Oude Willemsweg 5, Oude Willem_Toelichting-

Bestemmingsplan Toelichting Oude Willemsweg 5, Oude Willem

Opdrachtgever: De heer Blaauw Oude Willemsweg 5 8439 SM Oude Willem

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens:

Projectnummer: 201288 Datum: 20-04-2023 Projectleider: T. Rood Opgesteld: S. IJsseldijk & T. Rood Gecontroleerd: M. Brakels Status: concept Versie: 1 © 2023 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave Toelichting Hoofdstuk 1

5 Inleiding

6

1.1 Aanleiding

6

1.2 Locatie plangebied

6

1.3 Huidig planologisch regime

8

1.4 Bij het plan behorende stukken

8

1.5 Leeswijzer

9

Hoofdstuk 2

Planbeschrijving

10

2.1 Huidige situatie

10

2.2 Toekomstige situatie

16

Hoofdstuk 3

Beleidskader

20

3.1 Inleiding

20

3.2 Rijksbeleid

20

3.3 Provinciaal beleid

22

3.4 Gemeentelijk beleid

30

Hoofdstuk 4

Waardentoets

34

4.1 Inleiding

34

4.2 Ecologie

34

4.3 Archeologie en cultuurhistorie

38

4.4 Hydrologie en watertoets

40

Hoofdstuk 5

Milieutoets

43

5.1 Inleiding

43

5.2 Bodem

43

5.3 Geluid

45

5.4 Luchtkwaliteit

46

5.5 Externe veiligheid

47

5.6 Bedrijven en milieuzonering

48

5.7 Vormvrije m.e.r.-beoordeling

49

5.8 Verkeer en parkeren

50

Hoofdstuk 6

Juridische aspecten en planverantwoording

51

6.1 Inleiding

51

6.2 Inleidende regels

51

6.3 Bestemmingsregels

51

6.4 Algemene regels

51

6.5 Overgangs- en slotregels

52

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 3

Hoofdstuk 7

Uitvoerbaarheid

53

7.1 Inleiding

53

7.2 Maatschappelijke uitvoerbaarheid

53

7.3 Economische uitvoerbaarheid

54

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 4

Toelichting

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 5

Hoofdstuk 1 Inleiding CONCEPT

1.1 Aanleiding Aan de Oude Willemsweg 5 te Oude Willem zijn de initiatiefnemers voornemens een nieuwe woning te realiseren, welke geheel geïntegreerd wordt in het omliggende natuurgebied Nationaal Park Drents Friese Wold. Het uitgangspunt voor de nieuwe woning is om zachte glooiingen te gebruiken om de woning te laten opgaan in het landschap, waarbij de harde grenzen van het terrein verdwijnen. De nieuwe woning gaat een onderdeel uitmaken van het omliggende landschap. De nieuwe woning krijgt daarmee ook aan andere vorm en uitstraling, dan dat normaliter voorkomt in het buitengebied. Hierdoor voldoet de nieuwe woning niet aan de bouwregels van het vigerend bestemmingsplan (Buitengebied, vastgesteld 5 juli 2012) waardoor een herziening van het bestemmingsplan noodzakelijk is. Daarnaast is de wens om de positie van de nieuwe woning te verplaatsen ten opzichte van de reeds aanwezige boerderij. De bestaande boerderij wordt samen met een deel van de aanwezige bijgebouwen gesloopt, waardoor het bestaande erf een transformatie krijgt ten gunste van de natuur.

1.2 Locatie plangebied Het erf aan de Oude Willemsweg 5 te Oude Willem ligt middenin Nationaal Park Drents Friese Wold. Nationaal Park Drents Friese Wold en bevindt zich in de driehoek tussen de steden Wolvega, Assen en Steenwijk. Oude Willem (gemeente Westerveld) is een buurtschap gelegen aan de noordwestelijke grens van provincie Drenthe, amper 500 meter vanaf de Friese grens. De heideontginning die plaats heeft gevonden heeft de naam meegekregen van een van de oude bewoners die destijds zijn boerderij had in een groot open heideveld, namelijk Oude Willem. De boerderij is verplaatst naar de openbare weg waar het nu een enclave lijkt in het omringende landschap. Direct achter het erf slingert een recent ontwikkelde slenk door het landschap. Hieronder is het plangebied in relatie tot haar omgeving weergegeven.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 6

Afbeelding 1: Ligging plangbied aan de Oude Willemsweg 5 te Oude Willem.

Afbeelding 2: Weergave plangebied aan de Oude Willemsweg 5.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 7

1.3 Huidig planologisch regime Het plangebied ligt binnen het bestemmingsplan 'Buitengebied'. Dit bestemmingsplan is op 5 juli 2012 vastgesteld door de gemeenteraad van Westerveld. Het plangebied aan de Oude Willemsweg kent de volgende bestemmingen: Enkelbestemming: Dubbelbestemming: Functieaanduiding: Gebiedsaanduiding: perceel) Maatvoering: perceel)

'Wonen' 'Waarde – Archeologie 3' 'Specifieke vorm van agrarsich - kwekerijbedrijf' 'Vrijwaringszone - straalpad' (zuidelijke punt van het 'Maximum hoogte: 56 meter' (zuidelijke punt van het

Op afbeelding 3 is de verbeelding van het vigerende bestemmingsplan weergegeven. // deze nog vervangen naar 2012 //

Afbeelding 3: Uitsnede verbeelding bestemmingsplan 'Buitengebied Westerveld 2018' (bron: ruimtelijkeplannen.nl).

1.4 Bij het plan behorende stukken Het bestemmingsplan 'Oude Willemsweg 5, Oude Willem' bestaat uit de volgende stukken: verbeelding (tek. nr. NL.IMRO.1701.509PHOudWillemswg5-0001) en een renvooi; regels;

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 8

toelichting. Op de verbeelding zijn de bestemmingen van het plangebied weergegeven. In de regels zijn bepalingen opgenomen om de uitgangspunten van het plan zeker te stellen. Het plan gaat vergezeld van de voorliggende toelichting.

1.5 Leeswijzer De toelichting van dit bestemmingsplan is opgebouwd uit een zevental hoofdstukken. Na dit inleidende hoofdstuk volgt in hoofdstuk 2 een beschrijving van het plan. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader aan bod. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het van toepassing zijnde rijksbeleid, provinciaal beleid en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan de randvoorwaarden die volgen uit het beleid. Hoofdstuk 4 bevat een waardentoets. Hieruit blijkt welke waarden er in het projectgebied en de directe omgeving aanwezig zijn en of deze worden aangetast door de ontwikkeling. In hoofdstuk 5 komen de relevante milieu-aspecten aan bod. Vervolgens wordt in hoofdstuk 6 een korte toelichting gegeven van de juridische aspecten en planverantwoording. In hoofdstuk 7 wordt tot slot ingegaan op de ruimtelijke, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 9

Hoofdstuk 2 Planbeschrijving In dit hoofdstuk wordt de voorgenomen ontwikkeling nader toegelicht, waarbij eerst de huidige situatie wordt beschreven. Hierna volgt een beschrijving van het toekomstige erf.

2.1 Huidige situatie 2.1.1

De ligging van het plangebied

Beschrijving plangebied Het plangebied is gelegen aan een van de verbindingswegen dwars door het Nationaal Park Drents Friese Wold en heeft een omvang van circa 3,1 hectare. In het verleden vervulde het perceel een agrarische functie en stond hier een boederij. De agrarische functie is in de loop der jaren gewijzigd naar wonen. Aan de voorzijde, langs de Oude Willemsweg, staan momenteel een woning, twee oude schuren en een klein schuurtje achter op het perceel. Achter deze de oude schuren zijn nog andere restanten van de oude boerderij aanwezig. De bebouwing kent een totaal oppervlak van circa 494 m2 . Daarnaast is reeds een vergunning aanwezig voor de bouw van een kas, waarmee de totale, mogelijke, bebouwing op circa 2.000 m2 uit zou komen. Het erf kent verder een grote vijver, bosschages met parkbomen en andersoortige beplanting aan de perceelsgrenzen. Op het 'voorerf' bevond zich in het verleden de moestuin en boomgaard bij het voormalige boerenerf. Afbeelding 2 geeft het plangebied aan de Oude Willemsweg 5 weer. Op afbeelding 4 is een impressie van het woonhuis en haar opstallen. Op afbeelding 5 is een impressie van het gehele terrein en de omgeving weergegeven.

Afbeelding 4: Impressie van het woonhuis en de opstallen aan de Oude Willemsweg 5 (bron: Google).

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 10

Afbeelding 5: Impressie van het plangebied en directe omgeving.

2.1.2

Het landschap

Ondergrond De geomorfologische kaart (afbeelding 6) laat de ontstaansgeschiedenis van de diepere ondergrond van het gebied zien. Het plangebied ligt tussen de dekzandruggen in die schuin vanuit noordoostelijke kant richting het zuidwesten liggen. Het plangebied zelf is op de geomorfologische kaart gekarteerd als 'Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss' (code M53). Ten noordoosten van het gebied ligt een dalvormige laagte. De bovenste laag van de ondergrond in het gebied bestaat uit meerdere typen podzolgronden en vaaggronden. De bovenste grondlaag in het plangebied bestaat uit 'veldpodzolgronden van leemarm en zwak lemig fijn zand' (Hn21).

Afbeelding 6: Bodemkaart en geomorfologische kaart (bron: pdok).

Historisch landschap De locatie is gelegen in een esdorpenlandschap. De reeks kaarten (afbeelding 7) laten de ontwikkelingen en veranderingen van het landschap, rondom Oude Willem zien. Voor 1900 bestond het landschap in Oude Willem uit heidevelden met hier en daar bosschages, poelen en

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 11

beken. In het begin van den 20e eeuw vestigde zich op enkele plekken in het landschap de eerste kleine boerderij, die het landschap een iets agrarischer karakter gaven. De daaropvolgende jaren stonden vooral in het teken van de grootschalige heideontginning langs de Oude Willemsweg, waardoor voormalige landschapsstructuren zijn verdwenen. Het landschap veranderde op een mathematische wijze. Percelen kregen een vierkante vorm, waren in oppervlakte gelijk aan elkaar. en werden onderverdeeld met smalle watergangen. Enkele rechte wegen, met daarlangs bomenrijen, verbonden delen van het gebied met elkaar. De ontginning en weg zijn vernoemd naar de bewoner van de voormalige boerderij in dit gebied. Deze boerderij is destijds verplaatst naar de huidige planlocatie. In de loop der jaren raakten de heidevelden in de omgeving bebost en hebben op het erf veranderingen plaatsgevonden. Rond 1965 zijn de woning en een aantal schuren op het perceel aangebouwd, waarbij de boerderij met de nok haaks op de weg is geplaatst. Daaropvolgend kreeg de rechthoekige kavel een windsingel aan drie kanten en een vijver aan de achterzijde. Het voorhuis richtte zich naar de openbare weg met laanbomen. In 2018 heeft Staatsbosbeheer de gronden rondom het plangebied ontwikkeld tot een natuurzone, met ruimte voor water (slenk), flora en fauna.

In totaal is ruim 450 hectare rondom het plangebied in Oude Willem, het hart van het Nationaal Park Drents-Friese Wold, ontwikkeld tot nieuwe natuur. De voormalige landbouwenclave rond de Oude Willemsweg is omgevormd naar een natuurlijk en klimaatbestendig beekdallandschap en dient als brongebied voor de Vledder Aa. Een groot deel van de aanwezig greppels en sloten zijn gedempt of minder diep gemaakt, om zo het gebied weer een natuurlijk watersysteem te geven en de verdroging van de omgeving tegen te gaan. Via een nieuwe slenk, welke achter het plangebied loopt, kan overtollig water geleidelijk afstromen richting de Vledder Aa. Voor de natuurontwikkeling is een separaat bestemmingsplan opgesteld, welke in 2015 door de gemeenteraad van Westerveld vastgesteld. Het plangebied aan de Oude Willemsweg 5 maakt geen onderdeel uit van dit bestemmingsplan.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 12

Afbeelding 7: Historische kaarten van 1900, 1950 en 1980 en de hoogtekaart 50 cm maaiveld (bronnen: Topotijdreis en AHN).

2.1.3

De ontwikkeling van het plangebied door de jaren heen

In samenwerking met Buro Greet Bierema en B+O Architectuur en Stedenbouw is een inrichtingsen beplantingsplan opgesteld voor de ontwikkeling aan de Oude Willemsweg 5. Onderstaande analyse, opgesteld door Buro Greet Bierema, gaat in op de ontwikkeling van het perceel aan de Oude Willemsweg 5 in relatie tot de ligging in het landschap. Hiertoe zijn een aantal schetsen opgesteld, welke bijgevoegd zijn als Bijlage 1 en 2. Analyse van het landschap ter plaatse van de Oude Willemsweg 5 De inrichting van de kavel aan de Oude Willemsweg 5 en ook haar directe omgeving kent diverse gedaanten. De verwisseling liep niet altijd parallel aan elkaar. In een andere hoofdstuk is dit uitgebreider aan de orde gekomen. Het visuele verschillen tussen die gedaanten waren steeds uitermate groot. In de analyse is gestart met het beschrijven van de bewoning van de locatie door de schaapsherder Willem met zijn familie aan de rand van een bouwlandperceeltje op een zandkop. Vervolgens is het open heideveld verkaveld in een heideontginning en werd de boerderij afgebroken. Er kwam een nieuwe boerderij voor in de plaats aan de kaarsrechte openbare weg met aan weerszijden laanbomen. Het boerenerf werd vanaf dat moment omgeven door sloten en rechthoekige percelen als grasland.

Het agrarisch bedrijf werd uiteindelijk beëindigd en vanaf dat moment startten de bewoners op de bijbehorende percelen een andere wijze van inrichten. Open weiden veranderden geleidelijk aan in een natuurlijk ogende tuin met opgaande beplanting rondom een grote vijver en op diverse plekken gronddepots van het zand uit die vijver. Deze depots werden allemaal beplant. Ook het voormalige boerenerf werd verruimd met een fruitboomgaard. Inmiddels kreeg de omgeving van de kavel opnieuw een geheel nieuwe gedaante. Deze gedaante heeft wel enige gelijkenis met de tijd dat schaapsherder Willem hier woonde en werkte, maar wordt zeker niet weer een open heideveld. Hier en daar zullen bomen en struiken op een niet geplande wijze gaan ontstaan. Diverse boerenbedrijven

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 13

zijn opgekocht en de boerderijen zijn afgebroken. Een openbare weg zal blijven bestaan, omdat de bewoners op het behouden kavel Oude Willem nummer 5 moeten wordt ontsloten. Hoofdopzet van de kavel Parallel langs de openbare weg heeft het terrein voor een groot deel het karakter van een groot en breed boerenerf. Hierin vormen diverse fruitbomen, een geschoren haag en een met hoofdzakelijk wilgen en elzen beplant laantje het beeld van deze hoek van de kavel. De scheiding van dit gebied met het daar achter gelegen gebied ligt aan de achterzijde van de schuur van de voormalige boerderij. Het gebied kent enkele greppels die noodzakelijk zijn voor de afwatering. Op de drie overige hoeken van de gehele kavel zijn gronddepots aangelegd en beplant. Deze depots kaderen de kavel in. De vijver van waaruit die grond werd gehaald kwam beschut te liggen achter het hoekpunt aan de noordzijde. Het hoekpunt aan de noordwestzijde heeft de vorm van een 'vlietberg'. Grond wat nog over was werd met name aan de westzijde van de vijver in enkele wallen gedeponeerd en eveneens beplant. Het kavel kent vier markante hoekpunten.

Afbeelding 8: Bestaande situatie erf aan de Oude Willemsweg 5 (bron: Greet Bierema).

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 14

Afbeelding 9: De vier hoekpunten van het erf aan de Oude Willemsweg 5 (bron: Greet Bierema).

De huidige beplanting van de kavel De wilg Om snel en goedkoop een luwe en besloten inrichting te maken is veelvuldig gebruik gemaakt van de wilg. Dit boomtype komt over de gehele kavel voor als boom, als struik of als knotwilg. Ze zijn aangeplant op de diverse gronddepots, vrij in de ruimte, langs de perceelgrens, staan langs de vijver en vormen een laantje. Ze bepalen in sterke mate het beeld, mede door het grijze blad. Vele hoge bomen laten grote takken vallen, zijn hol of zijn ziek. De eik Ook deze boomtype komt veelvuldig over de hele kavel voor, behalve op het voormalige boerenerf. Dikwijls is een kleine boom tussen de overige beplanting aangeplant, als solitair neergezet en soms als eik geknot. De locatie van zo'n boom lijkt meestal volkomen toevallig, maar geeft in de toekomst een bijzondere kwaliteit die geheel past bij de opzet van de inrichting van de nieuwe omgeving. Parkbomen Ook meestal toevallig lijkend komen linden, beuken, acacia, diverse soorten naaldbomen, een kastanje of een es voor. Zwarte els Aan de noordzijde van de kavel en in het wilgenlaantje op de grens van de rand van de fruitboomgaard staan groepen elzen. Streekeigen bomen en struiken Hier en daar staan bomen en struiken zoals een berk, een krent, een lijsterbes, hazelaar, mispel, taxus, rododendron of Gelderse roos. Andere bomen en struiken

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 15

Amerikaanse vogelkers, vlier, laurier of braam, fijnspar en grove den komen verspreid over het terrein voor. Fruitbomen In de strook evenwijdig aan de openbare weg staan aan weerszijden van de voormalige boerderij diverse fruitbomen. Beukenhaag Voor het woongedeelte van de voormalige boerderij en aan de westzijde daarvan, daar waar verderop nog geen sloot parallel aan de weg is, zijn beukenhagen aangeplant.

2.2 Toekomstige situatie 2.2.1

Het toekomstig erf

Voor het toekomstige erf is door B+O Architectuur en Stedenbouw en Buro Greet Bierema een plangemaakt, waarin de nieuwe woning passen in het landschap wordt ingepast. Deze schetsontwerpen zijn als bijlage Bijlage 1 en 2 bijgevoegd bij voorliggende toelichting. Hieronder wordt ingegaan op de te nemen maatregelen voor de nieuwe inrichting van het erf aan de Oude Willemsweg 5. Indeling van het erf Uniek onderdeel van dit project is dat de initiatiefnemers de woning willen ontwikkelen in samenhang met het landschap. Het ontwerp richt zich namelijk, via het achtererf, volledig op het het omliggende landschap. Zo vormen de woning met het bijgebouw (bestaande schuur, welke gerenoveerd wordt) een overzichtelijk ensemble in het landschap. het erf wordt eenvoudig ingepast, waarbij het voor- en achter duidelijk herkenbaar zijn. Op onderstaande principeschets is te zien dat het voor- en achteref worden gescheiden door een groene wal, waarbij het achtererf overloopt in het omliggende landschap. De nieuw te realiseren woning krijgt een organische vorm, welke zich als het ware via het voorerf naar het achtererf beweegt richting de natuurlijke omgeving. Onderstaande principeschets en bijbehorende tekeningen van de woning zij voorgelegd aan de welstandscommissie. Zij zijn enthousiast over het plan en hebben waardering voor de beoogde eenvoud in het plan.

De initiatiefnemer werkt onderstaand plan komende periode verder uit een definitieve aanvraag, zodat - wanneer voorliggend bestemmingsplan wordt vastgesteld - de vergunning snel kan worden ingediend.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 16

Afbeelding 10: Principeschets nieuwe situatie (bron: Greet Bierema).

Afbeelding 11: Visualisatie beoogde nieuwe woning (bron: B+O).

De verdere landschappelijke inrichting zoals ontsluitingen en het toegangspad wordt aangelegd met aanwezige natuurlijke materialen in combinatie met enige verharding. Er wordt maximaal ingezet om de ontwikkeling van lokale flora en fauna te bevorderen.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 17

2.2.2

Beplantingslan

De hoofdopzet van de inrichting van de kavel blijft in principe grotendeels gehandhaafd. De scherpe scheiding door beplanting tussen de kavel en de directe omgeving wordt in het achterterrein echter in vele mate transparanter gedacht, met diverse doorzichten, zodat de scheiding veel minder opvalt. Alle gronddepotruggen met beplanting midden op dit terrein en voor een gedeelte in de noordwest- en noordoosthoek worden geslecht. De steile oevers van de vijver worden daar waar mogelijk flauwer gemaakt. De nieuwe woning, veilig verhoogt gebouwd ( hoogwatervluchtplaats), steekt door de denkbeeldige scheiding tussen voorterrein en achterterrein heen. Deze scheiding bevindt zich op de scheiding tussen het voormalige boerenerf met het achterterrein. Deze scheiding wordt niet strak vormgegeven, tenzij dat voor de komst van de wolf noodzakelijk wordt geacht. Dan wordt aan een meidoornhaag gedacht. Vanuit de woning krijgen de bewoners rondom zicht over hun eigen kavel, waaronder de vijver, en naar de omgeving aan de noord-, oost-, zuid- en westzijde. De woning komt in het geheel in gras te staan. Het schuurgedeelte dat in stand blijft wordt omgeven door eveneens gras en een moestuin. De fruitboomgaard wordt getransformeerd in een voedselbos. Behouden en verbeteren van de biodiversiteit is een belangrijk doel. Als principe wordt er geen tot weinig nieuwe beplanting aangebracht.

Er wordt uitgegaan van de bestaande beplanting en daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen “blijvers” en “wijkers”. De eik is de blijver, evenals de parkbomen en de streekeigen bomen en struiken. Verwijdert zullen worden de vele wilgen en de zogenoemde “andere bomen en struiken”. Deze komen over het algemeen voor op en nabij de gronddepots en langs de vijver. Enkele van deze depots worden verwijdert en daardoor ook de beplanting. Het geldt niet voor de drie hoekpunten van de kavel. In de te dichte beplanting op deze hoekpunten moet worden geselecteerd. Aan de rand aan de oost-, noord- en westzijde van de kavel wordt vervolgens de meeste beplanting, waaronder knotwilgen en knoteiken op het talud van de sloot, verwijdert om ruime doorzichten naar de omgeving te maken. Op de zone parallel aan de weg, het voorterrein, zullen de bomen in het laantje en de fruitbomengaard moeten worden beheerd, zoals bijvoorbeeld snoeien en knotten. De fruitboomgaard wordt omgezet in een klein voedselbos en enkele jonge eiken worden vervangen door walnoten. De beukenhaag voor de voormalige woning wordt vervangen door een scheiding van cortenstaal. De locatie van deze staalwand wordt zodanig gekozen, dat goed uitzicht bij het in- en uitrijden mogelijk is. De bestrating vanaf de weg naar de woning en de schuur gaat bestaan uit beton met een uitgewassen basalt toplaag, zodat het natuurlijk oogt.

De parkeerplaats wordt een verstevigde plek met een grasuiterlijk. Er wordt niet meer bestrating toegepast. De bestaande greppels worden behouden, want ze zijn noodzakelijk voor de afwatering.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 18

Afbeelding 12: Te behouden beplanting op het erf aan de Oude Willemsweg 5 (bron: Greet Bierema).

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 19

Hoofdstuk 3 Beleidskader 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het relevante beleid beschreven dat betrekking heeft op het projectgebied en de voorgenomen ontwikkeling. Het wordt benaderd vanuit het rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid. Uit het beleid volgen randvoorwaarden die worden getoetst aan het voorgenomen plan.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1

Nationale omgevingsvisie (NOVI)

Nederland staat in de komende jaren voor een aantal opgaven van nationaal belang. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt dat Grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw Nederland flink zullen veranderen. Deze opgaven moeten benut worden om vooruit te komen en tegelijkertijd het mooie van Nederland te behouden. De NOVI biedt perspectief om de grote opgaven aan te pakken Hierbij is omgevingskwaliteit het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Vanuit de NOVI geeft het Rijk kaders en richting voor zowel nationale als decentrale keuzes. Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. In de NOVI wordt gesproken over een 'omgevingsinclusief' beleid. De NOVI beschrijft enerzijds een toekomstperspectief met ambities en anderzijds de nationale belangen in de fysieke leefomgeving en de daaruit voortkomende opgaven. Deze opgaven zijn het verschil tussen de ambitie en de huidige situatie en verwachte ontwikkelingen. Waar de opgaven vragen om een geïntegreerde benadering, komen deze samen in vier prioriteiten. Op deze vier prioriteiten zijn beleidskeuzes gemaakt: 1. 2. 3. 4.

Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. Duurzaam economisch groeipotentieel. Sterke en gezonde steden en regio's. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Om de beleidskeuze weloverwogen te maken worden drie afwegingsprincipes, die helpen bij het afwegen en prioriteren van de verschillende belangen en opgaven, gehanteerd namelijk: 1. 2. 3.

Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal. Afwentelen wordt voorkomen.

Het Rijk formuleert in de NOVI dat de huidige woningvoorraad onvoldoende aansluit op de toename van het aantal inwoners en huishoudens. Het doel is om tussen 2019 en 2035 de woningvoorraad aan te vullen met circa 1,1 miljoen woningen, die aansluiten op de huidige en toekomstige woonbehoeften in een fijne, leefbare omgeving. In bepaalde regio's kan transformatie of sloop van vastgoed uitkomst bieden, zodat de ruimtelijke structuur in gebieden wordt behouden. Het Rijk zet in op het behoud van compacte kernen in de regio. Bij transformatie en groei dient rekening te worden gehouden met cultuurlandschappen,

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 20

landschappelijke structuren en objecten en andere waardevolle elementen in de omgeving. Het streven is om deze unieke kwaliteiten te versterken en waarborgen in het ruimtelijk ontwerp. Daarnaast richt het Rijk zich op de realisatie van meer natuur en biodiversiteit in steden en het landelijk gebied. Bij nieuwe ruimtelijke opgaven dienen natuur en natuur-inclusief ontwikkelen meegenomen te worden. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling: Voorgenomen ontwikkeling is de transformatie van een bestaand woonerf naar een woning die volledig opgaat in de natuur. In de voorgenomen ontwikkeling is er sprake van een natuurinclusieve ontwikkeling ontwikkelen Bestaande functies van wonen en natuur wordt gecombineerd met respect voor de kenmerken en identiteit van de omgeving. Hiermee sluit de voorgenomen ontwikkeling aan bij de Nationale Omgevingsvisie.

3.2.2 Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en Besluit ruimtelijke ordening (Bro) Het Barro is op 30 december 2011 in werking getreden. In het Barro worden een aantal projecten die van rijksbelang zijn met name genoemd en met behulp van digitale kaartbestanden exact ingekaderd. Per project worden vervolgens regels gegeven, waaraan ruimtelijke plannen moeten voldoen. Binnen het Barro komen de volgende onderdelen aan bod: Project Mainportontwikkeling. Rotterdam. Kustfundament. Grote rivieren. Waddenzee en waddengebied. Defensie. Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde. In oktober 2012 is het besluit aangevuld met de ruimtevraag voor de onderwerpen veiligheid op rijkswegen, toekomstige uitbreiding van infrastructuur, de elektriciteitsvoorziening, de EHS, de veiligheid van primaire waterkeringen, reserveringsgebieden voor hoogwater en maximering van de verstedelijkingsruimte in het IJsselmeer, is het onderwerp duurzame verstedelijking in regelgeving opgenomen. Per 1 juli 2016 zijn er nog enkele wijzigingen van de Barro van kracht geworden. Daarbij is de term 'Ecologische Hoofdstructuur' gewijzigd in 'Natuurnetwerk Nederland' (NNN). Ladder van duurzame verstedelijking In de SVIR wordt de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening opgenomen.

Op 1 juli 2017 is het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd, waarbij ook een nieuwe "Laddersystematiek" wordt toegepast. Deze nieuwe regeling is opgenomen in artikel 3.1.6 Bro. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing op bestemmingsplannen, uitwerkings- en wijzigingsplannen en omgevingsvergunningen. De toepassing van de ladder voor duurzame verstedelijking houdt in dat: 'De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien'. De Laddertoets geldt alleen voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen. Beoordeeld moet dan worden of sprake is van een nieuw beslag op de ruimte. Daarvan is in het beginsel sprake als het nieuwe ruimtelijke besluit meer bebouwing mogelijk maakt dan er op grond van het

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 21

voorheen geldende planologische regime aanwezig was, of kon worden gerealiseerd. Het gaat dus om een stedelijke ontwikkeling die een nieuw of groter planologisch beslag legt op de ruimte. Of, als er alleen een wijziging van de gebruiksfunctie is, op een andere manier wezenlijke ruimtelijke effecten heeft. Teneinde een ontwikkeling adequaat te kunnen toetsen aan de ladder is het noodzakelijk inzicht te geven in de begrippen 'bestaand stedelijk gebied' en 'stedelijke ontwikkeling'. In het Bro zijn in artikel 1.1.1 de definities opgenomen voor: - bestaand stedelijk gebied: 'bestaand stedenbouwkundig samenstel van bebouwing ten behoeve van wonen, dienstverlening, bedrijvigheid, detailhandel of horeca, alsmede de daarbij behorende openbare of sociaal culturele voorzieningen, stedelijk groen en infrastructuur'. - stedelijke ontwikkeling: 'ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen'. Bij het beschrijven van de behoefte dient te worden uitgegaan van het saldo van de aantoonbare vraag naar de voorgenomen ontwikkeling (de komende tien jaar, zijnde de looptijd van het bestemmingsplan) verminderd met het aanbod in planologische besluiten, ook als het feitelijk nog niet is gerealiseerd (harde plancapaciteit).

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling In het voorliggende plan wordt de mogelijkheid gegeven om een woning te realiseren buiten de huidige bouwregels van het reeds geldende bestemmingsplan (Buitengebied, 2012). Onderhavige ontwikkeling is niet aan te merken als een 'stedelijke ontwikkeling'. Het huidig geldend bestemmingsplan maakt de (her)bouw van een woning mogelijk. Voorliggend bestemmingsplan ziet daarmee ook toe op de herbouw van een bestaande woonlocatie. In voorliggend geval is de ladder voor duurzame verstedelijking in de zin van de Bro dan ook niet van toepassing. Een verdere toetsing aan de ladder voor duurzame verstedelijking is daarmee niet noodzakelijk. Het onderhavige plan heeft verder geen betrekking op de overige benoemde onderdelen in het Barro.

3.2.3

Conclusie Rijksbeleid

Vanuit de NOVI, SVIR, het Barro, de Bro en de ladder voor duurzame verstedelijking komen geen randvoorwaarden of uitgangspunten naar voren die rechtstreeks doorwerken op het voorgenomen plan. Geconcludeerd kan worden dat het niet in strijd is met het rijksbeleid.

3.3 Provinciaal beleid Het provinciaal beleid is verwoord in meerdere visies, nota's en andere plannen. Voor deze ontwikkeling zijn de Omgevingsvisie en -verordening van de provincie Drenthe van belang.

3.3.1

Omgevingsvisie en -verordening

De Omgevingsvisie Drenthe is de provinciale visie voor de fysieke leefomgeving van Drenthe. In 2018 is de Omgevingsvisie en -verordening 2018 vastgesteld. De Omgevingsvisie is het strategisch kader voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Drenthe. In de Omgevingsvisie beschrijft de provincie de missie, ambities, doelstellingen, strategie en de uitwerking daarvan op het gebied van de fysieke leefomgeving. De missie luidt als volgt: "Het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten".

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 22

De Omgevingsverordening Drenthe is een van de instrumenten om het beleid door te laten werken. De Omgevingsverordening is het provinciaal juridisch instrument dat wordt ingezet voor die onderwerpen waarvoor de provincie eraan hecht dat de doorwerking van het beleid van de Omgevingsvisie juridisch geborgd is. In de Omgevingsverordening zijn in artikel 2.17 een aantal regels opgesteld met betrekking tot woningbouw. Artikel 2.17 1.

2.

3.

Een ruimtelijk plan kan voorzien in nieuwe woningbouw mits de behoefte op basis van de gemeentelijke woonvisie kan worden aangetoond en aansluit bij bestaand stedelijk gebied. De gemeentelijke woonvisie ten aanzien van de woningvoorraad: a. draagt bij aan balans tussen vraag en aanbod in de gehele Drentse woningvoorraad op de lange termijn en is hiertoe afgestemd binnen de woningmarktregio's; b. benoemt tenminste de kwaliteit, kwantiteit, doelgroepen, duurzaamheid en kernenstructuur. c. schetst de opgaven in de bestaande woningvoorraad; d. geeft aan op welke wijze balans op de lange termijn wordt gerealiseerd; e. geeft een lange termijn beeld. Een ruimtelijk plan kan voorzien in incidentele bouwmogelijkheden buiten het bestaand stedelijk gebied in de gevallen: a. bedrijfswoningen, een tweede woning bij een agrarisch bedrijf, het splitsen van boerderijen in twee of meer woningen, en nieuwbouw die past binnen de kaders van de ruimte-voor-ruimte-regeling; b.

incidentele nieuwbouw van een enkele woning buiten bestaand stedelijk gebied is mogelijk, mits: de bebouwing is gelegen in een bebouwingslint of een cluster van bebouwing; er sprake is van een significante verbetering van de ruimtelijke kwaliteit; er sprake is van een landschappelijke inpassing passend bij de gebiedskenmerken die zijn vastgelegd in een landschappelijk inpassingsplan, en; het plan past binnen de gemeentelijke woonvisie. In uitzonderlijke gevallen kan een ruimtelijk plan buiten het bestaand stedelijk gebied voorzien in de realisatie van bijzondere woonmilieus, mits a. deze kleinschalig zijn; b. deze gericht zijn op woonwensen en leefstijlen van kleine specifieke doelgroepen; c. het uitgangspunt bij de ontwikkeling van deze woonmilieus een landschappelijk kader is dat aansluit bij de kernkwaliteiten van het gebied, en; d. het woonmilieu alleen kan worden ontwikkeld samen met het verbeteren van andere functies, zoals het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit, het vergroten van het cultuurhistorische karakter, het verbeteren van voorzieningen, het realiseren van de water- en natuuropgave en het versterken van de recreatie.

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Binnen het plangebied zijn reeds een woning en bijbehorende schuren aanwezig. Deze woning wordt gesloopt en in plaats daarvan wordt op het erf een nieuwe woning, passend bij de omgeving, gerealiseerd. De ontwikkeling leidt niet tot een verhoogd aanbod van woningen, enkel tot invulling van de bestaande woningvoorraad in het buitengebied. De herontwikkeling van het erf leidt tot een algehele kwaliteitsverbetering. Het erf is in de nieuwe situatie onderdeel van de

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 23

omliggende natuur. De achterzijde van het erf krijgt een open karakter met ruimte voor wateropvang en verspreide beplanting. Deze open ruimte wordt doormiddel van een groenstructuur gescheiden van het (traditionele voorerf). Daarnaast wordt het erf ingericht op een manier dat diverse flora en fauna zich kan ontwikkelen. Een nadere beschrijving over de ecologische meerwaarde van de ontwikkeling is te vinden in paragraaf 4.2 Ecologie. In het kader van duurzaamheid is voor de bouw van de woning is gekozen voor materialen met een lange levensduur, die ook hergebruikt kunnen worden. Ook wordt de woning energieneutraal. Voor afkoeling en verwarming van de woning wordt gebruik gemaakt van de wanden en/of vloeren, alsmede een gesloten warmtepomp. Zie tevens bijlage 1 voor het eerste schetsplan aan de Oude Willemsweg 5.

3.3.2

Combinatiemodel Omgevingsvisie Drenthe

De provincie wil ontwikkelen met ruimtelijke kwaliteit en heeft de Omgevingsvisie daarom uitgewerkt aan de hand van zes verschillende kernkwaliteiten. Dit zijn aardkundige waarden, natuur, landschap, archeologie, cultuurhistorie en rust. Daarnaast hanteert provincie Drenthe voor het ruimtelijke domein vier robuuste systemen: het natuursysteem, het landbouwsysteem, het watersysteem en de sociaaleconomische structuur. Deze systemen zijn op ruimtelijk niveau met elkaar verbonden. Voor de toekomstbestendigheid van de systemen is het benodigd dat deze robuust zijn, waarmee bedoeld wordt dat de systemen niet om moeten kunnen vallen met een kleine (ruimtelijke) verandering. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden beoordeeld aan de hand van het combinatiemodel. Hierin zijn de kernkwaliteiten en de robuuste systemen in lagen boven elkaar gezet. De provincie Drenthe heeft het combinatiemodel ontwikkeld om zorgvuldiger om te kunnen gaan met de inpassing van nieuwe ontwikkelingen. Zo streeft de provincie ernaar om de 'lagen' met elkaar te combineren en zo te werken naar een toekomstbestendig Drenthe.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 24

Afbeelding 13: Combinatiemodel provincie Drenthe (bron: Omgevingsvisie 2018 provincie Drenthe).

3.3.2.1 Kernkwaliteit landschap De kernkwaliteit landschap wordt bepaald door natuur en cultuur. De verscheidenheid aan typen landschappen en de ontstaansgeschiedenis daarvan vormen samen de ruimtelijke identiteit van Drenthe. De provincie streeft naar het versterken en behouden van de culturele, economische en ecologische kracht van het Drentse landschap. Nieuwe ontwikkelingen zijn mogelijk, maar moeten wel passend zijn bij de ontstaansgeschiedenis van het landschap. Drenthe bestaat uit zes verschillende landschapstypen. Voorliggend plan is is geheel gelegen in het 'esdorpenlandschap'.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 25

Afbeelding 14: Ligging plangebied in 'Esdorpenlandschap' (bron: Omgevingsvisie 2018 provincie Drenthe).

Esdorpenlandschap Het Drents Plateau bestaat grotendeels uit het esdorpenlandschap met haar terugkerende elementen; het dorp, de es, het beekdal en de velden/ bossen/ heide. Het is vooral een agrarisch cultuurlandschap; ieder onderdeel van het landschap komt voort uit het agrarisch gebruik en is te relateren aan het funcitoneren van de lokale agrarische dorpsgemeenschap met daarin de boermarken als het oorspronkelijke gezag. Esdorpen vormen vanouds de ontginningsbasis van het landschap, ze liggen veelal op landschappelijke overgangen van nat (beekdal) naar droog (es/heide/bos).

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 26

Afbeelding 15: Illustratie esdorpenlandschap (bron: Omgevingsvisie 2018 provincie Drenthe).

Van provinciaal belang zijn de essen en de beekdalen, die laatst genoemde voor; het onbebouwd gebied met kleinschalige beplantingsstructuren en beekdal(rand)beplanting. De essen voor de voor het esdorpenlandschap kenmerkende open ruimtes die veelal zijn omgeven met esrandbeplanting. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De structuur van het esdorpenlandschap is minder zichtbaar ter plaatse van Oude Willem. Het is een klein buurtschap waarin van die hierarchie minder sprake is, de heideontginninglandschapskenmerken zijn duidelijk zichtbaar. Het spreekt voor zich dat de gewenste woning beter recht doet tot het landschap dan de huidige situatie. De open ruimte die nu te ervaren is zal beter doorlopen. 3.3.2.2 Kernkwaliteit cultuurhistorie De provincie Drenthe beschrijft cultuurhistorie als "het totaal aan bovengrondse sporen van menselijke activiteiten". Deze activiteit heeft de omgeving gevormd zoals het nu is, op stedenbouwkundig en landschappelijk niveau. Ten aanzien van de cultuurhistorie heeft de provincie twee doelstellingen geformuleerd: herkenbaar houden van de cultuurhistorische structuur; versterken van de ruimtelijke identiteit, vanuit samenhangende cultuurhistorische kwaliteiten. De cultuurhistorische hoofdstructuur is verdeeld in 10 deelgebieden. Voorliggend plan behoort tot het deelgebied 5 Drentsche Hoofdvaart.

De Drentsche Hoofdvaart kent weer haar deelgebieden met daaronder het esdorpenlandschap rond de Havelterberg. De structuren die daarin van provinciaal belang zijn: Open beekdalen, met zicht naar de wegdorpen van de randveenontginningen; Esdorpen met intern en extern een ruime opzet en herkenbaarheid van historische uitbreidingen die het landschap insteken;

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 27

Vele prehistorische sporen als representanten van een continue bewoningsgeschiedenis; De Havelterberg als kerngebied met een concentratie van bewoningssporen, van prehistorie tot en met de Tweede Wereldoorlog; Het licht slingerende lint met opstrekkende verkaveling van Wapserveen, met karakteristieke eenzijdige bebouwing; Grote, scherp begrensde boseenheden als representanten van de jonge ontginningen. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Voorliggend plan onderschrijft de waarden van het landschap en de daarbij horende cultuurhistorie. Op een reeds lang bewoonde plek in het landschap blijft diezelfde functie behouden in een eigentijdse vorm met respect voor het landschap. Oude Willem is duidelijk een locatie waarin de scherpe begrense boseenheden te zien zijn als represanten van de jonge ontginningen. 3.3.2.3 Robuust natuursysteem Een robuust natuursysteem is gebouwd op biodiversiteit. De provincie beschrijft biodiversiteit als "de veelheid aan planten en dieren in samenhang met elkaar en de omgeving, met variatie in genen, soorten en gemeenschappen". Nederland heeft gebieden binnen Nederland gekenmerkt als ecologische verbindingszones, ook wel Natuurnetwerk Nederland genoemd. Echter gaan de leefgebieden buiten deze verbindingszones achteruit, waardoor het aantal dieren verminderd.

Provincie Drenthe vervult haar beschermende rol op een manier dat ze het zo weinig mogelijk belemmert voor het omliggende gebied en bijdraagt aan een goede leef-werkomgeving. Deze beschermende rol vervult ze in afstemming met gebiedspartners waarvan terreinbeherende organisaties en particulieren de herstelmaatregelen in het veld uitvoeren. Maatregelen die de hydrologische situatie in het gebied verbeteren, spelen vaak een centrale rol bij het bereiken van de geformuleerde instandhoudingsdoelen voor een gebied. Het stabiliseren en verbeteren van de natuurkwaliteit biedt ruimte voor economische ontwikkeling. In het Drents-Friese Wold geeft provincie Drenthe ruimte aan natuurlijke processen, hierin wordt menselijk ingrijpen tot een minimum beperkt. In de kerngebieden kan de mens de oernatuur beleven, in de randzones zijn overgangzones met recreatie en toekomstbestendige grondgebonden landbouw zonder negatieve effecten op de hoge natuurkwaliteit.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 28

Afbeelding 16: Ligging plangebied in Natuurnetwerk Nederland (bron: Omgevingsverordening 2018 provincie Drenthe).

Afbeelding 17: Ligging Natura 2000 en Nationaal Park Zuidwest Drenthe (bron: Omgevingsvisie provincie Drenthe).

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is gelegen in Natura 2000 en Nationaal Park Drents-Friese Wold. Dit gebied

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 29

behoort tevens tot het Natuurnetwerk Nederland. De locatie waar reeds de woning staat, ligt buiten Natura 2000. Met voorliggend bestemmingsplan en de nieuwe woning krijgt de locatie een betere aansluiting op de natuurwaarden. Het kan worden gezien als een ecologische meerwaarde voor de omgeving. De provinciale laag 'NNN 2020 vastgesteld' geeft de NNN begrenzing weer van juni 2020. Deze is ongewijzigd ten opzichte van de toekomstige situatie. Aangezien op de voorliggende locatie het aantal woningen (1) gelijk blijkft leidt de ontwikkeling niet tot een afname aan areaal van het natuurnetwerk. Door de ecologen van adviesbureau Eelerwoude is een notitie opgesteld met aanvullende maatregelen die ecologische meerwaarde brengen aan het gebied. Zo wordt onder andere een zwaluwwand bij de vijver aangelegd waarmee een plek wordt gecreëerd die attractief is voor o.a. oeverzwaluwen. De volledige notitie is te vinden in Bijlage 3 Ecologische Meerwaarde. Daarnaast is er een quickscan flora en fauna uitgevoerd (Bijlage 4) en in het kader van Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland (NNN) (Bijlage 6) een toetsing uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er geen belemmeringen zijn voor de voorgenomen ontwikkeling.

3.4 Gemeentelijk beleid 3.4.1

Omgevingsvisie Westerveld

Op 1 februari 2022 heeft de gemeenteraad van de gemeente Westerveld de Omgevingsvisie Westerveld vastgesteld. De omgevingsvisie bevat het toekomstbeeld van en voor de gemeente Westerveld. De Omgevingsvisie Westerveld is de integrale langetermijnvisie op de ontwikkeling van de gemeente Westerveld en gaat over de hele fysieke leefomgeving. De visie geeft richting aan wat de gemeente in 2040 bereikt wil hebben. De Omgevingsvisie Westerveld kent een vijftal onderdelen: 1. 2. 3. 4. 5.

Visie Gebiedskompassen Idee Uitvoering en monitoring Achtergrond

Visie Met de omgevingsvisie wil de gemeente Westerveld kansen bieden en (bureaucratische) obstakels wegnemen. De gemeente wil enerzijds ruimte bieden, maar anderzijds ook kaders stellen. Hierbij wil de gemeente streven naar een actieve, gastvrij en saamhorige samenleving. Westerveld ziet zich als een groene, agrarische gemeente met een ongekende rijkdom aan cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden. De Omgevingsvisie bevat de gemeentelijke koers voor de fysieke leefomgeving. Bij die koers horen keuzes. Met die keuzes geeft de gemeente Westerveld invulling en richting aan de vijf integrale ambities. De vijf intergrale ambities zijn: 1. 2. 3. 4. 5.

… een bereikbaar en veilig Westerveld … een bedrijvig en gastvrij Westerveld … een leefbaar en inclusief Westerveld … een gezond en groen Westerveld … een herkenbaar en toekomstgericht Westerveld

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 30

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling sluit goed aan bij de ambitie voor een leefbaar en inclusief Westerveld. Een van de keuzes die daar gemaakt worden is om vepaupering en criminieel gebruik van vrijkomende agrarische bebouwing tegen te gaan. Voorliggend plan voorziet in een ontwikkeling, waarbij de bestaande en vrijgekomen woning wordt gesloopt en een nieuw, beter passende, woning wordt teruggebouwd. Hiermee wordt verpaupering, maar tevens crimineel gebruik tegengegaan, doordat het erf aan de Oude Willemsweg 5 weer leefbaar wordt. Hiermee sluit de ontwikkeling aan bij visiedeel van de Omgevingsvisie Westerveld. Gebiedskompassen Voor de gebiedskompassen geldt dat de omgevingsvisie specifiek ingaat op de ambitie en keuze per specifiek gebied. Onderstaande afbeelding geeft de indeling van de gebiedskompassen weer.

Afbeelding 18: Kaartbeeld indeling gebiedskompassen (bron: Omgevingsvisie Westerveld).

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied aan de Oude Willemsweg 5 is gelegen in het deelgebied 'Natuurgebieden'. Dit deelgebied bestaat uit de onontgonnen zandgronden. Dit zijn drie delen met als basis de drie grote Natura 2000-gebieden met heidegebieden en bosgebieden, zoals het Drents-Friese Wold. Zie hiervoor tevens bovenstaande afbeelding. Om een goede balans te houden zijn (nieuwe) functies naast natuur in deze gebieden beperkt mogelijk, waarbij het samen optrekken met natuur beherende organisaties van belang is.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 31

De voorgenomen ontwikkeling voorziet in de herbouw van reeds bestaande woning. Hierbij wordt geen nieuwe functie toegevoegd. Wat met de voorgenomen ontwikkeling wel gebeurd, is ontwikkelen in samenspraak met de natuur. Zo worden omliggende gronden natuurlijk ingericht, waarbij aansluiting wordt gezocht bij de natuurontwikkeling Oude Willem. Hiervoor worden gesprekken gevoerd en plannen gemaakt in samenwerking met Staatsbosbeheer, Provincie Drenthe en Prolander. Hiermee past het voornemen binnen de gebiedskompas 'Natuurgebieden' Idee Het uitgangspunt vanuit de gemeente binnen de omgevingsvisie is het "ja, mits" principe. Hierbij wil de gemeente meewerken aan initiatieven, mit het in voldoende mate bijdraagt aan kwaliteiten en opgaven die in de omgevingsvisie zijn beschreven. Uitvoering en monitoring De insteek van de Omgevingswet is dat beleidsstukken integraal worden opgesteld, steeds actueel zijn en worden bijgesteld. Ook de Omgevingsvisie moet altijd ‘bij de tijd’ zijn. Daarom monitort de gemeente tussentijds de Omgevingsvisie en passen deze zo nodig aan. Achtergrond De omgevingsvisie is tot stand gekomen doormiddel van een proces met de inwoners van Westerveld, ondernemers van Westerveld, betrokkenen en experts.

3.4.2

Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Westerveld

Gemeente Westerveld heeft in september 2010 het Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Westerveld vastgesteld.Het beeldkwaliteitsplan is verweven met de Welstandsnota van de gemeente Westerveld. Het Beeldkwaliteitsplan vormt de basis voor ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied van de gemeente. Enerzijds dient het als toetsingskader voor dergelijke ontwikkelen, anderzijds is het tevens een bron van inspiratie voor initiatiefnemers. Het uiteindelijke doel van het document is om de ruimtelijke kwaliteit binnen de gemeente Westerveld te verhogen. Afwijking is mogelijk, mits goed onderbouwd en passend in de omgeving. Het beeldkwaliteitsplan is bestaat uit een beschrijving van typologiën voor bebouwing en erven, waaropvolgend ingegaan wordt op de verschillende landschapstypen in de gemeente. Het grondgebied kent zes landschapstypen. Het plangebied is gelegen binnen het landschapstype 'veldontginning landschap'. Dit landschap is: overwegend open, plaatselijk verdicht met bosjes, houtwallen en singels; in gebruik als bouw- en grasland; percellering afhankelijk van ontginning en ruilverkaveling; bebouwing voornamelijk langs ontginningsassen. Onder meer staan erven verspreid in het landschap en zijn aan de voorzijde gericht naar de weg. Deze erven liggen soms deels verscholen achter singels, houtwallen en bosjes.

De beplanting is hier eenvoudig, bestaand uit inheemse soorten bomen, waaronder de lijsterbes, eiken en berken langs de kavelgrens en fruitbomen bij het voorhuis. Om het contrast tussen open en besloten delen te versterken is het mogelijk op opgaand groen aan te planten.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 32

Afbeelding 19: Landschapstpen gemeente Westerveld (bron: Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Westerveld).

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling wijkt in vormgeving van de bebouwing af van het Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Westerveld. Wel is de welstandscommissie van de gemeente ethousiast over het schetsplan. De inrichting van het erf is eenvoudig en herkenbaar, waarbij een duidelijke scheiding ontstaat tussen het voor- en achtererf. Het achtererft loopt natuurlijk over in het Natura 2000-gebied, waarbij met de landschappelijke inrichting rekening mee wordt gehouden. Bij de inrichting van het achtererf krijgt het perceel een natuurlijke inrichting, in aansluiting op de karakteristieken van het landschap en de bestaande natuur in het omliggende gebied.

3.4.3

Conclusie gemeentelijk beleid

Geconcludeerd kan worden dat de voorgenomen ontwikkeling in overeenstemming is met de beleidsuitgangspunten die gelden in de 'Structuurvisie gemeente Westerveld'. Daarnaast doet de ontwikkeling geen afbreuk aan landschappelijke waarden en kwaliteiten, zoals benoemd in het Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Westerveld.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 33

Hoofdstuk 4 Waardentoets 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de waardentoets beschreven. Hieronder vallen ecologie, archeologie en water. Er wordt beschreven wat er is onderzocht en welke resultaten hieruit zijn gekomen. Vervolgens wordt hier een conclusie uit getrokken met betrekking tot de gewenste ontwikkeling.

4.2 Ecologie De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag. Alleen in een aantal situaties, zoals bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, is het Rijk het bevoegd gezag. In het kader van de Wet natuurbescherming is door Eelerwoude een quickscan flora en fauna uitgevoerd, dit onderzoek is opgenomen in Bijlage 4 behorend bij deze toelichting. In aanvulling op de natuurtoets zijn een ecologische notitie en toetsing aan het Natura 2000 en NNN beleid uitgevoerd (Bijlage 6). De belangrijkste conclusies zijn hier weergegeven.

4.2.1

Soortenbescherming

Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden gedaan aan beschermde dieren of planten, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn en beschermingsregime andere soorten. Daarnaast zijn landelijk van een aantal vogelsoorten de nesten jaarrond beschermd. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan of ruimtelijke ontwikkeling is het verplicht om te toetsen of deze leidt tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Indien er geen vrijstelling geldt, kan het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk zijn. In de Wet natuurbescherming is in artikel 1.11 een omschrijving opgenomen over de algemene zorgplicht, waarin staat dan men 'voldoende zorg' in acht neemt voor alle in het wild levende dieren, planten en hun directe leefomgeving. Voor ieder ruimtelijk plan is het verplicht om te toetsen of deze leiden tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Indien dit niet mogelijk blijkt, is het nodig om na te gaan of een ontheffing kan worden verkregen.

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ontwikkeling zal naar verwachting leiden tot een tijdelijk beperkt verlies van leefgebied van

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 34

een aantal beschermde soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt. Het betreft soorten als ree, haas, vos, konijn, wezel, hermelijn, bunzing en diverse algemene (spits)muizen. De ingreep heeft geen invloed op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten omdat er sprake is van een tijdelijke, en plaatselijke verstoring, er voldoende leefgebied aanwezig blijft en het relatief algemene soorten betreft. Daarnaast wordt verwacht dat door de gunstige en natuurlijke inrichting van het plangebied het biotoop voor deze zoogdieren wordt verbeterd. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Met de volgende soorten en/of soortgroepen dient rekening te worden gehouden. Vleermuizen Negatieve effecten op verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuizen kunnen op voorhand niet uitgesloten worden. Nader onderzoek naar vleermuizen is noodzakelijk. Uit dit onderzoek komt naar voren of een ontheffing Wet natuurbescherming voor vleermuizen noodzakelijk wordt geacht. Daarnaast dient men rekening te houden met verlichting. Kerkuil Negatieve effecten op de kerkuil kan met de sloop van de bebouwing niet worden uitgesloten. Om meer te weten over de functie van de bebouwing in relatie tot de aanwezigheid van de kerkuil is nader gericht veldonderzoek naar de kerkuil benodigd. Uit dit onderzoek komt naar voren of een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk wordt geacht.

Nader ondezoek vleermuizen en kerkuil in 2021 is door JM Laatvliegers b.v. een nader onderzoek uitgevoerd in het kader van de soortenbescherming uit de Wet natuurbescherming voor de onderdelen vleermuizen en kerkuil. Dit onderzoek is als Bijlage 5 bij voorliggende toelichting bijgevoegd. Hieruit wordt geconcludeerd dat er geen verblijfplaatsen van vleermuizen en/of kerkuil zijn geconstateerd tijdens de uitgevoerde nadere onderzoeken. Hiermee zijn geen beperkingen in het kader van de Wet natuurbescherming betreffende vleermuizen en de kerkuil. Ringslang De beschermde soort ringslang is aanwezig in het plangebied. Om negatieve effecten op de ringslang te voorkomen wordt een vooraf opgesteld ecologisch werkprotocol geadviseerd. Broedvogels Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, als ook op het wegnemen van nesten van vogels. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. In veel situaties kan dit voorkomen worden door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren. In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd.

Van belang is of een broedgeval verstoord wordt, ongeacht de datum. Globaal gaat het echter om de periode van 1 maart tot 15 juli.

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 35

Algemene zorgplicht Bij de realisatie van voorliggend plan wordt de 'algemene zorgplicht' in acht genomen. Dit houdt in dat men 'voldoende zorg' neemt voor alle levende dieren en planten. Dit is een algemene verantwoordelijkheid die voor iedereen geldt. Het betekent bijvoorbeeld dat er niet onnodig dieren en planten worden gedood, wanneer er redelijkerwijs een andere oplossing voor is, bijvoorbeeld de dieren te verplaatsen naar een ander gebied. In verband met amfibieën wordt geadviseerd om de werkzaamheden aan de oever, vijver en sloten uit te voeren wanneer de larven zijn volgroeid (vanaf augustus) en voordat volwassen exemplaren zich ingraven voor de winterslaap (voor november). Daarnaast wordt geadviseerd om tijdens de werkzaamheden aan de oever, vijver en sloten te werken met een visvriendelijke pomp. Ook is het van belang om één kant op te werken. Eventueel aanwezige vissen dienen te worden afgevangen met een schepnet en elders in geschikt waterbiotoop te worden uitgezet.

4.2.2

Gebiedsbescherming

In aanvulling op de natuurtoets is door Eelerwoude een notitie ecologische versterking opgesteld. In deze notitie wordt beschreven welke kansen zich voordoen om de ecologie en daarmee de biodiversiteit op het perceel aan de Oude Willemsweg te verbeteren. Onder meer wordt ingegaan op verblijfplaatsen voor vleermuizen, vormgeving van de oeverzones van de vijver en vertakking slenk, behouden van een open grasland en nieuwe nestelmogelijkheden. De volledige notitie is separaat bij dit bestemmingsplan gevoegd als Bijlage 3. 4.2.2

Gebiedsbescherming

Met het onderdeel gebiedenbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000-gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat deze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een vergunningplicht. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is deels gelegen in het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld. De omgeving vormt eveneens een Natura 2000-gebied. Omdat de werkzaamheden een negatief effect kunnen hebben op de instandhoudingsdoelen van het betreffende Natura 2000-gebied, is een voortoets Natura 2000 noodzakelijk. Deze toetsing is door Eelerwoude uitgevoerd en is als Bijlage 6 toegevoegd aan deze toelichting.

Uit de resultaten van de Toets natura 2000 en NNN beleid is op te maken dat de voorgenomen herinrichting van het plangebied geen negatief effect heeft op de instandhoudingsdoelen van de aangewezen habitattypen, habitatsoorten en broedvogelsoorten, mits: 1.

de slink niet in verbinding wordt gelegd met de huidige vijver; of

2.

de huidige vijver omgevormd wordt tot een geschikte poel voor kamsalamander,

Oude Willemsweg 5, Oude Willem | Eelerwoude | 36

waarbij wordt voorkomen dat er zich vis vestigt.

Met de voorgenomen ontwikkeling worden bovenstaande maatregelen meegenomen in de detailuitwerking, waardoor negatieve effecten op de kamsalamander en haar uitbreidingsdoelstellingen door de herinrichting van het plangebied zijn uitgesloten. Stikstof gerelateerde effecten Ten behoeve van de voorgenomen ontwikkeling is middels de AERIUS-calculator een stikstofberekening uitgevoerd om de mogelijke effecten op Natura 2000-gebieden in beeld te brengen. Op basis van de stikstofberekening, welke in Bijlage 7 is bijgevoegd, kan geconcludeerd worden dat de voorgenomen stikstofberekening voor zowel de aanlegfase als gebruiksfase geen resultaten c.q. depositieresultaten boven 0,00 mol N/ha/jaar oplevert. Hiermee wordt de voorgenomen ontwikkeling uitvoerbaar geacht.