RV Visie & beleid inwonerparticipatie

Raadsvoorstel

Onderwerp

Visie & beleid inwonerparticipatie

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

V.M. van Neerbos

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk

Team Dienstverlening Z.093345/D.323398

Datum collegebesluit

6 mei 2025

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit

1. De participatieverordening 2025 (zie bijlage) vast te stellen 2. Visie & beleid inwonerparticipatie (zie bijlage) vast te stellen

Aanleiding

Participatie is niet meer weg te denken uit het dagelijks leven van de Nederlander. Het gaat hierbij om inwonerparticipatie (gemeente is initiatiefnemer bij beleid en projecten) én overheidsparticipatie (inwoner is initiatiefnemer, gemeente ondersteunt). Inwonerparticipatie is niet nieuw; gemeente West Maas en Waal is hier al voortvarend mee bezig.

Wet ‘Versterking participatie op decentraal niveau’ Een belangrijke actualiteit is de wet ‘Versterking participatie op decentraal niveau’. Beknopt houdt dit in: een gemeente regelt niet alleen betrokkenheid bij de voorbereiding, maar ook bij de uitvoering en evaluatie van het beleid. In deze wet wordt ook gesproken over het uitdaagrecht. De wet is per 1-1-25 van kracht. Vanaf dat moment geldt een overgangstermijn van 2 jaar, waarin een participatieverordening opgesteld moet zijn. Startnotitie mei 2024 Hoe sterk inwonerparticipatie staat is afhankelijk van processen, interne organisatie -leren door te doen-, inclusieve participatie, communicatie en participatie instrumenten. Én hoe deze inhoudelijk op elkaar aansluiten. Dit is toegelicht in de vastgestelde startnotitie van mei 2024. Vanuit deze vijf punten zijn de ambities in het beleid geformuleerd. Kadernota van de gemeenteraad Tijdens de vaststelling van de startnotitie, waarbij het college aan de raad vroeg om richtinggevende uitspraken te doen, heeft de raad besloten een kadernota op te stellen. Deze is vastgesteld tijdens de raadsvergadering in april 2025. De inhoud van de kadernota is verwerkt in het beleid.

Beoogd effect

Argumenten

In 2030 is West Maas en Waal de gemeente met een menselijk gezicht. Op dat moment wordt bij 99% van de gemeentelijke initiatieven een bewuste keuze gemaakt over het wel of niet inzetten van inwonerparticipatie. Waarbij participatie ook daadwerkelijk ingezet wordt, als dit mogelijk is binnen de kaders. Dit sluit aan op het coalitieakkoord en collegeprogramma (‘inwoners zijn betrokken bij gemeentelijke zaken die in hun omgeving gebeuren en dreigen te veranderen’). En indirect op de missie van de gemeente: bijdragen aan het levensgeluk van onze inwoners.

1.1 De participatieverordening vervangt de inspraakverordening. 1.2 Door de verordening en het beleid gelijktijdig vast te stellen, staat er een stevige basis. Een stevige basis waarin lokale afspraken van onze gemeente vastgelegd zijn. Hierop kunnen we verder bouwen. 2.1 Zo creëren we meer richting in de manier waarop we omgaan met participatie. 2.2 Hiermee zetten we een doorontwikkeling van inwonerparticipatie in gang, waarmee we nastreven dat dit over en weer een vanzelfsprekende manier van denken en doen wordt. 2.3 Samen met de kennis, kunde en ervaringen van inwoners krijgen we meer inzicht in wat er leeft en worden plannen beter. Zoveel mensen met even zoveel verschillende perspectieven,

historie, kennis en belangen. Wat een rijkdom als dit alles samenkomt. In het inzicht in deze verschillen zit juist de kracht. 2.4 Inwoners vinden het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn binnen participatietrajecten. Dit blijkt o.a. uit het onderzoek ‘de straat op, in gesprek over inwonerparticipatie’. Informeren en dus zichtbaar zijn is altijd de basis: ook om publieksgroepen te bereiken en vervolgens te enthousiasmeren over participatie. 2.5 Liever vooraf investeren, dan achteraf repareren. Door vooraf te investeren in een goede participatieaanpak voor een initiatief (met daarmee mogelijk ook investeren in geld, capaciteit en tijd), kunnen tijd, (meer) kosten én teleurstelling aan de achterkant voorkomen worden. 2.6 Werken met een concrete participatieladder biedt duidelijkheid aan gemeentelijke organisatie en inwoners. Daarom heeft de participatieladder in dit beleid een nieuwe, duidelijke vormgeving met duidelijke benamingen.

Kanttekeningen

1.1 Het uitdaagrecht is nog niet meegenomen in de participatieverordening. Als gemeente stimuleren we inwonerinitiatieven. Om het specifieke uitdaagrecht op een juiste wijze te verwerken in de verordening, is meer tijd nodig. Deze tijd is er ook volgens de wet versterking participatie op decentraal niveau, namelijk tot 1-1-2027. 2.1 Het succesvol implementeren van dit beleid hangt samen met andere ontwikkelingen in de organisatie. Het beleid inwonerparticipatie staat niet op zichzelf. Er zijn organisationele afhankelijkheden die ervoor kunnen zorgen dat implementatie meer succesvol verloopt. Denk hierbij aan ontwikkelingen op het vlak van projectmatig en integraal werken, de wijze van samenwerken met elkaar, (strategische) communicatie en duidelijkheid over werken met (kaderstellende) startnotities.

Financiën

Communicatie

Gedurende de komende vier jaar zijn financiële middelen beschikbaar vanuit de bestaande post inwonerparticipatie. Hierin heeft al een ombuiging plaatsgevonden. Dit gaat om een jaarlijks bedrag van €57.000 in 2025 aflopend naar €46.000 in 2028. Als acties vanuit het uitvoeringsprogramma boven dit jaarlijkse budget uitkomen, wordt financiering via een voorstel apart aangevraagd. Streven is om acties uit het uitvoeringsprogramma binnen dit jaarlijkse bedrag te houden. De genoemde budgetten zijn opgenomen in de begroting. Zoals bekend is er vanaf 2026 een financieel tekort. De budgetten kunnen onderdeel uitmaken van het dekkingsplan.

Communicatie en participatie gaan hand in hand. Daarom is communicatie verweven in de gehele visie en het beleid. Hiervoor

verwijzen we bijvoorbeeld naar pagina 6 (kernwaarden van de visie), pagina 13 (ambities), pagina 17 (uitleg West Maas en Waals Particiatiepad) en pagina 24 en verder (het opstellen van een participatieplan en de communicatie daaromheen). Verder zal communicatie uiteraard doordrenkt zijn in het uitvoeringsprogramma. Externe communicatie bestaat uit twee facetten die elkaar versterken: 1. Communicatie bínnen participatietrajecten (dit raakt uiteraard het zo belangrijke verwachtingsmanagement, informeren, terugkoppelen, etc.) 2. Communicatie over participatie, meer hoogover. Bekend maakt bemind: geef een gezicht aan participatie, ervaringen van inwoners, hoe het is om mee te denken en mee te doen. De intentie is om dit steeds meer te laten leven en als vanzelfsprekendheid in te bedden. In het uitvoeringsprogramma is natuurlijk ook belangrijke aandacht voor de implementatie van het beleid en interne communicatie: aansluitend op beide facetten én op communicatie over het beleid en de leidraad (het West Maas en Waals Participatiepad).

Aanpak en planning

1. Startnotitie beleid is vastgesteld door de gemeenteraad (mei 2024). 2. Kadernota van de raad is vastgesteld (raadsvergadering april 2025). 3. Inhoud van de kadernota is verwerkt in de participatieverordening en in het beleid. 4. De participatieverordening en het beleid zijn voorgelegd aan het college (mei 2025). 5. De participatieverordening en het beleid worden voorgelegd aan de gemeenteraad (juni 2025, hier staan we nu). 6. Toelichting op de praktische uitvoering van het beleid volgt via het uitvoeringsprogramma. Daarin worden acties concreter evenals prioritering binnen de mogelijkheden van tijd, capaciteit en kosten. Indien de verordening en het beleid in juni 2025 worden vastgesteld door de gemeenteraad (punt 4), besluit het college direct in de week hierna (1 juli 2025) over het uitvoeringsprogramma. Op deze manier is het geheel nog voor de zomer afgerond. 7. De raad wordt z.s.m. hierna geïnformeerd over het uitvoeringsprogramma. 8. De participatieverordening wordt gepubliceerd in juli 2025.

Participatie

• In de ontwikkeling van inwonerparticipatie binnen de gemeente West Maas en Waal, start midden 2023, is veelvuldig gesproken met enkele inwoners en raadsleden, ambtenaren en college. Van hieruit is de richting in dit beleid ontwikkeld. Uiteraard in het licht van bestaande missie, visie en kernwaarden van de gemeente West Maas en Waal. Alles is als een schakel aan elkaar verbonden.

• In april / mei 2024 zijn we op straat in gesprek gegaan met onze inwoners. 240 verdiepende straatgesprekken werden gevoerd voor een representatief, onafhankelijk onderzoek waarbij we ophaalden hoe onze inwoners denken over inwonerparticipatie. Onze eigen inwoners hebben immers het antwoord op de vraag hoe hen te bereiken, betrekken en activeren. Dit is een belangrijk onderzoek geweest voor de doorontwikkeling van inwonerparticipatie (in het beleid is hier een toelichting over opgenomen). • Binnen de toekomstige acties van het uitvoeringsprogramma zetten we, waar mogelijk, inwonerparticipatie uiteraard ook in.

Bijlagen

Bijlage 1. Participatieverordening 2025 Bijlage 2. Visie & beleid inwonerparticipatie