Raadsvoorstel Actieplan internationale werknemers in West Maas en Waal

Raadsvoorstel

Onderwerp

actieplan internationale werknemers in West Maas en Waal

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

M.A.A. van den Boom-Witzel

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk

Team Ruimte Z.079001/D.296618

Datum document

22 juli 2024

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit

Aanleiding

1. In te stemmen met het actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal.

Regio Rivierenland is sterk afhankelijk van de inzet van de ± 12.000 internationale werknemers om haar economische motor draaiende te houden. De verwachting is dat de behoefte aan internationale werknemers zal stijgen en er de komende 10 jaar voor nog eens ± 3.000 tot 10.000 internationale werknemers goede en veilige huisvesting zal moeten worden gerealiseerd.

Vanaf 2021 wordt regionaal samengewerkt aan verbetering van de omstandigheden voor internationale werknemers. De regiogemeenten werken samen, maar ieder op hun eigen tempo. Gezamenlijk streven zij ernaar goede en voldoende huisvesting te realiseren zo dicht mogelijk bij het werk.

Alle gemeenten uit Regio Rivierenland, een aantal huisvesters en uitzendbureau’s hebben het convenant huisvesting internationale werknemers ondertekend. De afspraken in het convenant zijn een uitwerking van het uitvoeringsproject Huisvesting arbeidsmigranten als onderdeel van de Regiodeal Rivierenland.

In bijgevoegd actieplan Internationale werknemers in West Maas en Waal versie 1.0 geven werkgevers, huisvesters, gemeente, inwoners en zorg- en welzijnsorganisaties hun visie op hoe zij in West Maas en Waal hun concurrentiepositie op de arbeidsmarkt van internationale werknemers willen versterken. Zodat bedrijven in de gemeente West Maas en Waal kunnen blijven functioneren, ondanks krapte op de regionale arbeidsmarkt. Het uitgangspunt daarbij is, dat zij bij alles rekening houden met de sociale cohesie en leefbaarheid in de kernen.

Om alle in de gemeente aanwezige ambities, ideeën, kennis en energie te mobiliseren, te bundelen en te richten is dit actieplan met alle betrokken partijen ontwikkeld. In diverse bijeenkomsten is samen nagedacht en gewerkt aan de invulling van de verschillende thema’s. Dit actieplan is dan ook niet het plan van één, maar van verschillende partijen.

Beoogd effect

1. Helder en gedeeld beeld van de huidige en gewenste situatie rondom internationale werknemers in West Maas en Waal, gebaseerd op en vertaald naar (beschikbare) feiten en cijfers. 2. Actieplan waar alle betrokken partijen (intern en extern) achter kunnen staan. Het bevat de uitgangssituatie, verwachte ontwikkelingen, de opgaven en concrete oplossingsrichtingen, een toetsingskader en een uitvoeringsprogramma. Het bevat tevens een voorstel voor de inrichting van de samenwerking met andere betrokken partijen. 3. Het actieplan vormt daarmee het kader en de leidraad voor de inzet van de gemeente en alle andere betrokkenen, gezamenlijk en ieder afzonderlijk en voor de te maken afspraken tussen partijen.

Argumenten

1.1 Het is de bedoeling op basis van nieuwe kennis, ervaringen en afspraken een aangescherpt plan in 2025 te presenteren. Gedurende het proces kwamen wij er met elkaar echter ook achter dat wij onvoldoende kennis hebben over de internationale werknemers in West Maas en Waal, zoals de aantallen, waar zij wonen, wanneer zij hier aan het werk zijn en welke bedrijven daar bij betrokken zijn. Met het verzamelen van deze gegevens is een begin gemaakt, maar vraagt om meer aandacht om het actieplan verder te kunnen aanscherpen. Dit actieplan heeft dan ook bewust versie 1.0 meegekregen. 1.2 Het succes van de organisatie van een kwalitatief goede woon-, werk- en leefsituatie voor internationale medewerkers in West Maas en Waal is afhankelijk van het samenspel tussen een groot aantal partijen, binnen en buiten de gemeente. Alleen door samenwerking lukt het de juiste richting op te bewegen en het tempo te bepalen op de af te leggen route. Bij de voorbereiding en uitvoering van het beleid voor de woon-, werk- en leefsituatie van internationale medewerkers is en wordt intensief samengewerkt met alle (interne en externe) relevante partijen én met inwoners. Door in co-creatie beleid te maken, krijgen alle betrokken partijen, intern en extern, snel eenzelfde beeld van wat de bestaande situatie is, wat er gewenst en nodig is, en bij welke activiteiten zij van elkaar afhankelijk zijn.

Ook weten alle betrokkenen elkaar daarna sneller te vinden – zij hebben immers gezamenlijk aan het beleid gewerkt. 1.3 Inzicht in de door de gemeente in te zetten capaciteit, met bijbehorende financiële middelen.

Kanttekeningen

1. Gemeente West Maas en Waal is in haar beleid gehouden aan regionale afspraken zoals vastgelegd in het convenant van Regio Rivierenland. Zo is bepaald dat 80% van de internationale werknemers die werken in een gemeente ook in die gemeente moeten verblijven. Gemeente West Maas en Waal heeft in het verleden twee locaties tijdelijk vergund die nu niet voldoen aan dit uitgangspunt. De gemeente zal in gesprek gaan met beide exploitanten om te onderzoeken welke (tijdelijke) oplossingsrichting mogelijk is. 2. Gemeente West Maas en Waal maakt ten aanzien van de thema’s ‘wonen’ en ‘arbeidsmigranten’ onderdeel uit van de Regio Rivierenland. In de praktijk kan het beleid van de gemeente, door haar fysieke ligging, in de uitvoering ook beïnvloed worden door het beleid en de aanpak van huisvesting IW’s in buurgemeenten Oss, Druten en Wijchen. Het is zaak om een goede samenwerking en frequente uitwisseling met de collega’s aldaar te ontwikkelen om tot een in de praktijk sluitend beleid voor West Maas en Waal te komen.

3. Internationale werknemers vallen onder de niet-wettelijk te huisvesten aandachtsgroepen op de woningmarkt.

Financiën

Organisatie Bestuurlijk opdrachtgeverschap en projectleiding zijn op dit moment belegd bij team Ruimte. Aanleiding hiervoor was dat nieuwe verzoeken voor huisvesting van internationale werknemers niet in behandeling genomen konden worden genomen door het ontbreken van beleid. Inhoudelijk vervalt deze urgentie met de vaststelling van het actieplan.

Het voorstel is om: • Het ambtelijk opdrachtgeverschap en de overall projectleiding tenminste tot 31-12-2025 bij team Ruimte te beleggen: o Het doel is op basis van nieuwe kennis, ervaringen en afspraken een aangescherpt plan in 2025 te presenteren; o Het is belangrijk om op de opgebouwde relaties en gekozen werkwijze voort te bouwen; o Gemeente West Maas en Waal is in het regionale ambtelijke overleg internationale werknemers vertegenwoordigd door de huidige projectleider. Dit overleg valt onder het PFO Wonen van Regio Rivierenland. De wethouder Ruimte is de bestuurlijke vertegenwoordiger namens gemeente West Maas en Waal. Het is logisch deze lijn voort te zetten. • Het KCC de opdracht te geven om, in samenwerking met bureau Legitiem, een sluitende (informatie)cyclus van registratie tot handhaving tot stand te brengen en te bewaken, een fundamentele taak in de uitvoering en borging van het beleid huisvesting internationale werknemers. Om inhoudelijk uitvoering te geven aan het actieplan (adressenonderzoek, up-to-date houden BRP) is structurele uitbreiding van de formatie bij het KCC gewenst (raming: 0,5 FTE). Een mogelijke formatieve uitbreiding wordt betrokken in de discussie over de gewenste en noodzakelijke personele omvang voor de gehele gemeentelijke organisatie.

• De wens tot structurele samenwerking tussen alle belanghebbenden rondom huisvesting internationale werknemers is groot. Overwogen wordt een platform internationale werknemers in West Maas en Waal op te zetten. Het is belangrijk dat de gemeente hierin betrokken blijft als relatiemanager en sparringpartner. Het voorstel is om het takenpakket van de bedrijfscontactfunctionaris, binnen

formatie, te verbreden tot relatiemanagement ondernemers met internationale werknemers.

met

Overige investeringen 1. Maandcontroles door bureau Legitiem (toezicht); 2. Communicatiestrategie en bijbehorende middelen; 3. Bijdrage aan platform Internationale Werknemers in West Maas en Waal; 4. Training (‘on the job’ door bureau Legitiem).

Opbrengsten Verblijfsbelasting over het verblijf van internationale werknemers die korter dan 4 maanden in West Maas en Waal verblijven (en niet zijn ingeschreven in de BRP).

In Q3/Q4 - 2024 worden kosten en baten verder uitgewerkt in een financieringsplan 2025-2030, waarbij gestreefd wordt naar een kostendekkende begroting.

Communicatie

We willen inwoners en andere belanghebbenden uit de omgeving vroegtijdig betrekken en ze op de hoogte houden. Op dit moment bestaan hierover de volgende ideeën:

Communicatie over de visie (ook bewustwording / acceptatie): • Internationale werknemers aan het woord (gezicht en verhaal). Ook plaatsen in dorpsblaadjes; • Werkgevers in beeld (maakt duidelijk waarom internationale werknemers zo noodzakelijk zijn); • Vliegwielgroepleden als ambassadeurs inzetten om verhaal te vertellen (sneeuwbaleffect); • Artikelen / informatie op website / social media / Maas & Waler (regelmatig op de hoogte houden / kracht van de herhaling).

Communicatie en participatie bij nieuwe huisvestingslocaties Draagvlak voor nieuwe ontwikkelingen neemt toe wanneer inwoners en andere belanghebbenden uit de omgeving vroegtijdig bij het

project worden betrokken en weten wat zij van het participatietraject mogen verwachten.

Communicatie bij een concreet plan (meedenken, meedoen, integratie): • Internationale werknemers aan het woord (gezicht en verhaal); • Werkgevers in beeld (maakt duidelijk waarom Internationale werknemers zo noodzakelijk zijn); • (Inloop)bijeenkomsten organiseren / marktkraam / de straat op (in gesprek gaan) • Vragenlijsten uitzetten (mening vragen); • Projectgroep met diversiteit (betrokkenheid / draagvlak);

aan

mensen

opstellen

• Interview met wethouder in krant / in beeld (urgentie benoemen); • Artikelen / informatie op website / social media / Maas & Waler (regelmatig op de hoogte houden / kracht van de herhaling); • Nieuwsbrieven maken (op de hoogte houden); • Wijkbijeenkomsten met eten uit alle windstreken (integratie dorpsbewoners / Internationale werknemers).

Afstemmen met communicatie over huisvesting andere doelgroepen (Oekraïners, vluchtelingen, statushouders, speciale doelgroepen).

Bovengenoemde onderdelen zullen verder uitgewerkt worden in een communicatiestrategie.

Aanpak en planning

We volgden een co-creatieproces, begeleid door bureau KaapZ, met de volgende stappen:

1. Vliegwielgroep We vormden samen met betrokken externe partijen een vliegwielgroep – onder voorzitterschap van de wethouder Ruimte – die de verantwoordelijkheid op zich nam om een gezamenlijk werkatelier te organiseren. Het succes van de organisatie van goede huisvesting, registratie en handhaving van beleid voor internationale werknemers is afhankelijk van het samenspel van een groot aantal partijen. Daarom zaten

in de vliegwielgroep mensen uit zowel interne als externe partijen die betrokken zijn bij het onderwerp internationale werknemers. Externen nemen op persoonlijke titel deel. 2. Interne werksessies Ter voorbereiding op het werkatelier werkten we aan de hand van een aantal criteria een aantal opties voor de huisvesting van internationale werknemers uit. Daarbij onderzochten we de (on)mogelijkheden. Deze uitgangspunten zijn getoetst bij college en raad. 3. Werkatelier In een werkatelier met interne en externe belanghebbende partijen (inclusief inwoners) werden op basis van de getoetste uitgangspunten het beleidsplan en toetsingskader uitgewerkt, inclusief het bijbehorende uitvoeringsprogramma. o Om dat te bereiken gingen alle betrokkenen met elkaar in gesprek over de registratie en huisvesting voor internationale werknemers, inclusief handhaving, aan de hand van een goed voorbereid en strak gestructureerd programma. o Zij werkten gezamenlijk een concept actieplan uit waarin is weergegeven hoe betrokken partijen in West Maas en Waal willen zorgen voor de juiste registratie, voldoende huisvesting en passende zorg en welzijn van internationale werknemers, met toetsingskader en uitvoeringsprogramma. o Om tot een realistisch actieplan te komen was bij het werkatelier een goede mix van alle betrokken belangen aanwezig. 4.

Besluitvorming Het actieplan met uitvoeringsprogramma en toetsingskader wordt op 10 oktober a.s. ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad, evenals de onderdelen van het uitvoeringsprogramma waar de gemeente verantwoordelijk voor is. Vervolgens maken alle betrokken partijen afspraken met elkaar over de onderlinge samenwerking in de uitvoering.

De gevolgde (en te volgen vervolg) route treft u in de bijlage.

Inzicht in huisvesting internationale werknemers Om meer inzicht te krijgen van mogelijke verblijfadressen en verblijfbieders van internationale werknemers in West Maas en Waal is parallel aan het co-creatieproces door bureau Legitiem een zogenaamde 0-meting gedaan: alle objecten in de woonkernen en het buitengebied in kaart gebracht waar sprake kan zijn van huisvesting van internationale werknemers zijn in kaart gebracht.

Naast aantal verblijfsbieders is informatie vrijkomen over welke bedrijven arbeidsmigranten inhuren en door welke bedrijven zij te werk worden gesteld.

We willen nadrukkelijk melden dat tijdens de 0-meting door Legitiem geen misstanden zijn aangetroffen in West Maas en Waal, en dat het bureau kon rekenen op begrip en medewerking vanuit ondernemers.

Participatie

Bijlagen

Nvt

Bijlagen: 1. Actieplan huisvesting IW’s West Maas en Waal 1.0 2. Vliegroute beleidsplan IW’s West Maas en Waal