204-02 Septembercirculaire 2024 Toelichting

TOELICHTING OP UITKOMSTEN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2024

INLEIDING Op dinsdag 17 september 2024 is de septembercirculaire 2024 door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties digitaal beschikbaar gesteld. De circulaire biedt nieuwe inzichten in de ontwikkelingen van het Gemeentefonds. In deze toelichting worden de uitkomsten van de septembercirculaire 2024 per onderdeel afgezet tegen de uitkomsten van de meicirculaire 2024. De uitkomsten voor begrotingsjaar 2024 verwerken we in de laatste financiële rapportage 2024, de eerste bestuursrapportage 2025 en voor 2026 en verder in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029. In hoofdstuk 1 lichten we de middelen die we ontvangen uit het gemeentefonds toe. We starten met de algemene uitkering en gaan verder met de integratie- en decentralisatie-uitkeringen en de integratie-uitkering Sociaal Domein. Per onderdeel geven we een analyse van het verschil met de meicirculaire 2024 en geven aan hoe de middelen worden ingezet. In hoofdstuk 2 geven we een toelichting op de gevolgen van de septembercirculaire voor ons meerjarenbeeld. HOOFDSTUK 1 OPBOUW EN INZET SEPTEMBERCIRCULAIRE 2024 In totaal zijn de uitkomsten van de septembercirculaire als volgt: TOTAAL EFFECT CIRCULAIRE

2024

2025

2026

2027

2028

Septembercirculaire 2024

139.438

141.422

135.942

136.868

138.098

Meicirculaire 2024

138.021

140.905

133.626

134.700

135.802

1.417

517

2.316

2.168

2.296

(bedragen x € 1.000, plus is voordeel)

Verschil

Hieronder geven we toelichting op de verschillen, opgesplitst naar algemene uitkering, de integratie- en decentralisatie-uitkeringen en de integratie-uitkering sociaal domein. Ook gaan we in op de inzet van de middelen uit de septembercirculaire. We stellen voor een deel van de extra baten te labelen door ook extra lasten te begroten. Het bedrag dat niet wordt gelabeld heeft een effect op het meerjarenbeeld. Uitgangspunt hierbij is, dat de extra baten ten gunste van het meerjarenbeeld worden gebracht, tenzij…. Extra middelen zijn in de basis vrij besteedbaar. 1.1 Algemene Uitkering Ten opzichte van de septembercirculaire 2024 constateren wij bij de algemene uitkering de volgende mutaties:

Algemene Uitkering (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) Septembercirculaire 2024 Meicirculaire 2024 Verschil

2024 128.957

2025 131.676

2026 126.426

2027 128.066

2028 129.821

127.600

131.470

124.415

125.994

127.614

206

2.011

2.072

2.207

1.357

Voor de toelichting op dit verschil maken we een onderscheid tussen basis- en taakmutaties. Basismutaties zijn in principe vrij besteedbaar, bij taakmutaties ontvangen we extra middelen voor een specifieke beleidsintensivering. Per taakmutatie maken we de afweging of we tegenover de extra middelen ook extra kosten voor inzet gaan begroten. Inzet Algemene Uitkering (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) Basismutaties Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2024

2024

2025

2026

2027

2028

-2

236

117

-97

-326

1404

Te verwachten bijdrage jeugd Subtotaal

126 1402

236

117

-97

-200

Taakmutaties: Besparingsverlies Jeugd

1.722

1.779

1.800

Indexatie Wmo demografie

229

457

686

Overige taakmutaties (onder € 50.000)

-45

-30

-57

-67

-79

Subtotaal taakmutaties

-45

-30

1.894

2.169

2.407

Basismutaties Bij de basismutaties zien we jaarlijkse voor- en nadelen; in de jaren 2025 en 2026 voordelen van € 236.000 en € 117.000 en in de jaren 2027 en 2028 nadelen van € 97.000 en € 200.000. Merendeels komt dit door ontwikkelingen in volume- en prijsontwikkelingen. In paragraaf 1.4 gaan we in op de inzet van deze middelen voor indexatie Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2024 Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een inschatting gemaakt van de declaraties door gemeenten bij het BTW Compensatie Fonds. Door een verwachte onderschrijding ten opzichte van het plafond hebben we een eenmalig voordeel van € 1,4 mln. Te verwachten bijdrage Jeugd In onze meerjarenbegroting hebben we bedragen opgenomen voor nog te ontvangen rijksbijdrage Jeugdzorg. Op basis van eerdere circulaires begroten we in 2026 € 926.000 en vanaf 2027 € 688.000. In deze circulaire is jaarschijf 2028 toegevoegd, we kunnen in dat jaar uitgaan van € 815.000. Dat is € 126.000 meer. Taakmutaties Deze circulaire bevat een aantal taakmutaties. Mutaties groter dan € 50.000 lichten we hier toe.

Besparingsverlies Jeugd: Het kabinet Rutte IV had besloten om te besparen op jeugdzorg. Deze besparing (oplopend tot € 511 miljoen in 2027) was in mindering gebracht op de middelen voor jeugdzorg op de aanvullende post van het ministerie van Financiën. Het nieuwe kabinet Schoof kiest ervoor om deze besparing te laten vervallen. Het gaat om € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027. In de meicirculaire 2024 is reeds gemeld dat de besparing van € 500 miljoen voor 2025 nog niet gerealiseerd kon worden en dat daarom voor 2025 een bedrag van € 500 miljoen is toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Voor deze besparing hebben we vanaf 2026 een stelpost opgenomen van € 1,6 miljoen. Deze stelpost vervalt vanaf 2026. Per saldo hebben we een voordeel van € 122.000 in 2026 oplopend naar € 200.000 in 2028. Indexatie Wmo demografie: Met de VNG is afgesproken dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van) de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende geobjectiveerde indexering onderzocht die ook rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing.

Vooruitlopend op de uitwerking is bij Voorjaarsnota 2024 op de Aanvullende Post een jaarlijkse tranche van € 75 miljoen vanaf 2026 oplopend tot € 300 miljoen in 2029 gereserveerd voor een aanvullende indexering voor demografie. Ons aandeel in dit bedrag is € 229.000 in 2026 oplopend naar € 686.000 in 2028. Voorgesteld wordt om voor deze taakmutatie ook extra lasten in de begroting op te nemen binnen programma 6 Sociaal Domein en in afwachting van nadere uitwerking eerst volledig op taakveld 6.71A Hulp bij het Huishouden (WMO). Overige: Er is sprake van een aantal taakmutaties, positieve en negatieve, kleiner dan € 50.000. Dit zijn taakmutaties Digitaal Stelsel Omgevingswet, Bijstand jongerennorm, Wet op de lijkbezorging, Toezicht en handhaving, aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang en Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI). Voorgesteld wordt deze middelen niet te reserveren, maar te verrekenen met ons meerjarenbeeld. 1.2 Integratie- en decentralisatie uitkeringen De integratie- en decentralisatie uitkeringen verwerken we in principe neutraal in onze begroting. Op totaalniveau verhouden de integratie- en decentralisatie uitkeringen zich in de septembercirculaire 2024 ten opzichte van de meicirculaire 2024 als volgt: IU/DU (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) Septembercirculaire 2024 Meicirculaire 2024 Verschil

2024 1.177

2025 954

2026 948

2027 698

2028 694

1.117

722

721

678

678

60

232

227

20

16

Ten opzichte van de meicirculaire is sprake van ruim € 0,2 mln. meer middelen in de jaren 2025 en 2026. In de andere jaren zijn de aanpassingen beperkt. We benoemen deze uitkeringen en geven een toelichting bij uitkeringen. Inzet IU/DU (bedragen x € 1.000, plus is voordeel)

2024

2025

2026

2027

2028

Wet betaalbare huur Alleenverdienersproblematiek 23-24

29

41

35

19

15

191

191 1

1

1

227

20

16

24

Openbare bibliotheken Overige mutaties

7

Verschil

60

232

Wet betaalbare huur: Met de Wet betaalbare huur wordt de op 1 juli 2023 in werking getreden Wet goed verhuurderschap gewijzigd. Daarmee krijgen gemeenten de bevoegdheid om toezicht te houden en handhavend op te treden met betrekking tot: - De maximale huurprijzen die gelden op grond van het woningwaarderingsstelsel (WWS). - De maximale huurverhogingen in de gereguleerde sector. - De informatieplicht op verhuurders om hun huurders een puntentelling te overleggen bij het afsluiten van een contract. Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. Dit betreft vooral capaciteitskosten. Voorgesteld wordt om deze aflopende middelen ten gunste van het meerjarenbeeld te brengen. Alleenverdienersproblematiek: Gemeenten kunnen financiële ondersteuning bieden aan huishoudens die als gevolg van de alleenverdienersproblematiek in 2023 en 2024 onder het bestaansminimum uitkomen. Gemeenten kunnen de gemiste huur- en zorgtoeslag compenseren vanuit de individuele bijzondere bijstand. Via deze decentralisatie-uitkering ontvangen gemeenten budget om aan de betreffende huishoudens bijzondere bijstand te verstrekken. De budgetten worden zo nodig bijgesteld wanneer definitieve gegevens beschikbaar zijn, naar verwachting bij de meicirculaire 2025 en de meicirculaire 2026.

Voorgesteld wordt om deze ten gunste van het jaar 2024 te brengen. Dit gezien omvang van het bedrag (€ 24.000 eenmalig). Daarnaast is het budget bijzondere bijstand bij de tweede bestuursrapportage al geactualiseerd. Openbare bibliotheken: In de periode 2023-2024 konden gemeenten een specifieke uitkering ontvangen voor het versterken van het lokale bibliotheekstelsel. Daarna zal een wettelijke zorgplicht voor gemeenten worden ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak zullen gemeenten een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Hiervoor is in 2025 en 2026 in totaal een bedrag van € 59,3 miljoen beschikbaar. Dit bedrag wordt over alle gemeenten verdeeld op basis van een bedrag van € 2,95 per inwoner. Voorgesteld wordt om deze middelen hiervoor in te zetten en te ramen op taakveld 5.6 (kostenplaats 656001). Een voorstel over de inzet van deze middelen volgt.

Overige mutaties: Er is sprake van een aantal kleinere mutaties. Voorgesteld wordt deze middelen te verrekenen met ons meerjarenbeeld. 1.3 Integratie-uitkering sociaal domein De integratie-uitkering sociaal domein is een uitkering bestemd voor diverse deeltaken binnen het sociaal domein.

IU Sociaal domein (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) Septembercirculaire 2024 Meicirculaire 2024 Verschil

2024 9.304

2025 8.792

2026 8.568

2027 8.104

2028 7.583

9.304

8.713

8.490

8.028

7.510

0

79

78

76

73

Het Rijk compenseert gemeenten via de integratie-uitkering Participatie (IU Participatie) vanaf 2025 voor de afschaffing van het lage-inkomensvoordeel (LIV) in de sociale werkvoorziening. Ten opzichte van de meircirculaire is sprake van een beperkte stijging. Voorgesteld wordt om de compensatie voor de afschaffing van het lageinkomensvoordeel (LIV) in de sociale werkvoorziening te reserveren op taakveld 6.4. Dit conform de gebruikelijke systematiek.

HOOFDSTUK 2 EFFECT MEERJARENBEELD MIDDELEN SEPTEMBERCIRCULAIRE 2024 In dit hoofdstuk gaan we in op het meerjarenbeeld na verwerking van de septembercirculaire. We ontvangen extra middelen in 2024 van€ 1,4 miljoen. De overige jaren hebben een effect op het meerjarenbeeld van € 0,2 miljoen voordelig in 2025 tot € 0,1 miljoen nadelig in 2028. Ruimte meerjarenbeeld (bedragen x € 1.000, plus is voordeel) Effect septembercirculaire 2024

2024 1.417

2025 517

Taakmutatie: Stelpost Jeugd Taakmutatie: indexatie Wmo demografie

2026 2.316

2027 2.168

2028 2.296

-1.600 -229

-1.600 -457

-1.600 -686

DU: openbare bibliotheken

-191

-191

IU Sociaal Domein

-79

-78

-76

-73

247

218

35

-63

Ruimte voor meerjarenbeeld

1.417

Verwerking van de voorstellen volgt in de laatste financiële rapportage 2024, de eerste bestuursrapportage 2025 en bij de programmabegroting 2026 en meerjarenraming.