Raadsvoorstel toetsingskader grondwater West Maas en Waal

Raadsvoorstel

Onderwerp

Toetsingskader Grondwater West Maas en Waal

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

J.E.M. Mol

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk

Team Ruimte Z.086836/D.251792

Datum document

6 juni 2023

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Bijlagen

Voorgesteld besluit

Aanleiding

1. Het Toetsingskader grondwater West Maas en Waal vaststellen.

Geohydrologisch systeem West Maas en Waal West Maas en Waal kent een uniek, maar zeer fragiel geohydrologisch systeem (grondwatersysteem). Het grondwater stroomt door de bodem en wordt hoofdzakelijk door de rivieren, en in mindere mate ook door regen, beïnvloed . Door zandlagen en -banen (overblijfselen van het oude rivierbed) kan het grondwater ook meestijgen met hogere rivierstanden (kwel) of wegzijgen als de rivier laag staat (wegzijging). In West Maas en Waal staat het grondwater over het algemeen hoog tot net beneden maaiveld en in kruipruimtes. Bij hoge rivierstanden staat het soms ook op

maaiveldniveau (kwel). Bij lagere rivierstanden kan het grondwater, met name op de oeverwallen, enkele meters diep wegzakken. Door klimaatverandering komen daarin steeds vaker extremen toe. Verstoring van het grondwater door toename gebruik bodem. De druk op de beschikbare ruimte neemt toe. En daarmee ook de druk en het gebruik van de bodem. Activiteiten en uitbreidingen op locaties waarbij de bodemgesteldheid of de watergesteldheid uitdagend zijn nemen eveneens toe. Steeds vaker vinden werkzaamheden plaats daar waar het (geo)hydrologisch zeer onwenselijk is Bij stedelijke ontwikkelingen wordt vaak gebouwd met kruipruimte. Steeds vaker komen ook aanvragen voor kelders (voor verblijf of parkeren) voorbij. Funderingspalen, kabels, riolering - het gaat allemaal in de grond. De toenemende druk leidt tot verstoring van het geohydrologisch systeem. Door de steeds vaker voorkomende perioden van kwel en wegzijging, mét een toenemende intensiteit, leidt deze verstoring steeds vaker en sneller tot schades. Het grondwater kan zich niet meer goed op natuurlijke wijze door de bodem bewegen. Een barrière (bijvoorbeeld een kelder) kan zorgen voor opstuwing en daarmee extra vernatting aan een zijde, en verdroging aan de andere zijde. Dit hoeft niet direct te leiden tot knelpunten, maar wij nemen daarmee wel risico’s op overlast en schade.

De gemeente West Maas en Waal heeft daarom een urgente behoefte aan een toetsingskader dat onwenselijke verstoring van het geohydrologisch systeem bij ruimtelijke ontwikkelingen en activiteiten voorkomt. Hiermee worden water en bodem leidend in de ontwikkeling en wordt het risico op overlast en schade geminimaliseerd. West Maas en Waal heeft geen toetsingskader West Maas en Waal kent een eigen handelingsregiem binnen de grondwaterzorgplicht. Deze is opgenomen in het Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027. Bondig gezegd staat hier omschreven onder welke omstandigheden de gemeente maatregelen treft. Dit is voornamelijk bij structureel overlast en schade. Een handelingsperspectief en-of een toetsmethodiek bij ruimtelijke ontwikkelingen is niet aanwezig. Hierdoor heeft de gemeente geen middelen om verstoring van het geohydrologisch systeem te beperken. Daarmee loopt zij wel risico om op te moeten treden (maatregelen treffen) bij vervolgschade en -overlast door handelen van derden. De gemeente heeft dan ook urgent behoefte aan een toetsingskader. Om die reden is ook in het Beleidsplan Water en Riolering aangegeven dat de gemeente dit toetsingskader gaat opstellen. Beleidsbrief Water en Bodem Sturend geeft de beleidslijn, Omgevingswet geeft een basis De beleidsbrief Water en Bodem Sturend zorgt voor een duidelijke maatlat waaraan ruimtelijke ontwikkelingen moeten voldoen.

Hierin is onder meer opgenomen dat het natuurlijke grondwatersysteem meer beschermd moet worden. Gemeente hebben via omgevingsplannen de mogelijkheid hier op te gaan sturen. West Maas en Waal heeft haar toetsingskader dan ook zo gevormd dat deze aansluit binnen de Beleidsbrief Water en Bodem Sturend. Het toetsingskader wordt onderdeel van een paraplubestemmingsplan in opmaak zodat deze vanaf 1 januari 2024 geborgd is binnen de omgevingswet. Uniek grondwatersysteem, geen uniek beleid

Grondwaterbeleid is niet uniek in Nederland. Er zijn bij diverse gemeenten beleidsdocumenten aanwezig. Wel is dit het eerste beleid dat aansluit op de Beleidsbrief Water en Bodem Sturend. Ook is het voor het eerst dat er een toetsingskader ligt dat uitgaat van het uitgangspunt dat elke handeling te gast is in het geohydrologisch systeem. Beter gezegd moeten initiatiefnemers kunnen aantonen dat hun handelen niet leidt tot schade bij derden. Dit is binnen onze gemeente nodig vanwege het unieke geohydrologisch systeem. Om die reden is het toetsingskader zowel op praktische uitvoering als juridische houdbaarheid getoetst. Het toetsingskader is daarbij met vlag en wimpel geslaagd. Het toetsingskader is in april j.l. ook gepresenteerd aan het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en aan de Landelijk Commissie Grondwater. Inmiddels dient het als voorbeeld voor diverse gemeenten, waterschappen en partijen.

Beoogd effect

De beoogde effecten van het toetsingskader zijn: - Bescherming van het (unieke) geohydrologisch systeem zodat structureel overlast en/of schade worden verminderd of voorkomen; - Het kunnen toetsen van ruimtelijke initiatieven op geohydrologische invloed en gevolgen en daarop via bijsturing en/of vergunningverlening te kunnen handelen - Duidelijkheid en kaders geven aan initiatiefnemers zodat zij vroegtijdig kunnen anticiperen op hun handelen - Duidelijke beleidslijn schetsen binnen het gehele ruimtelijke proces van plan tot uitvoering - Inhoud geven aan de Beleidsbrief Water en Bodem Sturend - Inhoud geven aan regels binnen omgevingsplannen

Argumenten

1.1 Er is nu een leemte in grondwaterbeleid. West Maas en Waal heeft op dit moment alleen vastgelegd wanneer zij maatregelen treft tegen grondwateroverlast en bij droogte. West Maas en Waal heeft echter geen richtlijn om risico's op schades en overlast bij ruimtelijke ontwikkelingen te toetsen en te voorkomen. Deze leemte kan leiden tot een afname van het woongenot bij overlast en schade, mede door de toenemende extremen hierin. Het toetsingskader voorziet in een duidelijke beleidslijn waar projecten langs getoetst kunnen worden. 1.2 Waarborgen van het unieke grondwaterdynamiek. Dit is noodzakelijk om onze bodem gezond te houden. Door de dynamische werking van de rivier en daardoor de directe invloed via grondwater op onze kleibodem wordt de kleilaag vochtig gehouden. Ook houdt het de zanderige oeverwallen gezond voor flora en fauna. Door de intensieve ontwatering van voorgaande decenia is de stabiliteit van onze bodem sterk vermindert. Dit merken wij in het aantal meldingen van verzakkingen van én scheuren in woningen. Het toetsingskader geeft een bescherming om verdere achteruitgang hierin te voorkomen. 1.3 Het toetsingskader sluit aan bij de beleidslijn Water en Bodem Sturend. Deze beleidslijn is de belangrijkse waternota voor de toekomst. Het zet in 33 onvoorwaardelijke beleidspunten uit hoe het watersysteem, - verbruik en

- gebruik er uit komt te zien. Voor grondwater stelt de rijksoverheid dat deze structureel omhoog moet, dat water geborgen moet worden met als doel de grondwatervoorraden aan te vullen én dat gebruik strikter gereguleerd wordt. West Maas en Waal bereidt zich voor op de aankomende omgevingswet en wil met dit toetsingskader de regels betreffende de voorgenoemde beleidspunten daarin waarborgen. 1.4 Het kader biedt de initiatiefnemers duidelijkheid en uniform beleid (geen willekeur) Initiatiefnemers wensen een duidelijk communicerende overheid. Daarbij hoort ook een uniform beleid in 'Wat kan wel en Wat kan niet'. Met voldoende duidelijkheid gaan processen ook sneller en realiseren we gezamenlijk meer. Ook mag er, omwille van behoorlijk bestuur, geen willekeur bestaan in beleid. Duidelijke, uniforme regels, ook voor grondwater, zijn onmisbaar in een ruimtelijk proces. 1.5 Het kader is juridisch en praktisch getoetst én goed bevonden De juridische borging van dit beleid is essentieel. Daarom heeft West Maas en Waal het kader juridisch laten toetsen door een gespecialiseerd juridisch bureau. Het is getoetst aan diverse landelijk en regionale wet- en regelgeving waaronder die van het Rijk en het waterschap. Het kader heeft de toetsing doorstaan.

Wel is aangegeven dat een goede juridische borging in het kader van de omgevingswet wenselijk is via het paraplubestemmingsplan dat nu in oprichting is. Hiermee voldoet West Maas en Waal tijdig aan de verwachtingen binnen de omgevingswet. Het kader is ook op werkbaarheid (praktijk) getoetst door een gespecialiseerd ingenieursbureau. Dit leverde een lijst op van verbeterpunten die zijn doorgevoerd in het Toetsingskader. Vervolgens is het kader goed bevonden. Het kader is daarnaast gepresenteerd aan de Landelijke commissie grondwater én (gelijktijdig) het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Zij hebben mondeling te kennen gegeven dat dit beleid past binnen de kaders en denkwijze van de beleidsbrief Water en Bodem Sturend.

Kanttekeningen

Financiën

Het Toetsingskader Grondwater heeft geen financiële consequenties voor de gemeente.

Communicatie

Na vaststellen van het Toetsingskader door de Raad wordt deze conform de bestaande werkwijzen gepubliceerd en extern gecommuniceerd. Het Toetsingskader wordt daarnaast vrijgegeven via de website. Het Toetsingskader wordt eveneens onderdeel van het Protocol Openbare Ruimte.

Aanpak en planning

Bijlagen

Direct na vaststelling door uw Raad wordt het Toetsingskader gepubliceerd en vrijgegeven via de website. Ook maakt het direct onderdeel uit van het Protocol Openbare Ruimte. De planning daarin is dermate kort dat wij kunnen spreken van direct handelen.

- bijlage 1: Toetsingskader Grondwater