RV Wet versterking decentrale rekenkamers

Raadsvoorstel

Onderwerp

Wet versterking decentrale rekenkamers

Aangeboden door

Burgemeester

Portefeuillehouder

V.M. van Neerbos

Team

Auditcommissie

Zaakkenmerk/Document kenmerk

Z.096230/D.273834

Datum document

21 december 2023

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit

1. Uit te spreken in principe aan te willen sluiten bij het samenwerkingsverband rekenkamer regio Rivierenland; 2. De auditcommissie te mandateren gesprekken aan te gaan met dit samenwerkingsverband; 3. De auditcommissie uiterlijk juli 2024 met een raadsvoorstel voor invulling van de rekenkamer te komen.

Aanleiding

Op 1 januari 2023 is de Wet Versterking Decentrale Rekenkamers in werking getreden. Deze wet heeft consequenties voor West Maas en Waal. In onderstaande zal worden ingegaan op wat de wetswijziging omvat en de

consequenties die dit heeft voor West Maas en Waal. Gevolgen wetswijziging: De wijziging van de Gemeentewet omvat een aantal zaken: a. Afschaffen mogelijkheid bij verordening regels te stellen voor de rekenkamerfunctie; b. Ruimere opvatting bevoegdheden decentrale rekenkamers; c. Uitbreiding onderzoeksbevoegdheden; d. Nieuwe waarborgen voor een goed verloop van het onderzoeksproces en de rapportage van de bevindingen door de rekenkamer. a. Afschaffen mogelijkheid bij verordening regels te stellen voor de rekenkamerfunctie Deze wijziging betekent dat de huidige wijze waarop West Maas en Waal de rekenkamerfunctie heeft georganiseerd wettelijk gezien niet meer is toegestaan. De wet biedt alleen nog de mogelijkheid om een onafhankelijke rekenkamer in te richten. Er is overgangsrecht geregeld om de gemeenten de tijd te geven om de rekenkamerfunctie volgens de wet in te richten. Op basis van het overgangsrecht zal tot 1 januari 2024 de huidige verordening blijven gelden. Per 1 januari 2024 vervalt de rekenkamerfunctie van rechtswege. b. Ruimere opvatting bevoegdheden decentrale rekenkamers De wijziging zorgt voor verduidelijking van de bevoegdheid van de rekenkamer: de bevoegdheid wordt na de wetswijziging omschreven als onderzoek doen naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het gevoerde beleid. Dit is veelomvattender dan het begrip “gevoerde bestuur”.

Onder het “beleid” moet ook worden gevat beleidsvoorbereiding, -vorming, -vaststelling, -uitvoering en -effecten. Maar ook het functioneren van de ambtelijke organisatie, die het bestuur bij zijn taakvervulling ten dienste staat, en de politieke organisatie. c. Uitbreiding onderzoeksbevoegdheden De wijziging heeft het aantal onderzoeksbevoegdheden van de rekenkamer ook uitgebreid. De rekenkamer is nu ook bevoegd om onderzoek te doen naar: • inkoop en contractvoorwaarden; • alle subsidies, leningen en garanties; • naar NV’s en BV’s waar alle betrokken bestuurslagen van “de overheid” gezamenlijk een meerderheidsbelang (meer dan 50%) in hebben; • dochter- en kleindochterondernemingen van (gezamenlijke) overheidsdeelnemingen waar de gemeenten, provincies, waterschappen en/of de Staat gezamenlijk meer dan 50% belang in hebben. d. Nieuwe waarborgen voor een goed verloop van het onderzoeksproces en de rapportage van de bevindingen door de rekenkamer De wijziging waarborgt dat de rekenkamer aan onderzochte instellingen gelegenheid biedt om te reageren op conceptrapporten. De rekenkamer zal ook de deelnemers van verbonden partijen als er sprake is van onderzoek bij deze verbonden partijen moeten informeren en een afschrift van het rapport sturen. Verder zal het college jaarlijks aan de raad moeten rapporteren wat er met aanbevelingen van de rekenkamer is gedaan.

Consequentie voor West Maas en Waal De wet versterking decentrale rekenkamers heeft voor West Maas en Waal de consequentie dat niet verder kan worden gegaan met de huidige inrichting van de rekenkamerfunctie. Om aan de wet te blijven voldoen moet vóór 1 januari 2024 een onafhankelijke rekenkamer zijn ingericht. Op dit moment hebben we een rekenkamercommissie met, sinds 28 april 2022, drie benoemde raadsleden als lid. Een vierde positie is vacant. De rekenkamercommissie is op dit moment niet actief.

Beoogd effect

Argumenten

1. Op termijn voldoen aan de wet versterking decentrale rekenkamers; 2. Een operationele rekenkamer die kan bijdragen aan de controlerende functie van de gemeenteraad.

Er zijn verschillende modellen van rekenkamer mogelijk. Zie hiervoor bijlage 1. Een collegemodel en een directeursmodel achten wij gelet op de schaalgrootte van onze gemeente niet wenselijk. Er komt te veel werk te liggen bij de eigen organisatie en door de eenhoofdige leiding van de rekenkamer is er in onze ogen sprake van kwetsbaarheid in uitvoering en kwaliteit. Onze voorkeur gaat uit naar een voorzittersmodel waarbij naast een voorzitter ook leden zitting hebben in de rekenkamer. De rekenkamer wordt ondersteund door een secretaris. In principe zou dit model als zelfstandige rekenkamer voor West Maas en Waal kunnen werken. Wij zien echter duidelijk voordelen bij een samenwerking met andere gemeenten. Hierdoor kunnen schaalvoordelen worden behaald zoals een grotere mate van kwaliteit en continuïteit. Ook kan voordeel behaald worden uit het doen van gezamenlijke onderzoeken. Dit laatste kan uiteraard ook een nadeel zijn omdat de keuze voor een dergelijk onderzoek niet de optie zou kunnen zijn van onze gemeente. Een eigen rekenkamer is kwetsbaarder in uitvoering van onderzoek en ondersteuning. In het voorjaar van dit jaar hebben wij deelgenomen aan het onderzoek naar en de voorbereidingen voor een gezamenlijke rekenkamer Rivierenland. Op 10 mei 2023 was een regionale informatiebijeenkomst voor raadsleden. Afgevaardigden van onze auditcommissie waren daarbij aanwezig.

Op veel van onze/de vragen kon nog geen duidelijk antwoord worden gegeven. Dat maakte dat wij het als auditcommissie te vroeg vonden om ons op dat moment een oordeel te vormen over een mogelijke aansluiting van West Maas en Waal bij het samenwerkingsverband. Bij het inzien van de uiteindelijke raadsvoorstellen en de gemeenschappelijke regeling werden onze vragen duidelijk beantwoord. Om toe te kunnen treden tot de rekenkamer Rivierenland zijn naast een besluit van de gemeenteraad van West Maas en Waal ook de instemmingsbesluiten nodig van de drie gemeenteraden van de huidige samenwerking.

Kanttekeningen

Financiën

Tot eventuele aansluiting van onze gemeente bij het samenwerkingsverband voldoen wij formeel niet aan de wet. Verder zouden de gesprekken er toe kunnen leiden dat afgezien moet worden van een aansluiting bij het samenwerkingsverband. In dat geval zullen wij als auditcommissie met een alternatief voorstel komen.

Voor een goed werkende rekenkamer gaan wij uit van een bedrag van € 1,30 per inwoner per jaar. Dit is in z’n algemeenheid een redelijk gemiddelde bijdrage in Nederland. Het is ook het bedrag dat uitgangspunt is voor de rekenkamer regio Rivierenland. Verder zal rekening moeten worden gehouden met een intredebijdrage. In de betreffende gemeenschappelijke regeling wordt uitgegaan van een maximale bijdrage van € 15.000. Deze bijdrage is bedoeld als tegemoetkoming in de door de betreffende gemeenten gemaakte voorbereidingskosten (ontwerpen regeling en administratie en bemensing van de rekenkamer). De auditcommissie zal over de hoogte van de bijdrage in gesprek gaan met het samenwerkingsverband.

Communicatie

Aanpak en planning

N.v.t.

Een afvaardiging van de auditcommissie zal gesprekken gaan voeren met een afvaardiging van de regio rekenkamer Rivierenland. Ook zal de griffier gesprekken voeren met haar collega’s van de drie deelnemende gemeenten. Een en ander zou naar verwachting moeten leiden tot een raadsvoorstel tot toetreding voor de zomer van 2024. Eenzelfde besluit zou dan door de gemeenteraden van de drie aan de huidige regeling samenwerking deelnemende gemeenten. De datum van daadwerkelijke toetreding zal worden meegenomen in het betreffende raadsvoorstel. In het betreffende raadsvoorstel zal worden ingegaan op de werking van de rekenkamer en de positie/rol van de rekenkamer, de regio en de gemeente(raad van) West Maas en Waal. Daarbij zal vooral ingegaan worden op hoe de belangen van onze gemeente zo goed mogelijk gewaarborgd kunnen worden. Belangen zoals de onderzoeksinzet in verhouding tot de gemeentelijke bijdrage en de importantie van de gekozen onderzoeksonderwerpen voor onze gemeente.

Participatie

Bijlagen

1. Stappenplan “naar de nieuwe lokale rekenkamer” van o.a. de VNG; 2. Gemeenschappelijke regeling Rekenkamer Rivierenland 2024.