Raadsvoorstel Kaders spreidingswet

Raadsvoorstel

Onderwerp

Kaders spreidingswet

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

M.A.A. van den Boom-Witzel

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk

Team Ruimte Z.106971/D.298483

Datum document

12 augustus 2024

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit

1. Kaders voor de opvang van asielzoekers vast te stellen. 2. Met terugwerkende kracht per 7 mei 2024 een voorbereidingsbudget van €93.080,-- beschikbaar te stellen. Bestemd voor de inhuur van een externe projectleider en projectondersteuner tot 1 januari 2025 om uitvoering te geven aan de Spreidingswet (incl. participatietraject en locatieonderzoek), en dit ten laste te laten komen van de algemene reserve.

Aanleiding

Op 31 januari jongstleden trad de ‘Wet gemeentelijk mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’ (Spreidingswet) in werking. Doel van deze wet is om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielopvang over provincies en gemeenten. De gemeenten moeten deze opvangplekken voor asielzoekers uiterlijk op 1 juli 2025 opleveren. De landelijke asielopgave is vastgesteld op 96.000 opvangplekken per 1 januari 2025. Op basis van inwoneraantal en de sociaaleconomische score vond een indicatieve verdeling over alle gemeenten plaats. De staatsecretaris stelde de indicatieve opgave voor de gemeente West Maas en Waal vast op 121 asielopvangplekken, waarvan 10 asielopvangplekken voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV).

Op 22 mei jl. informeerde de heer Eric Derksen (procesregisseur PRT Gelderland) en de heer Jan Derksen (secretaris asiel & migratie Rivierenland) uw raad over de Spreidingswet en de asielopgave voor Gelderland, Rivierenland en specifiek voor de gemeente West Maas en Waal. Tijdens deze avond uitte uw gemeenteraad de behoefte om mee te denken over de kaders voor de asielopvang en de wijze van (inwoners)participatie.

Beoogd effect

Door de kaders rondom de Spreidingswet vast te stellen ontstaat er in de gemeente een duidelijke, eenduidige en door het gemeentebestuur (college en gemeenteraad) vastgestelde koers. Voorgestelde kaders • De gemeente voert de Spreidingswet uit en bereidt zich voor op het realiseren van een opvangvoorziening vóór 1 juli 2025. • De gemeente realiseert één asielopvangvoorziening in de gemeente. Dit is (onder voorbehoud van (sub)regionale afstemming) een locatie voor 50 tot 80 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) in een dorpskern of een reguliere asielopvangvoorziening voor 150 – 180 asielzoekers nabij (loopafstand) een dorpskern. • De gemeente zet niet in op het openen van crisisnoodopvang, maar legt de focus op het openen van een duurzame locatie. • De gemeente maakt geen gebruik van de KAN-bepaling die exploitatie door de gemeente mogelijk maakt. Het uiteindelijk realiseren en exploiteren van de asielopvangvoorziening is een verantwoordelijkheid van het COA. • De gemeente betrekt inwoners, ondernemers en de gemeenteraad nadrukkelijk in het proces. Zij doet dit zowel vóórdat locaties bekend zijn, nadat locaties bekend zijn en wanneer de locaties in gebruik zijn. • Het college voert het locatieonderzoek uit en legt binnen de vastgestelde kaders en proces één locatie aan de

gemeenteraad voor. De gemeenteraad wijst de locatie op basis van haar ‘adviesrecht’ definitief aan. • Een locatie is geschikt als deze minimaal 5 jaren beschikbaar is en géén onderdeel uitmaakt van het huidige aanbod en ontwikkeling van woonruimte voor inwoners. De maximale termijn is afhankelijk van het locatieonderzoek, geldende ruimtelijke regels, resultaten van het participatietraject en besluitvorming door de gemeenteraad. In het raadsvoorstel gaande over de definitieve locatie legt het college een afgebakende periode aan de gemeenteraad voor. • De gemeente zet de financiële middelen die zij ontvangt in het kader van de Spreidingswet in om voorzieningen te creëren op én in de directe woon- en leefomgeving van de asielopvangvoorziening. Zij treedt hierover actief in overleg met omwonenden van de asielopvangvoorziening.

Argumenten

1.1 De gemeente neemt als vertrekpunt dat zij wil voldoen aan haar wettelijke verplichting. De indicatieve opgave voor de gemeente West Maas en Waal: het creëren van 121 opvangplekken (111 asielzoekers en 10 AMV's) komt voort uit de Spreidingswet en is daarmee een wettelijke verplichting. De gemeente neemt als vertrekpunt dat zij wil voldoen aan haar wettelijke verplichting. De verwachting is dat er bij een definitief besluit (adviesrecht) over de realisatie van een asielopvangvoórziening door uw gemeenteraad definitief duidelijk is over het al dan niet afschaffen van de Spréidingswet. Uw raad kan dit te zijner tijd meewegen in haar besluit. Door wél te starten met de voorbereiding voorkomt de gemeente dat zij niet tijdig kan voldoen aan haar wettelijke verplichting. 1.2 De gemeente zet in op één asielopvangvoorziening voor regulier asiel of alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) De indicatieve opgave (121 opvangplekken) van de gemeente valt binnen de duiding ‘kleinschalige locatie'. Alhoewel het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) medewerking moet verlenen aan kleinschalige opvang, stelde zij wél kaders aan kleinschalige opvang. De kaders voor reguliere kleinschalige opvang vindt u in bijlage 1.

Het college vindt het enerzijds belangrijk dat nieuwkomers goed begeleid worden én anderzijds dat inwoners en operationele partners bij vragen of overlast altijd direct in contact kunnen komen met de opvangvoorziening, en dat de locatie adequaat opvolging geeft aan signalen van inwoners. De gestelde kaders raken direct aan voorgenoemde. Om die reden adviseert het college uw gemeenteraad om te kijken naar het realiseren van een reguliere opvangvoorziening voor 150 tot 180 asielzoekers. Want bij een opvangvoorziening van tenminste 150 asielzoekers neemt het COA zaken als locatie management, zorg en onderwijs uit handen van de gemeente. En daarbij komt dat er in geval van opvang van aantallen boven de opgave er sprake is van positieve financiële consequenties. De

Spreidingswet kent een bonusregeling, waarbij de te ontvangen bonussen vrij besteedbaar zijn door de gemeente. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) Het COA vangt alleenstaande minderjarige vreemdelingen op in kleinschalige opvanglocaties.. De jongeren krijgen intensieve begeleiding bij hun ontwikkeling naar volwassenheid. Dat betekent dat er 24/7 begeleiding aanwezig is op deze locaties. Het COA stelt dat een AMV-locatie vanwege de benodigde begeleiding en ontwikkelingsruimte maximaal 60 tot 80 bewoners kan opvangen. Dit aantal is afhankelijk van de locatie. Een nadere duiding van een opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige asielzoekers is bijgevoegd als bijlage 2. (Sub)regionaal overleg Het college is zich bewust van het feit dat zij uw gemeenteraad met voorgenoemde minder concreet een voorstel doet. Dat stelt uw gemeenteraad enerzijds in staat om een mening te vormen over hetgeen uw gemeenteraad passend vindt binnen de gemeente. Dit sluit aan bij toezegging T2024 – 027 én hetgeen door uw raad aangegeven tijdens de thema-avond op 22 mei jongstleden. De ruimte geeft het college (de portefeuillehouder) anderzijds de ruimte om (sub)regionaal nader afspraken te maken en te komen tot een passende verdeling van de indicatieve opgaven binnen de subregio Rivierenland, en de provincie.

1.3 Asielcrisis voorzien Ondanks het hoofdlijnenakkoord is vanwege het tekort aan asielopvangplekken een asielcrisis in het vierde kwartaal van2024 niet ondenkbaar. Het openen van crisisnoodopvang is vanwege het ontbreken van een wettelijke grondslag op basis van artikel 147 lid 2 Gemeentewet een bevoegdheid van uw gemeenteraad. De organisatie heeft onvoldoende capaciteit om uitvoering te geven aan de Spreidingswet, én parallel crisisnoodopvang voor te bereiden. Als uw gemeenteraad toch besluit tot het bieden van crisisnoodopvang is het aan het college om dit besluit-voor te bereiden en uit te voeren op grond van artikel 160 lid 1 Gemeentewet. Het college stel uw raad voor om de verwachtte vraag om crisisnoodopvang te openen negatief te beantwoorden.

1.4 Geen Tijdelijke Gemeentelijke Opvang De gemeente maakt in lijn met de Spreidingswet asielopvang door het COA voor 1 juli 2025 mogelijk. De wet geeft het college de mogelijkheid om een asielopvangvoorziening zelf te realiseren en te exploiteren. Het college is van mening dat de realisatie en exploitatie van asielopvangvoorziening primair een taak is van het

COA en daarom niet toebehoort aan gemeenten. 1.5 De gemeente houdt grip op het proces De Spreidingswet schrijft voor dat de commissaris van de Koning in een tweejarige cyclus voor 1 november van het kalenderjaar (2024) een verslag stuurt aan de minister van Justitie en Veiligheid over de invulling van de provinciale asielopgave. Op 17 oktober 2024 stelt de Provinciale Regietafel daartoe een provinciaal plan vast. Als het gemeenten onderling niet lukt om gezamenlijk de hele provinciale opgave in te vullen, dan kan de staatssecretaris zelf gemeenten aanwijzen, en daarmee verplichten, om asielzoekers op te vangen. Door proactief in te spelen op de wet houdt de gemeente het proces in eigen hand en voorkomt de gemeente dat het Rijk de regie overneemt en minder passende opvangvoorzieningen oplegt. 1.6 De definitieve locatiekeuze is aan uw gemeenteraad. Op 2 juli 2024 informeerde wij uw gemeenteraad met raadsinformatiebrief 2.1045521D.292903 over uw rol bij het aanwijzen van een definitieve locatie. Het college stelt in lijn met hetgeen zij met uw gemeenteraad communiceerde voor dat zij binnen de kaders die uw raad vaststelt uitvoering geeft aan het locatieondezoek en u informeert over de bijeenkomsten met inwoners / omwonenden van potentiële locaties. Uw gemeenteraad ontvangt in het eerste kwartaal van 2025 een afgewogen locatievoorstel. 1.7 We geven de inwoners een stem.

Het plaatsen van een grote groep nieuwkomers heeft een effect op onze gemeenschap. Het college betrekt inwoners, ondernemers en uw gemeenteraad doorlopend en actief in het proces. ln de paragraaf 'participatie' staat meer concreet welke stappen het college zet om inwoners, ondernemers en partners goed te betrekken en betrokken te houden. Deze stappen worden gaande het proces en op basis van de behoefte van uw raad, inwoners/ondernemers en omwonenden indien nodig nader aangevuld.

2.1 Er is budget nodig om uitvoering te geven aan de wet. De ambtelijke organisatie kan onvoldoende uitvoering geven aan de wet. Om zorg te dragen dat de dienstverlening op het gewenste niveau blijft stelt het college uw gemeenteraad voor om een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen om een extern projectleider in te zetten. De inzet van de extern projectleider (16 uren per week) ziet toe op het uitvoeren van het locatieonderzoek, vormgeven van een zorgvuldig participatietraject met betrokkenen, het adviseren van het college en uw gemeenteraad en vormgeven van afspraken met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers. Eén

extern projectondersteuner (8 uren per week) ondersteunt de projectleider daarbij.

Kanttekeningen

1.1 De gemeente kan niet alle wensen inwilligen ln het participatietraject haalt de gemeente bij inwoners op wat zij belangrijk vinden om goed samen te kunnen leven met een grotere groep asielzoekers en wat de gemeente hieraan kan doen. Zoals in elk participatietraject zijn er veel verschillende meningen. De kans is reëel dat een definitieve locatiekeuze niet door iedereen wordt omarmd. Het streven is om zowel in de voorbereidende fase als in volgende fases, wanneer de locatie wel bekend is, in goed contact met inwoners en omwonenden te zijn en blijven. 2.1 Geen uitvoering geven aan de Spreidingswet Als uw gemeenteraad niet akkoord gaat met het voorbereidingskrediet kan het college geen uitvoering geven aan de Spreidingswet. Dat kan vanwege de wettelijke verplichting leiden tot een aanwijzing vanuit de minister.

Financiën

De Spreidingswet kent geen 'voorbereidingsmiddelen' voor gemeenten. Een mogelijke uitkering komt pas vrij als er in dé gemeente een asielopvangvoorziening is gerealiseerd. Om uitvoering te kunnen geven aan de Spreidingswet is inhuur van externen noodzakelijk. De financiële consequentie bestaat uit de inhuur van een extern projectleider, projectondersteuner en het inrichten van bijeenkomsten met inwoners / omwonenden en bedraagt € 93.080,-. Met voorgenoemd voorbereidingskrediet worden de volgende voorbereidingen gefinancierd: - Coördinerende ondersteuning van een projectleider voor tenminste 16 uur per week vanaf 7 mei 2024; - Projectondersteuning voor 8 uur per week vanaf 1 september; - De kosten voor een projectleider zijn € 120,- per uur, dit komt neer op een bedrag van € 67.200,- excl. Btw; - De kosten voor een projectondersteuner zijn € 80,- per uur vanaf 1 september 2024 tot 1 januari 2025. Dit komt neer op een bedrag van € 10.880,- excl. Btw; - De kosten voor het beleggen en coördineren van bijeenkomsten met inwoners worden geschat op €15.000,-. Dit is afhankelijk van de respons en behoefte. Het restant van het budget vloeit terug naar de algemene reserve.

Communicatie

Aanpak en planning

Dit onderwerp vraagt om eenduidige, heldere en open communicatie tussen alle betrokkenen. Onder participatie staat nader omschreven welke stappen het college zet om uw gemeenteraad en inwoners goed te betrekken bij de vervolgstappen.

Bij een positief besluit van de gemeenteraad start het projectteam het participatietraject op. Het college voorziet de volgende bestuurlijke (tussen)stappen om te komen tot een asielopvangvoorziening;

WIE

DOEL

WANNEER

college

voorstel kaders richting gemeenteraad

20 augustus 2024

RTG Ruimte

bespreken voorstel college over kaders

27 augustus 2024

bespreken voorstel college Raadsvergadering over kaders

12 september 2024

Provinciale regietafel

bespreken concept provinciaal plan

19 september 2024

Provinciale regietafel

bespreken concept provinciaal plan

17 oktober 2024

college

informeren gemeenteraad over inbreng provinciaal plan

22/29 oktober 2024

raadsvergadering

adviesrecht locatie

kwartaal 4 2024

college

concept bestuursovereenkomst voor vastgestelde locatie richting gemeenteraad

kwartaal 4 2024

raadsvergadering

wensen en bedenkingen concept bestuursovereenkomst

kwartaal 2 2025

college

vaststellen bestuursovereenkomst

kwartaal 2 2025

REALISATIE EN EXPLOITATIE ASIELOPVANGVOORZIENING DOOR HET COA

Participatie

Fase 1: voordat de potentiële locaties bekend zijn: a. informerend via een persbericht, bericht in de Maas&Waler en het plaatsen van een bericht op de website b. uitnodigen inwoners tot inspreken tijdens het rondetafelgesprek op 27 augustus 2024. c. borgen bereikbaarheid extern projectleider voor vragen of reacties van eenieder. Fase 2: nadat de potentiële locaties bekend zijn (oktober – november): a. informerend via een persbericht, bericht in de Maas&Waler en het plaatsen van een bericht op de website b. specifiek consulterend via fysieke bijeenkomsten in dorpskernen waar potentiële locaties aanwezig zijn; gesprekken met omwonenden over aandachtspunten en wensen mocht er een asielopvangvoorziening gerealiseerd worden. c. borgen bereikbaarheid extern projectleider voor vragen of reacties van eenieder. Fase 3: wanneer de locatie in gebruik is: a. informerend via raadsinformatiebrieven, nieuwsbrieven en de gemeentelijke website. b. consulterend via periodieke overleg met omwonenden. c. borgen bereikbaarheid locatie én extern projectleider voor vragen of reacties van eenieder.

Bijlagen

• bijlage 1. Nadere voorwaarden aan kleinschaligheid • bijlage 2. Nadere informatie opvang alleenstaande minderjarige vreemdelingen