Raadsvoorstel Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029

Raadsvoorstel

Onderwerp

Lokaal Uitvoeringsprogramma klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

E.J. Slootweg

Team

Team BOR

Zaakkenmerk/Document kenmerk

Z.111358/D.309900

Datum document

30 november 2024

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit 1. Het Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029 en de daarbij horende bijlagen vast te stellen 2. De bijbehorende kosten te dekken vanuit beschikbare financiële middelen uit het Beleidsplan Water en Riolering 3. Bij instemmend besluit op beslispunt 1 het Waterplan 20052025 te beëindigen

Aanleiding

Aanleiding Europees gezien is klimaatadaptatie verankerd in de Klimaatwet (Verordening 2021/1119). Deze klimaatwet verplicht de lidstaten om nationale strategieën en plannen voor aanpassing aan de klimaatverandering vast te stellen en uit te voeren. In het nationale Klimaatakkoord (2019) is vervolgens vastgelegd dat overheden zorg moeten dragen dat zij in 2050 een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting hebben. Om dit te bereiken zijn in het nationale Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie processtappen opgenomen waar overheden zich aan moeten houden. Op 9 oktober 2020 stelde Uw Raad de Maatregelagenda Klimaatadaptatie West Maas en Waal vast. In deze agenda zijn 205 maatregelen opgenomen die, mede op basis van de uitgevoerde lokale en regionale stresstest in 2019, er toe moeten leiden dat West Maas en Waal voldoet aan de verplichting om uiterlijk in 2050 klimaatbestendig te zijn. De uitvoering van deze maatregelenagenda is verdeeld in deelprogramma's; lokale uitvoeringsprogramma's. In 2020 stelde Uw Raad samen met de Maatregelagenda het eerste lokale uitvoeringsprogramma vast. De planperiode van dit programma liep van 2020 tot en met 2023. In dit programma is aangekondigd dat in 2024 een nieuw programma aan Uw Raad wordt voorgelegd; het Lokaal Uitvoeringsprogramma (LUP) Klimaatbestending West Maas en Waal 2024-2029.

Samenhang met het Waterplan In 2005 heeft de gemeenteraad het Waterplan West Maas en Waal 2005 – 2025 vastgesteld. In het Waterplan, dat samen met Waterschap Rivierenland is opgesteld, is invulling gegeven aan de beleidsdoelen van het Nationaal Bestuursakkoord Water. Wij werken samen met het waterschap aan de wateropgaven voor onze dorpen, kommengebied en uiterwaarden die we vervolgens in uitvoeringsprogramma’s agenderen. Het plan loopt af binnen de looptijd van het LUP, namelijk 2025. Veel van de werkzaamheden in dit LUP hebben in grote mate een overlap met maatregelen uit het Waterplan. Door maatregelen op te nemen in het LUP is er geen directe noodzaak meer voor het opstellen van een nieuw Waterplan. Met het vaststellen van het LUP wordt daarom het Waterplan 2005-2025 beëindigd. Regionaal Uitvoeringsprogramma Rijk van Maas en Waal Al vanaf 2015 werkt de gemeente samen aan de gevolgen van extreem weer binnen een regionaal samenwerkingsverband met de gemeenten Beuningen, Berg en Dal, Druten, Heumen, Nijmegen en Wijchen, waterschap Rivierenland en Provincie Gelderland. In 2019 is in dit samenwerkingsverband ‘Rijk van Maas en Waal’ het Regionale Adaptatiestrategie (RAS) vastgesteld. In onze RAS zijn doelen opgenomen die, vanwege de gezamenlijke meerwaarde, vanuit regionaal verband opgepakt worden.

Daarnaast heeft een regionale aanpak een groot kostenbesparend effect en zorgt voor meer uniformiteit binnen de regio. De doelen zijn verdeeld over 5 speerpunten. Deze zijn opgenomen in het Regionaal uitvoeringsprogramma (RUP) Rijk van Maas en Waal en dit maakt onderdeel uit van het Lokaal Uitvoeringsprogramma

Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029. Tijdelijke Impulsgelden, Hittesubsidie en bijdrage waterschap In 2020 stemde de raad in met de Maatregelenagenda Klimaatadaptatie West Maas en Waal. Door deze programmering van klimaatmaatregelen tot en met 2050 was het mogelijk om gebruik te maken van diverse subsidiemogelijkheden. De voornaamste daarvan is de Tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie. Daarnaast heeft de gemeente een provinciale hittesubsidie ontvangen. Het waterschap draagt in deze planperiode ook € 90.000 bij aan een maatregel in Appeltern. In totaal kan West Maas en Waal tot en met 2029 gebruik maken van € 634.000 aan bijdrage door derden. Tactische invulling van de omgevingsvisie In mei 2024 is de Omgevingsvisie van West Maas en Waal vastgesteld. In de Omgevingsvisie staan onze ambities over de omgeving waarin we wonen, werken, elkaar ontmoeten en ontspannen. De Omgevingsvisie stelt de kaders voor onze inhoudelijke aanpak van klimaatadaptatie. Dit nemen we op in omgevingsplannen. Klimaatadaptatie komt binnen alle ruimtelijke thema’s terug met duidelijke keuzes. Deze keuzes zijn in het uitvoeringsprogramma verder uitgewerkt naar een methodiek om doelen uit de Omgevingsvisie te realiseren. We doen dit aan de hand van zogenoemde huisregels en kansenpakkers.

Beoogd effect

Maatregelen in fysiek domein voeren we lokaal uit Met dit lokale uitvoeringsprogramma werken we verder aan onze leefbare dorpen die bestand zijn tegen extreme weersomstandigheden. We hebben in de eerste uitvoeringsperiode tot en met 2023 eerste stappen gezet om uiteindelijk de ambities en doelen te bereiken op de langere termijn in 2035, uiterlijk in 2050. Er moet nog veel worden gedaan om in 2050 te kunnen voldoen aan de verplichte klimaatdoelen. Zowel onze inwoners als de diverse gebiedspartijen waarmee we het RAS-manifest in 2019 hebben ondertekend verlangen actie van ons. Met dit programma geven we duidelijk aan waar we aan de slag gaan en wat we gaan doen. Op die manier kunnen we onze werkzaamheden beter afstemmen met andere partijen en kunnen we concrete afspraken maken met onze gebiedspartners en inwoners. We versnellen en vereenvoudigen onze opgaven door samen te werken Door samen te werken met de regio verlichten we onszelf op onderdelen van onze zware opgaven. Ook kan door samenwerking aanspraak worden gemaakt op het stimuleringsfondsen en subsidies voor klimaat. In het regionaal uitvoeringsprogramma staan diverse regionale activiteiten om gezamenlijk sneller onze doelen te halen. Door de samenwerking zorgen we ook voor meer uniformiteit in de regio. We werken al op diverse fronten samen met elkaar aan water, riolering en klimaat.

Deze voortzetting is dan ook niet meer dan logisch.

Toch streeft onze lokale uitvoeringsprogramma vooral naar de positieve effecten in onze eigen gemeente, onze eigen dorpen en onze eigen straten. In 2035 willen wij, ondanks het veranderende klimaat, nog steeds een fijne gemeente zijn om in te wonen, te werken en te verblijven. Met het regionale uitvoeringsprogramma zetten we daar hele belangrijke, stappen toe. Definitief verkrijgen van Tijdelijke Impulsgeleden Voor het verkrijgen van de Tijdelijke Impulsgelden, bijna € 460.000 voor de periode 2024-2029, gelden voorwaarden. Een daarvan is dat er een door de raad vastgesteld uitvoeringsprogramma aanwezig moet zijn. De Impulsgelden konden tot 31 december 2023 worden aangevraagd. De subsidie is gehonoreerd vooruitlopend op het besluit door de raad. Met het vaststellen van het Lokaal Uitvoeringsprogramma wordt aan de voorwaarden van de subsidieaanvraag voldaan.

Argumenten

1.1 In het Lokale Uitvoeringsprogramma (LUP) 2024-2029 staat concreet wat we gaan doen De RAS is met name een strategie of een visie, maar geeft niet concreet aan waar er aan de slag wordt gegaan, wat er precies gaat gebeuren en waarom. Ook wordt er niet gesproken over financiële consequenties. Dit lokale uitvoeringsprogramma doet dit wel. 2.1 We geven handen en voeten aan de keuzes uit de Omgevingsvisie Op die manier kunnen we doelen van de Omgevingsvisie verwezenlijken. De Omgevingsvisie geeft een integrale visie en doelen, maar geen concreet handelingswijze. Deze handelingen (gedragsregels) moeten landen in programma's en plannen. Het uitvoeringsprogramma voor klimaatadaptatie bevat de benodigde evaluatie, klimaatadaptatievisie, ambitie en maatregelen. We geven daarmee handen en voeten aan de Omgevingsvisie. We realiseren de doelen met huisregels (handelingen die we standaard meenemen in elke ontwikkeling, initiatief of inrichting) en kansenpakkers (kansen die we meenemen als deze zich voordoen). 2.2 Aan de Raad is een vervolg toegezegd op het uitvoeringsprogramma 2020-2023 In het door de raad vastgestelde "Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatbestending West Maas en Waal 2020-2023" hebben we aangegeven dat na de eerste uitvoeringsperiode tot en met 2023 een nieuw uitvoeringsprogramma aan de raad wordt voorgelegd.

In het nieuwe uitvoeringsprogramma zijn maatregelen opgenomen uit de door de raad vastgestelde Maatregelenagenda Klimaatadaptatie. Hiermee geven we uitvoering aan onze verplichtingen en voldoen we aan onze beloften. 2.3 Onze gebiedspartners en inwoners verlangen actie van onze kant

Het weer wordt steeds meer onvoorspelbaar met hevige neerslag, langdurige droogte en extreme hitte. Onze inwoners en partners willen weten wat de gemeente op dit vlak gaat doen. En de gemeente zoekt op haar beurt aansluiting bij deze partijen. Het LUP 2024-2029 geeft concrete maatregelen en acties weer. Hierdoor geven we duidelijkheid en kunnen we sneller en beter aansluiten bij nieuwe initiatieven en ontwikkelingen; ook van derden. 2.4 Het Rijk en de provincie verlangen regionale en lokale plannen met concrete maatregelen Het Rijk en provincie stellen financiële middelen ter beschikking. Deze worden alleen toegekend als er bestuurlijk vastgestelde uitvoeringsplannen liggen. Met dit LUP 2024-2029 kunnen we aanspraak maken op de beschikbare middelen zoals de Tijdelijke Impulsgelden. Daarnaast moeten wij ook lokaal invulling geven aan de uitvoering op basis van de Nationale en Provinciale Omgevingvisie. Met dit plan voldoen wij deze aan deze voorwaarden. 3.1 Het waterplan loopt af, er komt geen nieuw waterplan Watermaatregelen, die normaliter worden opgenomen in een nieuw waterplan, worden vanwege de nauwe verbondenheid met klimaatadaptatie opgenomen in het LUP 2024-2029 en opvolgende programma's. Dit is ook zo afgesproken met het waterschap en eerder aan de Raad gecommuniceerd. Wij blijven daarin samenwerken met het waterschap.

In het nieuwe uitvoeringsprogramma zijn de waterplanmaatregelen voor de komende planperiode opgenomen. 4.1 Door samen te werken verlichten we onszelf op onderdelen van onze zware opgaven Hierdoor bereiken we sneller en eenvoudiger onze doelen. Ook kan, door samenwerking, aanspraak worden gemaakt op het stimuleringsfondsen en subsidies voor klimaatadaptatie. Aan deze samenwerking zijn ook kosten verbonden. Deze kosten zijn echter, door samen te werken, lager dan in het geval wij deze zelfstandig oppakken en uitvoeren. Door samen te werken kan overlast en schade ook worden beperkt door het nemen van gemeenschappelijke maatregelen. Samenwerking geeft ook uniformiteit en daarmee duidelijkheid in de regio. Samenwerken heeft zo veel voordelen. 5.1 De kosten kunnen worden gedekt vanuit het Beleidsplan Water en Riolering Met de uitvoering van het Lokaal uitvoeringsplan is in het Beleidsplan Water en Riolering rekening gehouden. Hierbij is uitgegaan van het benutten van de financiële middelen die door derden zijn aangereikt, zoals de Impulsgelden en bijdragen vanuit het waterschap. Om aanspraak te kunnen maken is deze bijdragen is het nodig dat de raad positief besluit over het uitvoeringsprogramma.

5.2 Voldoen aan het Besluit Begroten en Verantwoorden Aan het gebruik van financiële middelen uit de rioolvoorziening zijn voorwaarden verbonden. Deze staan in het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV). Voor het gebruik van deze middelen is een bestuurlijk besluit van de raad nodig. Daarvoor neemt de raad elke 5 jaar een besluit, zoals zij heeft gedaan met het Beleidsplan Water en Riolering. In het Beleidsplan Water en Riolering is rekening gehouden met benodigde kosten voor klimaatadaptatie. Daarbij is een inschatting gemaakt op basis van het eerste uitvoeringsprogramma 2020-2023. Het ontbrak echter nog aan een concreet uitvoeringsprogramma voor klimaatadaptatie. Voor het voldoen aan de BBV is een uitvoeringsprogramma noodzakelijk. Met een besluit door de raad op het uitvoeringsprogramma wordt voldaan aan het BBV.

Kanttekeningen

Financ iën

Financiële gevolgen lokale en regionale uitvoering Uitvoering van het Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024 2029 is geraamd op € 2.093.500. Voor uitvoering van dit programma kan de gemeente gebruik maken van de Tijdelijke Impulsgelden Klimaatadaptatie en Provinciale Hittesubsidie; totaal € 544.000. Daarnaast draagt het waterschap € 90.000 bij aan het realiseren van waterberging in Appeltern. In totaal heeft de gemeente West Maas en Waal € 634.000 aan financiële bijdrage van derden ontvangen. Gemeente West Maas en Waal investeert € 1.459.500 in de periode 2024 2029. Deze kosten kunnen worden gedekt uit de reeds beschikbare middelen van het Beleidsplan Water en Riolering. Aan de uitvoering van het RUP zijn kosten verbonden die door de participerende partijen worden gedragen. Hiervoor budgetteren we in 2025 €23.000 en daarna jaarlijks tot en met 2029 maximaal € 46.000. Uitvoering van het RUP in deze periode is geraamd op € 217.000. Dit budget kan worden gedekt uit de reeds beschikbare middelen van het Beleidsplan Water en Riolering. In onderstaande tabel zijn de kosten voor de lokale en regionale uitvoering weergegeven.

Bijdrage 2024 2025 2026 2027 2028 2029 Totaal gemeente aan: Regionaal € 10. € 23. € 46. € 46. € 46. € 46. € 217. uitvoeringsprogr 000 000 000 000 000 000 000 amma Uitvoeringsmaatr egelen lokaal (verrekend met bijdrage subsidies en derden)

€ 297. € 263. € 190. € 222. € 237. € 250. € 1.459. 500 000 000 000 000 000 500

€ 307. € 286. € 236. € 268. € 283. € 296. € 1.676. 500 000 000 000 000 000 500

Klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van de planexploitatie Vanaf 2020 moet elke ruimtelijke ontwikkeling klimaatbestendig worden uitgevoerd. Dit is vastgelegd in het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie. In 2022 is klimaatadaptatie (inclusief woningbouw en andere ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving) vastgelegd in de Provinciale omgevingsvisie. Gemeente West Maas en Waal heeft klimaatadaptatie opgenomen in haar eigen Omgevingsvisie. Elk initiatief of nieuwe ontwikkeling heeft zich hier aan te conformeren. Dat betekent ook dat de kosten voor een klimaatbestendig inrichting van de buitenruimte óf het nemen van mitigerende maatregelen bij ontwikkelingen meegenomen moeten worden binnen de planexploitatie. De ontwikkelaar of initiatiefnemer moet hier in zijn exploitatie rekening mee houden. De gemeente draagt alleen bij in kosten als deze niet toe te rekenen zijn aan het plan, maar wel de doelen van de gemeente versneld. Hierover zal de gemeente altijd in overleg treden met de betreffende initiatiefnemer.

Communicatie

Vanuit de regionale samenwerking richten wij ons op het informeren, verbinden en activeren van inwoners en professionals. Om doelgroepen zo goed mogelijk te kunnen bereiken maken we gebruik van (het netwerk van) onder andere ondernemers en het onderwijs. Vanuit de regio en vanuit West Maas en Waal faciliteren we deze activiteiten. Sinds 2024 hebben wij ook een eigen regionale website (www.veranderjijmee.nl) waar we goede initiatieven van inwoners en tips delen. Ook zetten we steeds meer en vaker in op activiteiten zoals de Nationale Klimaatweek en eigen campagnes. De gemeente gebruikt ook haar eigen communicatiekanalen om regelmatig berichten en tips te delen.

Aanpak en planning

Dit klimaatbeleidsplan inclusief maatregelenagenda heeft een doorlooptijd tot en met 2029. Verantwoording en daarmee evaluatie van dit uitvoeringsprogramma loopt via de bestaande gemeentelijke middelen zoals bij de jaarrekening. Begin 2028, na beëindiging van de Tijdelijke Impulsgelden, stellen wij een tussenevaluatie op. Maatregelen die op dat moment nog lopen of nog niet zijn uitgevoerd, worden opnieuw bekeken en eventueel van een nieuwe planning voorzien. De volgende periode betreft 2030 tot en met 2035. Voor de periode na 2029 staan nog 73 maatregelen open. In deze planperiode herijken we de stresstesten uit 2019. Dit is een verplichting van de Rijksoverheid. Eventuele nieuwe maatregelen worden met de volgende uitvoeringsperiode meegenomen.

Participatie

Participatie is niet meer weg te denken in ruimtelijke processen en ontwikkelingen. De gemeente West Maas en Waal betrekt bij al haar activiteiten de inwoners en ondernemers. In 2019 ondertekende West Maas en Waal samen met 30 regionale gebiedspartners het RAS-manifest. Hierin spreek de gemeente uit

om samen met haar partners vorm te geven aan de maatregelen tegen klimaatverandering. Participatie is in die zin ook co-creatie. Zo heeft gemeente West Maas en Waal sinds 2021 samenwerkingsafspraken met de woonstichting op het gebied van klimaatadaptatie. Vanuit die samenwerking zijn al mooie ontwikkelingen gevormd. Voorbeelden zijn het groenplan van de Wamelse Poort, het parkje bij de Bennemaker en beweegtuin Ons Tuin. Deze samenwerking wordt in deze planperiode verder voortgezet. Ook werken we samen met het waterschap en provincie aan groene en blauwe oplossingen in onze dorpen. Voorbeelden daaruit zijn de verblijfplek bij de Appelhoek en de nieuwe rabatten bij Appeltern. We betrekken onze inwoners bij werkzaamheden. De uitvoeringsplannen van het LUP sluiten aan bij de geplande werkzaamheden van Water, Riolering, Groen en Wegen. Over die werkzaamheden wordt uiteraard gecommuniceerd met inwoners. Waar mogelijk passen wij onze werkzaamheden aan aan de voorstellen en wensen van onze inwoners. Tijdens de voorbereiding en uitvoering proberen we inwoners ook te verleiden om hun bijdrage te leveren. We zoeken daarbij vooral naar buurtactiviteiten en faciliteren die waar mogelijk. Zo maken we het leuk om te vergroenen. Ook bij planologische ontwikkelingen zoals nieuwbouw of renovatie wordt participatie gezocht.

Door co-creatie met initiatiefnemers kan tegen lagere kosten de meest effectieve inrichting worden behaald. Een mooi voorbeeld daarvan is de groene, bloemrijke waterberging bij het Speltveld dat samen met de ontwikkelaar is gerealiseerd.

Bijlagen

• Lokaal Uitvoeringsprogramma Klimaatbestendig West Maas en Waal 2024-2029