CConstaterende datWesterkwartier
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1C8. Archeologisch Onderzoek (versie 2) GEANONIMISEERD

Raadsvergadering 23 september 2026, gemeente WesterkwartierBij agendapunt: Advies raad en instemming GS op BOPA De Scheiding 1 Marum (Bespreekstuk)9.030 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Laagland Archeologie Rapport 1793 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 , Marum, gemeente Westerkwartier (GR). maart 2026 Versie 2 (definitief) In opdracht van: Spoelstra Omgevingsadviseur 7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 1793 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier (GR) Auteur: In opdracht van: Spoelstra Omgevingsadviseur Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: definitief Controle: Redactie: ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 75251876 © Laagland Archeologie BV, Almelo, maart 2026 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. v3.3 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Laagland Archeologie heeft in januari 2026 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de De Scheiding 1 te Marum.

Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de verbreding van bestaande sloten, waarbij deels natuurlijkvriendelijke oevers worden aangelegd en deels ook nieuwe sloten. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Het plangebied ligt in een oud Pleistoceen rivierdal. Vanaf het Midden-Neolithicum raakte het plangebied in toenemende mate begroeid met veen. Waarschijnlijk stroomde een veenrivier door het gebied. Het veenpakket in het plangebied kon zich vermoedelijk tot begin vorige eeuw handhaven. Tegenwoordig resteert nog een veenlaag van ongeveer 30-50 cm dik. Onder het veenpakket is een laagje gyttja te verwachten. Nog in de vroege 19e eeuw kwam kleinschalige turfwinning in en nabij het plangebied voor. De ondergrond wordt waarschijnlijk gevormd door een verspoeld dekzandlaagje waarin geen of nauwelijks podzolvorming heeft plaatsgevonden. De dikte van het dekzandpakket is niet bekend.

Onder het dekzand zijn grofzandige en grindige afzettingen van de Formatie van Kreftenheye te verwachten (oude rivierbeddingen). In de omgeving (op de wat hogere zandgronden) zijn vuursteenvondsten bekend (Laat- Paleolithicum – Bronstijd). De te verbreden sloten waren deels al in 1832 aanwezig. In historische tijden is het plangebied aldoor onbebouwd gebleven. Pas rond 1935 verschijnt in de meest westelijke punt bebouwing. Het terrein was ook na ontginning een drassig gebied. Resten van bewoning worden niet verwacht: het plangebied was aldoor laaggelegen en waarschijnlijk al voor de veengroei te nat. Vanaf het Midden-Neolithicum tot in de Nieuwe Tijd raakt het gebied bedekt door veen en is bewoning onmogelijk. In het plangebied zijn resten van veenontginning en turfwinning te verwachten. De te verbreden sloten waren grotendeels al in de vroege 19e eeuw aanwezig en zijn daarmee in theorie archeologisch relevant. In de praktijk zijn dergelijke veenontginningssloten niet zeldzaam en van hooguit beperkt archeologisch belang. Daarnaast mag verwacht worden dat de oorspronkelijke handgegraven sloten sindsdien periodiek machinaal zijn bijgewerkt waardoor de oorspronkelijke kenmerken nu zijn verdwenen. De gedempte en subrecente petgaten zijn eveneens niet of nauwelijks relevant vanuit archeologisch perspectief.

Voor wat betreft de periode Midden-Neolithicum tot circa de Romeinse Tijd zijn watergerelateerde resten te verwachten. Dit kan gaan om objecten zoals veenbruggen en dergelijke, of depotvondsten (doelbewust achtergelaten objecten van waarde, zoals (stenen) bijlen en/of andere voorwerpen). Mogelijk zijn nog resten van prehistorische visfuiken of visweren aanwezig of andere watergerelateerde objecten. Resten hiervan bestaan hoofdzakelijk uit houten of gevlochten constructies in de nog aanwezige veenlaag of het onderliggende dekzand. Door de aldoor hoge waterstand zijn deze resten mogelijk nog goed geconserveerd gebleven. In de dekzandtop ook kunnen (kleine) kuilen van paaltjes en staakjes worden verwacht. Samenvatting

In de praktijk blijken dergelijke archeologische resten in beekdalen tamelijk schaars en bovenal moeilijk op te sporen. De archeologisch-wetenschappelijke waarde van deze resten is echter vrijwel altijd hoog. Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. In het westelijke deel is sprake van een deels nog intacte zandopduiking met podzolvorming onder een verstoorde/ opgebrachte laag. Elders is een overwegend intacte meerbodem (gyttja) gezien, veelal onder een veenlaagje. Daarmee is sprake van een overwegend intacte pleistocene bodem, zowel in het westelijke als oostelijke deel. Een groot deel van het oorspronkelijke veenpakket is echter verdwenen. Het gehele plangebied was ook in het vroege Holoceen waarschijnlijk al een nat gebied. Hierop wijzen de aangetroffen Bh-horizonten, de wortelresten van een vroeger broekbos en de gyttja-laag in een groot deel van het plangebied. Voor bewoning was het terrein waarschijnlijk weinig aantrekkelijk. Resten van watergerelateerde resten kunnen niet uitgesloten worden.

Het verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek kan daarmee gehandhaafd blijven. Zowel de natte zandige pleistocene ondergrond als de gyttjalaag en het daaropliggende veenlaagje – bieden goede conserveringsomstandigheden voor organische resten. Zoals in dit model al is aangegeven zijn dergelijke resten zeer zeldzaam en alleen effectief op te sporen door middel van intensief (gravend) onderzoek. De aard van de ingrepen (verbreding van bestaande sloten met deels de aanleg van een flauw talud), de geringe omvang van dergelijke watergerelateerde resten en de hoge zeldzaamheid ervan maakt de kans klein dat een eventueel aanwezige vindplaats daadwerkelijk wordt aangepast. Complicerende factor is dat de ontgravingen zeer waarschijnlijk onder natte omstandigheden zullen plaatsvinden, waardoor eventuele sporen direct onder water verdwijnen. Dit advies is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Westerkwartier. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, Libau. Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).

Samenvatting ____________________________________________________ 3 1 Inleiding ______________________________________________________ 6 1.1 | Aanleiding onderzoek________________________________________________ 6 1.2 | Afbakening plan- en onderzoeksgebied __________________________________ 6 1.3 | Administratieve gegevens ____________________________________________ 7 1.4 | Huidige situatie en toekomstig gebruik __________________________________ 9 1.5 | Geplande verstoring | _______________________________________________ 10 1.6 | Gemeentelijk beleid ________________________________________________ 10 1.7 | Onderzoeksdoel ___________________________________________________ 10 2 Inventarisatie _________________________________________________ 11 2.1 | Inleiding _________________________________________________________ 11 2.2 | Landschappelijke ontwikkeling | _______________________________________ 11 2.3 | Archeologie ______________________________________________________ 14 2.3.1 | Bekende archeologische waarden ___________________________________ 14 2.3.2 | Gemeentelijke verwachtingskaart ___________________________________ 14 2.3.3 | Eerder archeologisch onderzoek ____________________________________ 15 2.4 | Historie _________________________________________________________ 15 3 Conclusie en verwachtingsmodel __________________________________ 20 3.1 | Conclusie

________________________________________________________ 20 3.2 | Verwachtingsmodel ________________________________________________ 20 3.3 | Advies __________________________________________________________ 21 4 Veldonderzoek ________________________________________________ 22 4.1 | Beschrijving onderzoeksmethodiek ____________________________________ 22 4.2 | Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling | __________________ 22 4.3 | Resultaten: archeologie _____________________________________________ 24 5 Conclusie en verwachting ________________________________________ 25 6 Selectieadvies _________________________________________________ 26 literatuur ______________________________________________________ 27 BIJLAGE 1 | AMZ-cyclus ___________________________________________ 29 BIJLAGE 2 | Archeologische perioden | ________________________________ 30 BIJLAGE 3 | Archeologische beleidskaart ______________________________ 31 BIJLAGE 4 | Geomorfologische kaart _________________________________ 32 BIJLAGE 5 | Actueel Hoogtebestand Nederland _________________________ 33 BIJLAGE 6 | Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart _____________ 34 BIJLAGE 7 | Bodemkaart __________________________________________ 35 BIJLAGE 8 | Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen _______ 36 BIJLAGE 9 | Veendiktekaart ________________________________________ 37 BIJLAGE 10 |

Vergraven gronden | ___________________________________ 38 BIJLAGE 11 | Boorpuntenkaart veldonderzoek _________________________ 39 BIJLAGE 12 | Raaiprofielen | ________________________________________ 40 BIJLAGE 13 | Boorstaten __________________________________________ 41 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 6 De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande verbreding van bestaande sloten op een terrein aan de De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier (GR). De gemeente Westerkwartier heeft een eigen archeologiebeleid. Op basis van het Omgevingsplan dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt. Het plangebied betreft een terrein aan De Scheiding 1 in Marum, gemeente Westerkwartier (GR), zie onderstaande afbeelding. Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied.

Bron: pdok.nl 1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING ONDERZOEK 1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen Het plangebied heeft een | lengte van in totaal circa 1885 m. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd. Een zone van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’. 1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie | Groningen Gemeente | Westerkwartier Plaats | Marum Beheerder/eigenaar grond | - Toponiem | De Scheiding 1 Kadastrale | 702, 494 perceelnummer(s)1 Laagland Archeologie | EB-MADE261 projectnummer Datum conceptrapportage | 23-1-2026 Datum definitief rapport | 26-3-2026 XY-coördinaten | 208625/571535 209065/571455 208945/571040 208601/571454 Kaartblad2 | 11F Oppervlakte/lengte | lengte circa 1885 m Plangebied Datering | Steentijd - Late Middeleeuwen Complextype | bewoning (inclusief verdediging) Onderzoeksmeldingsnr | 58575509001 AMK-terrein | n.v.t. Vondstmeldingsnr. | n.v.t.

Type onderzoek | Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Datum begin veldonderzoek | 16-01-2026 Datum eind veldonderzoek | 16-01-2026 Opdrachtgever | Spoelstra Omgevingsadviseur Goedkeuring bevoegde | 25-03-2026 overheid Bevoegde overheid | Gemeente Marum Adviseur namens bevoegde | Libau 1 kadastralekaart.com 2 www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 7 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 8 overheid Beheer documentatie Noordelijk Archeologisch Depot (NAD) E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Uitvoerder Laagland Archeologie BV Almelo Projectleider/opsteller onderzoek @laaglandarcheologie.nl Tabel 1. Objectgegevens. 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 9 Het plangebied is momenteel in gebruik als grasland. Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.3 In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend. De geplande ingreep bestaat uit de verbreding van bestaande sloten. Plaatselijk zullen ook natuurvriendelijke oevers worden aangebracht.

De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil en of en zo ja wie de toekomstige gebruiker(s) wordt/worden zijn in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige en de gewenste nieuwe situatie. Afbeelding 2. Huidige situatie. Bron: pdok.nl 3 bron: gemeentelijke monumentenlijst 1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 10 De geplande ingreep betreft voornamelijk de verbreding van bestaande sloten met circa 1 – 1,5 m waarbij deels ook natuurlijkvriendelijke oevers zijn voorzien. Daarnaast worden op kleine schaal nieuwe sloten gegraven. De ingrepen vinden plaats binnen het plangebied. De diepte van de geplande verstoring reikt vermoedelijk overwegend niet dieper dan ongeveer 1 m. Veelal echter zal de ontgravingsdiepte van de natuurvriendelijke oevers bestaan uit een flauw talud van maaiveld naar sloot. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In het omgevingsplan is aangegeven dat archeologisch onderzoek is vereist bij ingrepen groter dan 100 m2, indien geen andere regeling is opgenomen in het tijdelijke deel van het omgevingsplan (de zogenaamde ‘bruidsschat’, waarin de oude bestemmingsplannen zijn opgenomen).

Gemeenten hebben tot 2032 de tijd om die bestemmingsplannen om te zetten naar nieuwe onderdelen van het omgevingsplan. In de praktijk geldt dus nog het oude bestemmingsplan Buitengebied Marum Geconsolideerd. Daarin is een dubbelbestemming Archeologie opgenomen (Art 35 en 37). Het plangebied ligt daarbij in twee zones: Het grootste deel valt binnen de categorie Waarde – Archeologie 4 (Art. 35). Archeologisch onderzoek is onder andere vereist bij het aanleggen, verbreden en dempen van sloten, vijvers en andere wateren wanneer deze ingreep een oppervlakte groter dan 500 m2 beslaat en dieper reikt dan 50 cm -mv. Het noordwestelijke deel ligt binnen een zone Waarde – Archeologie 6. Hiervoor geldt dat archeologisch onderzoek verplicht is bij een verstoringsomvang van meer dan 5000 m2. De omvang van de geplande verstoringen overschrijdt de vrijstellingsgrenzen zoals die in het vigerende Omgevingsplan zijn aangegeven. Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1). De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek.

Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja, welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen. 1.5 GEPLANDE VERSTORING 1.6 GEMEENTELIJK BELEID 1.7 ONDERZOEKSDOEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 11 In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven. Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2. Het plangebied ligt in de Archeoregio ‘Drentse Zandgebied’. Dit gebied is grotendeels gevormd onder invloed van het landijs tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien). Dit deel van Nederland was tijdens deze periode geheel met landijs bedekt. In de onderste laag van de gletsjers werd een mix van klei, zand, leem, grind en grotere keien meegevoerd (keileem). Geologisch wordt dit keileem gerekend tot de Formatie van Drenthe, Laagpakket van Gieten.

Tijdens de laatste fasen van de laatste ijstijd (Weichselien) werd het keileem afgedekt door dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Uit geraadpleegde palaeogeografische kaarten (afbeelding 3) blijkt dat het plangebied in een oud rivierdal ligt. Gedurende het Weichselien kon zich hier tijdens de relatief warmere maanden zeer grote hoeveelheden smeltwater verzamelen. Daarbij werd een breed, relatief ondiep rivierdal uitgesleten. Met het smeltwater is vooral slecht gesorteerd fijn en grof zand afgezet, samen met grind (Formatie van Kreftenheye). Gedurende de koudere delen van het jaar lag het rivierdal nagenoeg droog en had de wind vrijspel op de ondergrond. Tegen het eind van het Weichselien en het vroege Holoceen werd het dal deels opgevuld met dekzand (Formatie van Boxtel) , maar het bleef een relatief laaggelegen deel. Vanaf ruwweg 3850 voor Chr. (Midden-Neolithicum) kon zich in het oude dal (en het plangebied) veen vormen. In de navolgende eeuwen breidde het veen zich verder uit: Uiteindelijk was het grootste deel van de omgeving met veen bedekt; alleen de hogere zandopduikingen konden nog boven het veen uitsteken.4 Vanaf ruwweg 1000 na Chr. werd in toenemende mate veen ontgonnen. Door ontginningen en klink is nu het veen grotendeels verdwenen en ligt in veel gevallen weer dekzand aan het maaiveld.

Binnen het plangebied is nog een dun restveenpakket te verwachten, in dikte variërend van 0 cm (noordelijke deel) tot hooguit 40 cm in het centraal-zuidelijke deel (zie Bijlage 9). 4 Opgemerkt moet worden dat de paleogeografische kaarten alleen de grote lijnen weergeven. Qua verspreiding en periode van veenvorming zijn ze niet betrouwbaar. 2 INVENTARISATIE 2.1 INLEIDING 2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 12 9000 BC 3850 BC 2750 BC 1500 BC 1850 AD PLAN EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 13 Afbeelding 3. Paleogeografische ontwikkeling van 9000 voor Chr. – 1850 na Chr. (naar Vos e.a., 2020). Op de geomorfologische kaart (Bijlage 4) ligt het plangebied in een vlakte van verspoelde dekzanden, langs de zuidwestgrens grenzend aan een grondmorenevlakte en in het zuiden aan een beekdalbodem. Op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland, zie bijlage 5) is duidelijk te zien dat het plangebied in een min of meer lintvormig dal ligt. Op basis daarvan kan worden aangenomen dat het plangebied grotendeels op een beekdalbodem ligt.

Op oude kaarten vanaf 1832 (zie paragraaf 2.4) is hier geen waterloop aangegeven, maar op een kaart uit 1780-1781 ligt ter hoogte van de vermoedelijke locatie van het plangebied een waterloop, waarschijnlijk oorspronkelijk een veenriviertje. Onderstaande afbeelding toont een detailopname van het AHN. Hierop is het voormalige rivierdalletje goed te herkennen. De noordzijde van het plangebied lijkt op de oude oever te liggen. Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN. Bodemkundig (Bijlage 7) ligt het noordelijke plangebied in een zone met gooreerdgronden. De noordwestelijke punt ligt op een lemige veldpodzolbodem. Het grootste deel ligt in een zone met moerige eerdgronden op zand, waarbij het zand ondieper dan 120 cm -mv ligt. Gooreerdgronden (pZn21 of pZn23) zijn zandgronden die ontstaan in gebieden met een hoge grondwaterstand. Deze gronden hebben geen roest in het profiel. Indien wel roest dekzand veen rivierdal plangebied onderzoeksgebied

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 14 voorkomt in het profiel, moet deze dieper dan 35 cm beginnen. Landschappelijk vormen ze de overgang tussen beekeerdgronden en podzolgronden. De A- horizont is meestal 20-50 cm dik, sterk humeus en donkergekleurd. In top van het onderliggende zand heeft zich soms, een (zeer) zwak ontwikkelde, diepdoorgaande, zeer humusarme B-horizont (humuspodzol-B) gevormd. Daaronder ligt een meestal grijze of lichtgrijsbruine zeer humusarme C-horizont. Soms is een sterk gebleekte, vrijwel ijzerloze ondergrond aanwezig. Veldpodzolgronden zijn gevormd in relatief laaggelegen, tamelijk vochtige gronden, al is het bodemtype gedurende lange tijd voldoende ontwaterd geweest om bodemvorming mogelijk te maken. Het zijn ietwat zure gronden, die niet zeer geschikt waren voor vroege vormen van akkerbouwen. Vaak zijn veldpodzolgronden pas vrij laat (Late Middeleeuwen of Nieuwe Tijd) in ontginning genomen op een moment dat meer geschikte bodemtypen niet meer voorhanden waren. Een veldpodzolgrond behoort tot de hydro-zandgronden, waarbij de inspoeling beperkt is als gevolg van relatief hoge grondwaterstanden. De uit- en inspoelingslagen zijn bij deze gronden over het algemeen slecht ontwikkeld.

Moerige eerdgronden op zand vormen vaak de overgang van veengronden naar zandgronden, maar ze komen ook in beekdalen voor. Ze zijn meestal al lang in gebruik als grasland. De moerige bovengrond van 15-35 cm dik is daardoor bovenin meestal goed veraard. Onder de moerige bovenlaag ligt soms een dunne laag beekleem of een meerbodemlaag. De zandondergrond bestaat meestal uit grijs, zwak siltig fijn zand. Uit een geologische boring binnen het plangebied5 blijkt dat (inderdaad) sprake is van een dun gyttja-laagje onder een 30 cm veen. Op de kaart Vergraven Gronden (zie Bijlage 10) ligt het gehele plangebied in een gebied waar delfstoffenwinning (zand) heeft plaats gevonden. Deze kaart is echter herhaaldelijk onbetrouwbaar gebleken. Zandwinning heeft plaatsgevonden in de waterplas (Plas Trimunt) direct ten noorden van het plangebied.6 Bijlage 8 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied. Binnen het onderzoeksgebied is een vondstmelding geregistreerd (administratief geplaatst). Dit betreft de vondst van bewerkt vuursteen uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met Vroege Bronstijd. Het betreft oppervlaktevondsten, aangetroffen tijdens archeologische veldkarteringen tussen 1980 en 2005.

Op de gemeentelijke verwachtingskaart (bijlage 6) ligt het noordelijke plangebied in een zone met een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten. Het resterende gebied ligt in een zone ‘beekdalverwachting’. 5 Boring B11E1663; bron: DINO-loket.nl, gezet in of vlak na 1970 6 Bron: grondbankgmg.nl 2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN 2.3.2 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 15 In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden. De onderzochte locaties zijn afgebeeld in bijlage 8. Zaakid’s 2211926100 en 237505100 betreffen (grootschalige) bureauonderzoeken. Deze worden hier buiten beschouwing gelaten, enerzijds omdat bureauonderzoeken geen nieuwe oorspronkelijke informatie bieden en anderzijds omdat het detailniveau van dergelijke grootschalige onderzoeken noodzakelijkerwijs dusdanig algemeen is dat de resultaten weinig bruikbaar zijn voor kleinere plangebieden. Zaakid 2219695100 betreft een verkennend booronderzoek op enkele delen van het tracé dat eerder door middel van een bureauonderzoek (zaakid 2211926100) is onderzocht. Dit tracé raakt de grens van het noordelijke plangebied, maar hier of nabij die locatie zijn geen boringen gezet.

In historische tijden lag het plangebied in een groot veengebied. Onderstaande afbeelding toont een globale kaart uit 1780-1781. Hierop is te zien dat de omgeving van het plangebied in ontginning is genomen, maar het plangebied nog niet. Afbeelding 5. Uitsnede uit de Atlas van Beckeringh (1780-1781). De blauwe cirkel geeft bij benadering de locatie van het plangebied aan. Bron: beeldbankgroningen.nl. Id.nr. NL_GnGRA_817_832-4. Naast een veenriviertje ter hoogte van het plangebied is op deze kaart ook een leidijk aangegeven en een schans (Friese Paalen) op de grens tussen Groningen en Friesland. Leidijken werden aangelegd als waterkering tijdens de ontginning van een veengebied. Schansen (deze dateert uit de 80-jarige oorlog) werden bij voorkeur aangelegd langs strategische routes, zoals hier een begaanbare weg door een (destijds niet-begaanbaar) 2.3.3 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK 2.4 HISTORIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 16 veengebied. Op diezelfde kaart zijn ook diverse ontginningssloten ingetekend, die haaks op een wetering staan. Rond 1832 (zie onderstaande afbeelding) is de ontginning van het plangebied ter hand genomen. Er zijn een aantal opstrekkende verkavelingssloten aangelegd door een gebied dat is aangemerkt als ‘heide’.

Waarschijnlijk echter ging het in het plangebied nog om een zeer moerassig gebied. De destijds aangelegde sloten zijn nu in essentie nog steeds aanwezig. Op de kaart van 1909 (Afbeelding 8) zijn direct oostelijk van het plangebied petgaten ingetekend en rond 1919 (Afbeelding 9) komen ook een aantal petgaten voor in het zuidoostelijke plangebied. Rond 1935 zijn de petgaten gedempt en is het terrein ingericht als (drassig) grasland. In datzelfde jaar is bebouwing aangegeven in het meest westelijke plangebied. Rond 1955 zijn nog een aantal extra sloten gegraven, waarschijnlijk om de waterhuishouding te verbeteren. Afbeelding 6 minuutplan, circa 1832. Bron: hisgis.nl. heide water plangebied onderzoeksgebied

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 17 Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1900. Bron: Topotijdreis.nl Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1909. Bron: Topotijdreis.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 18 Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1919. Bron: Topotijdreis.nl Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 1935. Bron: Topotijdreis.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 19 Afbeelding 11. Uitsnede uit de topografische kaart van 1955. Bron: Topotijdreis.nl Afbeelding 12. Uitsnede uit de topografische kaart van 1994. Bron: Topotijdreis.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 20 Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002. De geplande ingreep bestaat uit het verbreden van bestaande sloten, deels ook aanleg van natuurvriendelijke oevers en de aanleg van nieuwe sloten. Het plangebied ligt in een oud Pleistoceen rivierdal. Vanaf het Midden-Neolithicum raakte het plangebied in toenemende mate begroeid met veen. Waarschijnlijk stroomde een veenrivier door het gebied. Het veenpakket in het plangebied kon zich vermoedelijk tot begin vorige eeuw handhaven. Tegenwoordig resteert nog een veenlaag van ongeveer 30-50 cm dik. Onder het veenpakket is een laagje gyttja te verwachten. Nog in de vroege 19e eeuw kwam kleinschalige turfwinning in en nabij het plangebied voor. De ondergrond wordt waarschijnlijk gevormd door een verspoeld dekzandlaagje waarin geen of nauwelijks podzolvorming heeft plaatsgevonden. De dikte van het dekzandpakket is niet bekend. Onder het dekzand zijn grofzandige en grindige afzettingen van de Formatie van Kreftenheye te verwachten (oude rivierbeddingen). In de omgeving (op de wat hogere zandgronden) zijn vuursteenvondsten bekend (Laat- Paleolithicum – Bronstijd). De te verbreden sloten waren deels al in 1832 aanwezig. In historische tijden is het plangebied aldoor onbebouwd gebleven.

Pas rond 1935 verschijnt in de meest westelijke punt bebouwing. Het terrein was ook na ontginning een drassig gebied. Resten van bewoning worden niet verwacht: het plangebied was aldoor laaggelegen en waarschijnlijk al voor de veengroei te nat. Vanaf het Midden-Neolithicum tot in de Nieuwe Tijd raakt het gebied bedekt door veen en is bewoning onmogelijk. In het plangebied zijn resten van veenontginning en turfwinning te verwachten. De te verbreden sloten waren grotendeels al in de vroege 19e eeuw aanwezig en zijn daarmee in theorie archeologisch relevant. In de praktijk zijn dergelijke veenontginningssloten niet zeldzaam en van hooguit beperkt archeologisch belang. Daarnaast mag verwacht worden dat de oorspronkelijke handgegraven sloten sindsdien periodiek machinaal zijn bijgewerkt waardoor de oorspronkelijke kenmerken nu zijn verdwenen. De gedempte en subrecente petgaten zijn eveneens niet of nauwelijks relevant vanuit archeologisch perspectief. Voor wat betreft de periode Midden-Neolithicum tot circa de Romeinse Tijd zijn watergerelateerde resten te verwachten. Dit kan gaan om objecten zoals veenbruggen en dergelijke, of depotvondsten (doelbewust achtergelaten objecten van waarde, zoals (stenen) bijlen en/of andere voorwerpen). Mogelijk zijn nog resten van prehistorische visfuiken of visweren aanwezig of andere watergerelateerde objecten.

Resten hiervan bestaan hoofdzakelijk uit houten of gevlochten constructies in de nog aanwezige veenlaag of het onderliggende dekzand. Door de aldoor hoge waterstand zijn deze resten mogelijk 3 CONCLUSIE EN VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE 3.2 VERWACHTINGSMODEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 21 nog goed geconserveerd gebleven. In de dekzandtop ook kunnen (kleine) kuilen van paaltjes en staakjes worden verwacht. In de praktijk blijken dergelijke archeologische resten in beekdalen tamelijk schaars en bovenal moeilijk op te sporen. De archeologisch-wetenschappelijke waarde van deze resten is echter vrijwel altijd hoog. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek worden archeologische resten verwacht. De geplande bodemingrepen zullen deze resten zeer waarschijnlijk aantasten. We adviseren daarom vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek. Hierbij worden verspreid over de toegankelijke delen van het plangebied in totaal ongeveer 38 grondboringen gezet. De boringen hebben tot doel het archeologische verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Met dit booronderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht.

Aangezien de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied niet precies bekend is, vormt een verkennend booronderzoek de aangewezen onderzoeksmethode. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kunnen kansrijke delen worden geselecteerd voor eventueel vervolgonderzoek, terwijl delen met geen of weinig kansrijke delen van vervolgonderzoek kunnen worden uitgesloten. 3.3 ADVIES Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 22 Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Het hele plangebied was toegankelijk voor archeologisch booronderzoek. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld7 en gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van 36 verkennende boringen.

Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP-maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in Bijlage 13. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 9. Conform verwachting is in het plangebied een bodemkundige tweedeling te zien. In het noordwestelijke deel is sprake van wat hogere zandgronden, waarbij in diverse boringen nog een (grotendeels) intacte podzol is gezien. In het zuidwestelijke deel ligt het dekzand lager: hier ontbreekt een podzol. Onder een al dan niet nog intacte veenlaag zijn hier meerbodemafzettingen aangetroffen (gyttja).

7 2026 4 VELDONDERZOEK 4.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK 4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING 5.1.2e Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 23 In de meeste boringen is een bouwvoor aangetroffen. Daaronder ligt in een aantal boringen nog een verstoorde laag, met name rondom de bebouwing in het westelijke plangebied (boringen 1, 17 tot en met 20: in deze boringen gaat het vooral op een ophoogpakket). Deze lagen bestaan voornamelijk uit zwak siltig, matig fijn zand. Met name de top is humeus; de kleur varieert van donkergrijs tot grijs of grijsbruin. In boringen 12, 16, 26, 28, 29 en 30 ligt veraard (zandig) veen aan het maaiveld. Onderstaande afbeelding toont een interpolatie van de dikte van het verstoorde pakket. In Bijlage 12 zijn een tweetal raaiprofielen opgenomen van de noord- en zuidzijde van het plangebied. Afbeelding 13. Dikte verstoord pakket in cm (interpolatie). In het westelijke en noordelijke deel is sprake van een zandopduiking (dekzand op keizand). Het dekzand bestaat uit zeer – matig fijn, zwak – matig siltig zand. Dit zand is vooral grijs tot bruingrijs van kleur. Tussen dekzand en bouwvoor/verstoorde pakket is soms nog een dun veraard/verstoord veenlaagje aanwezig (boringen 2 en 5).

In het dekzand zijn diverse wortelresten aangetroffen, waarschijnlijk een restant van een broekbos dat hier groeide voorafgaand aan de veengroei. Het keizand bestaat voornamelijk uit matig fijn, zwak siltig en grindig zand. Ook deze laag is overwegend grijs gekleurd. Op de hogere delen van het dekzand is podzolvorming gezien. Het gaat daarbij vooral om Bh- horizonten (B-horizont met humusinspoeling), wat op natte omstandigheden wijst. Op het hoogste deel van de zandopduiking (boring 19) is een intacte uitspoelingshorizont (E- horizont) genoteerd. In de lagere delen ontbreekt een podzolbodem. Hier is sprake van een dun laagje restveen, meestal op een laagje gyttja. De gyttja laag bestaat vaak uit zandige en humeuze leem of humeus zand. De kleur is vooral bruingrijs/grijsbruin

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 24 Onderstaande afbeelding toont een interpolatie van de top van de intacte Pleistocene ondergrond in m NAP. Op deze kaart zijn ook de boorpunten aangegeven waar podzolvorming, veen en/of gyttja is aangetroffen. Afbeelding 14. Top intacte pleistocene bodem in m NAP (interpolatie). Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Opsporing hiervan vergt meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1.7). 4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 25 In het westelijke deel is sprake van een deels nog intacte zandopduiking met podzolvorming onder een verstoorde/ opgebrachte laag. Elders is een overwegend intacte meerbodem (gyttja) gezien, veelal onder een veenlaagje. Daarmee is sprake van een overwegend intacte pleistocene bodem, zowel in het westelijke als oostelijke deel. Een groot deel van het oorspronkelijke veenpakket is echter verdwenen. Het gehele plangebied was ook in het vroege Holoceen waarschijnlijk al een nat gebied.

Hierop wijzen de aangetroffen Bh-horizonten, de wortelresten van een vroeger broekbos en de gyttja-laag in een groot deel van het plangebied. Voor bewoning was het terrein waarschijnlijk weinig aantrekkelijk. Resten van watergerelateerde resten kunnen niet uitgesloten worden. Het verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek kan daarmee gehandhaafd blijven. Zowel de natte zandige pleistocene ondergrond als de gyttjalaag en het daaropliggende veenlaagje – bieden goede conserveringsomstandigheden voor organische resten. Zoals in dit model al is aangegeven zijn dergelijke resten zeer zeldzaam en alleen effectief op te sporen door middel van intensief (gravend) onderzoek. De aard van de ingrepen (verbreding van bestaande sloten met deels de aanleg van een flauw talud), de geringe omvang van dergelijke watergerelateerde resten en de hoge zeldzaamheid ervan maakt de kans klein dat een eventueel aanwezige vindplaats daadwerkelijk wordt aangepast. Complicerende factor is dat de ontgravingen zeer waarschijnlijk onder natte omstandigheden zullen plaatsvinden, waardoor eventuele sporen direct onder water verdwijnen. 5 CONCLUSIE EN VERWACHTING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 26 Op basis van het uitgevoerde booronderzoek blijft het verwachtingsmodel in stand.

In het plangebied kunnen watergerelateerde resten uit de periode Midden-Neolithicum tot circa de Romeinse Tijd aanwezig zijn. De kans echter dat eventuele resten door de ingrepen daadwerkelijk verstoord worden is echter gering. Om eventuele resten op te sporen zal intensief gravend onderzoek noodzakelijk zijn, waarbij waterbeheersingsmaatregelen moeten worden getroffen. De impact die de geplande ingreep heeft op mogelijk aanwezige resten geven geen aanleiding hiertoe. We adviseren daarom geen nader onderzoek. Dit advies is overgenomen door de gemeente Westerkwartier, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, stichting Libau. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact. 6 SELECTIEADVIES 5.1.2e Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 27 literatuur Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008.

Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U- R0881/A. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Brouwer, E. , 2026. Plan van Aanpak ivo-verkennendv3. Almelo. Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com Gebruikte kaarten Historische kaarten vanaf 1890 tot en met 2015. Bron: www.topotijdreis.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 Archeologische beleidskaart. Bron: gemeente Westerkwartier. Geraadpleegd op 7-1- 2026 1 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 7- 1-2026 1 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 minuutplan 1832.

Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase De Scheiding 1 te Marum, gemeente Westerkwartier, Groningen 28 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 veendiktekaart, schaal 1:50.000. Bron: www.bodemdata.nl. Geraadpleegd op 7-1- 2026 1 verwachtingskaart. Bron: gemeente Westerkwartier. Geraadpleegd op 7-1-2026 1 Lijst afbeeldingen Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl 6 Afbeelding 2. Huidige situatie (boven) en nieuwe situatie (onder). Bron: pdok.nl 9 Afbeelding 3. Paleogeografische ontwikkeling van 9000 – 2750 voor Chr. (naar Vos e.a., 2020). 13 Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN. 13 BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

BIJLAGE 3 ARCHEOLOGISCHE BELEIDSKAART

BIJLAGE 4 GEOMORFOLOGISCHE KAART geomkaart 22R42 beekdalbodem 2M11 vlakte van grondmorene 2M53 vlakte van ten dele verspoelde dekzanden 2M93 vlakte ontstaan door afgraving of egalisatie 3L11 grondmorenewelvingen 10B53 dekzandrug 4H32 glooiing van hellingafspoelingen plangebied onderzoeksgebied

BIJLAGE 5 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND AHNkaart

BIJLAGE 6 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART gwk

BIJLAGE 7 BODEMKAART Hn21 veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Hn23 veldpodzolgronden; lemig fijn zand pZn23 gooreerdgronden; lemig fijn zand Vp Vlierveengronden op zand met humuspodzol, beginnend dieper dan 1,2 m vWp moerige podzolgronden met een moerige bovengrond vWz moerige eerdgronden met een moerige bovengrond op zand < 120 cm Vz Vlierveengronden op zand zonder humuspodzol, beginnend ondieper dan 1,2 m Zn23 vlakvaaggronden; lemig fijn zand zVz meerveengronden op zand zonder humuspodzol, beginnend ondieper dan 1,2 m zWz moerige eerdgronden met een zanddek en een moerige tussenlaag op zand zn23 vlakvaaggronden; lemig fijn zand plangebied onderzoeksgebied

BIJLAGE 8 WAARNEMINGEN, AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN archis

BIJLAGE 9 VEENDIKTEKAART

BIJLAGE 10 VERGRAVEN GRONDEN

BIJLAGE 11 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

BIJLAGE 12 RAAIPROFIELEN

Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum BIJLAGE 13 BOORSTATEN 70 Boring 1 RD-coördinaten: 208633/571528 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,77 0,25 2,52 0,5 2,27 0,75 2,02 1 1,77 1,25 1,52 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, opgebracht , humeuze brokken 85 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, grijs/ zwart, scherpe ondergrens, bouwvoor 105 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, oranje/ bruin, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, B-horizont, dekzand, bw horizont 130 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, C-horizont, dekzand 40 Boring 2 RD-coördinaten: 208679/571515 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,24 0,25 1,99 0,5 1,74 0,75 1,49 1 1,24 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 veen, matig fijn, sterk zandig, grijs/ zwart, scherpe ondergrens, veraard 70 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ bruin, scherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 70 Boring 1 RD-coördinaten: 208633/571528 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,77 0,25 2,52 0,5 2,27 0,75 2,02 1 1,77 1,25 1,52 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin,

scherpe ondergrens, opgebracht , humeuze brokken 85 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, grijs/ zwart, scherpe ondergrens, bouwvoor 105 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, oranje/ bruin, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, B-horizont, dekzand, bw horizont 130 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, C-horizont, dekzand 40 Boring 2 RD-coördinaten: 208679/571515 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,24 0,25 1,99 0,5 1,74 0,75 1,49 1 1,24 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 veen, matig fijn, sterk zandig, grijs/ zwart, scherpe ondergrens, veraard 70 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs/ bruin, scherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin, C-horizont, dekzand 25 Boring 3 RD-coördinaten: 208729/571502 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,13 0,25 1,88 0,5 1,63 0,75 1,38 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs/ bruin, zwak roesthoudend, onscherpe ondergrens, B-horizont, dekzand, gevlekt, Bw-horizont 50 zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 80 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, C-horizont, dekzand 20 Boring 4 RD-coördinaten: 208777/571487 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,09 0,25 1,84 0,5 1,59

zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, dekzand, bw horizont 70 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin, C-horizont, dekzand, verbruind 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 40 Boring 5 RD-coördinaten: 208825/571475 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,88 0,25 1,63 0,5 1,38 0,75 1,13 1 0,88 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, grijs/ bruin, scherpe ondergrens, opgebracht 65 veen onbepaald, donkerbruin, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, brokken zand 100 zand, matig fijn, matig siltig, zwak grindig, lichtgrijs, zwak doorworteld, C-horizont, keizand 25 Boring 6 RD-coördinaten: 208877/571460 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,91 0,25 1,66 0,5 1,41 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs, C-horizont, keizand, kiezels 10 Boring 7 RD-coördinaten: 208913/571440 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,92 0,25 1,67 0,5 1,42 zand, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak roesthoudend, onscherpe

ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 10 Boring 8 RD-coördinaten: 208897/571392 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,57 0,25 1,32 0,5 1,07 0,75 0,82 1 0,57 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 60 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, humeuze brokken 100 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 10 Boring 9 RD-coördinaten: 208883/571345 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,41 0,25 1,16 0,5 0,91 0,75 0,66 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, grijs, scherpe ondergrens, opgebracht 40 veen, zwak zandig, donkerbruin, scherpe ondergrens 60 zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin/ grijs, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand, gyttja 90 zand, matig grof, zwak siltig, sterk grindig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, keizand 10 Boring 10 RD-coördinaten: 208870/571299 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,34 0,25 1,09 0,5 0,84 0,75 0,59 leem, sterk zandig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 leem, zwak zandig,

matig humeus, grijs/ bruin, sterk doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, matig fijn, matig siltig, zwak grindig, grijs, matig doorworteld, C-horizont, keizand 15 Boring 11 RD-coördinaten: 208856/571250 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 0,92 0,25 0,67 0,5 0,42 0,75 0,17 1 -0,08 leem, sterk zandig, zwak humeus, grijs, scherpe ondergrens, opgebracht 60 veen onbepaald, donkerbruin, matig doorworteld, scherpe ondergrens 80 leem, zwak zandig, zwak humeus, bruin/ grijs, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 100 zand, matig fijn, matig siltig, zwak grindig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, keizand 15 Boring 12 RD-coördinaten: 208840/571200 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,31 0,25 1,06 0,5 0,81 0,75 0,56 1 0,31 veen, sterk zandig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, veraard 30 veen onbepaald, donkerbruin, scherpe ondergrens, deels veraard 60 leem, zwak zandig, zwak humeus, grijs/ bruin, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, zeer fijn, sterk siltig, grijs, sterk doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont 100 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, keizand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 10 Boring 13 RD-coördinaten: 208800/571232 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,56 0,25 1,31

0,5 1,06 0,75 0,81 1 0,56 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 15 Boring 14 RD-coördinaten: 208768/571269 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,66 0,25 1,41 0,5 1,16 0,75 0,91 1 0,66 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 10 Boring 15 RD-coördinaten: 208741/571327 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,64 0,25 1,39 0,5 1,14 0,75 0,89 1 0,64 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, matig siltig, bruin/ grijs, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, lemige brokken 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 30 Boring 16 RD-coördinaten: 208708/571365 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,63 0,25 1,38 0,5 1,13 0,75 0,88 veen, zwak zandig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, veraard 50 leem, zwak zandig, zwak humeus, bruin/ grijs, matig doorworteld, C-horizont, gyttja 80 zand, matig fijn, matig siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 20 Boring 17 RD-coördinaten: 208669/571403 -mv

(m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,94 0,25 1,69 0,5 1,44 0,75 1,19 1 0,94 zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, bouwvoor 60 zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, opgebracht , humeuze vlekken 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 20 Boring 18 RD-coördinaten: 208640/571433 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2 0,25 1,75 0,5 1,5 0,75 1,25 1 1 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 70 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 100 zand, matig fijn, matig siltig, grijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 30 Boring 19 RD-coördinaten: 208618/571448 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,24 0,25 1,99 0,5 1,74 0,75 1,49 1 1,24 zand, zeer fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 50 zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, E-horizont, dekzand 65 zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin, scherpe ondergrens, Bh-horizont, dekzand 100 zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbruin, C-horizont, dekzand 70 Boring 20 RD-coördinaten: 208616/571487 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,77 0,25 2,52 0,5 2,27 0,75 2,02 1 1,77 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens,

opgebracht 110 zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 15 Boring 21 RD-coördinaten: 208935/571488 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,2 0,25 1,95 0,5 1,7 0,75 1,45 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, eb horizont 45 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, dekzand80 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin, C-horizont, dekzand 15 Boring 22 RD-coördinaten: 208950/571536 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,18 0,25 1,93 0,5 1,68 0,75 1,43 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, onscherpe ondergrens, Bh-horizont, dekzand 50 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin, onscherpe ondergrens, BC-horizont, dekzand80 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtbruin/ grijs, C-horizont, keizand 15 Boring 23 RD-coördinaten: 208991/571512 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 2,05 0,25 1,8 0,5 1,55 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 25 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin, onscherpe

ondergrens, BC-horizont, dekzand50 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs, C-horizont, keizand 10 Boring 24 RD-coördinaten: 209026/571481 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,9 0,25 1,65 0,5 1,4 0,75 1,15 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, matig siltig, lichtbruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, humeuze brokken55 leem, sterk zandig, lichtgrijs, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, opgebracht80 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 10 Boring 25 RD-coördinaten: 209058/571450 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,76 0,25 1,51 0,5 1,26 0,75 1,01 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, zeer fijn, matig siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, leem- en humeuze brokken 50 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, geroerd80 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 10 Boring 26 RD-coördinaten: 209045/571404 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,4 0,25 1,15 0,5 0,9 0,75 0,65

veen, sterk zandig, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, veraard 60 leem, zeer fijn, sterk zandig, bruin/ grijs, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, matig grof, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 20 Boring 27 RD-coördinaten: 209031/571356 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,4 0,25 1,15 0,5 0,9 0,75 0,65 1 0,4 zand, matig fijn, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 leem, sterk zandig, matig humeus, grijs/ bruin, sterk doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, matig fijn, sterk siltig, zwak humeus, grijs/ bruin, sterk doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 120 zand, matig grof, matig siltig, zwak grindig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, keizand 10 Boring 28 RD-coördinaten: 209018/571309 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,42 0,25 1,17 0,5 0,92 0,75 0,67 1 0,42 veen, sterk zandig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, veraard 40 zand, matig fijn, matig siltig, grijs, matig doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand, bioturbatie 100 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, sterk doorworteld, C-horizont, dekzand 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 15 Boring 29 RD-coördinaten: 209004/571259 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 0,88 0,25 0,63 0,5 0,38 0,75

0,13 veen, sterk zandig, donkergrijs/ zwart, scherpe ondergrens, veraard 40 leem, sterk zandig, bruin/ grijs, sterk doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 60 zand, matig fijn, matig siltig, bruin/ grijs, matig doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 90 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, zwak doorworteld, C-horizont, dekzand 20 Boring 30 RD-coördinaten: 208987/571207 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,28 0,25 1,03 0,5 0,78 0,75 0,53 1 0,28 veen, sterk zandig, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, veraard 45 leem, sterk zandig, zwak humeus, grijs/ zwart, sterk doorworteld, onscherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 veen, zwak kleiig, bruin, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 110 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 15 Boring 31 RD-coördinaten: 208977/571168 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,11 0,25 0,86 0,5 0,61 0,75 0,36 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 10 Boring 32 RD-coördinaten: 208964/571126 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,19 0,25 0,94 0,5 0,69 0,75 0,44 1 0,19 zand, matig fijn, matig siltig, matig

humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 30 leem, zwak zandig, zwak humeus, bruin, matig doorworteld, scherpe ondergrens, C-horizont, gyttja 80 zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 100 leem, sterk zandig, zwak grindig, grijs, C-horizont, keileem/ grondmorene 5.1.2e Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-MADE261 De Scheiding 1 Boormeester Plaats Marum 10 Boring 33 RD-coördinaten: 208954/571088 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,38 0,25 1,13 0,5 0,88 0,75 0,63 1 0,38 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgrijs, scherpe ondergrens, opgebracht 100 zand, matig fijn, matig siltig, blauw/ grijs, sterk doorworteld, C-horizont, dekzand 10 Boring 34 RD-coördinaten: 208928/571071 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,59 0,25 1,34 0,5 1,09 0,75 0,84 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 30 zand, matig fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtgrijs, zwak roesthoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 80 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, matig doorworteld, C-horizont, dekzand 40 Boring 35 RD-coördinaten: 208898/571102 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 1,69 0,25 1,44 0,5 1,19 0,75 0,94 1 0,69 zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, donkergrijs, scherpe

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westerkwartier.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5a437203-ac8b-47f2-bf1b-0a716bf6f592?agendaItemId=5dd028a8-2135-4593-8a23-d00f400ce431