205-02 Toelichting op uitkomsten septembercirculaire 2026
Tekst van het document
TOELICHTING OP UITKOMSTEN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2026 INLEIDING Op dinsdag 15 september 2026 is de septembercirculaire 2026 door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties digitaal beschikbaar | gesteld. | De | circulaire | biedt | nieuwe | inzichten | in | de ontwikkelingen van het Gemeentefonds. In deze toelichting worden de uitkomsten van de septembercirculaire 2026 per onderdeel afgezet tegen de uitkomsten van de meicirculaire 2026. De uitkomsten voor begrotingsjaar 2026 verwerken we in de laatste financiële rapportage 2026, voor 2027 in de eerste bestuursrapportage 2027 en voor 2028 en verder in de begroting 2028 en meerjarenraming 2029-2031. In hoofdstuk 1 lichten we de middelen die we ontvangen uit het gemeentefonds toe. We starten met de algemene uitkering en gaan verder met de integratie- en decentralisatie-uitkeringen en de integratie-uitkering Sociaal Domein. Per onderdeel geven we een analyse van het verschil met de meicirculaire 2026 en geven aan hoe de middelen worden ingezet. In hoofdstuk 2 geven we een toelichting op de gevolgen van de septembercirculaire voor ons meerjarenbeeld.
HOOFDSTUK 1 OPBOUW EN INZET SEPTEMBERCIRCULAIRE 2026 In totaal zijn de uitkomsten van de meicirculaire als volgt: TOTAAL EFFECT CIRCULAIRE (bedragen x € 1.000, plus is | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 voordeel) Septembercirculaire 2026 | 149.685 | 155.538 | 148.717 | 147.248 | 149.945 Meicirculaire 2026 | 149.408 | 154.368 | 147.881 | 146.329 | 149.009 Verschil | 277 | 1.170 | 836 | 919 | 936 Hieronder geven we toelichting op de verschillen, opgesplitst naar algemene uitkering (paragraaf 1.1), de integratie- en decentralisatie- uitkeringen (paragraaf 1.2) en de integratie-uitkering sociaal domein (paragraaf 1.3). Ook gaan we in op de inzet van de middelen uit de septembericirculaire. We stellen voor een deel van de extra baten te labelen door daarbij ook extra lasten te begroten. Het bedrag dat niet wordt gelabeld heeft een effect op het meerjarenbeeld. De extra middelen uit de septembercirculaire worden in beginsel toegevoegd aan het meerjarenbeeld.
1.1 Algemene Uitkering Ten opzichte van de meicirculaire 2026 constateren wij bij de algemene uitkering de volgende mutaties: Algemene Uitkering (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Septembercirculaire 2026 | 136.072 | 142.560 | 138.791 | 137.734 | 140.778 Meicirculaire 2026 | 135.856 | 141.630 | 137.996 | 136.855 | 139.882 Verschil | 216 | 930 | 795 | 879 | 896 Voor de toelichting op dit verschil maken we een onderscheid tussen basis- en taakmutaties. Basismutaties zijn in principe vrij besteedbaar, bij taakmutaties ontvangen we extra middelen voor een specifieke beleidsintensivering. Per taakmutatie maken we de afweging of we tegenover de extra middelen ook extra lasten gaan begroten.
Inzet Algemene Uitkering (bedragen x € 1.000, plus is | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 voordeel) Loon- en prijsontwikkeling | 880 | 856 | 847 | 855 Accresontwikkeling | -95 | 0 | -95 Basismutaties | -706 | -240 | -261 | -264 | -163 Voorschot ruimte onder BCF- plafond | 581 Subtotaal | -125 | 640 | 500 | 583 | 597 Taakmutaties: Uitvoeringskosten inburgering | 79 Wet versterking regie | 295 | 285 | 287 | 289 | 294 volkshuisvesting Overige taakmutaties (onder | -33 | 5 | 8 | 7 | 5 € 50.000) Subtotaal taakmutaties | 341 | 292 | 295 | 296 | 299 Totaal Algemene Uitkering | 216 | 930 | 795 | 879 | 896 Loon-en prijsontwikkeling De loon- en prijsontwikkeling binnen het gemeentefonds volgt de landelijke ontwikkeling van lonen en prijzen (LPO) en leidt tot een bijstelling van de algemene uitkering. Voor de komende jaren laat deze component een stijgende lijn zien, wat zorgt voor extra middelen ter compensatie van inflatie en loonkosten. Accresontwikkeling De groei of krimp van het fonds die samenhangt met economische groei van het bruto binnenlands product (volumeaccres) en wijzigingen als gevolg van economische verwachtingen (nominale ontwikkeling). Basismutaties Basismutaties betreffen aanpassingen in de grondslag van het gemeentefonds, zoals herijkingen, aantallen, verdeelmaatstaven en technische correcties.
Voorschot ruimte onder BCF plafond Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een inschatting gemaakt van de declaraties door gemeenten bij het BTW Compensatie Fonds (BCF). Door een verwachte onderschrijding ten opzichte van het plafond wordt een voorschot verstrekt. De eindafrekening volgt in de meicirculaire 2027. Taakmutaties Deze circulaire bevat een aantal taakmutaties. Deze lichten we hier toe. Uitvoeringskosten inburgering: Uit onderzoek blijkt dat gemeenten onvoldoende worden gecompenseerd voor de uitvoeringskosten van de Wet inburgering 2021. Daarom stelt het ministerie van SZW voor 2026-2028 in totaal € 93 miljoen beschikbaar. Hiervan is € 31 miljoen opgenomen in de septembercirculaire 2026; de middelen voor 2027 en 2028 volgen naar verwachting in het voorjaar van 2027. We verwerken deze middelen budgettair neutraal binnen programma 6. Het eenmalige bedrag wordt ingezet voor de uitvoeringskosten van de inburgering die niet worden gefinancierd vanuit de SPUK Wet inburgering 2021. Wet Versterking Regie Volkshuisvesting: Met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting nemen de uitvoeringslasten voor gemeenten toe. Ter compensatie ontvangen gemeenten vanaf 2026 structureel € 56,2 miljoen (na een incidentele bijdrage van € 48,8 miljoen in 2025). Daarnaast moeten gemeenten hun Wmo-beleidsplan aanpassen voor de opgave wonen met zorg.
Hiervoor is € 9,8 miljoen beschikbaar in 2026 en vanaf 2027 structureel € 3 miljoen per jaar. We verwerken dit bedrag budgettair neutraal binnen programma 8. Door het structurele karakter van de opgaven en de daarmee samenhangende personele en organisatorische inzet, moeten deze middelen beschikbaar blijven voor de uitvoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting en de daarmee samenhangende opgaven. Wanneer de middelen voor andere doeleinden worden ingezet, ontstaat een tekort op de dekking van de structurele uitvoeringslasten die uit deze wettelijke taken voortvloeien Overige: Er is sprake van een aantal taakmutaties kleiner dan € 50.000. We reserveren deze middelen niet, maar verrekenen deze met ons meerjarenbeeld. 1.2 Integratie- en decentralisatie uitkeringen De integratie- en decentralisatie uitkeringen verwerken we in principe neutraal in onze begroting. Op totaalniveau verhouden de integratie- en decentralisatie uitkeringen zich in de septembercirculaire 2026 ten opzichte van de meicirculaire 2026 als volgt: IU/DU (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Septembercirculaire 2026 | 3.670 | 3.430 | 967 | 947 | 955 Meicirculaire 2026 | 3.609 | 3.187 | 922 | 903 | 910 Verschil | 61 | 243 | 45 | 44 | 45 Ten opzichte van de meicirculaire is sprake van € 0,1 miljoen meer middelen in 2026.
In 2027 is de aanpassing € 0,2 miljoen meer en de jaren daarna zijn de aanpassingen beperkt tot circa € 0,05 miljoen meer. We benoemen deze uitkeringen, geven een toelichting bij uitkeringen boven de | € 50.000 en geven aan of en hoe deze middelen ingezet gaan worden. Inzet IU/DU (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Spreidingswet | 53 Openbare bibliotheken | 198 IBO problematische schulden | 50 | 50 | 50 | 50 Overige IU/DU’s | 8 | -9 | -5 | -6 | -5 Verschil | 61 | 243 | 45 | 44 | 45 Spreidingswet: Vanuit de Spreidingswet hebben de gemeenten een nieuwe taak gekregen in het realiseren van opvangplekken. Zij ontvangen hiervoor in 2026 middelen vanuit het gemeentefonds. Voor gemeenten is een totaalbedrag van € 15,3 miljoen beschikbaar. Elke gemeente ontvangt een vast bedrag van € 20.000. Het resterende bedrag wordt verdeeld op basis van de indicatieve verdeling van het aantal opvangplaatsen per gemeente. Wij verrekenen deze middelen met ons meerjarenbeeld. De bijdrage wordt ingezet ter dekking van de huidige uitvoeringskosten van de Spreidingswet, die voornamelijk bestaan uit bestaande personele inzet. Eventuele toekomstige aanvullende kosten kunnen worden opgevangen via beschikbare dekkingsbronnen, waaronder de reserve Vluchtelingen.
Openbare bibliotheken: Het doel van de eenmalige uitkering is gemeenten en provincies in staat te stellen te voldoen aan de gewijzigde Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). Het college van burgemeester en wethouders moet met deze zorgplicht voorzien in een aanbod van bibliotheekvoorzieningen. Het aanbod van deze voorzieningen moet als geheel binnen redelijke afstand voor de inwoners toegankelijk zijn en ten minste één bibliotheekvoorziening in stand houden die alle vijf de wettelijke bibliotheekfuncties vervult, een fysieke collectie heeft en over een professionele personeelsbezetting beschikt. We verwerken dit bedrag budgettair neutraal binnen programma 4. Deze middelen worden ingezet voor de uitvoering van het Kaderdocument Bibliotheekwerk (raadsbrief: 17 oktober 2023). In dit kaderdocument is geanticipeerd op dit bedrag. Met deze middelen worden de toegankelijkheid en het aanbod van Biblionet verbeterd. In 2025 en 2026 werden deze middelen ook via een decentralisatie- uitkering ontvangen. IBO Problematische schulden: Het kabinet heeft vroegsignalering ingevoerd om problematische schulden in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken. Het bedrag is voor het realiseren van verbetermaatregelen met als doel om het bereik van de doelgroep te verdubbelen en de ongewenste uitval van de deelnemende doelgroep te halveren.
Vanuit het ministerie van SZW wordt vanaf 2027 structureel | € 19,7 miljoen beschikbaar gesteld. Wij verrekenen deze middelen met ons meerjarenbeeld. Het beleidsplan schuldhulpverlening is in september door de gemeenteraad vastgesteld. In het beleidsplan staan ook de benodigde middelen benoemd die al in de begroting zijn opgenomen. Overige mutaties Er is sprake van kleine mutaties. We verrekenen deze middelen met ons meerjarenbeeld. 1.3 Integratie-uitkering sociaal domein De integratie-uitkering sociaal domein is een uitkering bestemd voor diverse deeltaken binnen het sociaal domein. IU Sociaal domein (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Septembercirculaire 2026 | 9.943 | 9.546 | 8.959 | 8.566 | 8.212 Meicirculaire 2026 | 9.943 | 9.549 | 8.963 | 8.570 | 8.217 Verschil | 0 | -3 | -4 | -4 | -5 Ten opzichte van de meicirculaire is sprake zeer beperkte mutaties. HOOFDSTUK 2 EFFECT MEERJARENBEELD MIDDELEN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2026 In dit hoofdstuk gaan we in op het meerjarenbeeld na verwerking van de septembercirculaire. We ontvangen in de septembercirculaire extra baten, maar ook kortingen op de baten. Daartegenover komen extra lasten en ook lagere lasten te staan.
Na inzet van taakmutaties, inzet van decentralisatieuitkeringen en overige inzet vanuit de algemene uitkering blijft een bedrag over dat we verrekenen met het meerjarenbeeld: Ruimte meerjarenbeeld (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) | 6 202 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Effect septembercirculaire 2026 | 277 | 1.170 | 836 | 919 | 936 Taakmutatie: Wet versterking | -295 | -285 | -287 | -289 | -294 regie volkshuisvesting Taakmutatie: Uitvoeringskosten | -79 inburgering DU: Openbare bibliotheken | -198 IU Sociaal Domein | 3 | 4 | 4 | 5 Indexatie | 0 | -880 | -856 | -847 | -855 Ruimte voor meerjarenbeeld | -97 | -190 | -303 | -213 | -208