Presentatieslides Krasse Kernen (NOHNIK)

R

K ASSE____ ____KERNEN Ontwerpend onderzoek recepten voor woonmilieus in het Westerveld van de toekomst

Mogelijk gemaakt door subsidie van Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie

in het kader van de Voucherregeling Ruimtelijk Ontwerp open oproep Vitale Dorpen en Steden

Bij woningbouw lijken we vooral over steden te praten. Terwijl het platteland juist meer en meer in trek is. Wat gebeurt er als een deel van de nationale woningbouwopgave een plek krijgt in het landelijk gebied?

Focus ontwerpend onderzoek: niet zozeer in aantallen denken, maar de werkelijke woningbouwopgave doorgronden en deze vanuit gebiedskwaliteiten invulling geven Trends en ontwikkelingen Het gebied, kenmerken en kwaliteiten Dorpspaspoorten Visie Recepten voor woonmilieus Perspectief en denklijnen voor de toekomst

Factsheet: trends, ontwikkelingen, statistieken Vergrijzing, jongeren trekken weg

Dorpen en voorzieningen

Dynamiek en vitaliteit buitengebied

Landschap en recreatie

Uniek gebied Eén van de dunst bevolkte gemeenten van Nederland. De grootste huizen van Drenthe. Hechte gemeenschappen, vier grote kernen met voorzieningen. DNA Westerveld: rijk aan- en geliefd om bijzonder landschap, erfgoed, natuur.

Fraaie dorpen, hechte gemeenschappen

Rijk aan uniek landschap, natuur en erfgoed

Ruimtelijke restricties Bijzonder landschap, erfgoed, natuur is verankerd in beleid. Borging fundament voor bescherming unieke waarden. Kwaliteit én restrictie. Duidelijk kader voor woningbouw en andere ontwikkelingen. Essen Natuur Netwerk Nederland Natura2000 Beschermd dorpsgezicht UNESCO werelderfgoed UNESCO bufferzone

Verdieping aan de hand van ‘dorpspaspoorten’ Landschappelijke en cultuurhistorische waarden, voorzieningenniveau, ruimtelijke restricties, quickscan (theoretische) kansen inbreiding en uitbreiding.

Voorbeeld, ruimtelijke restricties

Voorbeeld, fragment landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteitskaart

Voorbeeld, quickscan in- en uitbreiding

Lhee

Boschoord

Havelterberg

Lheebroek

Doldersum

Wateren

Darp

Leggeloo

Nijensleek

Eemster

Oude Willem

Wittelte

Vledderveen

Frederiksoord

Wilhelminaoord

Zorgvlied

Wapse

Geeuwenbrug

Wapserveen

Uitbreidingsruimte ‘grote 4’ is eindig, kansen overige kleine kernen beperkt. Noodzaak voor creatieve oplossingen enerzijds, kansen Dieverbrug en Uffelte onderzoeken waard anderzijds als stapsteen/satelliet van de ‘grote 4’.

Vledder

Diever

Havelte

Dwingeloo

Dieverbrug

Uffelte

Conclusies en opgave

Visie op woningbouwopgave en ruimtelijke kwaliteit in 6 kernpunten 1. Zet in op een meer divers woningaanbod in locatie, schaal en woningtype.

2. Zet de woningbouwopgave in om het voorzieningenniveau te stutten, maak een logische koppeling met de locatie van nieuwe woningen.

3. Versterk en koester landschappelijke en cultuurhistorische waarden, integreer ze in bebouwd gebied, voorkom dat dorp en ommeland rug-aanrug staan.

4. Koppel de woningbouwopgave aan de transformatieopgave en vitaliteit van het buitengebied.

5. Neem opgaven als klimaat, energie, biodiversiteit en mobiliteit mee zodat de leefomgeving toekomstbestendig wordt, met een hoge ruimtelijke kwaliteit.

6. Ontwikkel nieuwe woonmilieus in samenhang met bestaande dorpen en erven. Zorg voor verbinding en ondersteun de sociale cohesie.

WEINIG

L

Bebouwd oppervlak kleinschalig vergroten, bijvoorbeeld door: • inbreiding door transformatie en functieruil van vastgoed • splitsing bestaand vastgoed • transformatie en verdichting van (agrarische) erven en woonlinten

S

restricties

Afstand tot voorzieningen versus aanwezigheid ruimtelijke restricties.

Bebouwd oppervlak aanzienlijk vergroten, bijvoorbeeld door: • uibreding dorpen • inbreiding in open ruimtes • inbreiding door transformatie en functieruil van terreinen en vastgoed • verdichting dorpscentra • splitsing bestaand vastgoed

Schaal en locatie verbinden aan ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten.

M

afstand tot voorzieningen

Bebouwd oppervlak beperkt vergroten, bijvoorbeeld door: • inbreiding in open ruimtes • inbreiding door transformatie en functieruil van terreinen en vastgoed • verdichting dorpscentra • transformatie en verdichting van (agrarische) erven en woonlinten • splitsing bestaand vastgoed

GROOT

ruimtelijke

KLEIN

Uitsluitend binnen bestaand vastgoed transformeren en verdichten

VEEL

Visie vertalen naar het gebied: drijvende krachten

XS

8 recepten voor woonmilieus als voorbeelduitwerkingen, schaal, plek, ruimtelijke kwaliteit, verbindingen

Categorie L

Categorie M

Categorie XS

Uitbreiding en nieuwe dorpsranden, verweven met landschappelijke kwaliteiten

Binnendorpelijk verdichten door optopping en functiemix

Transformeren en splitsen in bestaand vastgoed

Categorie M Binnendorpelijk verdichten en transformeren met kwaliteit

Categorie S Meergeneratielinten en erven in een vitaal buitengebied

Categorie L Landschappelijk wonen en verweving van kwaliteiten in nieuwe dorpsranden

1. Woonhofjes voor senioren in landschappelijke setting.

5. Diverse woonmilieus als ‘strips’ tussen houtwallen.

2. Routes verbinden dorpsrand met de dorpskern.

6. Natuurlijke omgeving met ruimte voor o.a. spelen.

3. Nieuwe houtwallen versterken natuurlijke setting en inpassing woningen.

7. Experimentele woonvormen, tiny houses, starters 8. Natuurlijke omgeving en zelfregulerend watersysteem.

4. Beleving van ruimte en openheid.

(theoretische voorbeelduitwerking)

9. Zelfvoorzienend en off-grid wonen. 5

5 8

5

3

6 9

2

3

7

4

2

1

Categorie M 3

Binnendorpelijk verdichten en transformeren met kwaliteit (theoretische voorbeelduitwerking)

7 6 1

5 4 3

2

1

1

8

1. Footprint voormalige schuur met gevarieerde woningen en tuinen. 2. Eigen voedselproductie in gemeenschappelijke kas. 3. Nieuwe rijtjeswoningen voor starters of ouderen met eigen tuintje. 4. Hofjes tussen de woonblokken met (bio)diverse binnenruimte.

5. Voedselbosrand past woonbuurt in omgeving in en voorziet in diverse groente- en fruitsoorten. 6. Zelfvoorziende wijk in energie, groendaken. 7. Collectieve garage in deel oude schuur. 8. Bereikbaarheid dorpskern via wandel- en fietsroutes.

Categorie M

2

Wonen en voorzieningen in een hechte mix dicht bij elkaar, schaarse ruimte optimaal benutten bij verdichting binnen de dorpen,

3

(theoretische voorbeelduitwerking)

5

4

3 2

1

5 4

1. Bestaand winkelpand blijft in functie.

1

2. Optopping door een gevarieerd appartementengebouw. 3. De getrapte opbouw geeft een kleinschalige uitstraling.

4. Diverse appartementen voor zowel zorg als starters 5. Centrale binnentuin biedt kansen voor verblijf, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Categorie S

1

Meergeneratie-erven en linten, verdichting binnen en nabij de bestaande structuur (theoretische voorbeelduitwerking)

4

2

5 3

1. Het bestaande lint als basis. 2. Bestaande boerderij aan weg als hoofdgebouw. 3. In stappen naar achteren toe ontwikkelen met meerdere woningen 4. Versterking landschappelijke structuren door nieuwe singels en eetbare houtwallen. 5. Nieuwe groenstructuren dragen bij aan biodiversiteit, landschapsbouw en voedselproductie (agroforestry)

Categorie S VAB: nieuwe woon-erven in het landschap. Wonen, landschapsbouw en verzorging koppelen aan opgave vitaliteit buitengebied. (theoretische voorbeelduitwerking)

6 3

4 5 2

1

1. Behoud bestaande woning als, transformatie rest van erf.

4. Ruimte voor privé tuinen, groen, moestuinen en hobbydieren.

2. Bewaren schuur als collectieve werkplaats en berging.

5. Gezamenlijke buitenruimte hart van het erf.

3. Cluster van diverse woningtypes op één erf.

6. Biodiverse groenstructuur, bouwen aan landschap.

5

Categorie XS

1. Bestaand (monumentaal) casco behouden en respecteren. 2. Splitsen naar behoefte: meerdere kleine of enkele grote woningen.

Transformeren en splitsen binnen bestaand vastgoed en erfstructuren

3. Woon-erf als collectieve (buiten-)ruimte.

(theoretische voorbeelduitwerking)

4. Versterking landschappelijke structuren door nieuwe singels en eetbare houtwallen. 5. Nieuwe groenstructuren dragen bij aan biodiversiteit, landschapsbouw en voedselproductie (agroforestry)

2

1 4 3

2

2

4

5

Keuzemenu recepten in perspectief (resultaat, haalbaarheid, statistiek, kansen, knelpunten)

Landelijk < 20 w / ha

Dorps 35 w / ha

Stedelijk compact 50 w / ha

Stedelijk centrum > 85 w / ha

dichtheden woningtypen

Samenvatting Keuzemenu Geschat totaal theoretisch ruimtelijk potentieel per recept Recept

Bandbreedte

(theoretisch aantal woningen)

Recept

Bandbreedte

(theoretisch aantal woningen)

Score recepten op de kernpunten van de visie, voorbeeld

S Verdichting linten

L Uitbreiding

3390-5650

M Inbreiding, open ruimtes

188

S Erftransformatie

172-287

M Inbreiding, transformatie

55

XS Splitsing

487-812

M Inbreiding, optopping / verdichting

336

108

M Inbreiding, binnendorpelijk verdichten door transformatie en functieruil van terreinen en vastgoed

Voorbeeld denklijn per kern

L

Vledder • weinig ruimte uitbreiding, evt. oostrand • onderzoek transformatie en optopping panden • inbreiding bv. vm. gemeentewerf

M

Dieverbrug en Uffelte • mogelijk onderzoeken lange termijn uitbreidingsruimte wanneer kansen voorzieningendorpen benut zijn • relatief meer flexibiliteit t.a.v. ruimtelijke restricties • vanwege nabijheid bij voorzieningendorpen • integraal plan nodig met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit

S

Overige kernen en buitengebied • VAB en vitaliteit buitengebied • verdichting op erven in de kleine kernen • verdichting in erven buitengebied en linten

XS

Overige kernen • uitsluitend binnen bestaand vastgoed denken (splitsen)

Havelte • geen ruimte uitbreiding • nauwelijks inbreiding meer mogelijk • onderzoek transformatie en optopping panden Diever • weinig ruimte uitbreiding, evt. westrand • nauwelijks inbreiding meer mogelijk • onderzoek transformatie en optopping panden Dwingeloo • uitbreiding met name oostrand mogelijk • nauwelijks inbreiding meer mogelijk • onderzoek transformatie en optopping panden

Advies in kernpunten Bepaal de opgave achter de opgave: voor wie moet/wil je bouwen? Divers woningaanbod = specifieke vraag + type + omgeving + dichtheid Neem ruimtelijke kwaliteit van het gebied als uitgangspunt: landschap en erfgoed als ervaringswaarde, ecologische waarde en economische waarde Versterk de voorzieningendorpen als basis voor ontwikkeling Maak van het buitengebied geen sterfhuis, geef ruimte aan organische groei Buig ‘rug-aan-rug’ om naar verweving en versterking van kwaliteiten Zet ‘stapsteen- en satelliet-dorpen’ in, zonder landschap vogelvrij te verklaren Denk anders over groei: maatwerk en flexibiliteit

Keuzemenu: slim combineren van kansen en recepten, zorgt ervoor dat het gebied als geheel een impuls krijgt. L M S XS Uitsluitend binnen bestaand vastgoed

Bebouwd oppervlak kleinschalig vergroten (bv. (erf-) transformatie, verdichting, splitsing)

Faciliteren autonome, organische ontwikkeling

Bebouwd oppervlak beperkt vergroten (bv. inbreiding, transformatie, verdichting, splitsing)

Bebouwd oppervlak aanzienlijk vergroten (bv. uitbreiding, inbreiding, transformatie, verdichting, splitsing)

Versnelling

Van mogelijk naar wenselijk, recepten om verder te koken