. In verschillende rijksnota's, zoals de Nota Ruimte, zijn de ideeën uit de Nota Belvedere terug te vinden.
Het Bel- vederebeleid is in 2007 geëvalueerd. Uit deze evaluatie bleek dat veel bereikt is, maar er ook nog veel werk verzet moet worden. In 2009 wordt het tienjarige Belvedereprogramma afgesloten en gaat het beleid een nieuwe fase in. De toekomst van Belvedere hangt daarbij samen met de voor- gestelde modernisering van de monumentenzorg (MoMo) in 2009. De moderne monumenten zorg moet meer gebieds- en ontwikkelingsgericht worden. Belangrijk element in de voorstellen voor het nieuwe stelsel is dat de cultuurhistorie vroeg in het ontwikkelingsproces wettelijk geborgd wordt (Ministerie van OCenW, 2008). Naar verwachting wordt de MoMo in 2011 geïmplementeerd. Nota Ruimte In de Nota Ruimte heeft het Rijk de uitgangspunten voor de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland vastgelegd. Het gaat om inrichtingsvraagstukken die spelen tussen nu en 2020, met een doorkijk naar 2030. In de nota worden de hoofdlijnen van beleid aangegeven, waarbij de ruimtelijke hoofd- structuur van Nederland een belangrijke rol zal spelen. De nota heeft 4 algemene doelen, waarvan de waarborging van waardevolle groengebieden door het behouden en versterken van de natuurlij ke, landschappelijke en culturele waarden er één is. In de nota worden 20 nationale landschappen onderscheiden.
Deze landschappen hebben elk een unieke combinatie van cultuurhistorische en natuurlijke elementen en vertellen daarmee het verhaal van Nederland. Vandaar dat ze binnen RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 71 het beleid een extra impuls krijgen. Meer hierover is te vinden in het dossier Nota Ruimte op de website van het Ministerie van VROM (http://www.vrom.nl). 7.2 Provinciaal beleid Het provinciale beleid voor archeologie en cultuurhistorie is neergelegd in: - het concept ontwerp Omgevingsvisie Drenthe (versie december 2009); - de Kaart Cultuurhistorische Hoofdstructuur en de Kaart Provinciaal belang archeologie van het concept ontwerp Omgevingsvisie Drenthe (versie december 2009); - de Provinciale beleidsnota Cultuurhistorisch Kompas Drenthe (2009); - de Provinciale monumentenlijst Drenthe (gedeeltelijk in voorbereiding); - Cultuurnota 2009-2012: Cultuur als Magneet; - De provinciale databank cultuurhistorie en archeologie: gevoed en beheerd door Drents Plateau.
De provinciale doelstellingen voor archeologie zijn: - behoudin situvan waardevol Drents archeologische erfgoed; - duurzaam behoudex situin het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis als behoudin situniet mogelijk is; - behoudenswaardige vindplaatsen kunnen niet ongezien verdwijnen; - goede uitvoering van archeologisch onderzoek in het kader van ruimtelijke plannen; - vergroting van het draagvlak voor het archeologisch erfgoed; - ontsluiting van het "archeologische verhaal van Drenthe". In het kader van het nieuwe omgevingsbeleid (in voorbereiding 2009) heeft de provincie haar pro- vinciaal belang cultuurhistorie, archeologie en aardkundige waarden geformuleerd. Het defi niëren van het provinciaal belang archeologie en de daarbij behorende sturing is een handreiking en kader voor gemeenten bij het formuleren van hun eigen gemeentelijk archeologiebeleid. Voor het benoemenvan het provinciaal belangarcheologie is gefocust opeen samenhangende en/of repre- sentatieve selectie van het Drents archeologischerfgoed. Het gaat daarbij om waarden enverwach- tingen. Deze staanaangegevenop de Kaart provinciaal belangarcheologie. Uitgangs punt voor deze selectie is dat het regionale bewoningsgeschiedenisverhaal van Drenthe voor nu en toekomstige generaties a# eesbaar moet blijven in het landschap of in de bodem.
Voor de gemeente Westerveld gaat het om beekdalen, essen,celtic !elds, de Havelterberg, hunebedden, een aantal grafheuvelgroepen en de Wüstung Hesselte bij Darp (oud Darp). De sturing op het provinciaal belang archeologie volgt het stramienvande Cultuurhistorische hoofdstructuur. Voor bekende archeologische waarden is het uitgangspunt behoudin situ(eisenstellen) envoor ver wachte archeologische waardenwordt gestreefdnaareengoede uitvoeringvanarcheologischonderzoek(voorwaardenstellen).De derde sturingsfilosofie ‘respecteren' loopt als een rode draad door de omgang met het archeologisch erf- goed. Uitwerkingvandeze sturingis dat de provinciezovroegmogelijk inde planvormingmet de initiatiefnemer(s) van een ontwikkeling aan tafel wil zitten en het archeologieonderdeel in de plan- vormingzal begeleiden. Ingeval vanvoor genomen bodem ingrepeninwaardenof verwachtingen aangaande het provinciaal belang archeo logie dient, via de gemeente, contact te worden opgeno- men met de provincie, namens deze de provinciaal archeoloog.
RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 72 De provincieisverderverantwoordelijkvoor deinbrengvanhetaspectarcheologiebij ontgrondingen, m.e.r-proceduresenbovenlokaleruimtelijkeontwikkelingenzoalslandinrichting,waterberging,natuur- ontwikkeling en provinciale infrastructuur, wanneer zij bevoegd gezag is, initiatiefnemer is of een regierol heeft. De provinciale taken op het gebied van archeologie zijn niet alleen een ruimtelijke opgave. De Wet archeologische monumentenzorg regelt dat alle vondsten en opgravingsdocumentatie uit archeo- logisch onderzoek in Drenthe eigendom zijn van de provincie. Daartoe wordt, samen met de pro- vincies Groningen en Friesland, het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis in stand gehouden. Hier wordt het archeologisch erfgoedex situ beheerd op een wijze die uit oogpunt van behoud en toegankelijkheid verantwoord is. De provincie staat voor een ruimhartig uitleenbeleid ten behoeve van exposities en wetenschappelijk onderzoek. 7.3 Gemeentelijk beleid Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om waardevolle archeologische sites niet te (laten) verstoren en als dat toch gebeurt, ervoor te zorgen dat ‘de verstoorder betaalt'. Zij zijn verant- woordelijk voor vergunningverlening en het opnemen van archeologie in bestemmingsplannen. Verder kunnen zij opdracht geven tot archeologisch onderzoek.
Dit vraagt om gemeentelijke capa- citeit (archeologische kennis), beleid en beleidskaarten op gemeentelijke schaal (verdie pingsslag IKAW). De gemeente Westerveld heeft met het laten vervaardigen van een archeologische beleidsadvies- kaart een belangrijke eerste stap gezet in het opstellen van een eigen gemeentelijk archeologie- beleid. De gemeente heeft het voornemen het beleid verder uit te werken. Hiertoe wil zij (eventueel met andere gemeenten) een gemeentelijk archeoloogaanstellen. Tenaanzien van het gemeentelijk beleid kunnen de in de volgende paragrafen geformuleerde uitgangspunten worden gehanteerd. 7.3.1 Algemeen Het gemeentelijk beleid richt zich primair op behoudin situvan waardevolle archeologische vind- plaatsen. Bij ruimtelijke ingrepen met een groot maatschappelijk belang en als er geen alterna tieven zijn om de vindplaats te behouden, moeten de archeologische waarden worden opgegraven (behoud ex situ ). Belangrijke beleidsinstrument voor het archeologiebeleid is de Archeologische Beleidsadvieskaart van de gemeente Westerveld. 7.3.2Onderzoek Archeologischonderzoek dient conform de vigerende versie vande Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) te worden uitgevoerd. Voor het maken van de archeologische beleidsadvies- kaart is gebruik gemaakt van makkelijk toegankelijke bronnen. Archiefonderzoek naar historische bronnenviel buitende scope vanhet onderzoek.
Historische gegevens kunnenechtervanemi nent belang zijn voor de interpretatie van archeologische gegevens. Recente voorbeelden daarvan zijn de belangrijke opgravingen in Kalteren(Diever) vaneen bisschoppelijk hof enin Dwingeloo(locatie Aldi) van een boerderij behorend bij een historisch bekend hof. Zonder onderzoek van historische RAAP-RAPPO RT 2021 Gem eenteW esterveld Een archeologischeverw achtings-en beleidsadvieskaart 73 bronnen zou den w enooit achterdenaam en betekenisvan deopgegraven erven m et hu isplat- tegronden zijn gekom en.Archiefonderzoekkan,net alsbou w historischonderzoek,in bepaalde om standigheden aanvu llendegegevensopleveren voorhet archeologischbu reau onderzoek.Het verdient daarom aanbevelingom voorafgaandaan het veldw erkaltijddelokalehistorischevereni- gingteraadplegen overdebeschikbaarheidvan historischebronnen diehet plangebiedbetreffen. Degem eenteendeprovincieontvangen beidem instenseenexem plaarvanhetdefinitievearcheo- logischeonderzoeksrapport.O okhet Noordelijkarcheologischdepot ontv angt een exem plaar van het onderzoeksrapport.Deprovinciaalarcheoloogstelt,in gevalvan een afw ijkendstandpu nt inzakehet gegeven selectieadvies, degem eentehiervan op dehoogte.
7.3.3Vrijstellingvan onderzoek Archeologischonderzoekisniet nodigbijingrepen dieniet dieperreiken dan 0,3m beneden m aaiveld(-Mv).Tevens geldt een onderzoeksvrijstellingvan 1000m2voorallegebieden dieop dearcheologischebeleidsadvieskaart staan aangegeven m et een hogeofm iddelhogeverw ach- ting.Het gaat om het totaalaan teverstoren bodem oppervlakbinnen een plangebiedofbou w blok van een sam enhangendproject dat niet opgedeeldkan w orden in deelu itw erkingen.Devrijstelling geldtnietvoorbekendevindplaatsenvanzeerhogearcheologischew aarde(w aaronderderijks- m onu m enten),hogearcheologischew aardeen archeologischew aarde.Feitelijkbetreft het deter- reinen van de Archeologische M onu m entenkaart Drenthe die zijn overgenom en op de Gem een telijke beleidsadvieskaart.U itzonderinghierop zijn dehistorischekernen van Diever, Doldersu m , Dw inge- loo, Eem ster, Havelte, L eggeloo, L hee, U ffelte, en W ittelte, dieop deAM K staan aangege- ven als ‘terreinen van hogearcheologischew aarde'.Voordezehistorischekernen is een vrijstelling van70m2m ogelijk.
In degebieden in degem eenteW esterveldw aarvooreen lagearcheologischeverw achtinggeldt op debeleidsadvieskaart, hoeftbijbodem ingrepen geen archeologischvooronderzoekplaats te vinden.Alsbijdegraafw erkzaam heden tochonverw acht archeologischevondsten w orden gedaan, gelden dezealstoevalsvondsten en m oeten zegem eldw orden bijdeprovinciaalarcheoloog,die daarnacontact opneem t m et degem eente. In algem enezin is onderzoekniet vereist als het gaat om herbou w m et dezelfdem aatvoeringals hetoorspronkelijkebou w w erk,datw ilzeggendat defu nderingen dezelfdehorizontaleenverticale afmetingen hebben ofw anneerw erkzaam heden vergu nningvrijku nnen w orden u itgevoerd. 7.3.4ToetsingProgram m avanEisen(PvE),PlanvanAanpak(PvA)en rapporten Degem eentew ilnadru kkelijkeen regierolnem en ten aanzien van het gem eentelijkarcheologisch erfgoed.Daarom w ilzijvanu it haarrolalsbevoegdgezag,voorafgaandaan deu itv oeringvan het onderzoek,allePvE'svoorarcheologischonderzoekterinstem m ingvoorgelegdkrijgen.Deprovin- ciedient ookeen exem plaarvan het PvE teontvangen zodat zij, vanu it haarrolalseigenaarvan de vondsten,eventu elew ensen m et betrekkingtot deom gangm et vondstm ateriaalkenbaarkan m aken.
5.1.2e RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 74 Daarnaast worden ook alle Plannen van Aanpak (PvA's) voor non-destructief onderzoek getoetst die betrekking hebben op plangebieden groter of gelijk aan 10 ha. Voor de toetsing wordt een ter- mijn aangehoudenvan maximaal 4weken. RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 75 Literatuur Aalbersberg,G.&T.Litt,T.,1998.MultiproxyclimatereconstructionsfortheEemianandEarly Weichselian.Journal of Quaternary Science13(5): 367-390. Bakker, J.A., 1979.The TRB Westgroup. Studies in the Chronology and Geography of the Makers of Hunebeds and Tiefstich Pottery. Amsterdam. Bakker, R.,2003. The emergence ofagriculture onthe Drenthe Plateau:a palaeobotanicalstudy supportedbyhigh-resolution C-14 dating.Archëeologische Berichte16. Thesis, Bonn. Beek, J.L. van, 2008. Natura2000: Havelte Oost, gemeente Westerveld; een cultuurhistorische inventarisatie.RAAP-rapport1719. RAAP ArcheologischAdviesbureau, Weesp. Bente, D.A., 2001. NatuurontwikkelingsplanHertenkampte Wateren, gemeente Westerveld;een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI).RAAP-rapport684. RAAP Archeo logisch Adviesbureau,Amsterdam. Berendsen, H.J.A., 2000.Landschappelijk Nederland. Van Gorcum, Assen. Beuker, J.R. & M.J.L.Th. Niekus, 1996. Verder met Vledder.
Rendierjagers aan de rand van een ven.Nieuwe Drentse Volksalmanak 113: 91-129. Beuker, J.A., W.A.B. van der Sanden & V.T. van Vilsteren, 1993.Wonen en werken. Honderddui- zend jaar dagelijks leven in Drenthe. Assen. Blok,D.P.,1985.DevroegeMiddeleeuwentotca.1150.In:J.Heringa,P.Blok,M.G.Buist&H.T. Waterbolk (red.);Geschiedenis van Drenthe(pag. 141-170). Amsterdam. Bos, J., F.J. Hulst & P. Brood (red.), 1989.Huizen van stand: geschiedenis van de Drentse have- zaten en andere herenhuizen en hun bewoners. Uitgeverij Boom, Meppel. Brongers,J.A.,1976.AirPhotographyandCelticFieldResearchintheNetherlands.Nederlandse Oudheden 6. Amersfoort. Buitenhuis, A. & H.J.M. Zegers, 1968. De bodemgesteldheid van deboswachterij Smilde.Stiboka- rapport725. Stichting voor Bodemkartering,Wageningen. Butler, J.J., 1979.Nederland in de Bronstijd. Haarlem. Butler, J.J. & H. Fokkens, 2005. Van steen naar brons. Technologie en materiële cultuur. In: L.P. Louwe Kooijmans, P.W. van der Broeke, H. Fokkens & A. van Gijn (red.);Nederland in de pre- historie(pag. 371-399). Amsterdam. Butler,J.J.&J.D.vanderWaals,1966.Bell-beakerandearlymetal-workingintheNetherlands. Palaeohistoria12: 41-139. Casparie, W.A., 1987. Bog trackways in the Netherlands.Palaeohistoria29. Rotterdam. Castel,I.I.Y.,1991.LateHoloceneeoliandriftsandsinDrenthe(TheNetherlands).Academisch proefschrift,RijksuniversiteitUtrecht.
Dodewaard,E.van,A.Buitenhuis&G.Rutten,1977.Debodemgesteldheidvanhetruilverkave- lingsgebied Ruinen.Stiboka-rapport1226. Stiboka, Wageningen. Dodewaard,E. van&G.Rutten,1972.Debodemgesteldheid vanhetruilverkavelingsgebiedRui- nerwold - Koekange.Stiboka-rapport878. Stiboka, Wageningen. RAAP -RAPPORT 2021 GemeenteWesterveld Eenarcheologischeverwachtings-enbeleidsadvieskaart Drenth, E. & A.E. Lanting, 1997. On the importance of the ard and the wheeled vehicle for the tran- sition from the TRB culture to the Single Grave Culture in the Netherlands. In: P. Siemen (red.); EarlyCorded Ware Culture. The A-Horizon - fiction or fact? Interna tional Symposium in Jutland, 1994.Arkaeologiske Rapporter Esbjerg Museum2: 53-73. Esbjerg. Es, W.A. van, 1968.Grafritueel enkerstening.Fibula-Van Dishoeck N.V. Bussum. Es,W.A.van,1995.Drenthe'splaatsindeRomeinsetijd(endevroegemiddeleeuwen).Nieuwe Drentse Volksalmanak | 107: 181-192. Fokkens, H., 1998.Drowned Landscape. The occupation of the Western Part of the Frisian-Dren- tian Plateau, 4400 BC - AD 500. Amersfoort. Fokkens, H., 2005a. Boeren met een gemengd bedrijf: synthese. In: L.P. Louwe Kooijmans, P.W. van der Broeke, H. Fokkens & A.L. van Gijn (red.);Nederland in de prehistorie(pag. 463-474). Amsterdam. Fokkens, H., 2005b. Laat-neolithicum, vroege en midden-bronstijd: inleiding. In: L.P. Louwe Kooij- mans, P.W. van der Broeke, H. Fokkens & A.L.
van Gijn (red.);Nederland in de prehistorie(pag. 357-369).Amsterdam. Gans,W.de,1981.TheDrentscheAaValleysystem.AstudyinQuaternaryGeology.Academisch proefschriftVrijeUniversiteitAmsterdam. Giffen, A.E. van, 1919. Mededeelingenomtrent onderzoeken restauratie vanhetgrootehunebed te Havelte.Nieuwe Drentse Volksalmanak | 37: 109-139. Giffen, A.E. van, 1925-1927.De hunebedden in Nederland.Utrecht. Giffen,A.E.van,1930.DieBauartderEinzelgrâber.BeitragderKenntnisderâlterenindivuellen Grabhügelstruktureninden Nederlanden.Mannus Bibliothek | 44-45. Leipzig. Giffen,A.E.van,1936.De"Tweeënbarg'enhetkringgrepurnenveldopdeOerenbijWapse.Nieuwe Drentse Volksalmanak54: 2-20. Giffen,A.E.van,1938.DasKreisgraben-UrnenveldbeiVledder,ProvinzDrenthe,Niederlande. Mannus | 30: 331-384. Giffen, A.E. van, 1939. De tumulia enb te Doldersum, gem.Wapse.Nieuwe Drentse Volksalmanak 57. Giffen, A.E. van, 1943. Opgravingen in Drenthe.In:J.Poortman(red.);Drenthe,eenhandboek voor het kennen van het Drentsche leven in voorbije eeuwen(pag. 393-568). Giffen, A.E. van, 1946. Een vernieldhunebed, DLIIa,het zoogenaamdePottiesbargien,in het (vroegere)Wapserveld bij Diever,gem.Diever.Nieuwe Drentse Volksalmanak | 64:61-71. Giffen, A.E. van, 1951. OudheidkundigeaantekeningenoverDrentse vondsten (XVIII):De Havel- terberg enomgevingbij Havelte, opgravingen in1918,1943,1944 en1946.Nieuwe Drentse Volksalmanak | 69: 97-162.
Ginkel,E.van,2005.Havelte,rendierjagers,jachtvliegtuigeneneenondergedokenhunebed. ArcheologischeroutesinNederland45:HavelteDrenthe.RijksdienstvoorhetOudheidkundig Bodemonderzoek,Amersfoort. Gijn,A.L.van&H.T.Waterbolk,1984.ThecolonizationofthesaltmarshesofFrieslandandGron- ingen:thepossibilityofatranshumantprelude.Palaeohistoria26:101-121. Gijn,A.L.van&J.A.Bakker,2005.Hunebedbouwersensteurvissers.Midden-neolithicumB: TrechterbekercultuurenVlaardingen-groep.In:L.P.LouweKooijmans,P.W.vanderBroeke,H. Fokkens &A.L. van Gijn (red.);Nederlandinde prehistorie(pag.281-306). Amsterdam. 76 RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 77 Ginkel, E.J. van, S.W.Jager& W.A.B. van der Sanden,1999.Hunebedden. Monumentenvaneen Steentijdcultuur.Abcoude. Ginkel, E.J. van, 2004. Dwingeloo,Lheeen Smilde.Wandelenen fietsen tussen naten droog,over veen en zand.Archeologische routes in Nederland35. Amersfoort. Harsema,O.H.,1982.SettlementSiteSelectioninDrentheinlaterprehistorictimes:criteriaand considerations.Analecta Praehistorica Leidensia15: 145-159. Harsema, O.H.,1987. Change andcontinuityin rural settlementin Drenthe from theNeolithic onwards:a reconsiderationof traditional and currentopinions.Palaeohistoria29:103-118. Harsema, O.H., 1992.Geschiedenis in het landschap. Hoe het Drentse Landschap werd gebruikt, van de toendratijd tot in de 20eeeuw .
Drents Museum, Assen. Harsema, O.H.,1995. Drenthe's plaatsen rol in deijzertijd.Nieuwe Drentse Volksalmanak107: 169-179. Harsema, O.H., 1997. House form, farmstead and settlement structure in the northern Nether lands in the Middle and Late Bronze Age. In: H. Beck & H. Steuer (red.);Haus und Hof in ur- und früh- geschichtlicher Zeit(pag. 137-161). Göttingen. Harsema, O.H., 2005. Boerderijen tussen de raatakkers. Nederzettingen op de noordelijke zand- gronden. In: L.P. Louwe Kooijmans, P.W. van der Broeke, H. Fokkens & A.L. van Gijn (red.); Nederland in de prehistorie(pag. 543-555). Amsterdam. Hielkema, J.B., A. Ufkes & M.J.M. de Wit, 2007. De middeleeuwse hof Calthorne teruggevon den. Een archeologische opgraving op de Kalterbroeken te Diever, gem. Westerveld (Dr.).ARC-pub- licaties120.ARC, Groningen. Huijzer, A.S. & J. Vandenberge, 1998. Climatic reconstruction of the Weichselian Pleniglacial in northwestern and central Europe.Journal of Quaternary Science13(5): 391-417. Jager, S.W., 1985. Aprehistoric routeand ancientcart-tracks in thegemeenteof Anloo (Province of Drenthe).Palaeohistoria27: 185-245. Jager, S.W., 1992. Havelte - rondom de Havelterberg -een archeologischekartering,inven tarisatie en waardering.Nederlandse Archeologische Rapporten14. Amersfoort. Jager, S.W.,2008.CelticFieldsinZuid-Drenthe.
Archeologischvooronderzoek:eeninventariserend bureauonderzoek.RAAP-rapport1731. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Jager, S.W., in voorbereiding.Van hunebedbouwer tot Drentenaar. [Dit manuscript maakt deel uit van een interdisciplinair onderzoekin het kader van hetproject Drentse Aa.] Kooi, P.B., 1979.Pre-Romanurnfields inthe northof the Netherlands. Thesis, Groningen. Kooi, P.B., 1982.De urnenvelden in Drenthe. Assen. Lanting,J.N.,1973.Laat-NeolithicumenVroegeBronstijdinNederlandenN.W.-Duitsland:conti- nue ontwikkelingen.Palaeohistoria15: 215-319. Lanting,J.N.&J.vanderPlicht,1995-96.De14C-chronologievandeNederlandsepre-enproto- historie I: Laat-Paleolithicum.Palaeohistoria37/38:71-125. Lanting,J.N.&J.vanderPlicht,1997-98.De14C-chronologievandeNederlandsepre-enproto- historie. II Mesolithicum.Palaeohistoria39/40: 99-162. Lanting,J.N.&J.vanderPlicht,1999-2000.De14C-chronologievandeNederlandsepre-enpro- tohistorie III: Neolithicum.Palaeohistoria41/42: 1-110. Lanting,J.N.&J.vanderPlicht,2001-02.De14C-chronologievandeNederlandsepre-enproto- RAAP-RAPPORT 2021 Gemeente Westerveld Eenarcheologische verwachtings- enbeleidsadvieskaart 78 historie IV:bronstijd envroege ijzertijd.Palaeohistoria43/44:117-262.
RAAP-RAPPO RT 2021 Gem eenteW esterveld Een archeologischeverw achtings-en beleidsadvieskaart 5.1.2e | & | ,2005-06.De5.1.2e | 14C -chronologievan deNederlandsepre-en proto- historieV:m idden en lateijzertijd.Palaeohistoria | 47/48:241-427. L anting,J.N.&J.D.van derW aals,1976.BeakerC u ltu rerelationsin theL ow erRhineBasin. Glockenbechersym posiu m O berried | 1974:1-80.Bu ssu m /Haarlem . L ohof,E.H.,1991.Grafritu eelen socialeveranderingin deBronstijdvan Noordoost-Nederland | . Thesis,Am sterdam . M ekkink,P.,1995.Debodem gesteldheidvan bosreservaten in Nederland.Deel15:Bosreservaat ‘Diev erzand'.DL O -Staringcentru m rapport | 98.15.DL O -StaringC entru m , W ageningen. M ekkink,P.&H.Kleijer,1985Debodem gesteldheiden bodem geschiktheidvan debosw achterij "Sm ilde-Berkenheu vel".Stiboka-rapport 175.Stiboka,W ageningen. M inisterievan O C enW , 2004.M eerdan desom :cu ltu u rnota2005-2008.M inisterievan O C enW , Den Haag. M inisterievan O C enW , 2006.W ijzigingvan deM onu m entenw et 1988en enkeleanderew etten ten behoev ev an deArcheologischeM onu m entenzorgm edein v erbandm et deim plem entatiev an het Verdragv an Valletta.M inisterievan O C enW , Den Haag. M inisterievan O C enW , 2007.Ku nst van L even.Hoofdlijnen cu ltu u rbeleid.M inisterievan O C enW , Den Haag.