Natuurherinrichting Vledder Aa ruimtelijke onderbouwing
Tekst van het document
In het gebied van de Vledder Aa is herstel van oorspronkelijke beekdalnatuur tot stand gebracht. Ook bij de Schoape-dobbe heeft natuurherstel plaatsgevonden. Het is een heuvelachtig heidegebied met zandverstuivingen en vennen ("dobben"). Het Leggelderveld bestaat uit natte heiden, pioniervegetaties met snavelbiezen en hei-schraal grasland. In onderstaande tabel is de maximale en gemiddelde depositiebijdrage per habitat weergegeven. Daarbij is ook weergegeven wat de totale oppervlakte van het habitat in het Natura 2000-gebied is en welk deel van deze oppervlakte (per overbelastingsklasse) met een eenmalige kleine extra depositiebijdrage wordt belast. 50 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Tabel: Extra depositiebijdrage per habitat als gevolg van de realisatiefase binnen het project natuurherinrichting Vledder Aa. H2320 - Binnenlandse kraaiheibegroeiingen Voor het habitattype geldt in dit gebied een behoudsopgave voor de oppervlakte en een verbeteropgave voor de kwaliteit. Het habitat komt met een oppervlakte van ruim 8 hectare voor in het Natura 2000-gebied. De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 0,07 hectare, dat is minder dan 1% van de totale oppervlakte van het habitattype in dit Natura 2000-gebied.
De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of herkenbaar in de kwaliteit van het habitat. De bijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect op de omvang of de kwaliteit van het habitattype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave. Op dit moment wordt aan de behoudsdoelstelling voor de oppervlakte voldaan en de geringe extra depositiebijdrage kan daarin geen verandering brengen. De kwaliteit van het habitat staat onder druk door de te hoge achtergronddepositie. De extra depositiebijdrage leidt niet tot een wezenlijke verzwaring van de maatregelen die nodig zijn hierin verandering te brengen. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. De depositie heeft daarom geen negatieve invloed op het bereiken van de instandhoudingsdoelstelling behoud oppervlakte en verbetering kwaliteit. H3160 - Zure vennen Voor het habitattype geldt in dit gebied een behoudsopgave voor de oppervlakte en een verbeteropgave voor de kwaliteit. Het habitat komt met een oppervlakte van bijna 65 hectare voor in het Natura 2000-gebied. De KDW van het habitattype is 714 mol N/ha/jaar en deze waarde wordt over de gehele oppervlakte van het habitat overschreden.
De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 0,07 hectare, dat is 0,1% van de totale oppervlakte van het habitattype in dit Natura 2000-gebied. De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of herkenbaar in de kwaliteit van het habitat. De bijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect op de omvang of de kwaliteit van het habitattype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave. Op dit moment is niet bekend of aan de behoudsdoelstelling voor de oppervlakte voldaan. De geringe extra depositiebijdrage is echter te gering om een meetbare bijdrage te leveren aan een eventuele achteruitgang van de oppervlakte. De kwaliteit van het habitat staat onder druk door de te hoge achtergronddepositie. De extra depositiebijdrage leidt niet tot een wezenlijke verzwaring van de maatregelen die nodig zijn hierin verandering te brengen. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. De extra depositiebijdrage beperkt de mogelijkheden de instandhoudingsdoelstellingen (behoud oppervlak en verbetering kwaliteit) te behalen daarom niet.
H4010A - Vochtige heiden (hogere zandgronden) Voor het habitattype geldt in dit gebied een uitbreidingsopgave voor de oppervlakte en een verbeteropgave voor de kwaliteit. Het habitat komt met een oppervlakte van ruim 120 hectare voor in het Natura 2000-gebied. De KDW van het habitattype is 1.071 mol N/ha/jaar. Op ruim 88 hectare is geen sprake van een overbelaste situatie (19,5 hectare daarvan is wel naderend overbelast). Op de resterende oppervlakte (32 hectare) is sprake van een overbelaste situatie. De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 0,14 hectare, dat is ruim 0,1% van de totale oppervlakte van het habitat-type in dit Natura 2000-gebied. De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of herkenbaar in de kwaliteit van het habitat. De bijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect 51 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) op de omvang of de kwaliteit van het habitattype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave.
Op dit moment wordt waarschijnlijk aan de behoudsdoelstelling voor de oppervlakte voldaan (oppervlakte lijkt iets toegenomen) en de geringe extra depositiebijdrage kan daarin geen verandering brengen. De kwaliteit van het habitat staat onder druk door de te hoge achtergronddepositie. De extra depositiebijdrage leidt niet tot een wezenlijke verzwaring van de maatregelen die nodig zijn hierin verandering te brengen. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. De extra depositiebijdrage beperkt de mogelijkheden de instandhoudingsdoelstellingen (uitbreiding oppervlak en verbetering kwaliteit) te behalen daarom niet. H4030 - Droge heiden Voor het habitattype geldt in dit gebied een behoudsopgave voor de oppervlakte en de kwaliteit. Het habitat komt met een oppervlakte van 365 hectare voor in het Natura 2000-gebied. De KDW van het habitattype is 714 mol N/ha/jaar en deze waarde wordt over de gehele oppervlakte van het habitat overschreden. De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal 0,02 en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 6,80 hectare, dat is bijna 2% van de totale oppervlakte van het habitattype in dit Natura 2000-gebied.
De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of herkenbaar in de kwaliteit van het habitat en kan evenmin meetbaar bijdragen aan oppervlakteverlies. De bijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect op de omvang of de kwaliteit van het habitattype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. De extra depositiebijdrage beperkt de mogelijkheden de instandhoudingsdoelstellingen (uitbreiding oppervlak en verbetering kwaliteit) te behalen daarom niet. Lg13 - Bos van arme zandgronden Lg13 maakt onderdeel uit van het leefgebied van wespendief, draaihals en zwarte specht, soorten waarvoor in het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld een instandhoudingsdoelstelling geldt. Voor deze soorten geldt de volgende instandhoudingsdoelstelling: Wespendief: behoud omvang en kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 8 broedparen. Draaihals: uitbreiding omvang en verbetering kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 5 broedparen. Zwarte specht: behoud omvang en kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 30 broedparen. Het leefgebiedtype komt met een oppervlakte van ruim 3.375 hectare voor in het Natura 2000-gebied.
De KDW van het leefgebiedtype is 1.071 mol N/ha/jaar en deze waarde wordt op ruim 3.365 hectare overschreden. De resterende 9 hectare is niet overbelast, op bijna 8 hectare daarvan is wel sprake van naderende overbelasting. De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 4,78 hectare, dat is ruim 0,1% van de totale oppervlakte van het leefgebiedtype in dit Natura 2000-gebied. Voor de draaihals is de populatie in het Natura 2000-gebied (veel) groter dan het in de instandhoudingsdoelstelling genoemde aantal. Op basis daarvan mag ervan worden uitgegaan dat de kwaliteit van het leefgebied ruim voldoende is. De mogelijke knelpunten voor de draaihals liggen in het overwinteringsgebied en hebben geen relatie met de kwaliteit van het leefgebied in het Natura 2000-gebied. Met betrekking tot de wespendief en de zwarte specht bestaat een knelpunt, waarschijnlijk veroorzaakt door het beheer (kap van bomen) en een laag aanbod van insecten. Mogelijk is de hoge achtergronddepositie van negatieve invloed op het aantal insecten, zowel door de directe negatieve effecten van de hoge stikstofbelasting als ook indirect door het intensieve begrazingsbeheer dat als gevolg van de hoge achtergrondbelasting noodzakelijk is.
De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of 52 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) herkenbaar in de kwaliteit van het leefgebied. De extra depositiebijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect op de omvang of de kwaliteit van het leefgebiedtype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave. De geringe extra depositiebijdrage leidt niet een vergroting van de nadelige gevolgen van de hoge achtergrondbelasting en evenmin tot een verzwaring van het beheer of versterking van de daarmee samenhangende effecten. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. Dat betekent dat de extra depositiebijdrage geen nadelige gevolgen heeft voor de instandhoudingsdoelstelling van de soorten waarvoor Lg13 Bos van arme zandgronden onderdeel van het leefgebied vormt. Lg14 - Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden Lg14 maakt onderdeel uit van het leefgebied van wespendief, draaihals en zwarte specht, soorten waarvoor in het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld een instandhoudingsdoelstelling geldt. Voor deze soorten geldt de volgende instandhoudingsdoelstelling: Wespendief: behoud omvang en kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 8 broedparen.
Draaihals: uitbreiding omvang en verbetering kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 5 broedparen. Zwarte specht: behoud omvang en kwaliteit leefgebied met een draagkracht voor 30 broedparen. Het leefgebiedtype komt met een oppervlakte van bijna 400 hectare voor in het Natura 2000-gebied. De KDW van het leefgebiedtype is 1.071 mol N/ha/jaar en deze waarde wordt over bijna de gehele oppervlakte (395 hectare) van het habitat overschreden. Van de 3 hectare die niet overbelast is, is 2 hectare naderend overbelast. De extra depositiebijdrage is op dit habitattype maximaal 0,02 en gemiddeld 0,01 mol N/ha tijdens de realisatiefase. Deze depositiebijdrage vindt plaats op 9,57 hectare, dat is bijna 2,5% van de totale oppervlakte van het habitattype in dit Natura 2000-gebied. Voor de draaihals is de populatie in het Natura 2000-gebied (veel) groter het in de instandhoudingsdoelstelling genoemde aantal. Op basis daarvan mag ervan worden uitgegaan dat de kwaliteit van het leefgebied ruim voldoende is. De mogelijke knelpunten voor de draaihals liggen in het overwinteringsgebied en hebben geen relatie met de kwaliteit van het leefgebied in het Natura 2000-gebied. Met betrekking tot de wespendief en de zwarte specht bestaat een knelpunt, waarschijnlijk veroorzaakt door het beheer (kap van bomen) en een laag aanbod van insecten.
Mogelijk is de hoge achtergronddepositie van negatieve invloed op het aantal insecten, zowel door de directe negatieve effecten van de hoge stikstofbelasting als ook indirect door het intensieve begrazingsbeheer dat als gevolg van de hoge achtergrondbelasting noodzakelijk is. De depositiebijdrage als gevolg van de werkzaamheden is eenmalig, zeer gering, vindt plaats op een zeer klein deel van de totale oppervlakte van het habitattype en is niet afzonderlijk meetbaar of herkenbaar in de kwaliteit van het leefgebied. De extra depositiebijdrage kan daardoor niet leiden tot enig zichtbaar effect op de omvang of de kwaliteit van het leefgebiedtype en leidt evenmin tot een verzwaring van de beheeropgave. De geringe extra depositiebijdrage leidt niet een vergroting van de nadelige gevolgen van de hoge achtergrondbelasting en evenmin tot een verzwaring van het beheer of versterking van de daarmee samenhangende effecten. Ook voor het te voeren beheer zijn er geen gevolgen. Dat betekent dat de extra depositiebijdrage geen nadelige gevolgen heeft voor de instandhoudingsdoelstelling van de soorten waarvoor Lg14 Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden onderdeel van het leefgebied vormt.
Relatie met het voornemen Uit de beoordeling van de effecten van de berekende extra stikstofdepositiebijdrage op de kwaliteit van de habitat- en leefgebiedtypen blijkt dat de beperkte extra stikstofdepositiebijdrage niet zal leiden tot veranderingen in de vegetatiesamenstelling, groeisnelheid of onderlinge concurrentieverhoudingen tussen plantensoorten van de betreffende habitats. Evenmin leidt deze kleine extra stikstofdepositiebijdrage tot een verzwaring van de beheeropgave. Voor ieder van de habitats met een extra depositiebijdrage is in een habitatspecifieke beoordeling 53 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) geconcludeerd dat uitgesloten is dat vanwege deze depositiebijdrage een afname van de kwaliteit van deze habitats op zal treden of de oppervlakte zal verminderen. De depositiebijdrage leidt niet tot een aantasting van de kwaliteit van het beoordeelde Natura 2000-gebied of tot belemmering van de mogelijkheden maatregelen te treffen die noodzakelijk zijn voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. Daarmee staat vast dat significante gevolgen voor het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld zijn uitgesloten. De werkzaamheden zijn daarom geen Natura 2000-activiteit en in dat kader is geen omgevingsvergunning nodig.
Op 21 mei 2026 is een nieuwe stiksofdepositieberekening uitgevoerd met de meest recente versie van de Aerius-Calculator. Daaruit blijkt dat de stikstofdepositie verwaarloosbaar hoger uitvalt (0,03 mol//ha), waardoor de voorstaande conclusies niet veranderen. De provincie Drenthe heeft aangegeven de conclusies uit de voortoets te kunnen volgen en geeft aan dat verder overleg niet noodzakelijk is voor de beoogde natuurherontwikkeling. Het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld is mede aangewezen voor habitattype H3260 (Submontane en laaglandrivieren met vegetaties behorend tot het Ranunculion fluitantis en het Callitricho-Batrachion, subtype A: beken en rivieren met waterplanten). Dit habitattype komt in het aanwijzingsgebied zelf voor in de aldaar aanwezige beeklopen en is niet afhankelijk van de Vledder Aa als waterloop; de Vledder Aa maakt geen deel uit van het Natura 2000-gebied en ligt daarbuiten. Aan de orde is derhalve niet een directe fysieke aantasting van H3260A, maar de vraag of de herinrichting van de Vledder Aa via externe werking (artikel 2.7, tweede lid, Wet natuurbescherming) gevolgen kan hebben voor de kwaliteit van dit habitattype in het Natura 2000-gebied, met name via de grondwaterstand en de kwelstroom waarvan de beekbegeleidende vegetaties (mede) afhankelijk zijn.
Het project is juist gericht op het herstellen van de natuurlijke hydrologie van het beekdal: door het verondiepen en verbreden van de waterloop tot een slenk/doorstroommoeras wordt water langer in het gebied vastgehouden, neemt de gemiddeld hoogste grondwaterstand toe en wordt de afvoer van kwelwater naar de diepere ontwatering beperkt in plaats van vergroot. Uit het geohydrologisch modelonderzoek (Bijlage 8) volgt dat de berekende toename van de grondwaterstand (GHG/GVG) en van de kwelintensiteit zich concentreert in en rond het (fase 2-)projectgebied zelf en met de afstand daarvan afneemt (zie de effectkaarten in paragraaf 7.1 en bijlage VI). Bij alle uitgevoerde toetsingen van het voorkeursscenario is bovendien gecontroleerd of de stuwen op de flanken van het beekdal - die de overgangszone vormen naar de hoger gelegen omgeving - als gevolg van de herinrichting verdronken raakten; dit bleek in geen van de toetsingen het geval, wat bevestigt dat de ingreep geen opstuwende of anderszins nadelige werking heeft die zich uitstrekt tot buiten het beekdal.
Gelet op deze vernattende, niet-verdrogende werking van het project, het gegeven dat de berekende effecten zich beperken tot het beekdal en de onmiddellijke omgeving daarvan, en de afstand tussen het projectgebied en het Natura 2000-gebied, zijn negatieve gevolgen voor de kwaliteit van H3260A redelijkerwijs uit te sluiten; van aantasting van de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied op dit punt is dan ook geen sprake, zodat een passende beoordeling (artikel 2.8 Wet natuurbescherming) niet is vereist. 5.7 Water Voor de beoogde natuurherinrichting Vledder Aa fase 2 is een geohydrologisch modelonderzoek uitgevoerd (zie Bijlage 8). Het doel van het onderzoek is om de consequenties voor het grond- en oppervlaktewatersysteem van de waterhuishoudkundige ingrepen en inrichtingsmaatregelen te bepalen. Daartoe is gebruik gemaakt van een grondwatermodel en van een oppervlaktewatermodel. Met behulp van deze modellen zijn de effecten van verschillende inrichtingsscenarios ingeschat, en van het voorkeursscenario de afgeleide effecten op omgevingsfuncties bepaald. Oppervlaktewater In de huidige situatie wordt het oppervlaktewatersysteem in het projectgebied gekenmerkt door een sterk gereguleerd en ontwateringsgericht systeem, met een dicht netwerk van watergangen, stuwen en peilgestuurde afvoer.
Het systeem is ingericht op snelle afvoer van water uit het beekdal en de omliggende gebieden richting de Vledder Aa, waarbij de waterstanden en afvoer grotendeels worden 54 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) bepaald door kunstwerken en peilbeheer. De beek zelf ligt relatief diep ingesneden in het landschap, waardoor deze een sterk drainerende werking heeft op de omgeving. Hierdoor blijft het oppervlaktewater bij gemiddelde en hogere afvoeren veelal binnen de oevers en is inundatie van het beekdal beperkt en vooral incidenteel. De herinrichting resulteert in een minder gestuurd en meer natuurlijk functionerend oppervlaktewater- systeem, waarbij de afvoer in toenemende mate plaatsvindt via het maaiveld en een ondiepe, verlegde beekloop. Door verondieping van de beek en het verminderen van de afvoercapaciteit neemt de waterberging in het beekdal toe, wat leidt tot vaker optredende inundatie en een vertraagde afvoergolf bij hogere afvoersituaties. Deze vernatting is doelbewust en draagt bij aan de beoogde natuurontwikkeling. Tegelijkertijd blijven de effecten buiten het beekdal over het algemeen beperkt en functioneren de stuwen aan de randen van het gebied naar verwachting zonder verdrinking.
Lokaal kan de toename van waterstanden en inundatie wel leiden tot verminderde drooglegging van landbouwgronden en infrastructuur, waarvoor mitigerende maatregelen noodzakelijk kunnen zijn. Grondwater Het grondwatersysteem in het projectgebied wordt gekenmerkt door een beekdal met een relatief vlak maaiveld en hogere flanken aan weerszijden. In het beekdal komt voornamelijk een deklaag van veen- en moerige gronden voor, met daaronder zandige afzettingen en lokaal een keileemlaag die de grondwaterstroming beïnvloedt. Peilbuismetingen tonen aan dat nabij de Vledder Aa sprake is van kwel (opwaartse grondwaterdruk), terwijl op de beekdalflanken juist infiltratie optreedt. De grondwaterstanden zijn seizoensafhankelijk: in natte perioden liggen deze relatief hoog, terwijl ze in de zomer in delen van het beekdal tot circa 0,5 à meer dan 1 meter onder maaiveld kunnen dalen. Daarnaast kan de nabijgelegen drinkwaterwinning Terwisscha een verlagend effect hebben op de diepere grondwaterstanden. De voorgenomen natuurherinrichting leidt tot een duidelijke verhoging van de grondwaterstanden in het beekdal, doordat de beek wordt verondiept en het maaiveld lokaal wordt afgegraven. Hierdoor neemt de kweldruk toe en wordt een groter areaal gekenmerkt door ondiepe grondwaterstanden, wat bijdraagt aan de beoogde vernatting en natuurontwikkeling.
Tegelijkertijd worden de seizoensfluctuaties iets afgevlakt, met minder diepe wegzakkingen in droge perioden. Deze veranderingen kunnen echter lokaal leiden tot hogere grondwaterstanden op aangrenzende percelen en infrastructuur, met risico op verminderde ontwatering voor landbouw, wegen en bebouwing. Het effect blijft overwegend beperkt tot het beekdal zelf, maar vraagt op specifieke locaties om aanvullende mitigerende maatregelen. KRW-beoordeling: ecologische sleutelfactoren Het project draagt bij aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water. Op basis van de reeds uitgevoerde onderzoeken (het geohydrologisch modelonderzoek, Bijlage 8; het nader onderzoek PFAS, Bijlage 11; en het bodem- en hydrochemisch onderzoek, Bijlage 12) is onderstaand een kwalitatieve beschouwing opgesteld langs de relevante ecologische sleutelfactoren (ESF) voor het waterlichaam Vledder Aa. Deze beschouwing is opgesteld ten behoeve van deze onderbouwing en betreft geen formele, door het waterschap gevalideerde ESF-rapportage volgens de STOWA-systematiek; zij brengt de reeds beschikbare onderzoeksresultaten samen langs het ESF-kader, zodat de bijdrage van het project aan de KRW-doelstellingen navolgbaar wordt gemaakt. ESF 1 – Productiviteit water (nutriënten en licht in de waterlaag).
De huidige, diep ingesneden en gekanaliseerde beek functioneert overwegend als afvoerkanaal met beperkte verblijftijd van het water en een relatief smal, weinig gestructureerd profiel. Door verondieping en verbreding tot een slenk/doorstroommoeras neemt de verblijftijd van het water toe en ontstaat een geleidelijker, natuurlijker overgang tussen open water en oeverzone. Dit komt de ontwikkeling van waterplanten (kenmerkend voor H3260/KRW-doeltype) ten goede. Een risico is dat de tijdelijk vrijkomende, van nature voedselrijke bouwvoor tot lokale nutriëntenpieken kan leiden; dit risico wordt ondervangen doordat deze grond primair wordt toegepast voor het dempen van de bestaande, reeds voedselrijke sloten en beekloop, dus niet in de nieuw te vormen slenk zelf. 55 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) ESF 2 – Nutriëntenbelasting vanuit de bodem (interne eutrofiëring). Het bodem- en hydrochemisch onderzoek (Bijlage 12) laat zien dat de bovengrond van veel percelen in het beekdal door landbouwkundig gebruik fosfaatrijk is. Het ontwerp voorziet daarom in het verwijderen van de voedselrijke bouwvoor op de percelen die zijn bestemd voor nat schraalland (N10.01) en vochtig hooiland (N10.02), juist om de fosfaatbelasting vanuit de bodem naar het watersysteem te verminderen.
Waar de bodem tot grote diepte fosfaatrijk is, wordt dit als knelpunt onderkend en worden alternatieve, minder fosfaatgevoelige ontwikkelingsrichtingen (waaronder kruiden- en faunarijk grasland) voorzien, juist om te voorkomen dat vrijkomend fosfaat alsnog naar het oppervlaktewater uitspoelt. ESF 3 – Habitatgeschiktheid (structuur en substraat). De huidige beek kent een uniform, kunstmatig profiel met beperkte variatie in stroomsnelheid, substraat en oeverstructuur. De herinrichting vervangt dit door een breder, natter en morfologisch gevarieerder systeem (slenk, doorstroommoeras, flauwere taluds), wat direct bijdraagt aan de habitatgeschiktheid voor waterplanten en de macrofauna en vissen die daarvan afhankelijk zijn. Dit sluit aan bij het gekozen KRW-doeltype "Doorstroommoeras" (R19, Bijlage 12), dat beter aansluit bij het huidige, lage debiet van de Vledder Aa dan het oorspronkelijke type "Moerasbeek" (R20). ESF 4 – Verontreiniging (toxiciteit). Het nader onderzoek PFAS (Bijlage 11) heeft de in drie deelpartijen aangetroffen verhoogde PFAS-gehalten afgeperkt en geclassificeerd (klasse B). De vergunning borgt dat deze grond niet wordt toegepast in het oppervlaktewater of ter demping van watergangen, zodat directe belasting van het KRW-waterlichaam met PFAS wordt voorkomen.
Voor de overige, in het vooronderzoek bodem (Bijlage 9) als verdacht aangemerkte locaties (gedempte watergangen, meanders, puinpaden) is eveneens geborgd dat onderzoek plaatsvindt vóór grondverzet, zodat ook overige bodemverontreiniging niet ongecontroleerd in het watersysteem terechtkomt. ESF 5 – Verdroging/vernatting en verblijftijd. Het geohydrologisch modelonderzoek (Bijlage 8) laat zien dat de herinrichting leidt tot een hogere grondwaterstand en een grotere kweldruk in het beekdal, met een langere verblijftijd van water in het systeem en een vertraagde afvoergolf bij hogere afvoeren. Dit is gunstig voor de kwelafhankelijke, KRW-relevante vegetaties en vermindert de risico's van droogval, zonder dat dit tot opstuwing of wateroverlast buiten het beekdal leidt (de stuwen op de flanken verdrinken in geen van de getoetste scenario's). ESF 6 – Verspreiding/connectiviteit. Door het vispasseerbaar maken van de bestaande stuw (vislift) en het aanpassen van diverse duikers neemt de connectiviteit van het watersysteem voor vis en andere waterorganismen toe ten opzichte van de huidige situatie, waarin de stuw een barrière vormt. Conclusie.
Op basis van deze kwalitatieve, langs de ESF-systematiek gestructureerde beschouwing van de reeds beschikbare onderzoeksgegevens wordt geconcludeerd dat de herinrichting per saldo bijdraagt aan de KRW-doelstellingen: geen van de sleutelfactoren wijst op een verslechtering van de ecologische of chemische toestand, en voor de nutriënten-, habitat- en verspreidingsfactoren is een verbetering te verwachten. Voor een volledig gevalideerde onderbouwing wordt in overleg met het waterschap Drents Overijsselse Delta bezien of een formele ESF-rapportage aanvullend wenselijk is. Relatie met het voornemen Het (geo)hydrologische onderzoek met behulp van een ontwikkeld grond- en oppervlaktewatermodel heeft geholpen in het ontwerpproces door kwantitatief inzicht te geven in effecten op inundaties, afvoeren ontwatering, grondwaterwatereffecten en afgeleide effecten. De effecten van de voorkeursvariant zijn getoetst. Als gevolg van de herinrichting/vernatting is er een aantal locaties waar op basis van de toetsing mogelijk knelpunten ontstaan. Hier is mogelijk mitigatie nodig, dit wordt verder uitgewerkt in 56 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) een mitigatieplan.
Vanuit het geohydrologisch modelonderzoek worden de volgende aanbevelingen gedaan: Ondanks dat er al wordt gemonitord op grond- en oppervlaktewater wordt aanbevolen deze monitoring te reviewen op de effecten van de voorkeursvariant en zo nodig eventueel uit te breiden. De theoretische knelpunten nader op locatie onderzoeken en verder uit te werken in het mitigatieplan. Inmiddels liggen een watervergunning, monitoringsplan en mitigatieplan ter inzage, waarmee het waterschap aangeeft te kunnen instemmen met de beoogde natuurherinrichting. Een aanvullende inrichtingsmaatregel (zoals verwijderen stuw ten zuiden Ten Darperweg) nader te onderzoeken voor een nog beter doelbereik in het beekdal van de Vledder Aa. Deze is onderzocht en vervangen door een maatregel die toeziet op het vispasseerbaar maken van de stuw. 5.8 Verkeer en parkeren Voor een ruimtelijk plan geldt dat de verkeerseffecten die optreden als gevolg van een voornemen in het kader van een goede ruimtelijke ordening moeten worden onderbouwd. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt in het algemeen gekeken naar de effecten op de verkeersafwikkeling, bereikbaarheid, verkeersveiligheid en parkeerbehoefte. In het voornemen worden geen functies mogelijk gemaakt die leiden tot een structurele toename van verkeersbewegingen, zoals woningen, bedrijvigheid of intensieve recreatieve voorzieningen.
Het plan betreft een herinrichting ten behoeve van natuurontwikkeling, met een overwegend extensief gebruik. Eventuele verkeersbewegingen beperken zich tot beheer en onderhoud wat passend is bij het huidige gebruik van het gebied. Daarmee blijft de invloed op de verkeersafwikkeling en verkeersveiligheid beperkt en verandert de parkeerbehoefte niet . Relatie met het voornemen Het aspect verkeer en parkeren vormt geen belemmering voor de uitvoering van het project. 5.9 Bodem 5.9.1 Vooronderzoek bodem In februari 2024 een vooronderzoek volgens NEN 5725 en NEN 5717 uitgevoerd in het projectgebied Vledder Aa (zie Bijlage 9). De aanleiding voor het onderzoek is de herinrichting van het gebied waarbij ingrepen plaatsvinden in de land- en waterbodem en grootschalig grondverzet zal gaan plaatsvinden. Het doel van het vooronderzoek is inzicht te krijgen in de mogelijke aanwezigheid van (water)bodemverontreinigingen binnen het projectgebied. Hierbij wordt een inschatting gemaakt van de aard, mate, oorzaak en ligging van mogelijke verontreinigingen. Ook kunnen de resultaten van het vooronderzoek worden gebruikt bij het interpreteren van de resultaten van het eventuele (water)bodemonderzoek. Voor het gehele projectgebied is de bodemkwaliteitskaart van toepassing. Dit houdt in dat binnen het projectgebied vrij verzet van grond mogelijk is.
Uitzondering hierbij zijn de verdachte deellocaties welke mogelijk uit het vooronderzoek voor de bodem naar voren komen alsmede de binnen het projectgebied gelegen watergangen. Voor het toepassen van landbodem ten behoeve van dempingen van watergangen is formeel het waterschap bevoegd gezag. Landbodem Gezien de aanleiding van het vooronderzoek wordt gekozen om daarin de onderzoeksvragen te beantwoorden behorend bij 'aanleiding F' (gebruik bodemkwaliteitskaart bij toepassen van te ontgraven grond) uit de NEN 5725. Daarnaast zal specifiek vooronderzoek worden gedaan naar asbest volgens bijlage A van de NEN 5725. Ook zal specifiek vooronderzoek worden gedaan naar de aanwezigheid van PFAS. 57 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Waterbodem Het vooronderzoek wordt uitgevoerd volgens de NEN 5717. Hierbij wordt informatie verzameld over specifiek voor waterbodem verdachte onderwerpen. Het vooronderzoek richt zich in principe op de locatie waarop het waterbodemonderzoek betrekking heeft (het geografisch besluitvormingsgebied) en de direct rondom deze locatie gelegen percelen en watergangen. Op basis van informatie van de WDOD zijn de aanliggende watergangen die uitstromen op de Vledder Aa niet verdacht. De waterbodem van deze aanliggende watergangen is in het verleden onderzocht.
Hieruit bleek dat de sliblaag in de onderzochte watergang als verspreidbaar (op aangrenzende percelen) werd geclassificeerd. Asbest De (voormalige) dammen, (puin)paden, slootdempingen en voormalige bebouwing dateren voornamelijk uit een asbestverdachte periode (1945-1993). De bodem is hierdoor plaatselijk verdacht op het voorkomen van een verontreiniging met asbest. PFAS-verdachtheid van de bodem Op/nabij de onderzoekslocatie zijn geen terreindelen aanwezig die de bodem verdacht maken voor PFAS verbindingen als gevolg van puntbronnen. Er zijn gedempte sloten aanwezig. De kans op aanwezigheid van PFAS in de bodem als gevolg van aanwezigheid van puntbronnen wordt verwaarloosbaar geacht. De bovengrond en diepere geroerde bodemlagen zijn op basis van de kamerbrief van 8 juli 2019 bij het Tijdelijk Handelingskader PFAS in heel Nederland verdacht op het diffuus voorkomen van PFAS als gevolg van atmosferische depositie. Daarom wordt geconcludeerd dat de bodem diffuus verdacht is voor PFAS met uitzondering van GenX. Relatie met het voornemen Grondverzet ter plaatse van de onverdachte terreindelen kan plaatsvinden op basis de bodemkwaliteitskaart. De kwaliteit van de boven- en ondergrond is aangemerkt als AW2000. Indien grond op basis van de bodemkwaliteitskaart wordt toegepast dient dit binnen het beheergebied van de kaart plaats te vinden.
Ter plaatse van de verdachte locaties mag op basis van de huidige gegevens geen grondverzet plaatsvinden op basis van de bodemkwaliteitskaart. Onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of ter plaatse van de verdachte deellocaties ook daadwerkelijk sprake is van een bodemverontreiniging. De aangetroffen verdachte locaties betreffen: Gedempte watergangen Dammen/inritten Voormalige (puin)paden Indien watergangen voorafgaand aan demping opgeschoond worden is afzet van het vrijkomend materiaal over verschillende manieren mogelijk. Indien materiaal wordt verspreid op de landbodem is het mogelijk dat hiervoor geen waterbodemonderzoek noodzakelijk is. Hiervoor moet echter wel aan een aantal voorwaarden voldaan worden. Voor bodemverontreiniging verdachte locaties zijn formeel gezien uitgesloten van de bodemkwaliteitskaart. Het uitvoeren van bodemonderzoek ter plaatse van de gedempte watergangen, dammen/inritten een voormalige (puin)paden is noodzakelijk om de verdachtheid op bodemverontreiniging te verifiëren. Ter plaatse van het overige terrein zijn geen verdachte activiteiten waargenomen. Grondverzet ter plaatse kan derhalve plaatsvinden op basis van de bodemkwaliteitskaart. Op basis van het ontwerp worden diverse watergangen gedempt. Watergangen zijn uitgesloten van de 58 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) bodemkwaliteitskaart.
Formeel gezien kan demping derhalve niet plaatsvinden met de bodemkwaliteitskaart als geldig bewijsmiddel. Om vast te stellen wat de minimale kwaliteit van het dempingsmateriaal moet zijn, dient waterbodemonderzoek plaats te vinden. 5.9.2 Verkennend bodemonderzoek In april 2025 is een verkennend bodemonderzoek volgens NEN 5740 in het projectgebied uitgevoerd nabij Wapse, Doldersum en Vledder ten zuiden van de N855 / Wapserweg (zie Bijlage 10). De aanleiding voor het onderzoek is de herinrichting van het gebied waarbij ingrepen plaatsvinden in de land- en waterbodem en grootschalig grondverzet zal gaan plaatsvinden. Het doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in de mogelijke aanwezigheid van bodemverontreinigingen binnen het projectgebied ten zuiden van de N855 / Wapserweg. Hierbij wordt een inschatting gemaakt van de aard, mate, oorzaak en ligging van mogelijke verontreinigingen ter plaatse van het te verbreden schouwpad. Er is een vooronderzoek conform NEN 5725 (landbodem) uitgevoerd. Gezien de aanleiding van het onderzoek is gekozen om de onderzoeksvragen te beantwoorden behorend bij aanleiding F (gebruik bodemkwaliteitskaart bij toepassen van te ontgraven grond) uit NEN 5725. Daarnaast wordt specifiek vooronderzoek gedaan naar asbest volgens bijlage A van de NEN 5725. Ook zal specifiek vooronderzoek worden gedaan naar de aanwezigheid van PFAS.
Bodemonderzoek Op basis van de uitkomsten van het vooronderzoek en het ontwerp zijn toegangsdammen vastgesteld die vergraven gaan worden De toegangsdammen zijn verdacht op het voorkomen van bodemverontreinigingen (met parameters uit het standaardpakket grond en asbest). Derhalve mag geen grondverzet plaatsvinden op basis van de bodemkwaliteitskaart. Onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of ter plaatse van de toegangsdammen ook daadwerkelijk sprake is van een bodemverontreiniging. Als uitgangspunt is aangehouden dat enkel de toegangsdammen worden vergraven waarbij een duiker wordt verwijderd en vervangen. In totaal zijn 26 dammen onderzocht. Het onderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5740 met de strategie voor een verdachte locatie (<10 m²) met duidelijke plaatselijke kern van bodembelasting (VEP). De boringen zijn doorgezet tot een diepte van 0,5 m – ontgravingsdiepte (diepte van de duiker). Ter plaatse van de onderzochte toegangsdammen zijn geen bodemvreemde materialen en/of verontreinigingen aangetroffen. Asbest De (voormalige) toegangsdammen dateren voornamelijk uit een asbestverdachte periode (1945-1993). De bodem is hierdoor plaatselijk verdacht op het voorkomen van een verontreiniging met asbest. PFAS Op/nabij de onderzoekslocatie zijn geen terreindelen aanwezig die de bodem verdacht maken voor PFAS verbindingen als gevolg van puntbronnen.
De kans op aanwezigheid van PFAS in de bodem als gevolg van aanwezigheid van puntbronnen wordt verwaarloosbaar geacht. De bovengrond en diepere geroerde bodemlagen zijn op basis van de kamerbrief van 8 juli 2019 bij het Tijdelijk Handelingskader PFAS in heel Nederland verdacht op het diffuus voorkomen van PFAS als gevolg van atmosferische depositie. Daarom wordt geconcludeerd dat de bodem diffuus verdacht is voor PFAS met uitzondering van GenX. Relatie met het voornemen Door middel van dit bodemonderzoek is de milieuhygiënische kwaliteit van de toegang in het projectgebied nabij Wapse, Doldersum en Vledder ten zuiden van de N855 / Wapserweg, inzichtelijk gemaakt. 59 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Ter plaatse van de aanwezige toegangsdammen in het projectgebied zijn geen antropogene bijmengingen aangetroffen. In de geanalyseerde grondmonsters zijn geen parameters boven de landbouw/natuur waarde aangetoond. Hiermee wordt het standpunt onderbouwd dat gebiedseigen grond is gebruikt voor de toegangsdammen en kan de bodemkwaliteitskaart worden toegepast als geldig bewijsmiddel bij het voorgenomen grondverzet. Voor de voorgenomen werkzaamheden is de volgende graafcategorie uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) van toepassing: Milieubelastende activiteit (MBA) 'graven in de bodem met een kwaliteit onder of gelijk aan de interventiewaarde'.
Voor de MBA 'graven' dient rekening te worden gehouden met een informatieplicht waarbij het bevoegd gezag één week van tevoren dient te worden geïnformeerd over de activiteit. Ook gelden er bodemvoorschriften voor het gescheiden houden van grond, tijdelijke uitname en tijdelijke opslag van vrijgekomen grond. Op basis van de resultaten van het verkennend bodemonderzoek is bepaald dat er geen veiligheidsmaatregelen conform CROW-publicatie 400 noodzakelijk zijn. Het kan voorkomen dat, tijdens de werkzaamheden alsnog een afwijking van de bodemkwaliteit wordt geconstateerd. Conform de nota bodembeheer Drenthe dient een onverwachte situatie in alle gevallen te worden geregistreerd en direct te worden gemeld bij de gemeente. Het is in deze situatie niet toegestaan om zonder toestemming van het bevoegd gezag door te gaan met de uitvoering van werkzaamheden. 5.9.3 Nader onderzoek PFAS Vledder Aa In het nader onderzoek PFAS Vledder Aa (zie Bijlage 11) is voor de partijen 7 en 8 vastgesteld dat deze partijen niet toepasbaar zijn in oppervlaktewater (vanwege verhoogd PFAS). Hergebruik van deze grond binnen het plangebied is mogelijk mits niet in oppervlaktewater. De hogere delen in het projectgebied zijn voor hergebruik met de partijen 7 en 8 geschikt (grondlichamen fietspaden en grondlichaam uitkijkpunt).
Uit dit onderzoek blijkt voorts dat de grond binnen deelpartij 36 is aangemerkt als klasse B. Er zijn geen dusdanig verhoogde gehalten aan PFAS aangetoond dat er sprake is van niet toepasbare grond. Het resultaat van de partijkeuring wordt, voor wat betreft PFAS, verworpen. De vrijkomende grond uit deelpartij 36 kan op basis van de resultaten van de partijkeuring en het nader onderzoek worden hergebruikt binnen het projectgebied. Ook hiervoor geldt dat de hogere delen in het projectgebied geschikt zijn voor hergebruik van partij 36. Naar verwachting is hergebruik buiten het projectgebied niet aan de orde gezien de mogelijkheden om de partijen 7, 8 en 36 binnen het projectgebied her te gebruiken. Mocht de grond van de partijen 7 en 8 buiten het projectgebied worden toegepast kan hiervoor de partijkeuring als wettig bewijsmiddel worden gebruikt. Voor de afvoer van grond buiten het projectgebied is het noodzakelijk om een herkeuring op deelpartij 36 uit te voeren omdat het resultaat van de eerste keuring is verworpen op basis van onderhavig nader onderzoek. De Omgevingsdienst Drenthe onderschrijft de conclusie dat het eerste resultaat van de in-situ partijkeuring ten aanzien van deelpartij 36 verworpen wordt op basis van dit nader onderzoek.
Op basis van de resultaten van het nader onderzoek kunnen deelpartijen 7, 8 en 36 volgens de Omgevingsdienst worden hergebruikt binnen het projectgebied. 5.9.4 Bodem- en hydrochemisch onderzoek De percelen binnen het onderzoeksgebied zijn in agrarisch gebruik geweest of zijn dat nog steeds. Hoge nutriëntenconcentraties als gevolg van bemesting kunnen de ontwikkelingsmogelijkheden van verschillende vegetatietypen belemmeren. Om beter zicht te krijgen in de potenties voor de ontwikkeling van verschillende vegetatietypen is in 2022 een onderzoek uitgevoerd naar de bodemchemie en waterkwaliteit (zie Bijlage 12). Beoogde doelen zijn de ontwikkeling van voedselarme natuurtypen als nat schraalland (N10.01) en 60 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) vochtig hooiland (N10.02). Op 69 locaties op de (voormalige) landbouwgronden is het bodemprofiel beschreven en zijn op verschillende diepten bodemmonsters verzameld. Het bodemchemisch onderzoek is nodig om de kansen en knelpunten vast te kunnen stellen voor de ontwikkeling van voedselarme natuurtypen. In de omgeving zijn ook bodemmonsters op referentielocaties verzameld voor analyse. De kwaliteit van het grondwater is onderzocht om te bepalen in hoeverre dit kansen biedt voor de beoogde ontwikkeling.
Op basis van het onderzoek zijn adviezen opgesteld met de kansen voor natuurontwikkeling middels een verschralingsbeheer, het afgraven van de voedselrijke toplaag en/of een beperkte ontgraving in combinatie met een aanvullend verschralingsbeheer. Wanneer de bodem tot op grote diepte verrijkt is met fosfaat worden alternatieve ontwikkelingsmogelijkheden gegeven (zie hoofdstuk 6 van de rapportage). Het maken van de juiste keuzes per locatie is complex. Meerdere factoren zullen hierop van invloed zijn. In de loop van het ontwerpproces dienen de bodemchemische condities continue een belangrijk uitgangspunt te vormen. Relatie met het voornemen Uit het bodem- en hydrochemisch onderzoek blijkt dat de gronden in de middenloop van de Vledder Aa overwegend een fosfaatrijke toplaag kennen als gevolg van voormalig agrarisch gebruik. Hierdoor is de directe ontwikkeling van voedselarme natuurtypen beperkt zonder ingrijpende maatregelen. Voor de realisatie van doeltypen zoals nat schraalland en vochtig hooiland is in veel gevallen verwijdering van de voedselrijke toplaag (circa 20–40 cm) noodzakelijk, al dan niet in combinatie met aanvullend verschralingsbeheer. De potenties verschillen per locatie; lokaal zijn onder de bouwvoor al meer kansrijke, minder verrijkte omstandigheden aanwezig, waardoor ontwikkeling sneller mogelijk is.
Op basis van bodemchemie en buffering zijn binnen het plangebied duidelijke ontwikkelingszones te onderscheiden voor onder andere heischraal grasland, blauwgrasland en vochtig hooiland. Waar de benodigde maatregelen te ingrijpend zijn, biedt de ontwikkeling van kruiden- en faunarijk grasland een realistisch alternatief. De hydrologische inrichting is randvoorwaardelijk: voldoende aanvoer van gebiedseigen grondwater, voorkomen van stagnatie en periodieke droogval zijn essentieel om nutriëntenmobilisatie en verruiging te voorkomen. Hergebruik van vrijkomende fosfaatrijke grond in natte zones wordt afgeraden vanwege risico op verslechtering van de water- en bodemkwaliteit. Effecten op archeologische waarden worden over het algemeen beperkt geacht, mits zorgvuldig wordt omgegaan met ontgrondingsdiepten; plaatselijk is aanvullend onderzoek aangewezen. Samenvattend kan worden geconcludeerd dat, mits passende inrichtings- en beheermaatregelen worden getroffen, het gebied goede potenties biedt voor de ontwikkeling van soortenrijke, voedselarme natuur, waarmee de voorgenomen gebiedsontwikkeling ruimtelijk en milieuhygiënisch uitvoerbaar is. 61 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) 5.9.5 Conclusie bodemkwaliteit De bodemkwaliteit binnen het projectgebied is stapsgewijs onderzocht.
Het vooronderzoek bodem (paragraaf 5.9.1, Bijlage 9) heeft de verdachte locaties in beeld gebracht: de gedempte watergangen en voormalige meanders van de Vledder Aa, de dammen/inritten en de voormalige (puin)paden. Het verkennend bodemonderzoek (paragraaf 5.9.2, Bijlage 10) heeft vervolgens, in afstemming met de Omgevingsdienst Drenthe, de 26 te vergraven toegangsdammen onderzocht; hier zijn geen bodemvreemde materialen of verontreinigingen aangetroffen, zodat de bodemkwaliteitskaart voor deze locaties als geldig bewijsmiddel kan worden gebruikt. Het nader onderzoek PFAS (paragraaf 5.9.3, Bijlage 11) heeft de eerder aangetroffen verhoogde PFAS-gehalten in de deelpartijen 7, 8 en 36 afgeperkt en vastgesteld dat deze partijen, na verwerping van het oorspronkelijke keuringsresultaat voor partij 36, als klasse B kunnen worden aangemerkt en binnen het plangebied kunnen worden hergebruikt, met uitzondering van toepassing in oppervlaktewater. Het bodem- en hydrochemisch onderzoek (paragraaf 5.9.4, Bijlage 12) geeft ten slotte inzicht in de kansen voor de ontwikkeling van voedselarme natuurtypen. Voor de overige, in het vooronderzoek als verdacht aangemerkte locaties - de gedempte watergangen, de voormalige meanders en de (puin)paden buiten de onderzochte toegangsdammen - heeft nog geen bodemonderzoek plaatsgevonden.
De bodemkwaliteit van deze locaties moet daarom nog worden vastgesteld voordat ter plaatse grondverzet plaatsvindt. Deze verplichting is als voorwaarde aan de omgevingsvergunning verbonden, zodat is geborgd dat het grondverzet ter plaatse van deze locaties niet eerder aanvangt dan nadat de bodem- respectievelijk waterbodemkwaliteit is vastgesteld en door het bevoegd gezag is beoordeeld. Daarmee is de bodemkwaliteit van het gehele projectgebied op een navolgbare en juridisch geborgde wijze in de besluitvorming betrokken. 5.10 Luchtkwaliteit Het wettelijk kader voor luchtkwaliteit is opgenomen in titel 5.2 van de Wet milieubeheer en bijbehorende regelgeving, waarin grenswaarden zijn vastgesteld voor onder meer stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10). Tevens geldt het Besluit niet in betekenende mate bijdragen (NIBM), op grond waarvan kleinere ontwikkelingen zonder nadere toetsing kunnen doorgaan indien de bijdrage aan de luchtverontreiniging verwaarloosbaar is. In voorliggend project worden geen functies mogelijk gemaakt die leiden tot een relevante toename van emissies naar de lucht, zoals intensieve verkeersstromen of industriële activiteiten. Evenmin worden nieuwe gevoelige functies gerealiseerd. Het plan betreft een inrichting ten behoeve van natuurontwikkeling, waardoor de invloed op de luchtkwaliteit verwaarloosbaar is en feitelijk geen verslechtering optreedt.
Daarmee kan het project worden aangemerkt als niet in betekenende mate bijdragend aan de luchtverontreiniging. Relatie met het voornemen Het aspect luchtkwaliteit vormt geen belemmering voor de uitvoering van het project. 5.11 Geluid Geluidhinder kan onder meer ontstaan door wegverkeer, spoorverkeer, industrielawaai of andere geluidproducerende activiteiten en wordt doorgaans beoordeeld aan de hand van de Wet geluidhinder en aanverwante regelgeving. In voorliggend project worden echter geen nieuwe geluidgevoelige functies, zoals woningen of andere verblijfsfuncties, mogelijk gemaakt. Evenmin worden nieuwe structurele geluidsbronnen geïntroduceerd. De voorgenomen inrichting is gericht op natuurontwikkeling en heeft een extensief karakter. Eventuele geluidemissies tijdens de aanlegfase zijn tijdelijk van aard en beperkt in omvang. Relatie met het voornemen De geluidssituatie in en rond het projectgebied blijft ongewijzigd. Daarmee vormt het aspect geluid geen 62 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) belemmering voor de uitvoering van het project. 5.12 Lichthinder Lichthinder kan optreden door kunstmatige verlichting en wordt in de praktijk beoordeeld aan de hand van richtlijnen, zoals de Nederlandse richtlijn lichthinder, waarin onder meer grenswaarden voor verlichtingssterkte en uitstraling per omgevingstype zijn opgenomen.
In voorliggend plan worden echter geen nieuwe lichtbronnen of permanente verlichtingsvoorzieningen mogelijk gemaakt. Het betreft een natuurherinrichtingsproject, waarbij het gebied juist een donker karakter dient te behouden. Eventuele tijdelijke verlichting tijdens de aanlegfase is van beperkte duur en wordt zodanig toegepast dat hinder voor de omgeving en ecologische waarden zoveel mogelijk wordt voorkomen. Relatie met het voornemen Gelet op voorstaande is geen sprake van relevante lichthinder en vormt dit aspect geen belemmering voor de uitvoering van het project. 5.13 Externe veiligheid Voorafgaand aan de uitvoering van nieuwe ruimtelijke plannen dient de projectomgeving getoetst te worden op externe veiligheid. Externe veiligheid heeft betrekking op risico's die kunnen ontstaan voor mens en milieu bij het vervoer, opslag en gebruik van gevaarlijke stoffen. Dit is in wet- en regelgeving voor externe veiligheid en ruimtelijke ordening opgenomen. De relevante besluiten en definities zijn: Besluit externe veiligheid inrichtingen. Activiteitenbesluit. Besluit externe veiligheid buisleidingen (Bevb). Besluit externe veiligheid transportroutes (Bevt). Regeling basisnet.
In het zuidelijk deel van het projectgebied is een buisleiding gelegen voor het transport van methaan (Vermilion Energy Netherlands B.V.) die afkomstig is van de 'inrichting voor de winning van aardgas' aan de Noordenveldweg ten oosten van het projectgebied en het transport voorziet naar de gasbehandelingsinstallatie te Garijp. Binnen het projectgebied worden geen (beperkt) kwetsbare functies mogelijk gemaakt en er worden geen nieuwe risicobronnen geïntroduceerd. Relatie met het voornemen Het aspect externe veiligheid vormt geen belemmering voor de voorgenomen natuurherinrichting. In de nabijheid van de aanwezige methaantransportleiding moet bij graafwerkzaamheden rekening worden gehouden met de veiligheidszones en beschermingsafstanden die voor buisleidingen gelden. Dit betekent dat graafwerkzaamheden alleen mogen plaatsvinden met inachtneming van de geldende regels (zoals vergunning-/meldplichten en afstemming met de leidingbeheerder) en dat mogelijk beperkingen gelden voor werkzaamheden binnen de belemmeringenstrook. Zolang hiermee in de uitvoering rekening wordt gehouden, leidt dit niet tot een planologische belemmering, maar vraagt het wel om zorgvuldige voorbereiding en afstemming in de uitvoeringsfase.
5.14 Geur Geurhinder kan optreden als gevolg van activiteiten zoals agrarische bedrijvigheid of andere geurproducerende functies, waarvoor onder meer de Wet geurhinder en veehouderij en het Activiteitenbesluit milieubeheer relevante beoordelingskaders bieden. 63 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) In het voornemen worden echter geen nieuwe geurbronnen mogelijk gemaakt en worden geen functies gerealiseerd die gevoelig zijn voor geurhinder. Het betreft een herinrichting ten behoeve van natuurontwikkeling, waarbij bestaande gebruiksmogelijkheden niet leiden tot een toename van geurbelasting. Daarmee is geen sprake van een wijziging in de geurhindersituatie. Relatie met het voornemen Het aspect geur vormt geen belemmering vormt voor de uitvoering van het project natuurherinrichting. 5.15 Milieuzonering Een goed woon- en leefklimaat wordt bereikt als er een balans is tussen de milieubelastende- en milieugevoelige activiteiten, er is als het ware een goede mix van wonen en werken. In dat kader dient te worden beoordeeld of in de omgeving van het projectgebied functies voorkomen die kunnen worden gehinderd door dit plan of waarvan het project juist hinder ondervindt. Er wordt met dit project geen gevoelige functie toegevoegd welke een belemmering kan zijn voor nabijgelegen (agrarische) bedrijven.
Relatie met het voornemen Het aspect 'milieuzonering' vormt geen belemmering voor de uitvoering van dit project. 5.16 Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r. Voor de voorgenomen natuurherinrichting van de Vledder Aa is beoordeeld of sprake is van een m.e.r.-(beoordelings)plicht op grond van de Wet milieubeheer en het Besluit milieueffectrapportage. De voorgenomen activiteit betreft een integrale herinrichting van een beekdal, bestaande uit onder meer het vergraven van gronden, het aanpassen van watergangen, het dempen en verondiepen van sloten en het wijzigen van hydrologische omstandigheden. Deze activiteiten worden gekwalificeerd als een landinrichtingsproject als bedoeld in categorie D9 van onderdeel D van de bijlage bij het Besluit m.e.r. (inrichtings- of herinrichtingsprojecten van het landelijk gebied). De omvang van het project blijft onder de in deze categorie opgenomen drempelwaarden. Op grond hiervan geldt geen directe formele m.e.r.-beoordelingsplicht, maar dient te worden vastgesteld of sprake kan zijn van belangrijke nadelige milieugevolgen. Daarom wordt een vormvrije m.e.r.-beoordeling uitgevoerd middels een aanmeldnotitie. In de aanmeldnotitie (zie Bijlage 13) zijn de selectiecriteria uit bijlage III van de Europese m.e.r.-richtlijn (richtlijn 2011/92/EU, zoals gewijzigd) toegepast.
Daarbij zijn de volgende aspecten beoordeeld: Kenmerken van het project, waaronder omvang, cumulatie met andere projecten en gebruik van natuurlijke hulpbronnen; Plaats van het project, waaronder ligging binnen het Natuurnetwerk Nederland en nabij Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold; Kenmerken van de potentiële effecten, waaronder de omvang, het bereik, de duur en de omkeerbaarheid van effecten. Uit de beoordeling blijkt dat er geen belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu zijn te verwachten als gevolg van het planvoornemen en kan worden afgezien van het opstellen van een milieueffectrapport en het doorlopen van de formele milieueffectrapportageprocedure. 64 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) Hoofdstuk 6 Ruimtelijke aanvaardbaarheid 6.1 Afwijkingen project Deze ruimtelijke onderbouwing dient ter afweging voor het verlenen van een omgevingsvergunning buitenplans afwijken van de vigerende bestemmingsplannen op grond artikel 2.12 lid 1 Wabo, waarmee de beoogde natuurherinrichting in afwijking van de bestemmingsplannen mogelijk wordt gemaakt. De voorgenomen natuurherinrichting is op meerdere punten in strijd met de vigerende bestemmingsplannen. Hiervoor wordt verwezen naar Hoofdstuk 3.
6.2 Ruimtelijke aanvaardbaarheid De voorgenomen natuurherinrichting van de Vledder Aa wijkt op onderdelen af van de geldende bestemmingsplannen, zoals beschreven in paragraaf 6.1. Medewerking aan het voornemen vindt plaats met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, sub 3 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), waarbij uitsluitend een omgevingsvergunning kan worden verleend indien het project is voorzien van een goede ruimtelijke onderbouwing en sprake is van een goede ruimtelijke ordening. De noodzaak van de natuurherinrichting vloeit voort uit het ten tijde van de aanvraag geldende rijks-, provinciaal, gemeentelijk en waterschapsbeleid, zoals uiteengezet in Hoofdstuk 4. De provincie Drenthe heeft Prolander opdracht gegeven het beekdal van de Vledder Aa in te richten als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), ter uitvoering van het Natuurpact, de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Waterberging 21e eeuw. Het gebied is in de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening Drenthe aangewezen als (multifunctionele) NNN-verbinding tussen het Drents-Friese Wold en de Wieden–Weerribben. Zonder herinrichting blijft de bestaande situatie in stand, waarin de gekanaliseerde beek en de diepe ontwatering leiden tot verdroging, afvoer van waardevol kwelwater en een beperkt vermogen om weersextremen (droogte en piekneerslag) op te vangen.
De voorgenomen inrichting is noodzakelijk om deze knelpunten weg te nemen en de vastgelegde natuur-, water- en klimaatdoelen te realiseren. Bij de uitwerking van het ontwerp is gezocht naar een inrichting die de doelen realiseert met zo beperkt mogelijke gevolgen voor de omgeving. Het ontwerp is op onderdelen daarop toegesneden: de nieuwe slenk volgt de laagste delen van het beekdal en is zo gesitueerd dat archeologisch, aardkundig en cultuurhistorisch waardevolle gebieden worden ontzien; vijf hoofdwatergangen voor de afvoer van de aangrenzende landbouwgronden blijven behouden en worden verbreed om de afvoer te blijven garanderen; en waar het verwijderen van de bouwvoor waarden zou aantasten, wordt niet gegraven. Een variant met uitsluitend beekherstel zonder vernatting van de flanken, dan wel met behoud van de bestaande gekanaliseerde loop, is onvoldoende om de verdrogingsbestrijding, de waterberging en het herstel van de kwelafhankelijke vegetaties te realiseren en voldoet daarmee niet aan de opgave. De gekozen inrichting is dan ook noodzakelijk en staat in evenredige verhouding tot de daarmee gediende belangen. De gevolgen voor het bestaande agrarische gebruik van de omliggende gronden zijn in deze onderbouwing zelfstandig beoordeeld en worden, waar nodig, door de aan de vergunning verbonden voorschriften (monitoring en mitigatie) tot een aanvaardbaar niveau begrensd.
De in Hoofdstuk 3 genoemde afwijkingen hebben hoofdzakelijk betrekking op ingrepen in het landschap (graven, dempen en herprofileren van watergangen), het aanbrengen van recreatieve voorzieningen en het wijzigen van het huidig agrarisch grondgebruik naar natuur. Hoewel deze activiteiten formeel in strijd zijn 65 omgevingsvergunning Natuurherinrichting Vledder Aa (vastgesteld) met verschillende bestemmingen en dubbelbestemmingen, is sprake van een ruimtelijk aanvaardbare ontwikkeling, gelet op de samenhangende beoordeling van beleid, omgevingsaspecten en gebiedskwaliteiten. Allereerst sluit het initiatief aan bij relevante beleidskaders op rijks-, provinciaal, gemeentelijk en waterschapsniveau. Het plan draagt bij aan de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland, klimaatadaptatie en het herstel van een robuust watersysteem. Daarmee wordt invulling gegeven aan nationale en provinciale doelen op het gebied van natuurherstel, biodiversiteit en waterbeheer. Tevens past het initiatief binnen de gemeentelijke ambitie voor een gezond, groen en toekomstbestendig beekdallandschap en wordt aangesloten bij de gebiedsgerichte koers voor beekdalen waarin natuur, water en extensief gebruik centraal staan.
De geconstateerde strijdigheden met de dubbelbestemming ‘Waarde – Landschap’ worden gecompenseerd en gerechtvaardigd doordat de ingrepen juist gericht zijn op het herstel en versterking van de landschappelijke kernkwaliteiten. Uit het landschappelijk onderzoek blijkt dat het beekdal zich leent voor systeemherstel en dat ingrepen, mits zorgvuldig uitgevoerd, bijdragen aan herkenbaarheid, beleefbaarheid en de ruimtelijke samenhang van het landschap. Eventuele risico’s worden gemitigeerd via het ontwerp en een zorgvuldig beplantings- en inrichtingsplan. Ten aanzien van archeologische en aardkundige waarden geldt dat de voorgenomen werkzaamheden risico’s met zich meebrengen bij diepe bodemingrepen en peilaanpassingen. Deze risico’s zijn echter onderkend en worden ondervangen door nader onderzoek, archeologische begeleiding en het ontzien van waardevolle zones waar mogelijk. Bovendien biedt het plan kansen voor het behoud en de beleefbaarheid van deze waarden, onder meer door het versterken van landschappelijke structuren en het zichtbaar maken van historische lagen. De strijdigheid met agrarische bestemmingen wordt ruimtelijk-functioneel gerechtvaardigd doordat het projectgebied onderdeel uitmaakt van een ecologische verbindingszone en een multifunctioneel natuursysteem.
De herinrichting leidt tot een duurzaam robuust beekdalsysteem waarin waterberging, natuurontwikkeling en extensief medegebruik zijn geïntegreerd. Tevens blijft ruimte aanwezig voor extensieve (agrarische) functies waar dit passend is binnen de natuurdoelen. Daarnaast blijkt uit de beoordeling van milieu- en omgevingsaspecten dat er geen sprake is van onaanvaardbare effecten op de omgeving. De effecten op waterhuishouding en grondwater zijn in beeld gebracht en waar nodig mitigeerbaar. Voor natuur geldt dat negatieve effecten worden beperkt of gecompenseerd en dat op termijn sprake is van kwaliteitsverbetering. Voor aspecten als geluid, luchtkwaliteit, externe veiligheid, geur en verkeer is vastgesteld dat geen belemmeringen optreden. Ook ten aanzien van stikstofdepositie zijn significante negatieve gevolgen uitgesloten. Gelet op het voorgaande kan worden geconcludeerd dat de genoemde afwijkingen ruimtelijk en functioneel gerechtvaardigd zijn. De natuurherinrichting leidt per saldo tot een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied, waarbij wordt bijgedragen aan de versterking van natuur, water, landschap en klimaatbestendigheid. Daarmee is de voorgenomen ontwikkeling aan te merken als ruimtelijk aanvaardbaar.