Bijlage 2 Definitief rapport RKO informatiebeveiliging gemeente Westerveld, 22.06.2026
Tekst van het document
Rekenkameronderzoekinformatiebeveiliging Gemeente Westerveld Documentbeheer Opdrachtgever Rekenkamer Westerveld Versie v1.0 Datum 21 juni 2026 Auteur(s) MBA CISM MSc. CISM CISA CISSP CIPM CIPP/e MSc. CISSP CRISC CGEIT CCSP SSCP AAISM Distributie DMC Group distribueert alle versies beveiligd (end-to-end versleuteld) via Tresorit 2 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Managementsamenvatting In opdracht van de personele unie van de rekenkamers van de gemeenten Meppel, Staphorst, Steenwijkerland en Westerveld (MSSW) heeft DMC een onderzoek naar de informatiebeveiliging bij de vier gemeenten uitgevoerd. Voor elke gemeente is een afzonderlijk en zelfstandig onderzoek uitgevoerd. De onderzoeken hebben plaatsgevonden in de periode augustus 2025 - december 2025. In dit rapport zijn uitsluitend de bevindingen van de gemeente Westerveld verwerkt en zijn aanbevelingen gedaan ter verbetering van de algehele informatiebeveiliging. De rekenkamer trekt op basis van dit rapport conclusies. Gemeenten spelen een cruciale rol in de (digitale) samenleving. Zij beheren en verwerken grote hoeveelheden privacygevoelige informatie, zijn sterk afhankelijk van digitale systemen voor hun dienstverlening en werken intensief samen met ketenpartners en leveranciers.
De continu ¨ıteit, betrouwbaarheid en veiligheid van de informatievoorziening zijn daarmee essentieel voor het vertrouwen van burgers en bedrijven in de gemeente en de kwaliteit van de publieke taken. Tegelijkertijd worden gemeenten geconfronteerd met een groeiend en complexer wordend cyberdreigingslandschap en strengere wet- en regelgeving, zoals de Cyberbeveiligingswet (Cbw). Belangrijkste bevindingen en aanbevelingen De belangrijkste bevindingen en aanbevelingen zijn onderverdeeld in de vier domeinen van de BIO2: Organisatorisch, Mensgericht, Fysiek en Technologisch. De vier domeinen zijn complementair en zorgen voor een integrale beheersing van informatiebeveiligingsrisico’s: bestuurlijk geborgd, menselijk gedragen, fysiek beschermd en technisch afgedwongen. Organisatorisch Het organisatorische domein gaat over governance (bestuur), verantwoordelijkheid en sturing op informatiebeveiliging. Het borgt dat bestuur en management duidelijke keuzes maken, risico’s afwegen en verantwoording afleggen. Dit is essentieel omdat informatiebeveiliging alleen effectief is als het bestuurlijk is verankerd en actief wordt aangestuurd. Informatiebeveiliging staat bij Westerveld op het netvlies en er wordt aandacht besteed aan de juiste zaken.
Informatiebeveiliging is echter informeel en ad-hoc georganiseerd waardoor het lastig(er) is om gemaakte keuzes of verrichte werkzaamheden aantoonbaar te kunnen maken en onderbouwen. De belangrijkste aandachtspunten hebben betrekking op het professionaliseren van het managementsysteem voor informatiebeveiliging, risicobeheer, continu¨ıteitsbeheer en leveranciersmanagement. Mensgericht Dit domein richt zich op het gedrag, bewustzijn en de competenties van medewerkers en bestuurders, inclusief screening, opleiding en duidelijke verantwoordelijkheden. Het is cruciaal omdat mensen vaak de doorslaggevende factor zijn in het voorkomen, veroorzaken, detecteren 3 en reageren op beveiligingsincidenten; goed ge ¨ınformeerde en handelingsbekwame medewerkers verkleinen risico’s aanzienlijk. Er is sprake van continue aandacht voor het stimuleren van veilig gedrag. Medewerkers zijn zich bewust van hun verantwoordelijkheden en dragen die goed uit. De belangrijkste aandachtspunten zijn het toespitsen van de materialen op de doelgroep, het meten van de effectiviteit van bewustwordingsactiviteiten. Fysiek Dit domein richt zich op de beveiliging van gebouwen, werkplekken, datacenters en fysieke toegang tot systemen en informatie. Dit domein is belangrijk omdat digitale beveiliging niet losstaat van fysieke bescherming: onbevoegde fysieke toegang kan technische maatregelen direct ondermijnen.
Westerveld heeft compartimentering toegepast en de rechten tot verschillende compartimenten gescheiden op basis van het ’need-to-be’ principe. De belangrijkste aandachtspunten hebben betrekking op het opruimen van oude archiefkasten in de openbare ruimte, het adequaat opslaan van handhaving kleding en het verbeteren van sleutelbeheer en cameratoezicht. Technologisch Dit domein omvat de technische beveiliging van systemen en netwerken, zoals toegangsbeheer, logging, monitoring, patching en back-ups. Het is essentieel omdat digitale dienstverlening en gegevensbescherming direct afhankelijk zijn van robuuste en actuele Informatietechnologie 1 (IT -) en Operationele Technologie2 (OT -)beveiliging. Westerveld heeft op technisch vlak diverse maatregelen ge¨ımplementeerd die de weerbaarheid versterken. De belangrijkste aandachtspunten hebben betrekking op het actief monitoren op indicatoren van cyberaanvallen, het goed voorbereid zijn op cyberincidenten en consistentie in het beveiligingsniveau. Aanbevelingen aan het college van B&W Bestudeer de bevindingen en aanbevelingen in dit rapport en bepaal of de aanbevelingen worden overgenomen, en zo ja op welke termijn. Ken aan elke actie een actiehouder toe en stuur op opvolging. 1Informatietechnologie is een term binnen de informatica en behandelt een groot werkveld in de computertechnologie van hardware, software en computernetwerken.
2Een verzamelnaam voor verschillende systemen die worden gebruikt voor het beheer van operationele processen in de fysieke wereld zoals het aansturen en monitoren van (industri ¨ele) apparatuur. Voorbeelden zijn sluizen en medische apparatuur. 4 Aanbevelingen aan de gemeenteraad De gemeenteraad heeft een belangrijke rol ten aanzien van de informatieveiligheid binnen Westerveld. De VNG3 benadrukt dat digitale veiligheid een bestuurlijke verantwoordelijkheid is die niet alleen de ambtelijke organisatie betreft, maar een integraal onderdeel moet zijn van het bestuurlijke werk van de raad. Door als raad het onderwerp regelmatig te agenderen, kaders te stellen, prioriteiten te bepalen, voldoende middelen beschikbaar te stellen en toezicht te houden op hoe Westerveld risico’s beheerst en incidenten aanpakt, is de raad in staat haar kaderstellende en controlerende taak goed te vervullen. Het doel is het versterken van de (digitale) veiligheid van de gemeentelijke dienstverlening en de weerbaarheid van Westerveld en haar inwoners en ondernemers. Neem kennis van de beschikbare hulpmiddelen 45 zodat u (beter) in staat bent om de juiste accenten te leggen en het gesprek inhoudelijk aan kunt gaan met het college. Realiseer u dat de ENSIA-verantwoording6 een beperkt beeld van de realiteit schetst vanwege zelfevaluaties en beperkte onafhankelijke toetsing.
Daarnaast richt ENSIA zich vooralsnog uitsluitend op het voldoen in opzet en bestaan aan de BIO-beheersmaatregelen, en niet op de effectieve werking over een langere periode. Zet het onderwerp informatiebeveiliging daarom regelmatig op de agenda en nodig bijvoorbeeld de CISO uit om de raad hierover bij te praten. Dit biedt de raad tevens ook de mogelijkheid om (technische) vragen te stellen. De Cybersecurity Raad7 adviseerde in 2018 al om minimaal 10% van het totale IT -budget voor informatiebeveiliging aan te wenden. Sinds 2018 is het cyberdreigingslandschap verergerd en zijn er meer wettelijke eisen in werking getreden. Het is dan ook niet meer dan logisch dat de kosten voor het onderhouden en aanscherpen van de algehele informatiebeveiliging ook toeneemt. Wees uzelf daarvan bewust bij de totstandkoming van de begroting. 3https://vng.nl/artikelen/raadgever-digitale-veiligheid 4https://vng.nl/sites/default/files/2025-04/raadsleden-en-informatiebeveiliging.pdf 5https://vng.nl/sites/default/files/2023-04/checklist-raadsleden-digitale-veiligheid.pdf 6https://ensia.nl/wat-is-ensia/ 7https://www.cybersecurityraad.nl/documenten/2018/04/01/csr-meerjarenstrategie-2018-2021 5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 7 1.1 Cyberdreigingsbeeld gemeenten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 1.2 Cyberbeveiligingswet. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.8 1.3 Onderzoeksvragen en -aanpak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1.4 Disclaimer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 2 Bevindingen & aanbevelingen10 2.1 Organisatorisch. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 2.2 Mensgericht. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 2.3 Fysiek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 2.4 Technologisch. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 2.5 Aanbevelingen gemeenteraad. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 3 Beantwoording onderzoeksvragen24 A Aangeleverde informatie29 B Interviews 33 6 1Inleiding Gemeenten spelen een cruciale rol in de (digitale) samenleving. Zij beheren en verwerken grote hoeveelheden privacygevoelige informatie, zijn sterk afhankelijk van digitale systemen voor hun dienstverlening en werken intensief samen met ketenpartners en leveranciers. De continu ¨ıteit, betrouwbaarheid en veiligheid van de informatievoorziening zijn daarmee essentieel voor het vertrouwen van burgers en bedrijven in de gemeente en de kwaliteit van de publieke taken.
Tegelijkertijd worden gemeenten geconfronteerd met een groeiend en complexer wordend cyberdreigingslandschap en strengere wet- en regelgeving, zoals de Cyberbeveiligingswet (NIS2). 1.1Cyberdreigingsbeeld gemeenten Het cyberdreigingsbeeld van de Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten 8 benadrukt dat ransomware 9, datalekken 10 en uitval van processen door incidenten de grootste bedreigingen vormen voor Nederlandse gemeenten. De Informatiebeveiligingsdienst stelt dat gemeenten hun digitale weerbaarheid moeten versterken door basismaatregelen, leveranciersmanagement en intensievere samenwerking met andere gemeenten. De Informatiebeveiligingsdienst concludeert: ”Digitale veiligheid is geen luxe maar een noodzakelijke voorwaarde voor continu ¨ıteit en vertrouwen in gemeentelijke dienstverlening. Gemeenten moeten blijven investeren in bewustwording, technologie en samenwerking om huidige ´en toekomstige dreigingen effectief het hoofd te kunnen bieden. ”In dit licht is het van belang dat gemeenten inzicht hebben in hun huidige volwassenheid ten aanzien van informatiebeveiliging. Oftewel, in hoeverre processen, maatregelen en verantwoordelijkheden zijn ingericht, geborgd en effectief functioneren. Het Cybersecuritybeeld Nederland 11 onderkent dat het cyberdreigingslandschap divers en onvoorspelbaar is en dat verschillende dreigingsactoren zich richten op Nederlandse doelwitten.
Het benoemt dat geopolitieke ontwikkelingen het cyberdreigingslandschap be¨ınvloeden en dat generatieve AI 12 de schaal en impact van cyberdreigingen vergroot. Ondanks deze ontwikkelingen benadrukt de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) dat veel incidenten te voorkomen zijn met goede basismaatregelen en weerbaarheidstrainingen. 8https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/wp-content/uploads/2025/06/ IBD-Dreigingsbeeld-informatiebeveiliging-2025-2026.pdf 9Kwaadaardige software waarbij een slachtoffer afgeperst wordt, nadat zijn digitale systeem of de bestanden erop met een code op slot zijn gezet. De aanvaller biedt de code tegen betaling aan, zodat hij er weer bij kan. Maar zelfs dat is niet zeker. Ransomware is een samenvoeging van de woorden ransom (losgeld) en software. Tegenwoordig is de daadwerkelijke software maar een kleine stap in de totale aanval die plaatsvindt. Alle stappen samen vormen de Ransomware Killchain. 10Een gangbare term voor een cyberincident, veelal gebruikt in relatie tot persoonsgegevens. In de context van de Algemene Verordening Gegevensbescherming is een datalek een leken-term voor ‘inbreuk in verband met persoonsgegevens’, inhoudende een incident waardoor de integriteit, beschikbaarheid en/of vertrouwelijkheid van persoonsgegevens worden aangetast.
Voorbeelden zijn ransomware aanvallen, of een e-mail met alle geadresseerden in het “To” – veld. 11https://www.aivd.nl/documenten/publicaties/2025/11/26/cybersecuritybeeld-nederland-2025 12Generatieve AI gaat over vormen van kunstmatige intelligentie (AI) die nieuwe content cre ¨eren of genereren. Zoals teksten en afbeeldingen die net echt lijken. 7 Dit onderstreept het belang voor gemeenten om de BIO2 te implementeren en te onderhouden. In dit onderzoek is onder andere onderzocht hoe Westerveld zich verhoudt tot deze actuele dreigingen. Daarbij is gelet op de aanwezigheid en borging van basismaatregelen, het beheer van leveranciers- en ketenrisico’s, de voorbereiding op incidenten en calamiteiten en de inrichting van governance en capaciteit. Ook is aandacht besteed aan de manier waarop Westerveld inspeelt op opkomende risico’s en toekomstige technologische ontwikkelingen. Zo wordt de volwassenheid in context geplaatst van het actuele cyberdreigingsbeeld. 1.2Cyberbeveiligingswet De Cyberbeveiligingswet verplicht alle overheidsorganisaties de Baseline Informatiebeveiliging Overheid - versie 2 (BIO2) aantoonbaar na te leven en legt de eindverantwoordelijkheid expliciet bij het bestuur.
Bestuurders moeten risicogebaseerd passende en evenredige maatregelen voor informatiebeveiliging vaststellen en goedkeuren, toezien op de kwaliteit van de uitvoering en actief sturen op cyberrisico’s. Zij moeten zelf over voldoende kennis beschikken en borgen dat medewerkers structureel worden opgeleid. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het tijdig melden van meldplichtige incidenten. De toezichthouder voor overheidsorganisaties is de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI).13 1.3Onderzoeksvragen en -aanpak De hoofdvraag van dit onderzoek luidt: Hoe wordt de informatieveiligheid binnen de gemeente georganiseerd, welke maatregelen zijn er genomen om de veiligheid van gevoelige gegevens te waarborgen, en in hoeverre zijn de kritische processen van de gemeente beschermd tegen infiltratie en ongeautoriseerde toegang? De rekenkamer heeft een twintigtal deelvragen geformuleerd verdeeld over acht categorie¨en: 1.Algemene informatieveiligheid 2.Beveiliging van kritische systemen 3.Risicoanalyse en dreigingen 4.Testen van infiltratie 5.Opleiding en bewustwording van personeel 6.Beveiliging van gegevens en privacy 7.Incidentmanagement en crisiscommunicatie 8.Kosten beveiligingsmaatregelen 13https://www.rdi.nl/ 8 Om de hoofd- en deelvragen te beantwoorden is informatie en zijn documenten opgevraagd, interviews gehouden met verschillende medewerkers en heeft een schouw op
locatie plaatsgevonden. De deelvragen zijn in het derde hoofdstuk beantwoord. 1.4Disclaimer Dit rapport vormt een momentopname van de huidige volwassenheid ten aanzien van informatiebeveiliging op basis van de beschikbare informatie ten tijde van het onderzoek. De bevindingen zijn gebaseerd op steekproeven, interviews en documentreview binnen de beperkte doorlooptijd en het beschikbare budget. Hierdoor kan niet worden uitgesloten dat er aanvullende risico’s, kwetsbaarheden of verbeterpunten bestaan die buiten de reikwijdte van dit onderzoek vallen. De bevindingen en aanbevelingen dienen daarom te worden ge¨ınterpreteerd als een indicatief beeld en niet als een volledige of uitputtende beoordeling van de informatiebeveiliging. 9 2Bevindingen & aanbevelingen De bevindingen en aanbevelingen zijn onderverdeeld in de vier domeinen die aansluiten op de structuur van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) 2: •Organisatorisch als het betrekking heeft op organisatorische aspecten; •Mensgericht als het betrekking heeft op individuele personen; •Fysiek als het betrekking heeft op fysieke objecten; •Technologisch als het betrekking heeft op technologie. De aanbevelingen in paragrafen 2.1 tot en met 2.4 zijn gericht aan het college van B&W. De aanbevelingen in paragraaf 2.5 zijn gericht aan de gemeenteraad.
2.1Organisatorisch Het organisatorische domein gaat over governance, verantwoordelijkheid en sturing op informatiebeveiliging. Het borgt dat bestuur en management duidelijke keuzes maken, risico’s afwegen en verantwoording afleggen. Dit is essentieel omdat informatiebeveiliging alleen effectief is als het bestuurlijk is verankerd en actief wordt aangestuurd. Het managementsysteem voor informatiebeveiliging (Information Security Management Systeem, ook wel ISMS) is een werkwijze om informatiebeveiliging op een gestructureerde manier toe te passen in de gemeente. Zo wordt de gemeente, en een bestuurder in het bijzonder, in staat gesteld om de juiste afwegingen te maken. Om een veelvoorkomend misverstand te voorkomen: een managementsysteem is g´e´en applicatie. Een applicatie kan wel ondersteunen bij het toepassen van een managementsysteem. De BIO schrijft voor dat het managementsysteem van een organisatie voldoet aan NEN-EN-ISO/IEC 27001. Bij het bepalen van de reikwijdte van het managementsysteem moet een organisatie minimaal de bedrijfsprocessen en informatiesystemen opnemen die kritisch zijn voor haar dienstverlening, waarbij aantasting van de beschikbaarheid, integriteit of vertrouwelijkheid zou leiden tot onacceptabele impact.
Het managementsysteem voor informatiebeveiliging borgt de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie door een risicomanagementproces toe te passen. Dit geeft belanghebbenden het vertrouwen dat risico’s adequaat worden beheerd. Het is belangrijk dat het managementsysteem voor informatiebeveiliging deel uitmaakt van en ge¨ıntegreerd is met de procedures van de gemeente en met de algehele managementstructuur, en dat informatiebeveiliging in aanmerking wordt genomen bij het ontwerpen van processen, informatiesystemen en beheersmaatregelen. 10 2.1.1Bevindingen 1.Westerveld heeft een fulltime Chief Information Security Officer (CISO) aangesteld. Er zijn geen (Technical) Information Security Officers ((T)ISO), waardoor de CISO werkzaamheden op strategisch, tactisch en operationeel niveau uitvoert. Westerveld is voornemens om de ISO en CISO rollen uit elkaar te trekken. De CISO vervult aanvullend de rollen ENSIA-co¨ordinator14 en Security Officer Suwinet. 2.Er is geen structureel overleg tussen de CISO en domeinen zoals HRM en Facilitair. 3.De CISO-rol is vastgelegd in een functieprofiel. De CISO heeft het mandaat om indien nodig in te grijpen bij incidenten. 4.Westerveld heeft 0.7 fte Privacy Officer (PO) aangesteld en de Functionaris Gegevensbescherming (FG) is ingehuurd.
5.De CISO, PO en FG zijn hi ¨erarchisch gepositioneerd onder de concern controller maar hebben een directie lijn naar de directeur. 6.Voor informatiebeveiliging en privacybescherming is een jaarplan vastgesteld. Over de voortgang wordt niet tussentijds gerapporteerd. 7.Voor privacybescherming worden ieder kwartaal toezichtsacties uitgevoerd. 8.Westerveld heeft een achterstand opgebouwd ten aanzien van het uitvoeren van gegevenseffectbeoordeling (DPIA’s) en verwerkersovereenkomsten.15 9.Er zijn in 2025 20 datalekken en incidenten geregistreerd, waarvan een beperkt deel aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gemeld moest worden. De voornaamste oorzaken van deze incidenten waren menselijk handelen. 10.Het waarborgen van informatiebeveiliging en privacybescherming in gemeentelijke projecten is procesmatig niet afgedwongen, maar lukt in de praktijk steeds beter door overleggen tussen het team privacy en informatiemanagement die projecten in portefeuille hebben. 11.Het bijhouden van het register van verwerkingen gebeurt niet structureel, maar is recent voorgelegd aan teamleiders ter controle. Er is in het register een koppeling gemaakt tussen verwerkingen van persoonsgegevens en applicaties/systemen. 12.Westerveld heeft een Governance, Risk & Compliance (GRC) tool ge ¨ımplementeerd en maakt hier beperkt gebruik van (ten behoeve van de ENSIA-verantwoording).
14Gemeenten verantwoorden zich over informatiebeveiliging en informatiekwaliteit middels ENSIA. Dat staat voor Eenduidige Normatiek Single Information Audit. De focus van ENSIA ligt op verantwoording richting de gemeenteraad, het hoogste politieke orgaan van de gemeente. Parallel hieraan leggen gemeenten verantwoording af aan de rijksoverheid waar het gaat om het gebruik van landelijke voorzieningen. https://ensia.nl/wat-is-ensia/ 15Een verplichte overeenkomst tussen de verwerkingsverantwoordelijke en verwerker die hun onderlinge afspraken over de verwerking van persoonsgegevens regelt. 11 13.Westerveld is zoekende hoe ze vanuit het oogpunt van informatiebeveiliging regie moet voeren op ONS (partner-leverancier dilemma). 16 De demandmanager is het aanspreekpunt voor de technische dienstverlening vanuit SSC-Ons. 14.Westerveld heeft een Service Level Agreement (SLA) en Dossier Afspraken en Procedures (DAP) met SSC-Ons afgesloten. 15.SSC-Ons stelt een dashboard voor beveiligingsincidenten beschikbaar en de CISO kan daarbij. SSC-Ons voert oorzaakanalyses en doet verslag van majeure incidenten. 16.SSC-Ons heeft voor de HRM-dienstverlening een ISAE3402 17 verklaring en is een traject gestart voor een ISAE300018 verklaring. 17.SSC-Ons beschikt over een aantal architecten (werkplek, cloud en enterprise). 18.SSC-Ons bepaalt zelf het technisch beveiligingsbeleid.
19.Westerveld valt onder een andere veiligheidsregio en de samenwerking met SSC-Ons is voornamelijk gericht op de provincie Overijssel, in de praktijk kan dat een risico vormen voor Westerveld. 20.SSC-Ons heeft een security team bestaande uit een CISO, twee TISO’s en meerdere OSO’s (Operational Security Officer). 21.De informatiemanagers voeren portfolio-overleg met SSC-Ons en de input komt vanuit de teamleiders van Westerveld. Projecten bij Westerveld en SSC-Ons worden op deze manier op elkaar afgestemd. 22.In het Bedrijfsvoeringsberaad (BVB) wordt besproken welke risico’s in het SSC-Ons samenwerkingsverband (on)acceptabel zijn waarmee de risicobereidheid deels wordt bepaald. 23.Sporadisch worden wijzigingen door SSC-Ons zonder afstemming of communicatie doorgevoerd, waardoor Westerveld hinder ondervindt. In het wijzigingsproces van SSC-Ons wordt de CISO niet door SSC-Ons ge¨ınformeerd. 24.De burgemeester is portefeuillehouder informatiebeveiliging. 25.Westerveld kent een informele organisatiecultuur, waarbij de toegang tot het (senior) management laagdrempelig is. Zo spreken de CISO en gemeentesecretaris elkaar wekelijks. 26.De interactie met de gemeentesecretaris en burgemeester over informatiebeveiliging vindt op ad-hoc basis plaats.
16Het Shared Service Center (SSC) Ons levert bedrijfsvoeringsoplossing aan overheidsorganisaties in de regio Zwolle, zoals ICT, Inkoop & Contractmanagement en HR. https://www.ssc-ons.nl/ 17ISAE 3402 is een internationale standaard voor het auditen van interne controles bij serviceorganisaties 18Het ISAE 3000 / SOC 2-rapport geeft zekerheid dat uitbestede processen op het gebied van informatiebeveiliging en niet-financi¨ele dienstverlening aantoonbaar betrouwbaar en goed ingericht zijn. 12 27.De interactie met het Managementteam (MT) over informatiebeveiliging is ad-hoc gedreven. 28.Het borgen en uitdragen van verantwoordelijkheden ten aanzien van informatiebeveiliging door verantwoordelijken (eerste lijn) is uitdagend. Bijvoorbeeld het koppelen van verantwoordelijken aan informatie en het classificeren van de informatie. 29.Er is naar aanleiding van een GAP-analyse op de Cyberbeveiligingswet (NIS2) een werkgroep ingesteld. 30.De CISO neemt deel aan het Drents CISO-overleg en de Privacy Officer (PO) aan het Drents PO/FG overleg. 31.Het onderwerp informatiebeveiliging komt regelmatig aan de orde tijdens de maandelijkse informatiebijeenkomsten voor medewerkers. Hier worden bijvoorbeeld recente incidenten met elkaar besproken. 32.Verantwoording over informatiebeveiliging is beperkt tot de verplichte elementen zoals ENSIA, Planning & Control (P&C) cyclus en de jaarrekening.
33.Westerveld handelt voornamelijk compliance geori ¨enteerd en richt zich op hetgeen wettelijk verplicht is en extern gecontroleerd wordt. 34.Risicobeheer ten aanzien van informatiebeveiliging is informeel georganiseerd en er is geen overzicht van beveiligingsrisico’s. 35.Er zijn geen SMART 19 doelstellingen voor informatiebeveiliging vastgesteld. 36.De ’check’ en ’act’ fasen van het managementsysteem voor informatiebeveiliging worden niet conform ISO 27001 uitgevoerd. Er wordt geen verantwoording over informatiebeveiliging afgelegd daar waar dit niet wettelijk verplicht is (zoals ENSIA). 37.De CISO houdt een overzicht van alle autorisaties bij en controleert deze ieder kwartaal. De bevindingen worden gedeeld met teamleiders. 38.De gemeentelijke kritieke processen en -systemen zijn niet expliciet vastgesteld. 39.De (onderlinge) afhankelijkheden van de IT -infrastructuur, in beheer bij SSC-Ons, zijn onduidelijk. SSC-Ons voert het technisch (applicatie)beheer uit en Westerveld het functioneel beheer. 40.Er is geen volledig beeld van decentrale applicaties (applicaties die niet door Westerveld of SSC-Ons gefaciliteerd worden). 41.De formele verantwoording over informatiebeveiliging door SSC-Ons aan Westerveld ontbreekt. 42.Er is geen consensus tussen de CISO’s/gemeenten die gebruik maken van SSC-Ons over de speerpunten ten aanzien van informatiebeveiliging.
19Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden 13 43.Identiteiten voor nieuwe accounts worden via een IT Service Management (ITSM) tool aangevraagd door teamleiders. 44.De digitale toegang is niet ingericht op basis van rollen, maar op basis van attributen. Teamleiders moeten aanvinken voor welke applicaties iemand toegang nodig heeft. 45.Voor het merendeel van de applicaties is geen vastgestelde autorisatiematrix waardoor het onduidelijk is wie welke rechten mag hebben op basis van functie of rol. 46.SSC-Ons levert overzichten van inactieve of vertrokken medewerkers aan voor autorisatie controles. De accounts worden niet automatisch geblokkeerd. 47.SSC-Ons werkt aan een oplossing om het autorisatiebeheerproces te verbeteren (Identity & Access Management (IAM)). Een uitkomst hiervan moet bijvoorbeeld zijn dat er referentieprofielen ontstaan. 48.Datalekken kunnen gemeld worden via een meldknop op het intranet, waarbij de Privacy Officer (PO) en Functionaris Gegevensbescherming (FG) betrokken worden. Vastlegging hiervan vindt plaats in het zaaksysteem. 49.Beveiligingsincidenten worden via de ITSM tool gemeld en doorgezet naar de juiste behandelgroep (door de servicedesk van SSC-Ons). 50.Een overzicht van beveiligingsincidenten wordt bijgehouden in Excel en trendanalyses worden daarop uitgevoerd.
Dit geldt niet voor de technische (bijna) incidenten die door SSC-Ons worden geregistreerd/gemeld. 51.Oorzaakanalyses van beveiligingsincidenten worden door Westerveld niet consequent en aantoonbaar uitgevoerd. 52.Bij grootschalige incidenten worden de demandmanger, het MT en de CISO via een chatgroep ge¨ınformeerd. 53.Terugkerende operationele incidenten worden besproken met SSC-Ons om verdere herhaling te voorkomen. 54.SSC-Ons voert niet consequent, al dan niet in samenwerking met Westerveld, impactanalyses en evaluaties van technische wijzigingen uit. 55.Er is geen herstelprioriteit en herstelplan gedefinieerd voor de gemeentelijke systemen (door SSC-Ons). 56.SSC-Ons levert een dashboard waarin de servicelevels gemonitord kunnen worden. Echter door het ontbreken van handhavingsmiddelen wordt daar beperkt/niet op gestuurd. 57.Westerveld neemt deel aan het partneroverleg met SSC-Ons waarin strategische en tactische keuzes gemaakt en afgestemd worden. Een vertegenwoordiging van alle partners en SSC-Ons nemen hieraan deel. 14 58.De afhankelijkheid van individuen ten aanzien van informatiebeveiliging is hoog (single points of failure). Kennis en kunde is niet breed aanwezig en achtervang is niet altijd gerealiseerd. 59.Functioneel beheer heeft onvoldoende inzicht in de backup en uitwijkprocessen bij SSC-Ons.
60.Westerveld en SSC-Ons hebben beide crisisplannen, maar oefenen separaat. 61.Er zijn geen draaiboeken om de continu ¨ıteit van kritieke processen te garanderen. 62.Naleving van afspraken met leveranciers worden onvoldoende gecontroleerd. 2.1.2Aanbevelingen 1.Voeg de status ten opzichte van de Cyberbeveiligingswet (en overige cybersecurity wetgeving) toe aan het jaarverslag. 2.Stem continu ¨ıteitsplannen af met SSC-Ons en verricht samen crisisoefeningen om de effectiviteit en doeltreffendheid daarvan vast te stellen. Identificeer verbetermogelijkheden en voer die op basis van de evaluatie door. 3.Ga met SSC-Ons in gesprek over het verbeteren van de onderlinge communicatie en informatievoorziening met betrekking tot (bijna) incidenten, wijzigingen en overige ontwikkelingen. 4.Zorg ervoor dat er structureel overleggen plaatsvinden met de verschillende ondersteunende domeinen over informatiebeveiliging (HRM, Facilitair, ICT). 5.Richt het managementsysteem voor informatiebeveiliging in conform ISO 27001 en besteed voornamelijk aandacht aan het aanscherpen van de check en act fasen. Dit omvat ook het tussentijds afleggen van verantwoording over informatiebeveiliging in bredere zin en het professionaliseren van risicobeheer. Zorg ervoor dat de teamleiders (eerste lijn) bekend zijn met hun verantwoordelijkheden en goed aangestuurd en ondersteund worden bij het uitoefenen daarvan.
Maak nadrukkelijker gebruik van de GRC-tool ter ondersteuning van deze processen. 6.Werk de achterstand ten aanzien van DPIA’s en verwerkersovereenkomsten risicogebaseerd weg. Overweeg nauwere samenwerking in de regio of het tijdelijk inhuren van extra capaciteit. 7.Dwing procesmatig af dat informatiebeveiliging en privacybescherming vanaf de start worden meegenomen in projecten, dat er tussentijdse verantwoording plaatsvindt en dat er decharge door de security en privacy functionarissen wordt afgegeven. 8.Leg ten aanzien van het regievoeren op SSC-Ons de nadruk op de belangrijkste beveiligingsrisico’s voor Westerveld en zoek daar de samenwerking meer in op. Het Bedrijfsvoeringsberaad is het gremium waar dit op strategisch niveau behandeld kan worden. SSC-Ons staat open voor het meewerken en -denken aan specifieke 15 verantwoordingsrapportages die Westerveld kunnen helpen risico’s adequaat te beheersen. Blijf daarnaast kritisch op SSC-Ons en verlang transparantie over technische kwetsbaarheden en misconfiguraties en de opvolging daarvan. 9.Blijf met SSC-Ons als partner in gesprek over incidentele afwijkingen van processen en procedures, zoals ongewenste of impactvolle wijzigingen. Zorg ervoor dat de oorzaken daarvan achterhaald en opgelost worden om herhaling te voorkomen. Spreek af hoe de impact bepaald en gecommuniceerd wordt.
10.Zet het onderwerp informatiebeveiliging regelmatig op de agenda van het MT zodat het onderwerp op tactisch niveau meer gaat leven. Nodig de CISO vaker uit om zaken toe te lichten en om vragen te stellen. 11.Stel de kritieke systemen en -processen formeel vast zodat er consensus is over de te beschermen belangen. Dit is ook van belang voor SSC-Ons zodat zij weten wat de herstelprioriteit is ten tijde van calamiteiten. 12.Ga door met de samenwerking met SSC-Ons om te komen tot referentieprofielen waarmee de toegang op basis van rollen ingericht kan gaan worden. Dit verkleint de kans op fouten en ongeautoriseerde toegang. 13.Zorg voor een integraal overzicht van beveiligingsincidenten in plaats van versplinterde overzichten. Dit geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid en bemoeilijkt trendanalyses en verantwoording. Zorg ervoor dat oorzaakanalyses altijd uitgevoerd worden en de uitkomsten daarvan gebruikt worden om maatregelen of activiteiten ten behoeve van veilig gedrag aan te scherpen. 14.Probeer de bekende single points of failure te elimineren door kennis te documenteren, taken te rouleren of in regio backup voorzieningen te treffen. 15.Stel draaiboeken op om de kritieke processen en -systemen te continueren ten tijde van een crisis. Oefen deze draaiboeken vervolgens in samenwerking met SSC-Ons.
16.Classificeer leveranciers en pas risicogebaseerd controlemechanismen toe om informatiebeveiliging in de keten te waarborgen. Denk hierbij aan het periodiek opvragen van audit- en pentestresultaten, het voeren van SLA-gesprekken, enzovoort. 2.2Mensgericht Dit domein richt zich op het gedrag, bewustzijn en de competenties van medewerkers en bestuurders, inclusief screening, opleiding en duidelijke verantwoordelijkheden. Het is cruciaal omdat mensen vaak de doorslaggevende factor zijn in het voorkomen, veroorzaken, detecteren en reageren op beveiligingsincidenten; goed ge ¨ınformeerde en handelingsbekwame medewerkers verkleinen risico’s aanzienlijk. 16 2.2.1Bevindingen 1.Nieuwe medewerkers krijgen tijdens hun introductie een algemene training over informatiebeveiliging en privacybescherming. Medewerkers vinden dit belangrijk. 2.Westerveld heeft een leerplatform ter beschikking gesteld voor informatiebeveiliging, maar deelname is vrijwillig (managementbesluit). 3.Er zijn geen specifieke trainingen voor informatiebeveiliging die aansluiten op de verantwoordelijkheden en beleveniswereld van medewerkers. 4.Wachtwoorden worden soms op papier of in digitale notities bewaard. 5.Voor bepaalde functies en/of rollen dient bij indiensttreding een geldige Verklaring omtrent het Gedrag (VOG) overlegd te worden. Dit proces wordt niet herhaald.
In gezamenlijkheid met de SSC-Ons partners en een interne collega van openbare orde en veiligheid is gesproken om dit op termijn anders in te richten. Ook wordt er gesproken om bijvoorbeeld periodiek (eens per 3 jaar) de medewerkers een nieuw VOG te laten aanvragen. 6.Medewerkers in vaste dienst leggen de eed of belofte af. 7.Externen ondertekenen een geheimhoudingsverklaring. 8.Er is een personeelshandboek inclusief app waarin men meer informatie kan vinden. 9.Twee keer per jaar wordt er door de CISO een informatiesessie georganiseerd. 10.Er vindt door Westerveld geen toezicht plaats richting SSC-Ons en de leverancier van het HR-systeem ten aanzien van informatiebeveiliging en privacybescherming. 11.Medewerkers zijn zich bewust van de risico’s en weten welk gedrag er van hen wordt verwacht, zoals het vergrendelen van schermen, printjes niet laten liggen, bezoekers begeleiden, etc. 12.Gevoelige informatie wordt niet zomaar per telefoon of e-mail verstrekt, maar per post naar het bekende woonadres verzonden. 13.Medewerkers geven aan dat het onderwerp niet structureel wordt behandeld in teams en dat zij onvoldoende op de hoogte zijn van (beleids)afspraken omtrent informatiebeveiliging. Ook weten zij niet allemaal waar of bij wie ze informatie over dit onderwerp kunnen krijgen.
Ze geven aan behoefte te hebben aan meer structurele aandacht, heldere communicatie en zichtbare ondersteuning op dit onderwerp. 14.Medewerkers geven aan dat de compartimentering ook nadelig kan uitpakken, bijvoorbeeld wanneer verschillende teams niet van elkaar weten dat ze aan een casus werken voor dezelfde persoon. 15.Door een hoog verloop van personeel is het borgen van zaken uitdagend. 17 2.2.2Aanbevelingen 1.Leg de rollen, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden ten aanzien van informatiebeveiliging duidelijk vast en communiceer ze, bijvoorbeeld voor functioneel beheerders. 2.Zet een doelgroep gericht programma op waarin kennis en kunde ten aanzien van informatiebeveiliging en privacybescherming wordt toegespitst op de beleveniswereld van de doelgroep. Zorg voor een drempelwaarde van deelname (bijvoorbeeld 80%). 3.Blijf periodiek rondes maken om onveilig gedrag te constateren en gebruik die praktijkvoorbeelden om medewerkers hiervoor te behoeden. Geef ze instructies hoe ze vergelijkbare situaties veilig kunnen afhandelen en leg uit waar ze terecht kunnen voor vragen en meer informatie. 4.Overweeg om voor bepaalde (vertrouwens)functies of rollen aanvullende (pre-employment) screening toe te passen en het periodiek herhalen daarvan.
Denk hierbij aan functies of rollen van IT -beheerders en bestuurders, die over het algemeen meer rechten of toegang hebben tot bepaalde middelen. Justis heeft in een brochure uitgewerkt 20 welke integriteitsrisico’s er zijn en welke vormen van screening daarbij passen. Maak risicogebaseerd een afweging en pas dit beleid vervolgens consistent toe voor zowel vaste medewerkers als inhuur. Een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) heeft een beperkte blik op de historie van een individu, het is daarom raadzaam om dit proces regelmatig te herhalen. 5.Zorg ervoor dat het onderwerp informatiebeveiliging geen feestje van de CISO is, maar een integraal onderdeel uitmaakt van iedere managementverantwoordelijke. Zet het onderwerp regelmatig op de agenda, nodig de CISO uit, en geef collega’s de mogelijkheid om praktijkgerichte vragen te stellen of zorgen aan te kaarten. 6.Denk na over manieren om andere teams of afdelingen te informeren over lopende zaken bij inwoners en bedrijven zonder direct de details te delen. Bijvoorbeeld door het plaatsen van een vlaggetje in een systeem of applicatie zodat anderen weten dat er iets speelt. 2.3Fysiek Dit domein richt zich op de beveiliging van gebouwen, werkplekken, datacenters en fysieke toegang tot systemen en informatie.
Dit domein is belangrijk omdat digitale beveiliging niet losstaat van fysieke bescherming: onbevoegde fysieke toegang kan technische maatregelen direct ondermijnen. 2.3.1Bevindingen 1.Het beheren van de toegangspassen is grotendeels handmatig georganiseerd. Het retourneren van uitgegeven toegangspassen verloopt niet altijd goed, maar de fysieke 20https://justis.nl/justis/screening-van-personeel 18 toegang wordt bij uitdiensttreding direct geblokkeerd. Medewerkers met een tijdelijke aanstelling krijgen een einddatum waarna de toegang automatisch geblokkeerd wordt. 2.De toegangsrechten worden ieder kwartaal gecontroleerd en indien nodig gecorrigeerd. 3.Bezoekers, medewerkers en externen worden onderscheiden op basis van hun rol. Op basis van een deurenprotocol is bepaald wie waar toegang tot mag hebben. 4.De identiteit van personen wordt niet structureel gecontroleerd bij het ophalen van toegangspassen (bijvoorbeeld wanneer die vergeten is). 5.Er vindt geen alarmering plaats wanneer iemand een ruimte probeert te betreden waarvoor hij of zij geen rechten heeft. Het gebruik van de toegangspassen wordt vastgelegd in digitale logboeken. 6.De kluisruimte wordt na 18:00 uur automatisch door een alarm beveiligd. Meldingen komen bij een beheerder terecht, ook buiten kantoortijden. 7.Het beheren van de camerasystemen berust bij Westerveld, de verbindingen verlopen wel via SSC-Ons.
8.Bezoekers worden alleen geregistreerd wanneer zij een bezoekerspas ontvangen. Aan het eind van de werkdag wordt gecontroleerd of alle bezoekerspassen geretourneerd zijn. Indien een pas ontbreekt wordt deze geblokkeerd door de beheerder (dit gebeurt automatisch na 17:00 uur). 9.Er is geen volledig overzicht van alle bezoekers die het pand verlaten. 10.Een selecte groep medewerkers beschikt over een noodsleutel. Deze sleutels zijn niet officieel geregistreerd en de beheerder weet aan wie deze zijn uitgegeven. 11.Het gebruik van de noodsleutels buiten kantoortijd triggert een alarm dat alleen uitgeschakeld kan worden met een persoonlijke pincode in combinatie met een tag. 12.Iedere medewerker beschikt over een eigen code, deze code wijzigt niet. 13.Westerveld heeft de weerbaarheid tegen fysieke indringers onafhankelijk laten toetsen (mystery guest). 14.Fysieke (toegangs)beveiliging is geen vast onderdeel in het introductieprogramma voor nieuwe medewerkers. 15.Medewerkers kunnen een locker aanvragen om hun persoonlijke eigendommen veilig op te bergen. 16.Bij de personeelsingang is geen direct toezicht op wie het pand betreed. Er is wel cameratoezicht dat via de balie te volgen is. Tijdens het bezoek is het gelukt om met een medewerker mee naar binnen te lopen via de personeelsingang. 17.Er is geen protocol voor het omgaan met verdachte pakketten of bommeldingen.
19 18.Vertrouwelijke documenten worden verzameld in afgesloten containers die vervolgens opgehaald worden door een gecertificeerd vernietigingsbedrijf. 19.Er zijn maatregelen getroffen tegen inbraak, zoals bewegingsmelders. 20.Het pand is verhoogd ten opzichte van het straatniveau en er zijn palen geplaatst voor de ingang. 21.Buiten het pand is een noodaggregaat dat maandelijks getest wordt. 22.De aanwezige brandblusser bij de Main Equipment Room (MER) blust de brand, maar richt mogelijk schade aan de techniek aan. 23.De ruimte met de RAAS-server heeft een alarm. 24.Voor het printen is een tag noodzakelijk. 25.De raadsleden hebben geen directe toegang tot de werkruimtes. 26.De schoonmakers zijn ingehuurd en het is onduidelijk of en in welke mate afspraken gemaakt zijn over integriteit en screening. 2.3.2Aanbevelingen 1.Zorg ervoor dat de identiteit van bezoekers en medewerkers altijd gecontroleerd worden voordat toegangsmiddelen uitgegeven worden. Zorg ervoor dat bezoekers vooraf aangemeld moeten worden zodat de receptionisten dagelijks weten welke bezoekers zij kunnen verwachten en wie de begeleider is. 2.Neem fysieke (toegangs)beveiliging op in het introductieprogramma. Besteed expliciet aandacht aan het risico op meelopers via de personeelsingang en hoe daarmee om te gaan. 3.Stel een protocol op voor het omgaan met verdachte pakketten en bommeldingen.
4.Zorg ervoor dat de MER voorzien is van gasblussers om schade aan IT -infrastructuur te voorkomen. 5.Controleer of er afspraken gemaakt zijn met het schoonmaakbedrijf ten aanzien van de integriteit van medewerkers. Scherp deze afspraken indien nodig aan. 2.4Technologisch Dit domein omvat de technische beveiliging van systemen en netwerken, zoals toegangsbeheer, logging, monitoring, patching en back-ups. Het is essentieel omdat digitale dienstverlening en gegevensbescherming direct afhankelijk zijn van robuuste en actuele IT - en OT -beveiliging. 20 2.4.1Bevindingen 1.SSC-Ons laat halfjaarlijks penetratietesten uitvoeren op haar IT -infrastructuur en deelt de bevindingen met de partners in een presentatie. Ieder kwartaal wordt de voortgang van de opvolging besproken met de partners. Westerveld heeft als partner inspraak op de scope van de penetratietesten. 2.SSC-Ons is een tool voor kwetsbaarhedenmanagement aan het implementeren. Westerveld heeft via een stuurgroep inspraak op de security projecten bij SSC-Ons. 3.Het merendeel van de applicaties is via Single-Sign-On (SSO) toegankelijk. 4.Een aantal belangrijke systemen zijn direct vanaf het internet benaderbaar: het zaaksysteem, het HRM systeem en ITSM. 5.Door SSC-Ons (in opdracht van Westerveld) uitgegeven apparaten worden beheerd met Microsoft Intune.
Voor onbeheerde priv´e apparatuur worden profielen toegepast om eisen te stellen voordat toegang wordt verleend. 6.Westerveld heeft geofencing ge ¨ımplementeerd waarmee de toegang tot gemeentelijke netwerken en -systemen beperkt is tot bepaalde geografische regio’s. 7.Westerveld neemt deel aan een aanbesteding voor security monitoring (SIEM/SOC 21) en SSC-Ons doet de inrichting daarvan. Het is bij Westerveld onbekend welke logbronnen hierop zijn aangesloten en ontvangt geen rapportages daarover. Logging wordt door SSC-Ons 1 jaar bewaard en aanvullend op basislogging22 wordt de Microsoft Azure omgeving aangesloten. Specifieke applicaties zijn niet gekoppeld aan security monitoring. Meldingen vanuit het SIEM worden door de OSO’s opgepakt. Voor het SOC loopt een inkooptraject inclusief darkweb monitoring. 8.Facilitair is verantwoordelijk voor multimedia en dit zit deels op een virtueel gescheiden omgeving. 9.De netwerkcomponenten worden in 2026 vervangen en netwerkscheiding en -segmentatie wordt daarin meegenomen. 10.SSC-Ons maakt gebruik van tooling om aan het netwerk verbonden assets te identificeren en te koppelen aan de ITSM tool. 11.SSC-Ons heeft een twee datacenters en verricht uitwijktesten. Binnenkort vind een geplande stroomonderbreking plaats. SSC-Ons start eind 2025 een project voor de beveiligingsaspecten van continu¨ıteitsbeheer.
12.SSC-Ons is voornemens een honeypot in te richten. 23 21SIEM: Systeem waarin men informatie uit computersystemen verzamelt en analyseert. Het doel is om verdacht gedrag te ontdekken of zien dat iemand dingen in het systeem heeft veranderd, terwijl hij dat niet mocht. SOC: Afdeling, team of dienst dat digitale systemen en/of indentity’s controleert en/of bewaakt en soms ook afhandelt. 22Active Directory, Entra ID, LDAP , DHCP , DNS, Microsoft Security alerts, servers, werkplekken, Office 365, firewalls, ESB, IAM-tooling 23Een digitaal systeem dat met opzet niet goed beveiligd is. Het doel van dit systeem is om het te laten besmetten met software die een digitaal systeem wil aanvallen. Daarna kan men deze software analyseren. 21 13.Westerveld heeft een oplossing voor veilig mailen ge ¨ımplementeerd. 14.Medewerkers ervaren problemen met het beantwoorden van Teams oproepen via de telefoon omdat zij twee codes moeten invoeren. Omdat de telefoons traag werken zijn ze regelmatig te laat met opnemen. 2.4.2Aanbevelingen 1.Ga door met de implementatie van SIEM/SOC en bepaal risicogebaseerd welke logbronnen aanvullend aangesloten moeten worden, zoals specifieke cloudapplicaties. Overweeg om de respons functionaliteit bij het SOC te beleggen. Hiermee wordt het SOC te gemandateerd om al dan niet automatisch in te grijpen in de IT -infrastructuur om incidenten te isoleren.
Hierdoor hoeft Westerveld niet 24/7 beschikbaarheid te realiseren en wordt zij maximaal ontzorgt. 2.Maak gebruik van de kennis en ervaring bij SSC-Ons om bij de vervanging van de netwerkcomponenten adequaat netwerkscheiding en -segmentatie toe te passen. 3.Verlang van SSC-Ons dat zij verantwoording afleggen over uitgevoerde hersteltesten en de opvolging daarvan. Idem voor het slagen en falen van backups inclusief hersteltesten. 4.Analyseer samen met SSC-Ons de problematiek rondom het beantwoorden van Teams oproepen via de telefoon en realiseer een werkbare oplossing voor medewerkers. 2.5Aanbevelingen gemeenteraad De gemeenteraad heeft een belangrijke rol ten aanzien van de informatieveiligheid binnen Westerveld. De VNG24 benadrukt dat digitale veiligheid een bestuurlijke verantwoordelijkheid is die niet alleen de ambtelijke organisatie betreft, maar een integraal onderdeel moet zijn van het bestuurlijke werk van de raad. Door als raad het onderwerp regelmatig te agenderen, kaders te stellen, prioriteiten te bepalen, voldoende middelen beschikbaar te stellen en toezicht te houden op hoe Westerveld risico’s beheerst en incidenten aanpakt, is de raad in staat haar kaderstellende en controlerende taak goed te vervullen. Het doel is het versterken van de (digitale) veiligheid van de gemeentelijke dienstverlening en de weerbaarheid van de gemeente en haar inwoners en ondernemers.
Neem kennis van de beschikbare hulpmiddelen 2526 zodat u (beter) in staat bent om de juiste accenten te leggen en het gesprek inhoudelijk aan kunt gaan met het college. Realiseer u dat de ENSIA-verantwoording een beperkt beeld van de realiteit schetst vanwege zelfevaluaties en beperkte onafhankelijke toetsing. Daarnaast richt ENSIA zich vooralsnog uitsluitend op het voldoen in opzet en bestaan aan de BIO-beheersmaatregelen, en niet op de effectieve werking over een langere periode. Zet het onderwerp informatiebeveiliging daarom 24https://vng.nl/artikelen/raadgever-digitale-veiligheid 25https://vng.nl/sites/default/files/2025-04/raadsleden-en-informatiebeveiliging.pdf 26https://vng.nl/sites/default/files/2023-04/checklist-raadsleden-digitale-veiligheid.pdf 22 regelmatig op de agenda en nodig bijvoorbeeld de CISO uit om de raad hierover bij te praten. Dit biedt de raad tevens ook de mogelijkheid om (technische) vragen te stellen. De Cybersecurity Raad27 adviseerde in 2018 al om minimaal 10% van het totale IT -budget voor informatiebeveiliging aan te wenden. Sinds 2018 is het cyberdreigingslandschap verergerd en zijn er meer wettelijke eisen in werking getreden. Het is dan ook niet meer dan logisch dat de kosten voor het onderhouden en aanscherpen van de algehele informatiebeveiliging ook toeneemt. Wees uzelf daarvan bewust bij de totstandkoming van de begroting.
27https://www.cybersecurityraad.nl/documenten/2018/04/01/csr-meerjarenstrategie-2018-2021 23 3Beantwoording onderzoeksvragen 1. Algemene informatieveiligheid Heeft de gemeente op het gebied van informatieveiligheid de risico’s voldoende in kaart gebracht en op basis daarvan beleid geformuleerd? Het ontbreekt aan een systematische en volledig ge ¨ıntegreerde aanpak. Er is sprake van fragmentatie waarbij risicobeheer informeel is georganiseerd en er geen centraal overzicht bestaat van ge¨ıdentificeerde risico’s, hun eigenschappen en status. Dit gebrek aan formalisering en integratie heeft consequenties voor de dekkingsgraad en effectiviteit van het beleid en risicobeheersing. Hoewel er een informatiebeveiligingsbeleid is, is niet duidelijk in hoeverre dit beleid expliciet is gebaseerd op een grondige risicoanalyse en of het de ge¨ıdentificeerde risico’s adequaat adresseert. Daarnaast ontbreekt het aan een systematische controle op verwerkingsactiviteiten en overeenkomsten met leveranciers, hetgeen extra risico’s met zich mee kan brengen. Er is behoefte aan een pro-actieve risicogestuurde aanpak, inclusief een centraal risicoregister, regelmatige risicoanalyses en een duidelijke koppeling tussen ge ¨ıdentificeerde risico’s en het gevoerde beleid.
Vanwege de beperkte capaciteit van de security functionarissen is het noodzakelijk dat de primaire verantwoordelijkheid bij de eerste lijn gelegd wordt ´en dat daar actief op gemonitord en gestuurd wordt door het management. Hoe wordt de informatieveiligheid binnen de gemeente georganiseerd en welke maatregelen zijn er genomen om de veiligheid van gevoelige gegevens te waarborgen? Het managementsysteem voor informatiebeveiliging is niet volledig ingericht conform de ISO 27001 en er zijn discrepanties waargenomen tussen het vastgestelde beleid en de werkelijkheid, bijvoorbeeld ten aanzien van de overlegstructuren. Er heerst een informeel karakter waarbij vastlegging en formalisatie achterwege blijven op de werkelijkheid. Met name de ’check’ en ’act’ fasen van het managementsysteem behoeven een meer systematische aanpak om risico’s daadwerkelijk effectief te kunnen beheersen. Westerveld heeft een fulltime CISO aangesteld, een PO voor 0.7 fte en de FG wordt ingehuurd. In de praktijk valt en staat het managementsysteem met de inzet van de CISO, terwijl hij feitelijk ondersteunend en controlerend dienen te zijn. Westerveld heeft allerlei maatregelen getroffen om de veiligheid van gevoelige gegevens te waarborgen. De relatie tussen risico’s en beheersmaatregelen kan explicieter gemaakt worden zodat het controleren en sturen daarop effici ¨enter en effectiever gemaakt kan worden.
Het intensiever gebruiken van de GRC-tool kan helpen om dit inzichtelijker te maken voor het management, maar zou ook zonder een dergelijke tool aan de orde moeten zijn. Op welke wijze wordt de gemeenteraad ge¨ ınformeerd over de risico’s en maatregelen? En wat is wenselijk in het delen van dergelijke informatie? De informatievoorziening aan de gemeenteraad ten aanzien van informatiebeveiliging is niet gedefinieerd. De interactie met de raad is ad-hoc gedreven en de informatievoorziening is beperkt tot jaarverslagen en de ENSIA-verantwoording. 24 Noot: DMC heeft geen leden van de gemeenteraad gesproken hierover waardoor een eenzijdig beeld geschetst wordt. In hoeverre voldoet de informatieveiligheid van de gemeente aan de relevante wet- en regelgeving, zoals de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni)? Westerveld voldoet niet volledig (aantoonbaar) aan de AVG, BIO2 en Cyberbeveiligingswet eisen. Dit wil niet zeggen dat Westerveld haar zaken niet op orde heeft of niet goed bezig is. In tegendeel, we hebben goede dingen waargenomen, maar het waarborgen van onderbouwing en bewijslast is uitdagend gebleken. Ten aanzien van de BIO2 naleving berust een belangrijk aandeel van de operationele verantwoordelijkheid bij SSC-Ons.
Nauwe samenwerking is vereist om dit niet alleen te realiseren, maar vooral ook om dit aantoonbaar te maken. SSC-Ons zet hierin stappen door in de toekomst onafhankelijke zekerheid te verschaffen (ISAE3000 type II verklaring). Ten aanzien van de Cyberbeveiligingswet heeft Westerveld voornamelijk stappen te zetten op het gebied van risicobeheer en in het algemeen vastlegging en onderbouwing van gemaakte keuzes. Zonder dit is (externe) verantwoording lastig en afhankelijk van individuen. Welke procedures en beleidsmaatregelen zijn er voor het beheer van gebruiksrechten en toegangscontrole tot kritieke informatiesystemen? Procedures voor gebruiksrechten en toegangscontrole zijn aanwezig en worden aantoonbaar uitgevoerd. Er is echter een grote afhankelijkheid van de CISO waardoor de continu ¨ıteit mogelijk in het geding is. De toegang is ingericht op basis van attributen en niet op rollen, waardoor de noodzakelijke toegang niet (altijd) eenduidig gedefinieerd en controleerbaar is. Echter loopt er een traject in samenwerking met SSC-Ons om toe te werken naar rolgebaseerde toegang. 2.
Beveiliging van kritische systemen Welke informatiesystemen worden als ‘kritisch’ beschouwd voor de werking van de gemeente, en hoe wordt de beveiliging van deze systemen gewaarborgd? Westerveld heeft een beeld van welke systemen kritisch zijn voor de dienstverlening en continu¨ıteit, maar heeft deze niet expliciet vastgesteld. Westerveld heeft in alle domeinen maatregelen getroffen die gezamenlijk zorgen voor een gelaagde beveiliging. Aan de hand van penetratietesten en mystery guest onderzoeken worden kwetsbaarheden in de beveiliging ge¨ıdentificeerd en geremedieerd. Welke risico’s worden er gelopen als de kritische systemen door ongeautoriseerde be¨ ınvloeding van buitenaf uitvallen? Westerveld heeft onvoldoende de beschikbaarheidseisen van systemen en processen vastgesteld. SSC-Ons hanteert standaard beschikbaarheidsniveaus die zijn vastgelegd in de overeenkomsten tussen haar en Westerveld. Westerveld heeft geen draaiboeken uitgewerkt om de continu¨ıteit van haar kritieke processen te waarborgen tijdens calamiteiten. Vanuit technisch oogpunt wordt er sterk geleund op SSC-Ons. 25 Wat opvalt is dat zij beiden crisisplannen hebben, maar niet integraal oefenen. Hierdoor is het aannemelijk dat deze plannen niet (geheel) op elkaar aansluiten.
Wat zijn de kwetsbaarheden in de bestaande informatiesystemen die het mogelijk maken om in te breken of ongeautoriseerde toegang te verkrijgen? Er is geen lijst met bekende technische kwetsbaarheden en -misconfiguraties gedeeld met de onderzoekers. Er is wel vastgesteld dat Westerveld in samenwerking met SSC-Ons investeert in het identificeren en oplossen van kwetsbaarheden. Bijvoorbeeld aan de hand van penetratietesten, kwetsbaarhedenscans en mystery guest onderzoeken. Aanvullend daarop controleert de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) het externe aanvalsoppervlak van Westerveld op kwetsbaarheden. Hoe worden de systemen gemonitord op potenti ¨ele veiligheidsincidenten en welke mechanismen zijn er voor incidentdetectie en -respons? Security monitoring is deels ingericht en wordt projectmatig verder uitgebreid met een externe SOC-leverancier en scope-uitbreiding. Het signaleren van beveiligingsproblemen is momenteel niet 24x7, maar gaat dat worden zodra de SOC-leverancier is aangehaakt. Het al dan niet automatisch reageren op beveiligingsproblemen is vooralsnog de verantwoordelijkheid van SSC-Ons en Westerveld zelf, ook buiten kantoortijden. In de SLA met SSC-Ons zijn afspraken gemaakt over piketdiensten in de avonduren (17:00 - 22:00 uur) en in weekenden en feestdagen (10:00 - 22:00 uur).
Beveiligingsproblemen buiten deze vensters worden niet direct of op basis van best effort opgepakt. 3. Risicoanalyse en dreigingen Welke interne en externe dreigingen worden momenteel geanalyseerd en beheerd om inbreuken in informatiesystemen te voorkomen? Westerveld wordt door de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) actief ge ¨ınformeerd over externe cyberdreigingen en risico’s, bijvoorbeeld in het externe aanvalsoppervlak. Intern houdt Westerveld toezicht op operationele cyberdreigingen via Microsoft Defender en de incident meldprocedure (o.a. via SSC-Ons). In hoeverre worden risico’s zoals social engineering, phishing-aanvallen, malware- infecties en andere vormen van cyberaanvallen in kaart gebracht en tegengegaan? De risico’s van social engineering, phishing en malware worden erkend, maar de bescherming is niet voldoende. Medewerkers zijn mogelijk niet voldoende getraind om deze dreigingen te herkennen en te vermijden. Er is mogelijk behoefte aan aanvullende beveiligingssoftware en procedures om deze dreigingen te bestrijden. 4. Testen van infiltratie Is er een periodieke penetratietest of red-teaming uitgevoerd om de kwetsbaarheden van de informatiesystemen te identificeren en de effectiviteit van de beveiliging te testen? Westerveld en SSC-Ons laten gespecialiseerde partijen penetratietesten uitvoeren om 26 kwetsbaarheden en aanvalspaden te identificeren.
Westerveld adresseert de kwetsbaarheden. Westerveld heeft echter geen plan waarin concreet uitgewerkt is wat wanneer op welke wijze door wie gecontroleerd moet worden. Welke incidenten of beveiligingslekken zijn er in de afgelopen jaren geconstateerd, en hoe zijn deze opgelost? Hoe wordt er bijvoorbeeld bij een datalek gecommuniceerd met de mogelijk betrokkenen binnen en buiten de gemeentehuizen? In 2025 zijn maximaal 20 incidenten geregistreerd waarvan het merendeel werd veroorzaakt door eigen personeel. De technische (bijna-)incidenten zoals malware, poortscans of bruteforce pogingen zijn niet bijgehouden in het overzicht. Hierdoor ontstaat een vertekend beeld van de werkelijkheid. De datalekken worden geregistreerd in het zaaksysteem van Westerveld. 5. Opleiding en bewustwording van personeel Hoe worden medewerkers van de gemeenten opgeleid in het herkennen van beveiligingsrisico’s, zoals phishing en social engineering-aanvallen? Tijdens het indiensttredingstraject komt informatiebeveiliging aan de orde en tijdens het dienstverband sporadisch via bijvoorbeeld een gemeentelijke informatiebijeenkomst. De intrinsieke motivatie onder medewerkers is aanwezig — de uitdaging ligt in het structureel versterken van kennis, het verbeteren van de communicatie en de praktische toepasbaarheid binnen Westerveld.
Wat is de frequentie en effectiviteit van de trainingen die medewerkers ontvangen met betrekking tot informatieveiligheid? De frequentie van de bewustwordingsactiviteiten is ad-hoc en de effectiviteit wordt deels bepaald aan de hand van mystery guest onderzoeken en inspecties, zoals rondes om te controleren op vergrendelde schermen en opgeruimte werkplekken. Regelmatige en interactieve trainingen zijn nodig om de bewustwording van medewerkers te verhogen en hen in staat te stellen om beveiligingsrisico’s te herkennen en te vermijden. 6. Beveiliging van gegevens en privacy Hoe wordt de privacy van persoonsgegevens gewaarborgd binnen de informatiesystemen van de gemeenten? Het waarborgen van de privacy van personen wordt gewaarborgd door een combinatie van organisatorische-, mensgerichte- en technische maatregelen. Westerveld sluit bijvoorbeeld verwerkersovereenkomsten met leveranciers af, voert (pre-)DPIA’s uit, houdt toezichtsacties, verricht oorzaakanalyses bij datalekken en past verbeteringen toe naar aanleiding daarvan. Westerveld heeft een achterstand opgebouwd en de afhankelijkheid van de PO en FG zijn hoog. Zijn er gegevensversleuteling en veilige communicatiekanalen voor het uitwisselen van gevoelige informatie? 27 Westerveld past encryptie tijdens transport toe om gevoelige informatie veilig uit te wisselen.
Westerveld maakt gebruik van een veilig mailen oplossing zodat het veilig kan communiceren met externen. 7. Incidentmanagement en crisiscommunicatie Hoe is het incidentmangementproces ingericht voor het geval van een datalek of cyberaanval? Er is een generiek incidentmanagementproces, maar het ontbreekt aan uitgewerkte incident response plannen voor specifieke incidenten zoals ransomware. Westerveld heeft geen retainer afgesloten met een gespecialiseerde derde partij, het is onduidelijk of SSC-Ons dit wel heeft. Welke procedures zijn er voor crisiscommunicatie en hoe snel kunnen kwetsbaarheden worden geadresseerd? Westerveld en SSC-Ons beschikken over een crisisplan, maar hebben deze niet op elkaar afgestemd en geoefend. Het is daarom aannemelijk dat deze niet volledig op elkaars behoeften aansluiten. 8. Kosten beveiligingsmaatregelen Welke eenmalige en structurele kosten worden er gemaakt voor het beheren van risico’s op gebied van informatieveiligheid en bescherming kritische processen en hoe verhouden zich die onderling en tot soortgelijke gemeenten? De CISO heeft ±20k budget tot zijn beschikking voor informatiebeveiliging. Dit wordt voornamelijk ingezet voor de verplichte ENSIA-audits. Voor privacybescherming is geen separaat budget beschikbaar, dit moet uit hetzelfde budget bekostigd worden. Circa C3.5 - C4.5 miljoen is begroot voor informatiebeveiliging bij SSC-Ons.